CHƯƠNG 1: MỘI SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm doanh nghiệp Theo Bộ luật doanh nghiệp năm 2014: Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, có tài sản và tên riêng, có trụ sở giao dịch ổn định, được cấp giấy đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật để thực hiện các hoạt động kinh doanh trên thị trường. Quá trình kinh doanh thực hiện một cách liên tục, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích để sinh lợi. Như vậy doanh nghiệp là tổ chức kinh tế vị lợi, mặc dù thực tế một số tổ chức doanh nghiệp có các hoạt động không hoàn toàn nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Theo vi mô doanh nghiệp là một hình thức sản xuất phối hợp giá của nhiều yếu tố khác nhau do các tác nhân cùng với chủ sở hữu doanh nghiệp đem lại nhằm bán ra trên thị trường hàng hóa hay dịch vụ và đạt được một khoản thu nhập tiền tệ từ mức chênh lệch giữa hai giá. Từ đó ta có thể đưa ra khái niệm doanh nghiệp: Là một cộng đồng người liên kết với nhau để sản xuất ra của cải hoặc dịch vụ và cùng nhau thừa hưởng thành quả do việc sản xuất đó đem lại. Khái niệm kinh doanh Kinh doanh là hoạt động kinh tế đa dạng có tổ chức như các cá nhân, tổ chức hoặc doanh nghiệp, tập đoàn liên kết, hợp tác cùng nhau, cùng phát triển. Hệ thống kinh doanh phong phú, thực hiện cùng các hoạt động kinh tế đầu tư sản xuất, du lịch, dịch vụ, thương mại, … Mục đích cuối cùng của hoạt động kinh doanh là đem lại lợi nhuận cho chủ thể kinh doanh dưới nhiều hình thức khác nhau như kế toán, tài chính tổng hợp, quản trị, tiếp thị, sản xuất,.Kết quả của việc kinh doanh còn chứng tỏ được vị trí của doanh nghiệp trên thị trường.
Khái niệm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả là mối quan hệ giữa các đầu vào nhân tố khan hiếm và sản lượng hàng hóa và dịch vụ. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất, trình độ tổ chức và quản lí của doanh nghiệp để thực hiện cao nhất các mục tiêu kinh tế xã hội với chi phí thấp nhất. Hiệu quả kinh doanh 6 Luan van của doanh nghiệp gắn chặt với hiệu quả kinh tế của toàn xã hội, vì thế nó cần được xem xét toàn diện cả về mặt định tính lẫn định lượng, không gian và thời gian.Về mặt định tính, mức độ hiệu quả kinh doanh những nỗ lực của doanh nghiệp và phản ánh trình độ quản lí của doanh nghiệp đồng thời gắn với việc đáp ứng các mục tiêu và yêu cầu của doanh nghiệp và của toàn xã hội về kinh tế, chính trị và xã hội. Hiệu quả kinh doanh là biểu thị tương quan giữa kết quả mà doanh nghiệp thu được với chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để thu kết quả đó.
Hiệu quả kinh doanh chỉ có được khi kết qủa cao hơn chi phí bỏ ra. Mức chênh lệch này càng lớn thì hiệu quả kinh doanh càng cao và ngược lại. Một số lý thuyết về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng nguồn lực sản xuất (lao động, máy móc, nguyên liệu, tiền vốn,.) trong quá trình tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội. Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh doanh, chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sử dụng chúng có tính chất cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội, đặt ra nhu cầu phải khai tác, tận dụng và triệt để và tiết kiệm các nguồn lực. Để đạt được mục tiêu kinh doanh, hiệu lực của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí. Vì vậy yêu cầu của việc nâng cao của hiệu quả kinh doanh là phải kết quả tối đa với chi phí bỏ ra phải là thấp nhất hoặc đạt được kết quả tối đa nhất với nguồn chi phí nhất định hoặc đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu.
Chi phí ở đây được hiểu là chi phí cố định để tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực, đồng thời phải bao gồm cả chi phí cơ hội. Chi phí cơ hội là chi phí của sự lựa chọn tốt nhất đã bị bỏ qua, hay là chi phí của việc bỏ qua hoạt động kinh doanh này thực hiện một hoạt động kinh doanh khác. Chi phí cơ hội phải được bổ sung vào chi phí kế toán và phải loại bỏ ra khỏi lợi nhuận kế toán để thấy rõ lợi ích kinh tế thực. Phân biệt kết quả và hiệu quả kinh doanh Kết quả kinh doanh là phần thu nhập còn lại sau khi trừ tất cả các chi phí.
Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của mọi doanh nghiệp, nó phụ thuộc vào quy mô và chất lượng của quá trình sản xuất kinh doanh. Xác định kết quả kinh doanh là so sánh chi phí bỏ ra và thu nhập đạt được trong cả quá trình kinh doanh. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả là lãi và ngược lại nếu thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả là doanh nghiệp bị lỗ vốn. Việc xác định kết quả kinh doanh thường được xác định vào cuối kì hạch toán tháng, quý, năm tùy thuộc 7 Luan van vào đặc điểm kinh doanh vào yêu cầu quản lí của từng doanh nghiệp.
Từ khái niệm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp đã đưa ra trong bài nghiên cứu. Ta thấy muốn biết được hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp ta phải dựa và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, đánh giá, phân tích, so sánh với từng quý, từng năm để biết được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có ổn định hay không. Điều đó cho thấy kết quả kinh doanh của doanh nghiệp là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá xác định hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trong thời kì đó. Kết quả kinh doanh mới chỉ là là biểu hiện về mặt hình thức mà hoạt động kinh tế thu được, nhưng kết quả đó tạo ra bằng cách nào, với giá nào mới là mối quan tâm của các nhà kinh tế học, nó thể hiện chất lượng của hoạt động kinh doanh.
Như vậy hiệu quả kinh doanh là một đại lượng kinh tế so sánh giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra. Cụ thể, kết quả kinh doanh là những gì doanh nghiệp đạt được sau một kì nhất định được lượng hóa bằng các chỉ tiêu như sản lượng tiêu thụ, doanh thu, thị phần tiêu thụ, còn hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực, được tính bằng tỷ số kết quả và hao phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Các quan điểm cơ bản trong việc đánh giá hiệu quả kinh doanh Có tác giả cho rằng: Hiệu quả kinh doanh là kết quả thu được trong hoạt động kinh doanh, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá. Quan điểm này đến nay không còn phù hợp nữa.
Trước hết, quan điểm này đã đồng nhất hiệu quả kinh doanh với kết quả kinh doanh. Theo quan điểm này, chi phí kinh doanh không được đề cập đến do vậy nếu kết quả thu được trong hai kỳ kinh doanh như nhau thì hoạt động kinh doanh ở hai kỳ kinh doanh ấy cùng đạt được một mức hiệu quả. Mặt khác, thực tế cho thấy, doanh thu của doanh nghiệp có thể tăng lên nếu chi phí cho đầu tư các nguồn lực đưa vào kinh doanh tăng lên và do đó nếu tốc độ tăng của doanh thu nhỏ hơn tốc độ tăng của chi phí thì trong một số trường hợp, lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị âm, doanh nghiệp bị thua lỗ. Có tác giả lại cho rằng: Hiệu quả kinh doanh chính là phần chênh lệch tuyệt đối giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó.
Quan điểm này đã gắn kết được kết quả thu được với chi phí bỏ ra, coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (các chi phí). Tuy nhiên, kết quả và chi phí là những đại lượng luôn vận động vì vậy quan điểm này còn bộc lộ nhiều hạn chế do chưa biểu hiện được mối tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí. Theo qua điểm của nhà kinh tế học người Anh Adam Smith thì hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp chính là doanh thu tiêu thụ hàng hóa. Với cách tiếp cận này, việc xác định hiệu quả kinh doanh trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thuần túy dựa vào việc có tiêu thụ được sản phẩm hay không.
Quan điểm này chưa phân định được rõ hiệu quả và kết quả kinh doanh khi chưa tính đến yếu tố chi phí để đạt được 8 Luan van hiệu quả kinh doanh đó. Cần có sự phân biệt rạch ròi giữa hiệu quả và kết quả kinh doanh. Phạm Công Đoàn, TS. Nguyễn Cảnh Lịch (2012), Giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại, Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội: Hiệu quả là mối tương quan so sánh giữa các kết quả đạt được theo mục tiêu đã được xác định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Đây cũng là quan điểm phù hợp với điều kiện kinh tế hiện nay cũng như ý kiến tác giả đã đề xuất về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trong bài nghiên cứu này. Nội dung và nguyên lý giải quyết về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1.