Chương 1. TONG QUAN VAN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu về cháy rừng và sử dụng băng xanh để phòng cháy rừng Cháy rừng là một hiện tượng phổ biến, thường xuyên xảy ra gây nên những tổn thất to lớn về nhiều mặt. Vì vậy, nghiên cứu các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng và hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do cháy rừng đã được đặt ra như một yêu edu cắp bách của thực tiễn.
Những nghiên cứu đều hướng vào tim hiểu bản chất của hiện tượng cháy rừng và mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng tới cháy. rừng, từ đó đề xuất các giải pháp PCCCR phù hợp. Tuy nhiên, do có sự khác nhau. vé điều kiện tự nhiên và kinh té, xã hội mà quy luật ảnh hưởng của các nhân tổ đến chây rừng và những giải pháp phòng cháy, chữa cháy rùng cũng không hoàn toàn giống nhau ở các địa phương.
Vì vậy, tuy vàÕ HiỀu kiện cụ thể của từng quốc gia, từng địa phương ma tiến hành nghiên cứu nhằm xây dựng được những giải pháp phòng cháy, chữa cháy rừng có hiệu quả nhất. Trên thể giới Nghiên cứu về phòng cháy trên thé giới được bắt đầu vào thế kỷ 20, thời kỳ <u chủ yếu tập trung ở các nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ, Nga, Đức, Thuy Điển, Canada, Pháp, Úc v. saul đổ là ở hẳn hết các nước có hoạt động lâm nghiệp. ~ Nghiên cứu bản chất của (Ấy ri Két quả nghiên cứu da khẳng định rằng cháy rừng là hiện tượng Oxy hoá các vật liệu hữu cơ do rừng tạo ra ở nhiệt độ cao.
Nó xảy ra khí có mặt đồng thời của3 yếu ổ, hay còn gọi là am gi cháy: nguồn nhiệt (lửa), Oxy và vật liệu cháy. Tuy thuộc vào đặc điểm của 3 yếu tổ trên mà cháy rừng có thể được hình thành, phát triển hay bị ngăn chặn hoặc suy yếu đi (Brown, 1979; Belop,1982; Chandler, 1983) 17] (Phạm Ngọc Hung, 1984) [23]. Vì vậy, về bản chất, những biện pháp phòng. chảy, chữa cháy rừng chính là những biện pháp tác động vào 3 yếu tổ trên theo chiễu hướng ngăn chặn và giảm thiểu quá trình cháy.
Các nhà khoa học phân biệt 3 loại cháy rừng: (1)-Chây dưới tán cây, hay cháy mặt đắt rừng, là trường hợp chỉ cháy một phan hay toàn bộ lớp cây bụi, cỏ khô. va cảnh rơi lá rụng trên mặt đất; (2)-Cháy tần rừng (ngọn cây) là trường hợp lửa lan tràn nhanh từ tần cây này sung tin cây khác; (3)-Chấy ngằm là trường hợp xy ra khi lửa lan tràn chậm, âm i đưới mặt dit, trong lớp thảm mục dày hoặc than bùn. "Trong một đám cháy rừng có thể xy ra một hoặc đồng thời 2, 3 loại cháy rừng trên. ‘Tus theo loại chấy rừng mà người ta đưa ra những biện pháp phòng và chữa cháy khác nhau (Brown A.
Thời tiết, đặc biệt là lượng. độ và độ âm không khí ảnh hưởng quyết định đến tốc độ bốc hơi và độ. ‘im vật liệu cháy dưới rừng, qua đó ảnh hưởng đến khả năng bén lửa và lan trin dám cháy. Trang thái rừng ảnh hưởng đến tính chất vật lý và hoá học, khối lượng và phân bổ của vật liệu cháy, qua đó ảnh hưởng đến loại cháy, khả năng hình thành và tốc độ lan tràn của đám cháy.
Hoạt động kinh tế xã hội của con người như nương. tẩy, săn bắn, du lịch v. ảnh hướng đến mật độ và phân bố nguồn lửa khởi đầu của. các đám chảy, Phần lớn các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng đều được xây đựng trên cơ sở phân tích đặc dis của của 3 nguyên nhân trên đây trong hoàn cảnh cy thể của địa phương (Richiond RR, 1976; Laslo Pancel, 1993).
[22] ~ Nghiên cứu về biện pháp phòng và chữa chảy rừng. “Thế giới nghiên cứu các biện pháp phòng cháy, chữa chấy rừng chủ yếu. hướng vào lim suy giảm các thành phần của tam giác cháy: (}- Giảm nguồn nhiệt (nguồn lửa) bằng cách don vật liệu cháy trên mặt đất thành băng, đảo rãnh sâu, hoặc chặt cây theo dải để ngăn cách đám cháy với phần. (}- Đốt trước một phần vật liệu cháy theo băng.
giải ven đường, ven bờ rugng, gò đồi (Pham Ngọc Hung, 1984) (Phạm Ngọc Hung, 1984) [23] vào đầu mùa khô khi chúng còn im 48 giảm khối lượng vật liệu cháy vào thời kỳ khô hạn nhất, hoặc đốt có điều khiển theo hướng ngược với hướng lan tràn của đám cháy để cô lập dim cháy. (G}- Ding chất dập cháy để giảm nhiệt lượng của đám cháy hoặc ngăn cách vật liệu chay với ôxy trong không khí (nước, dit, cát, bot COs, khí CCl,, hỗn hợp CHBr với CO; và = Nghiên cứu về công trình phòng chảy rừng (PCR) Két quả nghiên cứu của thể giới đã khẳng định hiệu quả của các loại băng ngăn lửa, các vành dai cây xanh và hệ thống kênh nữƯơng ngăn cần chấy rừng, (Gromovist R. 'Người ta đã nghiên cứu tập đoàn cây trồng trên băng xah8 ngần lửa, trồng rừng hỗn PCR và giữ nước ở hồ đập để làm giảm nguy cơ cháy rừng (NCCR). Từ những năm đầu thé ky XX, nhiều chuyên gia về lửasững ở một số nước Châu Âu đã cứu và bước đầu đưa ra những ý kiến về xây dựng các băng xanh ngăn lửa.
và đai xanh phòng cháy trên đó có trồng các loài cây lá rộng. Ở Nga dã thiết lập những băng cây xanh chịu lửa khép kin YOY KA cấu nhiều loài cây, tạo thành nhiều ting để ngăn lửa chay từ ngoài vào các khu rừng thông, bạch đàn, sồi. Các nước tiến hành nghiên cứu vấn đề này sớm và có nhiều công trình nhất là Đức, Nga và các nước thuộc Liên Xô cũ, Mỹ, Cănada, Nhật Bản và Trung Quốc. (Phạm Ngọc Hung, 2001) [21] Nhìn chung, thé giới đề ø£lviên cứu hiệu quả của nhiều kiểu công trình PCR.
Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa đưa ra được phương pháp xác định chuẩn kỹ: thuật cho các công trình đó. Những thông số kỹ thuật đưa ra đều mang tính gọi ý và luôn được điều chỉnh theo ý kiến các chuyên gia cho phù hop với đặc điểm của mỗi loại rừng và điều kiện địa lý, vật lý địa phương. - Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật lâm sinh PCR Biện pháp kỹ thuật lâm sinh (KTTLS) là các các biện pháp kỹ thuật thông qua công tác kinh doanh, quản lý rừng như: thiết ké trồng rừng, chọn loài cây trồng, phương thức trồng, các biện pháp lâm sinh tác động,.nhằm tạo ra những khu rừng, khó cháy hoặc hạn chế sự lan tràn của đấm cháy. Biện pháp này đã và đang được áp dung ở nhiều nước trén thé giới.
Đây là biện pháp phòng cháy tích cực và chủ động, 48 thực hiện và mang lại hiệu quả tổng hợp lớn. Có thé điểm qua một số biện pháp. KTLS PCR như sau: (1} Tring rừng hỗn loài để han chế thực vật là thực bì cây bụi, thảm tươi sỉ trưởng phát triển. (Pham Ngọc Hưng, 1998) [21] Do rừng trồng thuần loài din dần bộc lộ nhiều nhược diém nên nhiều nước.
trên thé giới đã quan tâm nghiên cứu nhằm tạo lập các lãm phần rừng trồng hỗn loài bằng nhiều loài cây khác nhau. Các công trình nghiên cứu về rừng trồng hỗn loài đã được các nước Châu Âu tiến hành từ những năm đầu của thé kỷ XIX. công tác gây tring rừng, các biện pháp KTLS cũng đuộc quan tâm nghiên cứu (B Ball, T. ]- Một nghiên cứu khác về tính bền vững của rừng tring đã quan tâm đến cấu trúc ting tần etm icing hỗn giao (Matthew, J.} đã nghiền cứu xây dựng mô hình rừng trồng hỗn loài giữa cây gỗ và cây họ đậu.
Dac biệt ở Malaysia người ta đã xây đựng rừng nhiều ting hỗn loài trên 3 đối tượng như: rừng tự nhiên, keo tai tượng và rừng tếch đã sử dụng 23 loài cây có giá trị rằng theo băng rộng 10 m, 20m, 30 m, 40 m và phương thức trồng hỗn gino khác nhau. Việc tạo lập các loài cây hỗ trợ ban đầu cho cây chính trước khi xây. dựng mô hình tring rùng hỗa TORK là Yắt cha thiếu Tác giả Matthew (1995) đã nghiên cứu tgo lập mô hình sing hỗn loi giữa cây thân gỗ và cây họ đậu. KE quả cho thấy cây họ đậu cá the tùng hỗ trợ rất tốt cho cây trồng chính [.
1995, các tác giả Ball, Woruiald và Russo đã nghiên cứu quá trình điều chính các lâm phần rừng trồng hỗn loài theo quá trinh sinh trưởng của mô hình thông qua việc giảm bớt sự cạnh tranh giữa các loài cây, tạo điều kiện để chúng cùng sinh trưởng, phát triển tốt [.] (2) - Đốt trước một phần vật liệu vào đầu mùa khô khi chúng còn ẩm để giảm. khối lượng vật liệu trong rừng hoặc đối theo hướng ngược với hướng lan tràn của .đăm chảy 48 cô lập đám cháy. Các công trình nghiên cứu về đốt trước làm giảm vật liệu đã được nhiều nước áp dụng ngay từ đầu thé kỷ XX. Các nước tiền hành nghiên cứu vin đề này sớm và có nhiều công trình nhất vẫn là Đức, Mỹ, Nga, Canada và ‘Trung Quốc,.
Đối tượng rừng được đưa vào đốt trước làm giảm nguồn vật liệu có cả rừng tự nhiên và rừng trồng. Họ thường đốt theo đám ở những điện tích rừng có nguồn vật liệu cháy nhiều, có nguy cơ cháy lớn vào thời gian trước mùa cháy, không cho cháy lây lan đến những khu rừng, cận đến mức thấp nhất (Brown A. 6 Việt Nam = Nghiên cứ về công tình POR Hiện còn rất ít những nghiên cứu về hiệu lực Gïa các công trình PCR. Mặc i trong các quy phạm PCR có đề cập đến những tiêu chuẩn của các công trình PCR như đưa ra một số loài cây trồng sử dụng tạo bằng Tồãn Hứa phòng cháy, song phần lớn đều được xây dựng trên cơ sở than: khảo tư liệu của nước ngoài và kinh nghiệm, chưa có khảo nghiệm đây đủ trong điều kiện Việt Nam (Đặng Vũ Cần, Hoàng Kim Ngũ, Phạm Ngọc Hung, Trin Công Loanh,) [37].
Đối với cáo công trình PCR ở nườía cha yếu là xây đựng đường băng cản lửa gồm đường băng trắng và đường bằng xanh có tác dụng ngăn được ngọn lửa. cháy lan mặt đắt, cháy lướt trên ngọn cây rừng. Theo Phạm Ngọc Hung, 2001, [21] đường băng xanh trồng ngay cây Xanh cùng với việc trồng rừng trong năm trên. những điện tích rừng có 64:68:25" Đối với đai cây xanh phòng chấy được xây, 6 16, xung quanh các điểm.
dựng dọc theo các đường jive Au) lửa đường sắt, đường ‘din cơ, xung quanh những Vùng ðất sản xuất nông nghiệp, .nkm ở trong rùng và ven rừng; đai rừng có chiều rộng từ 20 - 30 m, nếu xây dựng theo đường phân "khoảnh thì chiều rộng của đai rừng chỉ cần từ 15 - 20 m là đủ. Thường những đường.