Nâng Cao Hiệu Quản Lý Nhà Nước Về An Ninh Hàng Không Ở Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở việt nam hiện nay, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Nguyễn Tùng Bảo Thanh
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Quản Lý Nhà Nước
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Nhà Nước Về An Ninh Hàng Không Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu luận án
• Cách tiếp cận và cơ sở lý thuyết
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới về khoa học của luận án
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu lý luận quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu thực trạng quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 1.1.3. Tình hình nghiên cứu, đề xuất các kiến nghị, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam
• 1.2. Nhận xét về tình hình nghiên cứu đề tài luận án
• 1.2.1. Những vấn đề liên quan đến đề tài luận án đã được nghiên cứu và đạt tới sự thống nhất cao, luận án có thể tiếp thu
• 1.2.2. Những vấn đề liên quan đến đề tài luận án, đang được đặt ra nghiên cứu nhưng còn nhiều ý kiến tranh luận, luận án có thể và cần phải tham gia nghiên cứu
• 1.2.3. Những vấn đề liên quan đến đề tài luận án nhưng chưa được đặt ra trong các công trình nghiên cứu hiện có, luận án cần triển khai nghiên cứu và góp phần làm sáng tỏ
• 1.2.4. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.3. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu của luận án
• 1.3.1. Giả thuyết nghiên cứu của luận án
• 1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu của luận án
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH HÀNG KHÔNG
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.1.1. Khái niệm quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.1.2. Đặc điểm của quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.1.3. Vai trò của quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.2. Nguyên tắc, chủ thể, nội dung, phương pháp quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.2.1. Nguyên tắc quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.2.2. Chủ thể quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.2.3. Nội dung quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.2.4. Phương pháp quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.3. Điều kiện bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.3.1. Bảo đảm về chính trị
• 2.3.2. Bảo đảm về pháp lý
• 2.3.3. Văn hoá an ninh, an toàn hàng không của các chủ thể tham gia hoạt động hàng không hoặc sử dụng dịch vụ hàng không
• 2.3.4. Điều kiện kinh tế, kỹ thuật phục vụ công tác quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 2.3.5. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH HÀNG KHÔNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về hàng không Việt Nam và tình hình an ninh hàng không ở Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát về hàng không Việt Nam
• 3.1.2. Tình hình an ninh hàng không Việt Nam
• 3.2. Cơ sở pháp lý của quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 3.2.1. Một số Điều ước quốc tế về an ninh hàng không
• 3.2.2. Pháp luật Việt Nam về an ninh hàng không
• 3.3. Thực tiễn quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam
• 3.3.1. Hoạt động xây dựng, ban hành hệ thống văn bản quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 3.3.2. Hoạt động xây dựng chính sách, kế hoạch, biện pháp bảo đảm an ninh hàng không
• 3.3.3. Hoạt động xây dựng bộ máy quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 3.3.4. Hoạt động đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 3.3.5. Hoạt động tổ chức thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về an ninh hàng không theo quy định pháp luật
• 3.3.6. Hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 3.3.7. Hoạt động hợp tác quốc tế về an ninh hàng không
• 3.4. Đánh giá chung quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam
• 3.4.1. Ưu điểm và nguyên nhân
• 3.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.5. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN NINH HÀNG KHÔNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam hiện nay
• 4.1.1. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam phải xuất phát từ đường lối, chiến lược về bảo vệ an ninh quốc gia của Đảng và Nhà nước ta
• 4.1.2. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam phải tương thích với mục tiêu phát triển ngành hàng không Việt Nam
• 4.1.3. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam phải phù hợp với các yêu cầu cải cách nền hành chính Việt Nam
• 4.1.4. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam phải đi đôi với bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các chủ thể tham gia hoạt động hàng không và sử dụng dịch vụ hàng không
• 4.1.5. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam phải đặt trong bối cảnh quốc tế mới
• 4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam hiện nay
• 4.2.1. Đổi mới nhận thức về tầm quan trọng của an ninh hàng không và vai trò của quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 4.2.2. Hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về an ninh hàng không
• 4.2.3. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo và sự phối hợp trong quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 4.2.4. Nâng cao năng lực của chủ thể quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 4.2.5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 4.2.6. Tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý nhà nước về an ninh hàng không
• 4.3. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Quản Lý Nhà Nước An Ninh Hàng Không VN

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, nhu cầu vận chuyển hàng không gia tăng kéo theo sự phát triển vượt bậc của ngành hàng không dân dụng Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra những thách thức lớn về an ninh hàng không, đòi hỏi một hệ thống quản lý nhà nước hiệu quả. Quản lý nhà nước về an ninh hàng không không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, nhằm đảm bảo an toàn cho hành khách, tài sản và sự phát triển bền vững của ngành hàng không. Theo Hiệp hội Vận tải hàng không Quốc tế (IATA), Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phục hồi thị trường hàng không nội địa nhanh nhất thế giới. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của an ninh hàng không trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và du lịch.

1.1. Tầm Quan Trọng của An Ninh Hàng Không Việt Nam

An ninh hàng không đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và sự phát triển kinh tế. Các mối đe dọa an ninh hàng không ngày càng phức tạp, từ khủng bố, buôn lậu, đến các hành vi gây rối trật tự công cộng. Việc đảm bảo an ninh hàng không hiệu quả giúp ngăn chặn các hành vi phạm pháp, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân. Sự kiện 11/9 đã cho thấy tầm quan trọng sống còn của an ninh hàng không đối với sự an toàn của mỗi quốc gia và trên toàn thế giới.

1.2. Vai Trò của Quản Lý Nhà Nước Về An Ninh Hàng Không

Quản lý nhà nước về an ninh hàng không đóng vai trò điều phối, kiểm soát và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về an ninh hàng không. Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm xây dựng và thực thi các chính sách, quy trình kiểm soát an ninh, đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó với các mối đe dọa an ninh hàng không. Có thể nói rằng, công tác quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở nước ta trong thời gian qua có nhiều chuyển biến rõ nét và đạt được những kết quả rất tích cực, góp phần rất lớn cho việc đảm bảo an ninh quốc gia.

II. Thách Thức Rủi Ro Quản Lý An Ninh Hàng Không Hiện Nay

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, công tác quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức và rủi ro. Các mối đe dọa an ninh hàng không ngày càng tinh vi, đa dạng, đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa và ứng phó hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng tạo ra những lỗ hổng an ninh mới. Các văn bản khi ban hành đôi lúc vẫn chưa phù hợp với thực tiễn và có một số văn bản chồng chéo về nội dung phải thường xuyên thay đổi để đáp ứng yêu cầu đảm bảo an ninh. Nguy cơ từ tàu bay không người lái (drone) và các phương tiện bay siêu nhẹ cũng cần được đặc biệt quan tâm.

2.1. Các Mối Đe Dọa An Ninh Hàng Không Tiềm Ẩn

Các mối đe dọa an ninh hàng không bao gồm khủng bố, tấn công mạng, buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa nguy hiểm và các hành vi gây rối trật tự công cộng. Sự gia tăng của tội phạm xuyên quốc gia và các tổ chức khủng bố quốc tế đòi hỏi sự cảnh giác cao độ và các biện pháp an ninh toàn diện. Đặc biệt là sự ảnh hưởng vô cùng to lớn về an ninh hàng không từ các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 ở New York với sự thiệt hại nặng nề về người, tài sản và cả nền kinh tế của nước Mỹ.

2.2. Hạn Chế Trong Thực Thi Pháp Luật An Ninh Hàng Không

Một số quy định pháp luật về an ninh hàng không còn chưa theo kịp với thực tiễn, gây khó khăn cho công tác quản lý và thực thi. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng đôi khi còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến những sơ hở trong kiểm soát an ninh hàng không. Cảng vụ hàng không chưa chủ động phối hợp Ban Chỉ đạo phòng chống khủng bố địa phương trong triển khai thực hiện các quy định của pháp luật về bảo đảm an ninh hàng không, kế hoạch khẩn nguy của địa phương.

2.3. Thiếu Hụt Nguồn Lực Năng Lực Quản Lý An Ninh

Nguồn lực tài chính, nhân lực và trang thiết bị cho công tác đảm bảo an ninh hàng không còn hạn chế. Năng lực của một số cán bộ quản lý và nhân viên an ninh chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát hiện, ngăn chặn và ứng phó với các mối đe dọa an ninh hàng không.

III. Cách Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Nhà Nước Về An Ninh HK

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực cho các cơ quan chức năng, nâng cao nhận thức của cộng đồng và đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Quan trọng nhất là phải coi an ninh hàng không là một nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Do vậy, công tác đảm bảo an ninh hàng không là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, đảm bảo cho sự phát triển bền vững của ngành hàng không dân dụng Việt Nam nói riêng và cho sự phát triển của xã hội nói chung.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật An Ninh Hàng Không

Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật về an ninh hàng không để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với thực tiễn. Xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực thi pháp luật. Từ việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về an ninh hàng không (Luật, Pháp lệnh, Nghị định, Quyết định, Thông tư)… liên quan đến công tác đảm bảo an ninh hàng không.

3.2. Đầu Tư Nâng Cấp Cơ Sở Vật Chất Kỹ Thuật ANHK

Tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại phục vụ công tác kiểm soát an ninh hàng không, như máy soi chiếu, hệ thống phát hiện chất nổ, hệ thống giám sát an ninh. Ứng dụng công nghệ thông tin và các giải pháp an ninh tiên tiến để nâng cao hiệu quả quản lý an ninh.

3.3. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Quản Lý ANHK

Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ quản lý và nhân viên an ninh để nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Xây dựng đội ngũ cán bộ an ninh chuyên nghiệp, có phẩm chất đạo đức tốt và tinh thần trách nhiệm cao. Hoạt động đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực quản lý nhà nước về an ninh hàng không.

IV. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về An Ninh Hàng Không

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh hàng không. Việt Nam cần chủ động tham gia các diễn đàn, tổ chức quốc tế về an ninh hàng không, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và phối hợp hành động với các quốc gia khác để đối phó với các mối đe dọa an ninh hàng không xuyên quốc gia. Do vậy cần tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý nhà nước về an ninh hàng không. Tham gia hợp tác quốc tế về an ninh hàng không để tiếp thu công nghệ, đào tạo và kinh nghiệm quản lý.

4.1. Tham Gia Tổ Chức Quốc Tế Về An Ninh Hàng Không

Chủ động tham gia các hoạt động của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) và các tổ chức quốc tế khác về an ninh hàng không. Tuân thủ các tiêu chuẩn, khuyến nghị của ICAO về an ninh hàng không và tích cực đóng góp vào việc xây dựng các tiêu chuẩn, quy trình an ninh quốc tế.

4.2. Chia Sẻ Thông Tin Kinh Nghiệm Về An Ninh HK

Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, kinh nghiệm với các quốc gia khác về các mối đe dọa an ninh hàng không, các biện pháp phòng ngừa và ứng phó. Phối hợp với các cơ quan tình báo, an ninh của các nước để chia sẻ thông tin về các đối tượng, tổ chức có nguy cơ gây mất an ninh hàng không.

4.3. Phối Hợp Hành Động Chống Khủng Bố HKQT

Tham gia các hoạt động phối hợp hành động với các quốc gia khác để chống khủng bố hàng không, buôn lậu và các hành vi phạm pháp khác. Tổ chức các cuộc diễn tập chung với các nước láng giềng để nâng cao khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp.

V. Nghiên Cứu và Ứng Dụng Khoa Học vào Quản Lý An Ninh HK

Cần đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học về an ninh hàng không, đặc biệt là các nghiên cứu về công nghệ an ninh, đánh giá rủi ro và các biện pháp phòng ngừa. Khuyến khích ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản lý an ninh, nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và ứng phó với các mối đe dọa. Nghiên cứu và phát triển các giải pháp công nghệ mới cho an ninh hàng không, như trí tuệ nhân tạo, máy học, phân tích dữ liệu lớn.

5.1. Phát Triển Công Nghệ An Ninh Tiên Tiến

Ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) trong việc phân tích dữ liệu, nhận diện khuôn mặt, phát hiện vật phẩm nguy hiểm và dự báo các nguy cơ an ninh hàng không.

5.2. Nghiên Cứu Đánh Giá Rủi Ro An Ninh Hàng Không

Thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu về đánh giá rủi ro an ninh hàng không, xác định các lỗ hổng an ninh và đề xuất các biện pháp khắc phục. Phát triển các mô hình dự báo nguy cơ an ninh hàng không dựa trên dữ liệu và thông tin tình báo.

5.3. Chuyển Giao Công Nghệ An Ninh Hàng Không

Khuyến khích chuyển giao công nghệ an ninh hàng không từ các nước phát triển, đồng thời đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ an ninh trong nước. Hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực an ninh hàng không.

VI. Kết Luận Hướng Tới Quản Lý An Ninh Hàng Không Toàn Diện

Quản lý nhà nước về an ninh hàng không là một nhiệm vụ phức tạp và liên tục thay đổi, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của các cơ quan chức năng và sự chung tay của toàn xã hội. Với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, Việt Nam có thể xây dựng một hệ thống an ninh hàng không vững mạnh, đảm bảo an toàn cho hành khách, tài sản và sự phát triển bền vững của ngành hàng không. Việc đảm bảo an ninh hàng không là yếu tố then chốt để hội nhập và phát triển.

6.1. Tầm Nhìn An Ninh Hàng Không Trong Tương Lai

Xây dựng một hệ thống an ninh hàng không thông minh, linh hoạt và chủ động, có khả năng dự báo và ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa. Đảm bảo an ninh hàng không là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

6.2. Cam Kết Trách Nhiệm Của Các Bên

Các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp hàng không và cộng đồng cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc đảm bảo an ninh hàng không. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để xây dựng một môi trường an ninh an toàn và tin cậy cho ngành hàng không Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Ngành hàng không dân dụng (HKDD) Việt Nam giữ vị trí huyết mạch trong giao thương quốc tế và phát triển kinh tế - xã hội. Sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược với khả năng kết nối tới 17 quốc gia trong phạm vi 4 đến 5 giờ bay, thị trường hàng không nội địa Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh hàng đầu khu vực Đông Nam Á và được Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) đánh giá là một trong những thị trường phục hồi nhanh nhất thế giới sau đại dịch COVID-19. Tính đến nay, mạng lưới vận tải hàng không nội địa quy tụ 05 hãng hàng không thương mại khai thác thường lệ gồm Vietnam Airlines (kèm VASCO), Vietjet Air, Bamboo Airways, Pacific Airlines, Vietravel Airlines; cùng các đơn vị bay chuyên biệt như Vietstar Airlines, Hàng không Hải Âu, Tổng Công ty Trực thăng Việt Nam và hai công ty vận chuyển hàng hóa chuyên trách Vietnam Airlines Cargo, Vietjet Cargo. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của thị trường cùng các biến động địa chính trị phức tạp, tội phạm xuyên quốc gia và mối đe dọa an ninh phi truyền thống hậu sự kiện ngày 11/9/2001 đặt ra thách thức đặc biệt nghiêm ngặt đối với công tác bảo đảm an ninh hàng không (ANHK) – một thành tố trọng yếu cấu thành an ninh quốc gia.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn nhất hiện nay nằm ở sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ khoa học luật hành chính và luật hiến pháp về quản lý nhà nước (QLNN) đối với ANHK. Các công trình trước đây như Đỗ Xuân Toản (2013) tiếp cận trước thời điểm sửa đổi Luật HKDD năm 2014, hay Ngô Đăng Toàn (2019) nghiên cứu dưới góc độ khoa học kinh tế, khiến nhận thức lý luận và giải pháp pháp lý đồng bộ về quản trị nhà nước trong lĩnh vực này còn nhiều lỗ hổng.

Luận án tiến sĩ luật học "Quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Nguyễn Tùng Bảo Thanh giải quyết hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học sau:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, đặc điểm, nguyên tắc và nội dung của QLNN về ANHK theo nghĩa hẹp trong nền hành chính nhà nước hiện đại được xác định như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Hệ thống pháp luật thực định và thực tiễn thực thi pháp luật QLNN về ANHK tại Việt Nam giai đoạn 2014–2023 bộc lộ những rào cản, xung đột thẩm quyền và hạn chế cấu trúc nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần thiết lập hệ quan điểm định hướng và những giải pháp mang tính đột phá nào nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực chủ thể quản lý và hiện đại hóa công nghệ giám sát ANHK tại Việt Nam?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): QLNN về ANHK là hoạt động quản lý hành chính nhà nước mang tính quyền lực công, chịu sự chi phối trực tiếp của nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa và chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO).
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Những bất cập trong phân định thẩm quyền giữa cơ quan QLNN (Cục Hàng không Việt Nam, Cảng vụ hàng không) và doanh nghiệp khai thác cảng (Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam - ACV), kết hợp với sự thiếu đồng bộ trong cơ chế phối hợp tác chiến địa phương, là nguyên nhân cốt lõi làm suy giảm hiệu lực QLNN về ANHK.

Khung lý thuyết của công trình được xây dựng trên sự tích hợp của bốn học thuyết nền tảng: Học thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Lý thuyết Quản trị quốc gia (National Governance), Học thuyết Quyền con người và Lý thuyết Xã hội học pháp luật.

Đóng góp đột phá của luận án được định lượng qua việc rà soát và đánh giá toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm 01 Pháp lệnh, 21 Nghị định, 06 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 55 Thông tư của Bộ Giao thông vận tải (Bộ GTVT). Nghiên cứu chuẩn hóa hệ thống phân loại lực lượng kiểm soát ANHK thành 05 nhóm chủ thể tại cơ sở, đề xuất mô hình phối hợp "4 tại chỗ" và tái cấu trúc cơ chế giám sát thực thi an ninh.

Phạm vi nghiên cứu bao quát khoảng thời gian 10 năm (2014–2023), tập trung chuyên sâu vào giai đoạn 2019–2023 để bảo đảm tính cập nhật số liệu. Về không gian, luận án khảo sát toàn diện thực tiễn tại các đầu mối giao thông trọng điểm gồm Cảng hàng không quốc tế (CHKQT) Nội Bài, CHKQT Tân Sơn Nhất và CHKQT Đà Nẵng.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận ba dòng học thuật chính:

1. Dòng nghiên cứu lý luận tổng quát về QLNN: Tiêu biểu là công trình của GS. Phan Huy Đường (2011) về QLNN đối với lao động nước ngoài; Trần Minh Nguyệt (2018) về QLNN đối với biên giới quốc gia trên biển; Dương Thanh Liêm (2019) về QLNN về an ninh trật tự đô thị. Các tác giả này đã định hình rõ khái niệm QLNN theo nghĩa hẹp là hoạt động chấp hành và điều hành của cơ quan hành chính nhà nước.
2. Dòng nghiên cứu pháp lý và kỹ thuật về ANHK: Gồm luận văn của Nguyễn Thị Hà (2012) về bảo đảm an ninh HKDD theo luật quốc tế; Cao Văn Lâm (2017) về quản lý xuất nhập cảnh tại CHKQT Nội Bài; Phan Kiều Phương (2021) về kỷ luật lao động đặc thù của nhân viên ANHK; cùng các nghiên cứu về xử lý vi phạm hành chính của Vũ Thị Kim Ngọc (2018) và Bùi Lê An Thiện (2020).
3. Dòng nghiên cứu trực diện về thể chế QLNN về ANHK: Đỗ Xuân Toản (2013) đặt nền móng sơ khai về khái niệm QLNN trong lĩnh vực ANHK; Ngô Đăng Toàn (2019) tiếp cận dưới góc độ quản lý kinh tế tại các sân bay miền Bắc; Đỗ Xuân Việt Anh (2020) nghiên cứu việc thực thi Phụ lục 17 Công ước Chicago 1944.

                  +-------------------------------------------------------+
                  |               HỆ THỐNG LÝ LUẬN QLNN                   |
                  |  (Phan Huy Đường 2011, Trần Minh Nguyệt 2018,         |
                  |   Dương Thanh Liêm 2019)                              |
                  +---------------------------+---------------------------+
                                              |
                                              v
+---------------------------------------------+---------------------------------------------+
|                                  TRANH LUẬN HỌC THUẬT                                     |
|  Quan điểm 1: Mô hình công quyền hóa        |  Quan điểm 2: Mô hình chuyển giao tư nhân   |
|  - Trực thuộc Nhà nước hoàn toàn            |  - Doanh nghiệp vận hành (ACV, SFO)         |
|  - Nhà nước bảo đảm nguồn lực cưỡng chế     |  - Nhà nước giám sát tiêu chuẩn & cấp phép  |
+---------------------------------------------+---------------------------------------------+
                                              |
                                              v
                  +-------------------------------------------------------+
                  |          POSITIONING CỦA LUẬN ÁN TIẾN SĨ              |
                  |  (Nguyễn Tùng Bảo Thanh - Khoa học Luật Hành chính)   |
                  |  - Giải mã bản chất QLNN theo nghĩa hẹp               |
                  |  - Tích hợp mô hình "4 tại chỗ" & quy chuẩn ICAO      |
                  |  - Tách bạch chức năng quản lý công và dịch vụ công   |
                  +-------------------------------------------------------+

Về mặt học thuật, văn hiến ghi nhận hai luồng tranh luận đối lập gay gắt:

• Tranh luận về mô hình tổ chức bộ máy: Một trường phái cho rằng ANHK là bộ phận hữu cơ của an ninh quốc gia nên toàn bộ hoạt động kiểm soát, soi chiếu phải do lực lượng công quyền (nhà nước) trực tiếp quản lý và thực hiện bằng công cụ chuyên dụng. Ngược lại, luồng ý kiến khác (phổ biến trong quản trị công mới) đề xuất chuyển giao mảng an ninh kiểm soát cho doanh nghiệp khai thác cảng tự chủ, cơ quan nhà nước chỉ đóng vai trò ban hành tiêu chuẩn và thanh tra. Điển hình như các tranh luận quản lý phân định mảng soi chiếu do cơ quan hành pháp đảm trách để trấn áp vi phạm, còn an ninh trật tự do doanh nghiệp cảng chịu trách nhiệm.
• Tranh luận về phương thức điều chỉnh pháp luật: Giữa mô hình điều chỉnh pháp luật "cứng" (áp dụng mệnh lệnh hành chính nghiêm ngặt, can thiệp sâu) và mô hình điều chỉnh "mềm" (tiếp cận quản lý rủi ro linh hoạt, dựa trên văn hóa an ninh).

Vị trí học thuật của luận án xác lập thông qua việc khắc phục khoảng trống nghiên cứu bằng cách phân tích bản chất QLNN về ANHK dưới lăng kính khoa học Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Luận án đặt Việt Nam vào thế đối sánh với hai điển hình quốc tế:

• Cục Hàng không Dân dụng Vương quốc Anh (CAA UK 2022): Áp dụng cách tiếp cận toàn diện dựa trên rủi ro (Risk-based Security) và tích hợp công nghệ soi chiếu 3D CT (Tia X C3) cho phép giữ nguyên chất lỏng và thiết bị điện tử trong hành lý, dù chi phí đầu tư lên tới 1 triệu Bảng Anh (khoảng 1,32 triệu USD) cho mỗi làn soi chiếu.
• Cơ quan An ninh Vận tải Hoa Kỳ (TSA) và Sân bay Quốc tế San Francisco (SFO): Mô hình SFO là trường hợp đặc thù cho phép lực lượng an ninh tư nhân thực hiện kiểm tra dưới sự giám sát và chuẩn hóa quy trình nghiêm ngặt của TSA thuộc Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết hành chính công và quản trị an ninh quốc gia thông qua việc chuẩn hóa định nghĩa khoa học:

"Quản lý nhà nước đối với an ninh hàng không là việc các cơ quan quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền và các chủ thể được Nhà nước uỷ quyền sử dụng kết hợp các biện pháp, nguồn nhân lực, trang bị, thiết bị tác động vào các đối tượng được quản lý để phòng ngừa, ngăn chặn và đối phó với hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng nhằm mục đích bảo vệ an toàn cho tàu bay, hành khách, tổ bay, những người dưới mặt đất".

Hệ thống luận điểm lý thuyết được xác lập qua 4 mệnh đề:

• Mệnh đề P1: QLNN về ANHK mang bản chất quyền lực công của nhánh hành pháp, vận hành theo cơ chế chấp hành - điều hành nhằm hiện thực hóa các cam kết quốc tế tại Phụ lục 17 Công ước Chicago 1944.
• Mệnh đề P2: Cấu trúc đối tượng của QLNN về ANHK mang tính đa tầng, bao gồm cả hành vi của hành khách, quy trình của hãng bay, cơ sở hạ tầng của doanh nghiệp cảng và hoạt động của các đơn vị dịch vụ mặt đất.
• Mệnh đề P3: Mức độ đồng bộ giữa quản lý theo ngành (Bộ GTVT, Cục Hàng không) và quản lý theo lãnh thổ (UBND, Ban Chỉ đạo phòng chống khủng bố địa phương) tỷ lệ thuận với hiệu quả ngăn ngừa các hành vi can thiệp bất hợp pháp.
• Mệnh đề P4: Hiệu quả quản lý chịu sự tác động tương hỗ giữa điều kiện chính trị - pháp lý, năng lực công nghệ và văn hóa an ninh hàng không của cộng đồng.

Khung phân tích độc đáo

Mô hình phân tích của luận án tích hợp đa chiều:

1. Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Định vị tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật trong việc phân định thẩm quyền hành chính, ngăn chặn sự lạm quyền hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý.
2. Lý thuyết Quản trị rủi ro quốc gia: Cung cấp phương pháp tiếp cận chủ động phòng ngừa, chuyển từ biện pháp kiểm soát thụ động sang phân tích nguy cơ an ninh phi truyền thống.
3. Lý thuyết Dịch vụ công mới (New Public Service): Nhận diện dịch vụ bảo đảm ANHK là dịch vụ công ích đặc thù do Nhà nước thống nhất tổ chức và bảo đảm quyền con người, quyền tiếp cận giao thông an toàn của hành khách.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết được xác định rõ: Khung phân tích vận hành trong bối cảnh thể chế chính trị một đảng cầm quyền tại Việt Nam, nơi lực lượng công an, quân đội giữ vai trò nòng cốt phối hợp cùng cơ quan quản trị ngành giao thông vận tải.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp phương pháp luận hiện thực phê phán (Critical Realism) trong khoa học pháp lý.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp:

• Tầng vĩ mô: Đánh giá thể chế chính trị, định hướng chiến lược quốc phòng - an ninh của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
• Tầng trung mô: Phân tích hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế phân công quyền lực giữa Bộ GTVT, Cục Hàng không Việt Nam và UBND cấp tỉnh.
• Tầng vi mô: Khảo sát các quy trình tác nghiệp an ninh soi chiếu (ANSC), an ninh kiểm soát (ANKS), an ninh cơ động (ANCĐ) tại các cảng hàng không cụ thể.

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                         THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                            |
+------------------------------------------------------------------------------------+
|  Phương pháp luận: Duy vật biện chứng & Hiện thực phê phán (Critical Realism)     |
+-----------------------------------------+------------------------------------------+
                                          |
        +---------------------------------+---------------------------------+
        |                                                                   |
        v                                                                   v
+------------------------------------+             +------------------------------------+
|   NGHIÊN CỨU PHÁP LÝ & TÀI LIỆU    |             |    NGHIÊN CỨU THỰC CHỨNG & CA LÂM SÀNG   |
| - Phân tích 01 Pháp lệnh,          |             | - Phân tích vụ việc vi phạm tại    |
|   21 Nghị định, 55 Thông tư        |             |   Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng   |
| - Đối chiếu Phụ lục 17 ICAO        |             | - Đánh giá vận hành A-CDM & iNIA   |
+------------------------------------+             +------------------------------------+
        |                                                                   |
        +---------------------------------+---------------------------------+
                                          |
                                          v
+------------------------------------------------------------------------------------+
|                            TAM GIÁC HÓA DỮ LIỆU (TRIANGULATION)                    |
|             (Văn bản lập pháp - Thực tiễn xử phạt - Kinh nghiệm quốc tế)          |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ tính nghiêm ngặt khoa học:

• Phương pháp phân tích tài liệu pháp lý: Rà soát có hệ thống toàn bộ văn bản pháp luật về HKDD từ năm 2014 đến 2023, đánh giá tính tương thích với chuẩn mực ICAO.
• Phương pháp luật học so sánh: Đối chiếu khung pháp lý Việt Nam với các chuẩn tắc an ninh của Anh (CAA UK), Mỹ (FAA/TSA) và quy tắc quốc tế Chicago 1944.
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case Study): Phân tích sâu các tình huống điển hình về vi phạm an ninh, sự cố đe dọa khủng bố, lọt vật phẩm nguy hiểm tại CHKQT Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng.
• Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp dữ liệu văn bản quy phạm, dữ liệu thực tiễn xử phạt vi phạm hành chính và báo cáo tổng kết của Bộ GTVT để đảm bảo giá trị cấu trúc (construct validity) và độ tin cậy của các kết luận rút ra.

Data và phân tích

Nguồn dữ liệu phân tích bao gồm:

• Toàn văn Báo cáo Tổng kết thi hành Luật HKDD của Bộ GTVT (2023).
• Dữ liệu quy hoạch và thống kê vận tải của 05 hãng hàng không thường lệ và hệ sinh thái các doanh nghiệp dịch vụ mặt đất như VAECO (bảo dưỡng máy bay), VACS (suất ăn hàng không).
• Tài liệu hướng dẫn quản lý rủi ro an ninh hàng không cấp quốc gia của Ủy ban ANHK dân dụng quốc gia (2020) và Danh mục vật phẩm nguy hiểm cấm mang lên tàu bay của Cục Hàng không Việt Nam (2021).
• Dự báo tăng trưởng quy mô ngành của IATA: Dự kiến toàn cầu đạt 4,7 tỷ lượt khách và 40,1 triệu chuyến bay năm 2024 với doanh thu 964 tỷ USD, khẳng định sức ép dữ liệu cần quản lý tại thị trường Việt Nam.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phân định chưa triệt để giữa chức năng QLNN và vận hành dịch vụ bảo đảm ANHK: Cảng vụ hàng không đóng vai trò đại diện cơ quan QLNN tại cảng nhưng lực lượng kiểm soát ANHK (ANSC, ANKS, ANCĐ) lại trực thuộc người khai thác cảng (doanh nghiệp ACV). Điều này tạo ra xung đột lợi ích giữa tối ưu hóa chi phí kinh doanh của doanh nghiệp và yêu cầu duy trì nguồn lực an ninh nghiêm ngặt.
2. Khoảng trống trong cơ chế tác chiến liên ngành và nguyên tắc "4 tại chỗ": Sự phối hợp giữa Cảng vụ hàng không và Ban Chỉ đạo phòng chống khủng bố cấp tỉnh, thành phố còn mang tính hình thức; thiếu các kịch bản diễn tập đối phó với phương tiện bay không người lái (UAV) và phương tiện bay siêu nhẹ xâm nhập vùng trời sân đỗ.
3. Hiện tượng để lọt vật phẩm nguy hiểm và sai sót nghiệp vụ: Tình trạng vi phạm quy trình kiểm tra soi chiếu, để lọt công cụ hỗ trợ hoặc vật phẩm nguy hiểm lên tàu bay vẫn xảy ra tại một số cảng hàng không, xuất phát từ áp lực quá tải hạ tầng và hạn chế trong kiểm định kỷ luật lao động đặc thù.
4. Bất cập trong thích ứng công nghệ kiểm soát rủi ro: Hệ thống trang thiết bị kiểm tra tại nhiều cảng hàng không chủ yếu dựa vào cổng từ dò kim loại (WTMD) và máy soi tia X 2D truyền thống; việc triển khai các công nghệ tiên tiến như cổng kiểm soát sinh trắc học, định danh điện tử, phần mềm iNIA hay hệ thống ra quyết định phối hợp (A-CDM) còn chưa đồng bộ.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               SƠ ĐỒ QUAN HỆ CƠ CHẾ QUẢN LÝ ANHK THEO NGUYÊN TẮC "4 TẠI CHỖ"        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

                    +------------------------------------------+
                    |    ỦY BAN AN NINH HKDD QUỐC GIA          |
                    |    BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI - BỘ CÔNG AN    |
                    +--------------------+---------------------+
                                         | (Chỉ đạo & Thể chế)
                                         v
                    +------------------------------------------+
                    |        CỤC HÀNG KHÔNG VIỆT NAM           |
                    |       (Nhà chức trách hàng không)        |
                    +--------------------+---------------------+
                                         | (Quản lý trực tiếp)
                                         v
                    +------------------------------------------+
                    |          CẢNG VỤ HÀNG KHÔNG              |
                    | (Chủ thể QLNN tại Cảng hàng không, SB)   |
                    +--------------------+---------------------+
                                         |
            +----------------------------+----------------------------+
            | (Giám sát, kiểm tra)                                    | (Phối hợp tác chiến)
            v                                                         v
+---------------------------------------+         +---------------------------------------+
| DOANH NGHIỆP CẢNG & HÃNG BAY (ACV,...) |         | BAN CHỈ ĐẠO CHỐNG KHỦNG BỐ ĐỊA PHƯƠNG |
| - Lực lượng Soi chiếu (ANSC)          | <=====> | - Công an địa phương                  |
| - Lực lượng Kiểm soát (ANKS)          | (Hiệp   | - Quân đội, Phòng không - Không quân  |
| - Lực lượng Cơ động (ANCĐ)            |  đồng)  | - Chính quyền sở tại                  |
+---------------------------------------+         +---------------------------------------+
|  [NGUYÊN TẮC 4 TẠI CHỖ]: Phương án tại chỗ | Lực lượng tại chỗ | Trang thiết bị | Hậu cần  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập cơ sở khoa học làm sáng tỏ khái niệm, nguyên tắc và nội dung QLNN về ANHK theo nghĩa hẹp, góp phần hoàn thiện phân ngành Luật Hành chính trong lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật đặc thù.
• Về mặt phương pháp: Cung cấp quy trình đánh giá rủi ro an ninh đa chủ thể, tích hợp chỉ số tuân thủ ICAO vào đánh giá năng lực cơ quan quản lý nhà nước tại địa bàn.
• Về thực tiễn quản lý: Đưa ra lộ trình tái cấu trúc lực lượng kiểm soát ANHK theo hướng chuyên nghiệp hóa, xây dựng quy chế phối hợp cụ thể hóa trách nhiệm của Cảng vụ hàng không với công an và quân đội địa phương.
• Về chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ vững chắc để sửa đổi Luật HKDD, sửa đổi Nghị định số 66/2015/NĐ-CP và hệ thống 55 Thông tư chuyên ngành nhằm bảo đảm hành lang pháp lý minh bạch cho công tác xử phạt vi phạm hành chính.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu có các giới hạn học thuật cần được ghi nhận khách quan:

1. Do tính chất nhạy cảm và bảo mật cao của lĩnh vực an ninh quốc gia, một số văn bản chỉ đạo tác chiến và số liệu sự cố an ninh nội bộ thuộc danh mục tài liệu mật không thể công bố toàn văn.
2. Dữ liệu thực chứng tập trung chủ yếu tại 03 CHKQT lớn nhất (Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng), do đó mức độ khái quát hóa đối với các cảng hàng không địa phương quy mô nhỏ hoặc sân bay chuyên dùng lưỡng dụng cần được kiểm chứng thêm.
3. Luận án tiếp cận chủ yếu dưới góc độ khoa học pháp lý, chưa lượng hóa chi tiết bài toán chi phí - lợi ích kinh tế lượng khi đầu tư chuyển đổi toàn diện sang máy quét 3D CT hay hệ thống sinh trắc học diện rộng.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo cần được mở rộng:

• Đánh giá thể chế an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu hành khách trong hệ sinh thái hàng không số hóa (Cloud & IoT).
• Nghiên cứu cơ chế điều chỉnh pháp luật đối với hệ thống quản lý bay không người lái (UTM - Unmanned Aircraft System Traffic Management) xung quanh tĩnh không sân bay.
• Phân tích mô hình thành lập Cơ quan An ninh Hàng không độc lập trực thuộc Chính phủ tương tự mô hình TSA Hoa Kỳ.
• Tác động pháp lý của việc triển khai tự động hóa nhận diện sinh trắc học hoàn toàn đối với quyền riêng tư của công dân.

Tác động và ảnh hưởng

Kết quả nghiên cứu của luận án tạo ra những tác động lan tỏa mạnh mẽ:

• Ảnh hưởng học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo sau đại học về Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Quản lý công và An ninh quốc gia.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp: Hỗ trợ các doanh nghiệp cảng hàng không, hãng hàng không (VNA, Vietjet Air, Bamboo Airways) và các doanh nghiệp kỹ thuật, cung ứng dịch vụ (VAECO, VACS) chuẩn hóa quy trình bảo đảm an ninh, giảm thiểu chậm hủy chuyến do sự cố an ninh, tối ưu hóa năng lực thông qua hành khách.
• Tác động chính sách: Cung cấp trực tiếp các khuyến nghị khả thi cho Bộ GTVT và Cục Hàng không Việt Nam trong quá trình sửa đổi Luật Hàng không dân dụng Việt Nam và xây dựng các Nghị định hướng dẫn thi hành.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao mức độ an toàn cho hàng chục triệu lượt hành khách mỗi năm, bảo vệ tài sản công cộng và giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và du lịch quốc tế.
• Ý nghĩa quốc tế: Nâng cao điểm số đánh giá an toàn - an ninh của ICAO đối với Việt Nam, duy trì xếp hạng phê chuẩn an toàn hàng không quốc tế (như chứng chỉ FAA Cat 1 của Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ).

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                         CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                               |
+------------------------------------------------------------------------------------+
|                                                                                    |
|  [1] CƠ QUAN HOẠCH ĐỊNH & THỰC THI CHÍNH SÁCH                                      |
|      - Bộ Giao thông vận tải, Cục Hàng không Việt Nam, Cảng vụ hàng không          |
|      - Lợi ích: Khung pháp lý chuẩn hóa, cơ chế phân quyền minh bạch               |
|                                                                                    |
|  [2] DOANH NGHIỆP KHAI THÁC & CHUỖI CUNG ỨNG DỊCH VỤ                                |
|      - ACV, Vietnam Airlines, Vietjet Air, VAECO, VACS                             |
|      - Lợi ích: Tối ưu quy trình an ninh, ứng dụng A-CDM giảm thiểu rủi ro pháp lý |
|                                                                                    |
|  [3] GIỚI HỌC THUẬT & NGHIÊN CỨU SINH TIẾN SĨ                                      |
|      - Giảng viên, nhà nghiên cứu Luật Hành chính & Quản trị công                  |
|      - Lợi ích: Khung lý thuyết tích hợp, 20-25 thuật ngữ chuyên sâu               |
|                                                                                    |
|  [4] HÀNH KHÁCH & XÃ HỘI                                                           |
|      - Toàn bộ công dân sử dụng dịch vụ vận tải hàng không                         |
|      - Lợi ích: Bảo đảm quyền con người, an toàn tính mạng và tài sản              |
+------------------------------------------------------------------------------------+

• Nghiên cứu sinh và giới học thuật: Tiếp cận cơ sở dữ liệu pháp lý và khung lý thuyết hoàn chỉnh về QLNN trong lĩnh vực giao thông đặc thù, mở ra hướng nghiên cứu liên ngành Luật - Kinh tế - An ninh.
• Các nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, khắc phục các quy định chồng chéo, nâng cao hiệu lực thanh tra, kiểm tra.
• Doanh nghiệp khai thác cảng và dịch vụ hàng không: Có căn cứ khoa học để tái cơ cấu tổ chức bộ máy an ninh, chuẩn hóa nghiệp vụ đào tạo nhân viên và đầu tư công nghệ kiểm soát rủi ro phù hợp.
• Hành khách và cộng đồng xã hội: Thụ hưởng chất lượng dịch vụ vận chuyển nhanh chóng, văn minh, được bảo vệ tối đa tính mạng và tài sản theo chuẩn mực quốc tế.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản trị hành chính công vào lĩnh vực an ninh chuyên ngành thông qua việc giải mã và định danh khái niệm QLNN về ANHK theo nghĩa hẹp (hoạt động chấp hành, điều hành mang tính quyền lực công), đồng thời tích hợp thành công mô hình tổ chức "4 tại chỗ" vào khung quản trị rủi ro an ninh hàng không quốc gia theo chuẩn mực Phụ lục 17 Công ước Chicago 1944.

2. Đột phá về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Khác với công trình của Đỗ Xuân Toản (2013) hay Ngô Đăng Toàn (2019) vốn chỉ sử dụng phương pháp thống kê mô tả hoặc tiếp cận đơn thuần dưới góc độ kinh tế, luận án áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp hiện thực phê phán, sử dụng kỹ thuật tam giác hóa dữ liệu pháp lý (01 Pháp lệnh, 21 Nghị định, 55 Thông tư) đối sánh đồng thời với các mô hình quốc tế (CAA UK, TSA/SFO Hoa Kỳ) và ca lâm sàng thực tế tại 03 CHKQT lớn nhất Việt Nam.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng? Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được ban hành với số lượng rất lớn, nhưng sự thiếu tách bạch về mặt pháp lý giữa quyền lực quản lý hành chính nhà nước (thuộc Cảng vụ hàng không) và quyền quản lý điều hành nhân sự kiểm soát an ninh (thuộc doanh nghiệp kinh doanh cảng ACV) là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự bị động trong xử lý các tình huống can thiệp bất hợp pháp và nguy cơ lọt vật phẩm nguy hiểm.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol) có được bảo đảm? Hoàn toàn được bảo đảm. Quy trình nghiên cứu được thiết kế mạch lạc thông qua việc chuẩn hóa các tiêu chí phân tích nội dung văn bản quy phạm pháp luật, khung tiêu chuẩn kiểm tra an ninh ICAO và bộ chỉ số đánh giá thực trạng vi phạm hành chính, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng chính xác quy trình này để đánh giá tại bất kỳ cảng hàng không nội địa hay quốc tế nào khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới (10-year research agenda)? Chương trình nghiên cứu thập kỷ tới tập trung vào 03 trụ cột: (i) Thể chế hóa quản lý vùng trời tầm thấp đối với phương tiện bay không người lái (UAV/Drone); (ii) Pháp luật về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong nhận diện sinh trắc học hành khách; (iii) Mô hình chuyển đổi số và bảo vệ an ninh mạng hạ tầng thông tin chỉ huy điều hành bay.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc những vấn đề lý luận cơ bản về QLNN đối với ANHK, khẳng định đây là một bộ phận hữu cơ không thể tách rời của an ninh quốc gia, mang tính quyền lực hành pháp và phục vụ lợi ích công ích.
2. Công trình đã phân tích toàn diện thực trạng hệ thống thể chế pháp lý và bộ máy thực thi tại Việt Nam giai đoạn 2014–2023, chỉ rõ những điểm nghẽn trong phân định thẩm quyền và bất cập trong cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành.
3. Luận án đề xuất hệ thống quan điểm toàn diện, gắn việc nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK với cải cách nền hành chính, bảo đảm quyền con người và đáp ứng tiêu chuẩn hội nhập quốc tế.
4. Đưa ra 06 nhóm giải pháp đột phá, bao gồm: Đổi mới nhận thức lý luận; hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật; kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực Cảng vụ hàng không; chuẩn hóa đào tạo nhân lực; tăng cường thanh tra xử phạt; mở rộng hợp tác quốc tế.
5. Xác lập khung lý thuyết mới mở đường cho các nghiên cứu liên ngành giữa luật học, an ninh học và khoa học quản trị công nghệ trong kỷ nguyên chuyển đổi số ngành hàng không dân dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án Trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu, sách báo, bài viết của các học giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài nghiên cứu, tác giả tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án theo các nhóm vấn đề với các công trình tiêu biểu liên quan đến: (1) Nghiên cứu lý luận QLNN về ANHK; (2) Nghiên cứu thực trạng QLNN về ANHK ở Việt Nam; (3) Nghiên cứu nhu cầu, quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK ở Việt Nam. Việc phân tích các kết quả nghiên cứu trên các phương diện kể trên sẽ cho phép tác giả đưa ra các ý kiến nhận xét về tình hình nghiên cứu, chỉ ra những vấn đề nghiên cứu đã đạt được sự đồng thuận, những vấn đề còn đang trranh luận hoặc còn bị bỏ ngỏ, từ đó xác định những vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu và định rõ phạm vi nghiên cứu của luận án. Tình hình nghiên cứu lý luận quản lý nhà nước về an ninh hàng không Ở trong nước, trước hết, khía cạnh lý luận về QLNN là vấn đề được nghiên cứu nhiều.

Do tầm quan trọng của vấn đề nên các công trình nghiên cứu theo hướng này được triển khai dưới các góc độ và quy mô khác nhau, được công bố dưới nhiều hình thức ấn phẩm đa dạng. Trong đó, đáng chú ý là các công trình nghiên cứu sau: Đề tài “Quản lý nhà nước đối với lao động nước ngoài ở Việt Nam”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường năm 2011 của GS. Phan Huy Đường, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài đã khái quát hoá những vấn đề lý luận về QLNN, đưa ra khái niệm QLNN theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, chỉ ra những nội dung cơ bản của QLNN để từ đó xác định nội dung QLNN đối với lao động nước ngoài - đối tượng nghiên cứu đặc thù của đề tài.

11 Sách “Quản lý nhà nước nhà nước về thanh niên thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2016, TS. Đây là cuốn chuyên khảo tuy có đối tượng nghiên cứu về thanh niên nhưng đã dành một dung lượng đáng kể phân tích nhận thức lý luận về QLNN chủ yếu từ góc độ quản lý công. Theo đó, định nghĩa về QLNN và những khía cạnh nội dung QLNN đã được đề cập và làm rõ. Về cơ bản, nhận thức lý luận nói trên có sự đồng thuận cao với quan niệm về QLNN thể hiện trong các công trình có cùng hướng chủ đề nghiên cứu.

Sách “Quản lý môi trường bằng công cụ kinh tế” của Nguyễn Thanh Lâm, NXB Lao động, 2006. Trên phương diện lý luận, cuốn sách đã tập trung phân tích công cụ của QLNN. Trước khi luận giải về sự cần thiết sử dụng công cụ kinh tế để quản lý môi trường, cuốn sách trình bày nhận thức tổng quát về các công cụ được sử dụng trong QLNN đối với các đối tượng quản lý, vai trò cũng như cơ chế tác động của các loại công cụ đó. Luận án tiến sĩ luật học “Quản lý nhà nước về biên giới quốc gia trên biển của bộ đội biên phòng Việt Nam” của Trần Minh Nguyệt, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội, 2018.

Trước khi đi sâu phân tích đặc điểm, vai trò, chủ thể, nội dung, phương pháp và các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về biên giới quốc gia trên biển, luận án đã trình bày cách tiếp cận và quan điểm cá nhân về QLNN nói chung và QLNN đối với biên giới quốc gia trên biển nói riêng - một hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để bảo vệ biên giới quốc gia trên biển, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia. Luận án tiến sĩ luật học “Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị từ thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội” của Dương Thanh Liêm, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội, 2019. Luận án hệ thống hóa và góp phần làm rõ thêm một số khía cạnh lý luận liên quan đến QLNN về an ninh, trật tự đô thị; luận án phân định các phạm trù: An ninh, trật tự, QLNN về an ninh, trật tự đô thị…; từ nhận thức chung về QLNN, luận án nhận diện chủ thể, nội dung, phương pháp QLNN về an ninh, trật tự đô thị; ở mức độ nhất định, luận án đã xác định và phân tích khả năng tác động của một số yếu tố tới QLNN về an ninh, trật tự đô thị. 12 Ngoài ra, có thể kể đến rất nhiều các công trình nghiên cứu khác thể hiện dưới dạng các đề tài, sách chuyên khảo, bài báo khoa học và hàng loạt luận án, luận văn được bảo vệ ở các cơ sở đào tạo sau đại học ở Việt Nam đều có chủ đề nghiên cứu về QLNN đối với các đối tượng cụ thể hoặc đối với một lĩnh vực kinh tế - xã hội nhất định.

Số lượng các công trình nghiên cứu theo hướng này khó có thể liệt kê hết. Trong khi đó, những khía cạnh lý luận về hàng không và ANHK chỉ dành được sự quan tâm nghiên cứu ở mức độ nhất định, phần lớn chỉ được lồng ghép trong một số nghiên cứu có tính chất chung, có quy mô nhỏ liên quan đến ANHK hoặc từ góc độ tiếp cận kỹ thuật của vấn đề. Các công trình này chủ yếu thể hiện dưới dạng là các luận văn, trong đó có thể kể đến các luận văn tiêu biểu sau: Luận văn thạc sĩ luật học “Vấn đề bảo đảm an ninh trong lĩnh vực hàng không dân dụng theo pháp luật quốc tế - Thực tiễn áp dụng tại Việt Nam” của Nguyễn Thị Hà, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2012. Luận văn đã chỉ ra cách hiểu về ANHK, tầm quan trọng của ANHK, vị trí của ANHK trong hệ thống an ninh quốc gia đã nêu lên tầm quan trọng của ANHK trong mối quan hệ của ANHK với an ninh quốc gia; đồng thời, làm rõ những qui định của pháp luật quốc tế về ANHK dân dụng, rút ra một số bài học cho việc áp dụng thực tế các qui định đó ở Việt Nam.

Luận văn thạc sĩ quản lý công “Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài” của Cao Văn Lâm, Học viện Hành chính quốc gia, Thành phố Hồ Chí Minh, 2017. Trong khi tập trung phân tích vai trò, nội dung của QLNN đối với hoạt động xuất, nhập cảnh tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài, luận văn phân tích mối liên hệ chặt chẽ giữa xuất, nhập cảnh và bảo đảm ANHK, từ đó đưa ra cách hiểu về ANHK và vai trò của ANHK trong phát triển bền vững ngành HKDD Việt Nam. Luận văn thạc sĩ luật học “Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh hàng không dân dụng” của Dương Hoàng Bích Ngọc, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, 2018. Luận văn đã nêu khái quát về các hành vi vi phạm trong lĩnh vực ANHK dân dụng gắn với thực trạng xử lí vi phạm hành chính tại Cảng vụ hàng 13 không miền Bắc và Cảng vụ hàng không miền Nam, từ đó kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực ANHK dân dụng.

Luận văn thạc sĩ luật học “Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không - Thực tiễn tại cảng hàng không khu vực phía Bắc” của Vũ Thị Kim Ngọc, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2018. Mặc dù bàn sâu về thực tiễn vi phạm hành chính và xử lý vi phạm hành chính nhưng luận văn có chạm đến khía cạnh ANHK khi các vi phạm hành chính diễn ra và đề cập tính phối hợp giữa các chủ thể trong xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không nhằm bảo đảm, an ninh, an toàn cho các chuyến bay. Luận văn thạc sĩ luật học “Quản lý nhà nước về vận chuyển hàng không từ thực tiễn Cảng Hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất” của Bùi Lê An Thiện, Học viện Khoa học xã hội, 2020. Ngoài việc dành một phần dung lượng nhận diện đặc điểm, vai trò, nội dung của QLNN nói chung, luận văn đã đề cập nội hàm của QLNN đói với việc vận chuyển hàng không.

Nội dung này có liên quan chặt chẽ tới vấn đề QLNN về ANHK. Luận văn thạc sĩ luật học “Pháp luật về kỷ luật lao động đặc thù đối với nhân viên an ninh hàng không và thực tiễn tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài” của Phan Kiều Phương, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2021. Trong luận văn này, tác giả đã làm rõ vai trò, trách nhiệm, chức năng, nhiệm vụ của nhân viên ANHK trong công tác đảm bảo ANHK; khái quát những cơ sở căn cứ, thực tế xử lý kỷ luật lao động đặc thù đối với nhân viên ANHK tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài và đề xuất một số ý kiến về áp dụng pháp luật trong xử lý kỷ luật nhân viên ANHK ở Cảng này. Bên cạnh những nghiên cứu lý luận như trên, rất đáng chú ý là đã có một số công trình nghiên cứu trực diện QLNN về ANHK.

Tuy số lượng còn ít ỏi và quy mô nghiên cứu còn nhỏ hẹp nhưng đây là những nghiên cứu có liên quan trực tiếp tới đề tài luận án, đóng vai trò là tiền đề vật chất cho việc triển khai nghiên cứu đề tài luận án. Có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau: 14 Luận văn thạc sĩ luật học “Quản lý nhà nước về an ninh hàng không dân dụng”của Đỗ Xuân Toản, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, 2013. Trong luận văn này, trên phương diện lý luận, tác giả luận văn đã trình bày nhận thức sơ bộ về QLNN về ANHK, đưa ra khái niệm, phân tích một số đặc điểm và xác định những nội dung chính của QLNN về ANHK. Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế “Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về an ninh hàng không tại các cảng hàng không, sân bay khu vực miền Bắc” của Ngô Đăng Toàn, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, 2019.

Trước khi đi sâu tìm kiếm các giải pháp hoàn thiện QLNN, luận văn đã hệ thống hoá cơ sở lí luận, làm rõ các quy định của pháp luật về QLNN đối với ANHK. Tuy nhiên, do tiếp cận từ góc độ quản lý kinh tế nên khía cạnh pháp lý cũng mới chỉ được đề cập ở chừng mực nhất định trong công trình nghiên cứu này.