Chương 1: Tổng quan của vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về nhập khẩu và nâng cao hiệu quả nhập khẩu Chương 3: Thực trạng hiệu quả nhập khẩu máy móc xây dựng thị trường Đức của Công ty cổ phần quốc tế Công Hà Chương 4: Định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả nhập khẩu mặt hàng máy móc xây dựng từ thị trường Đức của Công ty cổ phần quốc tế Công Hà 8 CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ NHẬP KHẨU 2.1 Cơ sở lý luận về nhập khẩu 2.1 Khái niệm về nhập khẩu Theo khoản 1 Điều 28 của Luật Thương mại số 36/2005/QH11: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa từ lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” Theo định nghĩa của từ điển kinh tế học hiện đại của học viện công nghệ Massachuset thì “Hàng nhập khẩu là hàng hóa và dịch vụ được tiêu dùng ở một nước nhưng mua ở nước khác” Theo Lý luận về thương mại quốc tế: “Nhập khẩu là việc quốc gia này mua hàng hoá và dịch vụ từ quốc gia khác. Nói cách khác là việc nhà sản xuất nước ngoài cung cấp hàng hoá và dịch vụ cho người tiêu dùng trong nước.” Như vậy, “Tổng hợp lại từ các khái niệm trên, có thể hiểu nhập khẩu là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ làm môi giới, phục vụ cho nhu cầu sản xuất và tiêu dùng trong nước nhằm mục đích kinh tế tối đa. Nhập khẩu thể hiện sự gắn bó với nhau giữ nền kinh tế quốc dân với nền kinh tế thế giới” 2.2 Đặc điểm của nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động phức tạp so với hoạt động kinh doanh nội địa, hoạt động nhập khẩu có đặc điểm sau: - Thị trường nhập khẩu rất đa dạng: Các doanh nghiệp không chỉ đối diện với một số lượng lớn các lựa chọn về hàng hóa và dịch vụ để nhập khẩu, mà còn có thể chọn từ nhiều quốc gia khác nhau để đáp ứng nhu cầu của họ. Điều này tạo ra một môi trường cạnh tranh sôi nổi và đòi hỏi sự linh hoạt và chiến lược của các doanh nghiệp để tận dụng lợi thế so sánh của mỗi quốc gia.
Dựa trên lợi thế so sánh của một quốc gia khác nhau mà các doanh nghiệp có nhiều cơ hội để mở rộng, thu hẹp hay thay đổi thị trường nhập khẩu của mình. 9 - Đầu vào (nguồn cung ứng trong đó có nguồn nhập khẩu), đầu ra (khách hàng) của doanh nghiệp rất đa dạng thường thay đổi theo nhu cầu của người tiêu dùng trong nước. Sự đa dạng trong nguồn cung ứng có thể mang lại lợi ích về tính linh hoạt và khả năng thích ứng với biến động thị trường, trong khi sự tập trung có thể mang lại lợi ích về hiệu suất và quản lý chi phí. Nguồn cung ứng hoặc đầu ra có thể ổn định, tập trung hoặc đa dạng phụ thuộc vào điều kiện kinh doanh của công ty, khả năng thích nghi và đáp ứng cầu thị trường cũng như biến động của nguồn cung ứng.
- Phương thức thanh toán: Trong kinh doanh nhập khẩu các bên sử dụng nhiều phương thức thanh toán , việc sử dụng phương thức thanh toán nào là do hai bên tự thỏa thuận được quy định trong điều khoản của hợp đồng và trong kinh doanh nhập khẩu thường sử dụng các ngoại tệ mạnh chủ yếu là USD để thanh toán. Vì vậy mà thanh toán trong nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền nội tệ (VND) và ngoại tệ. - Chịu sự chi phối của nhiều hệ thống luật pháp, thủ tục: Hoạt động nhập khẩu có sự tham gia của nhiều đối tác có quốc tịch khác nhau nên chịu sự chi phối bởi các hệ thống luật pháp và các thủ tục liên quan của nhiều nước khác nhau. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh phức tạp và đa chiều, đòi hỏi sự hiểu biết và tuân thủ rõ ràng từ phía các doanh nghiệp.
Ngoài ra, sự đa dạng về quốc tịch của các đối tác tham gia cũng tạo ra thách thức trong việc xử lý các vấn đề pháp lý và thủ tục. Sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và hệ thống pháp lý giữa các quốc gia có thể làm tăng thêm sự phức tạp cho quá trình giao dịch. Do đó, việc sử dụng các dịch vụ tư vấn pháp lý và hợp tác với các đối tác địa phương có thể trở thành một phần quan trọng của chiến lược nhập khẩu của các doanh nghiệp. - Hoạt động xuất nhập khẩu thường được quản lý trực tiếp bởi nhà nước thông qua các công cụ chính sách như thuế, hạn ngạch và các quy định pháp lý khác: Trong các nền kinh tế, chính sách thuế được áp dụng để kiểm soát luồng hàng hóa và dịch vụ ra vào quốc gia, đồng thời ảnh hưởng đến giá cả và cạnh tranh.
Hạn ngạch cũng là một công cụ quan trọng để điều chỉnh lưu lượng hàng hóa được nhập khẩu và xuất khẩu, giúp bảo vệ sản phẩm nội địa và duy trì cân đối thương mại. Ngoài ra, các quy định pháp lý khác như các quy định về chứng nhận chất lượng, quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý hoạt động 10 xuất nhập khẩu, đảm bảo rằng các sản phẩm đạt chuẩn và an toàn cho người tiêu dùng. Tất cả những công cụ này được sử dụng nhằm mục đích thúc đẩy phát triển kinh tế và bảo vệ lợi ích quốc gia trong các hoạt động thương mại quốc tế. - Về phương thức vận chuyển: Hoạt động nhập khẩu là quá trình mang hàng hóa từ nước ngoài vào quốc gia, và nó liên quan trực tiếp đến yếu tố nước ngoài.
Để vận chuyển hàng hóa từ nước ngoài vào quốc gia, các phương thức vận chuyển như đường biển, đường hàng không, đường sắt và vận chuyển bằng đường bộ thông qua các xe có trọng tải lớn thường được sử dụng. Phương tiện vận chuyển khác nhau có các ưu điểm và hạn chế riêng, và việc lựa chọn phương thức vận chuyển phù hợp sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Chi phí vận chuyển lớn đặc biệt khiến doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực tài chính đáng kể, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này có thể ảnh hưởng đến giá thành của hàng hóa nhập khẩu và doanh nghiệp có thể phải chịu áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm cùng loại địa phương hoặc từ các đối thủ nhập khẩu khác.3 Các hình thức nhập khẩu - Nhập khẩu trực tiếp: Theo cách thức này, bên mua và bên bán trực tiếp giao dịch với nhau, việc mua và việc bán không ràng buộc nhau.
Bên mua có thể chỉ mua mà không bán, bên bán có thể chỉ bán mà không mua. Hoạt động chủ yếu là doanh nghiệp trong nước nhập khẩu hàng hoá, vật tư ở thị trường nước ngoài đem về tiêu thụ ở thị trường trong nước. Để tiến tới ký kết hợp đồng kinh doanh nhập khẩu, doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ nhu cầu nhập khẩu vật tư, thiết bị trên thị trường nội địa, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh nhập khẩu có hiệu quả, đàm phán kỹ lưỡng về các điều kiện giao dịch với bên xuất khẩu, thực hiện theo hành lang pháp lý quốc gia cũng như thông lệ quốc tế. Với loại hình này bên nhập khẩu phải nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác, ký kết hợp đồng và thực hiện theo đúng hợp đồng, phải tự bỏ vốn, chịu mọi rủi ro và chi phí giao dịch, nghiên cứu, giao nhận, kho bãi cùng các chi phí có liên quan đến tiêu thụ hàng hóa, thuế nhập khẩu.
- Nhập khẩu uỷ thác: Nhập khẩu uỷ thác là hoạt động dịch vụ thương mại dưới hình thức nhận làm dịch vụ nhập khẩu. Hoạt động này được làm trên cơ sở hợp đồng uỷ thác giữa các doanh nghiệp. Như vậy, hợp đồng uỷ thác nhập khẩu được hình thành giữa các doanh nghiệp trong nước có vốn ngoại tệ riêng, có nhu cầu nhập khẩu một 11 loại vật tư, thiết bị nào đó nhưng lại không được phép nhập khẩu trực tiếp hoặc gặp khó khăn trong việc tìm kiếm bạn hàng, thực hiện thủ tục uỷ thác nhập khẩu cho doanh nghiệp có chức năng thương mại quốc tế tiến hành nhập khẩu theo yêu cầu của mình. Bên nhận uỷ thác phải cung cấp cho bên uỷ thác các thông tin về thị trường, giá cả, khách hàng, những điều kiện có liên quan đến đơn hàng uỷ thác thương lượng đàm phán và ký kết hợp đồng uỷ thác.
Bên nhận uỷ thác phải tiến hành làm các thủ tục nhập khẩu và được hưởng phần thù lao gọi là phí uỷ thác. - Nhập khẩu trong mua bán đối lưu: Là phương thức giao dịch trao đổi hàng hóa, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng giao đi có giá trị tương đương với lượng nhập về. Thực chất chỉ là sự trao đổi hàng hóa giữa các bên tham gia, đồng tiền đóng vai trò là chức năng tính toán chứ không sử dụng vai trò là chức năng thanh toán - Nhập khẩu trong kinh doanh tái xuất: là hoạt động nhập khẩu vào một nước nhưng không phải để tiêu thụ trong nước mà để xuất sang nước khác nhằm thu lợi nhuận, nhưng hàng nhập khẩu phải được đảm bảo là không được chế biến tại nước tái xuất. - Nhập khẩu trong gia công quốc tế: là hình thức nhập khẩu mà bên nhập khẩu (bên nhận gia công) tiến hành nhập khẩu nguyên vật liệu từ phía người xuất khẩu (bên đặt gia công) để tiến hành gia công theo quy định trong hợp đồng ký kết giữa hai bên.
Hình thức nhập khẩu này được thực hiện chủ yếu trong ngành may mặc, da giày, điện tử, điện máy, công nghệ thông tin. - Nhập khẩu liên doanh: Đây là một hoạt động nhập khẩu hàng hoá trên cơ sở liên kết kỹ thuật một cách tự nguyện giữa các doanh nghiệp (trong đó có ít nhất một doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp) nhằm phối hợp kỹ năng, kỹ thuật để cùng giao dịch và đề ra các chủ trương biện pháp có liên quan đến hoạt động nhập khẩu, thúc đẩy hoạt động này phát triển theo hướng có lợi nhất cho cả hai bên, cùng chia lãi nếu lỗ thì cùng phải chịu.