Nghiên cứu quản lý và phát triển lâm nghiệp tại Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tân Phú Đồng Nai

Tài nguyên rừng đóng vai trò quan trọng trong đời sống và sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong việc… 101 trang · Trường Đại Học Lâm Nghiệp · 2017.

• Tác giả: Trương Hữu Thế
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Quang Tuyến
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý và Phát Triển Lâm Nghiệp Tại Tân Phú, Đồng Nai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Nai

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.3. Tình hình quản lý bảo vệ rừng trên thế giới
• 1.4. Giải pháp kỹ thuật phục hồi rừng phòng hộ
• 1.5. Tình hình quản lý bảo vệ rừng ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận, quan điểm và phương hướng giải quyết vấn đề
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu tổng hợp
• 2.5. Phương pháp phân tích thông tin
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Tài nguyên rừng của Ban quản lý rừng phòng hộ Tân Phú
• 3.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.4. Dân số và lao động
• 3.5. Thành phần dân tộc
• 3.6. Lực lượng bảo vệ, tham gia bảo vệ rừng
• 3.7. Tình hình kinh tế
• 3.8. Cơ sở hạ tầng
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Đánh giá thực trạng công tác quản lý phát triển rừng
• 4.2.1. Các mối đe dọa đến công tác quản lý tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú
• 4.2.2. Tham gia của người dân vào công tác quản lý bảo vệ rừng
• 4.2.3. Thực trạng về cơ cấu tổ chức và tiềm lực của Ban quản lý rừng phòng hộ Tân Phú
• 4.2.4. Tình hình trồng và khai thác rừng của Ban quản lý rừng phòng hộ Tân Phú
• 4.2.5. Thực trạng về công tác du lịch của Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú
• 4.2.6. Thực trạng về công tác chi trả dịch vụ môi trường của Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú
• 4.2.7. Công tác nghiên cứu khoa học. Đánh giá công tác quản lý rừng phòng hộ
• 4.2.8. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác quản lý bảo vệ rừng phòng hộ Tân Phú
• 4.2.9. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý bảo vệ rừng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý và Phát Triển Lâm Nghiệp Tân Phú Thực Trạng

Tài nguyên rừng đóng vai trò quan trọng trong đời sống và sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong việc bảo vệ môi trường và giảm thiểu thiên tai. Tuy nhiên, diện tích rừng phòng hộ đang suy giảm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chức năng sinh thái và đa dạng sinh học. Nguyên nhân chính là do công tác quản lý còn nhiều hạn chế. Vì vậy, việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng là mục tiêu quan trọng của Đảng và Nhà nước. Ban Quản lý rừng Phòng hộ Tân Phú (BQLRPH Tân Phú) có vai trò xung yếu, đặc biệt trong việc cung cấp và điều tiết nguồn nước cho hồ thủy điện Trị An. Áp lực từ dân cư sinh sống trong và gần khu vực rừng đặt ra những thách thức lớn cho công tác quản lý. Nghiên cứu này tập trung đánh giá hiện trạng rừng, đất lâm nghiệp và cơ sở hạ tầng của BQLRPH Tân Phú, từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo vệ, khôi phục và phát triển rừng một cách bền vững. Điều này có ý nghĩa cấp bách trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Vai trò của Rừng Phòng Hộ trong bảo vệ môi trường

Rừng phòng hộ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, đặc biệt là trong việc điều tiết nguồn nước và chống xói mòn. Rừng giúp giữ đất, hạn chế sạt lở và bảo vệ các công trình hạ tầng quan trọng. Việc suy giảm diện tích rừng phòng hộ sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân. Cần có các biện pháp quản lý và bảo vệ rừng hiệu quả để đảm bảo chức năng phòng hộ của rừng. Đa dạng sinh học trong rừng phòng hộ cũng cần được bảo tồn.

1.2. Áp lực từ dân cư đối với Quản lý Rừng tại Tân Phú

Khu vực BQLRPH Tân Phú có nhiều hộ dân sinh sống với trình độ dân trí còn hạn chế và canh tác nông lâm nghiệp là chính. Điều này tạo ra áp lực lớn lên rừng và đất rừng do nhu cầu khai thác lâm sản và mở rộng diện tích canh tác. Cần có các giải pháp để giảm thiểu áp lực này, chẳng hạn như nâng cao nhận thức cho người dân về bảo vệ rừng, tạo sinh kế bền vững và tăng cường công tác quản lý, giám sát. Việc giao đất, giao rừng cần được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả.

II. Thách Thức Quản Lý Rừng Phòng Hộ Tân Phú Phân Tích Chi Tiết

Công tác quản lý rừng gặp nhiều thách thức do sự suy giảm diện tích rừng, áp lực từ dân cư và những hạn chế trong cơ chế quản lý. Theo số liệu của FAO, diện tích rừng trên thế giới đang suy giảm đáng kể, đặc biệt là rừng nhiệt đới. Tại Việt Nam, diện tích rừng cũng bị thu hẹp do khai thác quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng. Sự gia tăng dân số gây sức ép lớn đối với tài nguyên rừng, và phương thức quản lý rừng theo hướng tiếp cận đơn mục đích đã không còn phù hợp. Cần có những giải pháp quản lý rừng mới mang tính bền vững hơn, chú trọng đến việc quản lý đa mục đích và sự tham gia của cộng đồng.

2.1. Tình trạng Mất Rừng và Suy Thoái Rừng toàn cầu

Số liệu thống kê của FAO cho thấy diện tích rừng trên thế giới đã giảm đáng kể trong thế kỷ XX. Trong giai đoạn từ năm 2000 - 2012, khoảng 2,3 triệu km2 diện tích rừng đã biến mất. Tình trạng này gây ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường và kinh tế - xã hội. Cần có các biện pháp ngăn chặn tình trạng mất rừng và suy thoái rừng, đồng thời tăng cường công tác phục hồi và tái tạo rừng. Biến đổi khí hậu cũng là một yếu tố tác động tiêu cực đến rừng.

2.2. Hạn chế trong Quản lý Rừng Đơn Mục Đích truyền thống

Quản lý rừng theo hướng tiếp cận đơn mục đích (chủ yếu là khai thác gỗ) đã không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Phương thức quản lý này không chú trọng đến việc bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và đảm bảo lợi ích cho cộng đồng. Cần chuyển sang phương thức quản lý rừng đa mục đích, kết hợp hài hòa giữa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy quản lý.

2.3. Vai trò của Quản Lý Rừng Cộng Đồng trong bảo tồn

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng có thể mang lại hiệu quả tích cực. Quản lý rừng cộng đồng giúp nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân, đồng thời tạo sinh kế bền vững từ rừng. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng, tạo điều kiện cho người dân trở thành chủ thể thực sự trong việc bảo vệ và phát triển rừng. Lâm nghiệp xã hội cũng là một hình thức quản lý rừng cộng đồng hiệu quả.

III. Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Lâm Nghiệp Tân Phú Hướng Tiếp Cận

Để nâng cao hiệu quả quản lý lâm nghiệp tại Tân Phú, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ, bao gồm tăng cường năng lực quản lý, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp. Cần có một hệ thống quản lý rừng hiệu quả, có khả năng giám sát và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác và sử dụng rừng. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong công tác quản lý rừng. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững của công tác quản lý rừng. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về bảo vệ rừng.

3.1. Tăng cường Năng Lực Quản Lý cho BQLRPH Tân Phú

BQLRPH Tân Phú cần được trang bị đầy đủ nguồn lực (nhân lực, tài chính, kỹ thuật) để thực hiện tốt chức năng quản lý rừng. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ quản lý rừng, nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng quản lý. Đồng thời, cần đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị để phục vụ công tác quản lý rừng. Ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng cũng cần được đẩy mạnh.

3.2. Thúc đẩy Sự Tham Gia của Cộng Đồng vào bảo vệ rừng

Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện và giám sát các hoạt động quản lý rừng. Có thể giao khoán rừng cho người dân quản lý và bảo vệ, đồng thời hỗ trợ họ phát triển các mô hình sinh kế bền vững từ rừng. Cần xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa BQLRPH Tân Phú và cộng đồng địa phương. Chính sách hỗ trợ cho người dân tham gia bảo vệ rừng cần được hoàn thiện.

3.3. Áp dụng Kỹ Thuật Lâm Sinh phù hợp cho rừng phòng hộ

Nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp với đặc điểm của rừng phòng hộ tại Tân Phú. Các biện pháp này có thể bao gồm khoanh nuôi xúc tiến tái sinh, trồng bổ sung, cải tạo rừng nghèo kiệt và phòng cháy chữa cháy rừng. Cần chú trọng đến việc bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì chức năng phòng hộ của rừng. Chọn giống cây trồng phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của công tác trồng rừng.

IV. Ứng Dụng Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Tân Phú Tiềm Năng

Phát triển du lịch sinh thái bền vững là một hướng đi tiềm năng để tạo sinh kế cho người dân địa phương, đồng thời góp phần bảo vệ rừng. Du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân, giúp họ giảm bớt áp lực khai thác rừng. Tuy nhiên, cần quản lý chặt chẽ các hoạt động du lịch để tránh gây tác động tiêu cực đến môi trường. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái hấp dẫn, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ và đảm bảo an toàn cho du khách.

4.1. Tạo Nguồn Thu Nhập từ Du Lịch Sinh Thái cho cộng đồng

Du lịch sinh thái có thể mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương thông qua các hoạt động như hướng dẫn du lịch, cung cấp dịch vụ ăn uống và lưu trú, bán các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Cần có các chương trình hỗ trợ người dân phát triển các sản phẩm và dịch vụ du lịch chất lượng cao. Liên kết du lịch với các địa phương lân cận cũng cần được chú trọng.

4.2. Bảo vệ Môi Trường và Đa Dạng Sinh Học thông qua du lịch

Du lịch sinh thái cần được phát triển theo hướng bền vững, đảm bảo không gây tác động tiêu cực đến môi trường và đa dạng sinh học. Cần có các quy định chặt chẽ về quản lý rác thải, xử lý nước thải và bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Cần nâng cao nhận thức cho du khách về bảo vệ môi trường. Du lịch có trách nhiệm cần được khuyến khích.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Tân Phú

Chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) là một cơ chế tài chính quan trọng để khuyến khích các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng. Đánh giá hiệu quả của cơ chế chi trả DVMTR giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện. Cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của DVMTR đến thu nhập của người dân, cũng như đến việc bảo vệ và phát triển rừng. Cần xem xét tính minh bạch và công bằng của cơ chế chi trả DVMTR.

5.1. Ảnh hưởng của DVMTR đến thu nhập của người dân địa phương

Cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của DVMTR đến thu nhập của người dân địa phương, đặc biệt là những người trực tiếp tham gia bảo vệ rừng. Cần xem xét liệu DVMTR có đủ để bù đắp chi phí và công sức mà người dân bỏ ra để bảo vệ rừng hay không. Cần có các giải pháp để tăng cường hiệu quả của DVMTR trong việc cải thiện đời sống của người dân. Chính sách chi trả cần được rà soát và điều chỉnh phù hợp.

5.2. Tác động của DVMTR đến bảo vệ và phát triển rừng

Cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của DVMTR đến việc bảo vệ và phát triển rừng, đặc biệt là trong việc giảm thiểu các hoạt động khai thác trái phép và suy thoái rừng. Cần xem xét liệu DVMTR có thực sự khuyến khích người dân bảo vệ rừng hay không. Cần có các giải pháp để tăng cường hiệu quả của DVMTR trong việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Giám sát chặt chẽ việc sử dụng nguồn vốn DVMTR là rất quan trọng.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Phát Triển Bền Vững Lâm Nghiệp Tân Phú

Nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển lâm nghiệp tại Tân Phú là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng địa phương để đạt được mục tiêu này. Cần áp dụng các giải pháp đồng bộ, bao gồm tăng cường năng lực quản lý, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng, áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp và phát triển du lịch sinh thái bền vững. Cần có một tầm nhìn dài hạn và cam kết mạnh mẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp tại Tân Phú.

6.1. Tăng cường Phối Hợp Liên Ngành và Đồng Thuận Cộng Đồng

Để đạt được hiệu quả cao trong công tác quản lý và phát triển lâm nghiệp, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng liên quan như Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm, chính quyền địa phương và BQLRPH Tân Phú. Đồng thời, cần tạo sự đồng thuận và tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong mọi hoạt động. Quản trị tốt là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công.

6.2. Đề xuất Chính Sách Hỗ Trợ và Đầu Tư Dài Hạn

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư dài hạn cho ngành lâm nghiệp, đặc biệt là tại các khu vực rừng phòng hộ như Tân Phú. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thị trường lâm sản. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Hợp tác quốc tế cũng cần được tăng cường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn giữ vai trò đặc biệt xung yếu trong việc điều tiết thủy văn cho hồ thủy điện Trị An và bảo tồn hệ sinh thái vùng Đông Nam Bộ. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt 13.862,20 ha đất lâm nghiệp và áp lực sinh kế của 46.320 nhân khẩu cư trú tại hai xã Gia Canh và Phú Ngọc, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai. Thực trạng cho thấy tỷ lệ che phủ rừng đạt mức cao xấp xỉ 98,1% với 13.654,61 ha đất có rừng, song áp lực từ tình trạng di dân tự do, canh tác nương rẫy và tỷ lệ 38,57% hộ gia đình sở hữu dưới 1 ha đất sản xuất đang đe dọa trực tiếp đến tính bền vững của tài nguyên.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là đánh giá toàn diện hiện trạng công tác quản trị, phân tích các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến lâm phần, đồng thời nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức nhằm đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý giai đoạn 2015 - 2025. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích do Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tân Phú quản lý với chuỗi số liệu theo dõi diễn biến rừng từ năm 2010 đến năm 2015. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn thông qua việc xác lập cơ sở khoa học để bảo vệ 287 loài động vật hoang dã, quản lý bền vững 1.297,6 ha đất nông lâm kết hợp và giảm thiểu các vụ vi phạm lâm luật trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý rừng bền vững dựa trên sự cân bằng của ba trụ cột: môi trường sinh thái, kinh tế và xã hội. Về mặt sinh thái, hệ thống quản lý phải duy trì độ che phủ 98% và bảo tồn cấu trúc rừng nhiều tầng tán. Về mặt kinh tế và xã hội, quản lý rừng phải bảo đảm sinh kế lâu dài, thu hút nguồn lao động nông thôn tham gia nhận khoán và chia sẻ lợi ích công bằng.

Bên cạnh đó, mô hình đồng quản lý tài nguyên rừng và lâm nghiệp xã hội được kế thừa từ các bài học quốc tế như chương trình quản lý rừng liên kết tại Ấn Độ với hơn 63.000 nhóm tham gia trên diện tích 14 triệu ha. Luận văn chuẩn hóa ba khái niệm trọng tâm:

• Rừng phòng hộ đầu nguồn: Lâm phận bảo vệ nguồn nước, điều hòa khí hậu và chống xói mòn.
• Giao khoán đất lâm nghiệp: Cơ chế chuyển giao quyền sử dụng và bảo vệ rừng cho hộ gia đình theo Nghị định 135/2005/NĐ-CP và Nghị định 168/2016/NĐ-CP.
• Chi trả dịch vụ môi trường rừng: Thể chế tài chính bền vững theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP nhằm tạo nguồn thu tái đầu tư cho công tác tuần tra, bảo vệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tích hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kiểm kê rừng của Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai, bản đồ viễn thám SPOT5, dữ liệu vệ tinh Google Earth kết hợp điều tra sơ cấp ngoài thực địa. Cỡ mẫu xã hội học gồm 50 hộ gia đình sinh sống ven rừng và 30 cán bộ chuyên trách bảo vệ rừng trực thuộc các trạm, phân trường.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân kết hợp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đại diện cho các nhóm dân tộc Kinh, Mạ, Hoa, Khmer với các mức thu nhập khác nhau. Phương pháp chuyên gia được thực hiện nhằm tham vấn các nhà khoa học và nhà quản lý lâm nghiệp địa phương để hiệu chỉnh kết quả. Toàn bộ dữ liệu định lượng được phân tích thống kê mô tả qua phần mềm Microsoft Excel và xử lý định tính thông qua ma trận SWOT. Khung phương pháp này giúp phản ánh chân thực các mắt xích quản lý từ cấp cơ sở trong suốt tiến trình nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên rừng tại đơn vị có quy mô 13.862,20 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm ưu thế tuyệt đối với 11.702,1 ha (tương đương 84,4% diện tích). Rừng gỗ non phục hồi trạng thái IIa và IIb chiếm diện tích lớn nhất với 7.780,2 ha, trong khi rừng gỗ trung bình trạng thái IIIA2 đạt 2.058,2 ha với trữ lượng bình quân 220,2 m3/ha. Lâm phần ghi nhận giá trị bảo tồn sinh học đặc biệt cao với 10 loài thực vật quý hiếm như Gõ đỏ, Cẩm lai, Trắc và 24 loài động vật thuộc Sách Đỏ Việt Nam như Cu li nhỏ, Khỉ đuôi lợn, Gà so cổ hung.

Thứ hai, cơ cấu sử dụng đất tồn tại nhiều bất cập khi diện tích rừng trồng cây đặc sản chiếm tới 1.297,6 ha (khoảng 9,4% tổng diện tích). Đây thực chất là phần đất do người dân xâm canh trồng điều, cao su, cà phê từ nhiều năm trước. Bình quân đất sản xuất đạt 1,64 ha/hộ nhưng có sự phân hóa gay gắt khi 38,57% số hộ chỉ sở hữu dưới 1 ha đất, tạo áp lực xâm lấn rừng liên tục.

Thứ ba, tình hình an ninh rừng có biến động phức tạp trong giai đoạn 2011 - 2015. Số vụ phá rừng làm nương rẫy giảm mạnh từ 56 vụ với diện tích thiệt hại 5.958 m2 năm 2013 xuống còn 0 vụ vào năm 2015. Tuy nhiên, hành vi khai thác lâm sản trái phép sau khi giảm từ 27 vụ năm 2011 xuống 7 vụ năm 2014 đã bất ngờ tăng vọt lên 23 vụ trong năm 2015.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dần của các vụ phá rừng làm rẫy đối lập với biểu đồ cột biểu thị tính chất đột biến của các vụ khai thác gỗ lén lút. Biểu đồ tròn về cơ cấu đất lâm nghiệp sẽ làm nổi bật tỷ trọng 84,4% rừng tự nhiên so với 13,6% rừng trồng và đất nông nghiệp xen kẹt.

Nguyên nhân chính của các hành vi xâm phạm rừng bắt nguồn từ trình độ học vấn thấp khi có tới 53,37% dân số địa phương chưa tốt nghiệp trung học cơ sở và 12,69% người dân mù chữ. Vị trí địa lý tiếp giáp tỉnh Bình Thuận dọc theo hệ thống sông La Ngà tạo ra hành lang tiêu thụ lâm sản khó kiểm soát trong điều kiện lực lượng tuần tra mỏng. So sánh với các nghiên cứu lâm nghiệp cộng đồng trong nước, chính sách giao khoán tại Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tân Phú chưa tạo ra mức thu nhập đủ hấp dẫn để người dân yên tâm bảo vệ rừng, đòi hỏi phải nhanh chóng hoàn thiện cơ chế hưởng lợi và đẩy mạnh dịch vụ môi trường rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản trị lâm phận Tân Phú, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

1. Rà soát, củng cố và hoàn thiện công tác giao khoán đất lâm nghiệp: Tiến hành đo đạc, lập hồ sơ quản lý chặt chẽ 1.297,6 ha đất cây đặc sản theo Nghị định 168/2016/NĐ-CP trong giai đoạn 2018 - 2020. Chủ thể thực hiện là Ban Quản lý phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Định Quán, hướng tới mục tiêu 100% hộ nhận khoán ký cam kết không chuyển mục đích sử dụng đất và tích cực phòng chống cháy rừng.

2. Tăng cường tuần tra liên ngành và ứng dụng công nghệ giám sát: Thiết lập hệ thống giám sát cảnh báo sớm điểm cháy và biến động rừng qua ảnh viễn thám kết hợp tuần tra liên tỉnh tại khu vực giáp ranh Bình Thuận và sông La Ngà từ năm 2018. Lực lượng Kiểm lâm và Công an địa phương đặt mục tiêu cắt giảm tối thiểu 50% số vụ khai thác gỗ trái phép trong vòng 24 tháng.

3. Đa dạng hóa sinh kế và phát triển dịch vụ môi trường rừng: Triển khai mô hình nông lâm kết hợp trồng xen cây dược liệu dưới tán rừng và mở rộng nguồn thu từ dịch vụ môi trường nước cho thủy điện Trị An giai đoạn 2019 - 2025. Ban Quản lý phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Đồng Nai đặt mục tiêu nâng thu nhập của người dân nhận khoán thêm 20% đến 30% mỗi năm.

4. Nâng cấp cơ sở hạ tầng bảo vệ rừng và đào tạo cộng đồng: Đầu tư hoàn thiện 15 km đường giao thông tuần tra rừng, lắp đặt mạng liên lạc vô tuyến và tổ chức 20 lớp tập huấn lâm sinh cho cộng đồng dân tộc thiểu số trong giai đoạn 2018 - 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cao cho các nhóm đối tượng sau:

• Ban lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật các ban quản lý rừng phòng hộ: Tiếp cận khung phương pháp đánh giá thực trạng tài nguyên trên quy mô hơn 13.000 ha và áp dụng các giải pháp kỹ thuật khoanh nuôi phục hồi 7.780,2 ha rừng nghèo kiệt.
• Cơ quan quản lý nhà nước ngành lâm nghiệp và chính quyền cấp huyện, tỉnh: Tham khảo bài học thực tiễn trong việc xử lý bài toán 1.297,6 ha đất xâm canh lịch sử và điều chỉnh chính sách giao khoán đất lâm nghiệp theo hướng đồng quản lý.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Khai thác bộ tư liệu thực địa phong phú, cấu trúc ma trận SWOT chuyên sâu và quy trình tích hợp phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của 50 hộ dân vào nghiên cứu lâm nghiệp.
• Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên và quản lý dự án sinh thái: Sử dụng danh lục 287 loài động vật và 200 loài thực vật quý hiếm làm dữ liệu nền để xây dựng các dự án bảo tồn đa dạng sinh học lưu vực hồ Trị An.

Câu hỏi thường gặp

• Đặc điểm nổi bật nhất về hiện trạng tài nguyên rừng tại Tân Phú là gì? Lâm phận có tỷ lệ che phủ đạt 98,1% với tổng diện tích có rừng 13.654,61 ha. Cấu trúc rừng tự nhiên chiếm 84,4%, lưu giữ hệ động thực vật phong phú với 287 loài động vật hoang dã và 10 loài thực vật quý hiếm như Gõ đỏ, Vên vên, Cẩm lai nằm trong Sách Đỏ.

• Nguyên nhân nào khiến các vụ vi phạm khai thác gỗ tăng trở lại trong năm 2015? Năm 2015 ghi nhận 23 vụ vi phạm do nhu cầu gỗ xây dựng gia tăng tại các ấp vùng ven, giá trị gỗ quý như Trắc, Cẩm lai trên thị trường cao, kết hợp địa hình sông La Ngà giáp ranh tỉnh Bình Thuận tạo điều kiện cho các đối tượng dễ tẩu tán lâm sản.

• Phương pháp điều tra thực địa nào đã được áp dụng để khảo sát cộng đồng? Tác giả đã phỏng vấn 50 hộ dân tại hai xã Gia Canh và Phú Ngọc cùng 30 cán bộ bảo vệ rừng theo phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia. Công cụ thu thập gồm bảng hỏi bán định hướng, sơ đồ dòng thời gian và lịch thời vụ.

• Hướng xử lý đối với 1.297,6 ha đất cây đặc sản do người dân xâm canh trước đây là gì? Giải pháp trọng tâm là rà soát hiện trạng, thực hiện ký hợp đồng giao khoán ổn định theo Nghị định 168/2016/NĐ-CP, ràng buộc trách nhiệm bảo vệ rừng kết hợp hướng dẫn kỹ thuật canh tác nông lâm kết hợp để ổn định sinh kế cho người dân.

• Rừng phòng hộ Tân Phú giữ vai trò môi trường như thế nào đối với vùng hạ lưu? Lâm phận là lá chắn phòng hộ đầu nguồn trực tiếp cho hồ thủy điện Trị An, giúp điều tiết nguồn nước mặt, hạn chế xói mòn sạt lở ven sông La Ngà và duy trì nguồn nước ngầm phục vụ tưới tiêu nông nghiệp cho các vùng lân cận.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập bức tranh tổng thể về 13.862,20 ha đất lâm nghiệp, khẳng định vai trò xung yếu của rừng phòng hộ đầu nguồn hồ thủy điện Trị An với độ che phủ 98%.
• Công trình nhận diện rõ mâu thuẫn giữa sinh kế của 46.320 nhân khẩu với yêu cầu bảo tồn 11.702,1 ha rừng tự nhiên và 287 loài động vật quý hiếm.
• Nghiên cứu chỉ ra những hạn chế trong quản lý 1.297,6 ha đất cây đặc sản và sự biến động phức tạp của các vụ vi phạm lâm luật giai đoạn 2011 - 2015.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về giao khoán đất, kiểm tra liên ngành, chi trả dịch vụ môi trường rừng và đào tạo cộng đồng đến năm 2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho mô hình đồng quản lý rừng tại vùng Đông Nam Bộ.

Lộ trình triển khai khuyến nghị cần hoàn tất công tác giao khoán giai đoạn 2018 - 2020 và mở rộng dịch vụ môi trường rừng giai đoạn 2020 - 2025. Các cơ quan quản lý và chủ rừng cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp nêu trên nhằm bảo tồn bền vững vốn rừng Tân Phú.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tài nguyên rừng có vai trò và ý nghĩa hết sức quan trọng đối với đời sống con ngƣời. Ngoài việc cung cấp các sản phẩm phục vụ cho việc phát triển kinh tế - xã hội, rừng còn giữ một chức năng quan trọng khác đó là khôi phục môi trƣờng sinh thái, giảm nhẹ thiên tai và biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn nƣớc và cải tạo đất. Trong những năm qua diện tích rừng phòng hộ cả nƣớc đang bị suy giảm nghiêm trọng cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng rừng, làm ảnh hƣởng tới chức năng phòng hộ môi trƣờng và tính đa dạng sinh học của rừng. Một phần nguyên nhân dẫn đến việc rừng phòng hộ bị tàn phá nhƣ vậy là do công tác quản lý rừng vẫn còn nhiều hạn chế.

Do đó việc quản lý, bảo vệ, khôi phục lại và phát triển tài nguyên rừng, phấn đấu hạn chế và tiến tới chấm dứt nạn phá rừng, nâng cao độ che phủ của rừng là mục tiêu của Đảng và Nhà nƣớc trong thời kỳ đổi mới. Ban quản lý rừng Phòng hộ Tân Phú nằm trên địa bàn của hai xã Gia Canh và Phú Ngọc huyện Định Quán tỉnh Đồng Nai với tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp 13. Đây chính là khu vực rừng phòng hộ xung yếu đầu nguồn của hồ thủy điện Trị An, có vị trí vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp, điều tiết nguồn nƣớc và phòng hộ bảo vệ môi trƣờng trong khu vực. Hiện nay, trong lâm phận và khu vực giáp ranh với rừng do Ban QLRPH Tân Phú quản lý có rất nhiều hộ dân sinh sống.

Với đặc điểm trình độ dân trí, sự hiểu biết về pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ rừng còn nhiều hạn chế và canh tác nông lâm nghiệp là chính nên nguy cơ bị tác động và áp lực đối với rừng, đất rừng là rất lớn. Nhằm từng bƣớc giải quyết những mâu thuẫn, áp lực và các vần đề nêu trên; để có sự đánh giá và cái nhìn tổng quan về hiện trạng rừng, đất lâm nghiệp cũng nhƣ điều kiện cơ sở hạ tầng thiết bị của Ban QLRPH Tân Phú làm cơ sở xác định, đề xuất xây dựng các công trình bổ sung, các giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo vệ, khôi phục, phát triển và nâng cao chất lƣợng rừng, duy trì ổn định diện tích rừng hiện có, nâng cao độ che phủ, duy trì chức năng phòng hộ của rừng một cách ổn định bền vững thì việc Nghiên cứu định hướng nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển lâm nghiệp tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú tỉnh Đồng Nai là cần thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học Quản lý bảo vệ rừng là một lĩnh vực tƣơng đối rộng lớn bao gồm hàng loạt các biện pháp quản lý bảo vệ rừng khác nhau nhƣ quản lý bảo vệ bằng hệ thống các Luật, chính sách, các Nghị định nhƣ giao đất, giao rừng, phòng chống lửa rừng.

Trƣớc đây vấn đề quản lý, sử dụng rừng và đất rừng chỉ đơn thuần là việc khai thác các sản phẩm của rừng mà ít hoặc chƣa chú trọng tới việc bảo vệ, tái tạo và phát triển vốn rừng cũng nhƣ việc phát huy vai trò của rừng trong việc bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Hiện nay, vấn đề quản lý sử dụng rừng đều phải dựa trên cơ sở đảm bảo sự phát triển bền vững. Quản lý rừng bền vững là thực hiện triệt để và đồng bộ các biện pháp nhằm không ngừng phát huy hiệu quả kinh doanh, ổn định liên tục những tác dụng và lợi ích của rừng trên nhiều lĩnh vực khác nhau.