Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH NHẬP KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh không chỉ là thước đo trình độ tổ chức quản lý kinh doanh mà hiệu quả kinh doanh là vấn đề sống còn đối với mỗi doanh nghiệp. Hiện nay qua các nghiên cứu đã có rất nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh doanh.
Tuỳ theo từng lĩnh vực nghiên cứu mà người ta đưa ra các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh doanh. Quan điểm thứ nhất: “Hiệu quả là kết quả thu được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá”(giáo trình quản trị dự án và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài – FDI, tập II, xuất bản năm 2003). Theo quan điểm này thì hiệu quả kinh doanh với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh là đồng nhất. Quan điểm này chỉ đúng khi kết quả sản xuất kinh doanh tăng với tốc độ nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí đầu vào của sản xuất.
Quan điểm thứ hai: “Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỉ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí” (giáo trình quản trị dự án và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài – FDI, tập II, xuất bản năm 2003). Quan niệm này đã biểu hiện được mối quan hệ tương quan giữa kết quả đạt được và chi phí đã tiêu hao. Việc xem kết quả tăng thêm là do tăng thêm nhiều hay ít chi phí đầu vào cho thấy được tác động trực tiếp của sự tăng lên của yếu tố đầu vào với kết quả thể hiện doanh nghiệp có nên mở rộng kinh doanh tăng chi phí kinh doanh hay không. Hạn chế của quan điểm này là nó chỉ xem xét hiệu quả trên cơ sở so sánh phần tăng thêm của kết quả kinh doanh và phần tăng thêm của chi phí, nó không xem xét đến phần chi phí và kết quả ban đầu.
Do đó theo quan niệm này 7 chỉ đánh giá được hiệu quả của phần kết quả tăng thêm mà không đánh giá được toàn bộ hiệu quả hoạt động kinh doanh của toàn doanh nghiệp Quan điểm thứ ba: “Hiệu quả kinh doanh là một đại lượng so sánh giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để thu được kết quả đó”, (giáo trình quản trị dự án và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài – FDI, tập II, xuất bản năm 2003). Quan niệm này có ưu điểm là phản ánh được mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế, tuy nhiên chưa phản ánh được tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí. Để phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực chúng ta phải cố định một trong hai yếu tố hoặc kết quả đầu ra hoặc chi phí bỏ ra, nhưng trên thực tế thì các yếu tố này không ở trạnh thái tĩnh mà luôn biến đổi và vận động Quan điểm thứ tư: “Hiệu quả kinh doanh phải thể hiện được mối quan hệ giữa sự vận động của kết quả với sự vận động của chi phí tạo ra kết quả đó, đồng thời phản ánh được trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất”, (giáo trình quản trị dự án và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài – FDI, tập II, xuất bản năm 2003). Quan niệm này có ưu điểm là đã bám sát vào mối quan hệ giữa các yếu tố phản ánh hiệu quả kinh doanh là kết quả và chi phí.
Từ sự so sánh giữa kết quả và chi phí cũng cho biết trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất của doanh nghiệp. Tóm lại, hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực cần thiết để đạt được mục tiêu xác định. Xét theo phương diện doanh nghiệp, nếu doanh nghiệp có mức hiệu quả kinh doanh cao cũng có nghĩa là với nguồn lực như nhau, doanh nghiệp đó sẽ có mức lợi nhuận cao hơn so với các doanh nghiệp khác. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến sự thành công và tồn tại của doanh nghiệp.
Hay hiểu đơn giản, thì hiệu quả kinh doanh là hệ số giữa kết quả thu về và chi phí bỏ ra để có được mức hiệu quả đó. Hiệu quả cũng phải gắn liền với việc thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp và được thể hiện qua công thức: Hiệu quả kinh doanh (H) = K/C 8 Trong đó: K là kết quả đạt được C là hao phí nguồn lực cần thiết để tạo ra kết quả đó 1. Vai trò của hiệu quả kinh doanh - Đối với nền kinh tế quốc dân: Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một bộ phận của hiệu quả toàn bộ nền kinh tế quốc dân, chính vì vậy giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong tương quan tỷ lệ thuận. Doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả sẽ góp phần quan trọng vào hiệu quả nền kinh tế quốc dân và xã hội thông qua đóng góp ngân sách nhà nước, tạo công ăn việc làm cho người lao động, giúp nền kinh tế phát triển theo hướng tích cực và ngược lại nếu doanh nghiệp kinh doanh đạt hiệu quả yếu kém thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, ngân sách bị suy giảm ảnh hưởng đến kế hoạch chi tiêu nhà nước.
Đồng thời có thể dẫn đến tình trạng thất nghiệp, gây nên các bất ổn xã hội. Các mục tiêu của quốc gia được thực hiện thông qua từng doanh nghiệp, từng ngành, từng địa phương. Hiệu quả kinh doanh nhập khẩu của doanh nghiệp được nâng cao tác động trực tiếp và gián tiếp tới nền kinh tế. Hiệu quả kinh doanh nhập khẩu của doanh nghiệp càng cao sẽ giúp nền kinh tế phát triển theo hướng tích cực, giải quyết gánh nặng cho xã hội, tạo công ăn việc làm, giải quyết vấn đề lao động dôi dư… Bên cạnh đó nâng cao hiệu quả kinh doanh nhập khẩu chính là tiết kiệm nguồn lực, nguyên vật liệu cho xã hội.
Kinh doanh hàng hóa nhập khẩu các doanh nghiệp có thể nắm bắt được những thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới mang về nước nhiều sản phẩm nhập khẩu có chất lượng cao để nâng cao chất lượng đời sống tạo điều kiện cho nền kinh tế đất nước phát triển. - Đối với doanh nghiệp: Hiệu quả kinh doanh là một mục tiêu đóng vai trò hết sức quan trọng, nó sẽ quyết định khả năng cạnh tranh và phát triển của doanh nghiệp trong thị trường trong tương lai. 9 Trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần hiện nay, doanh nghiệp muốn vươn lên thì đòi hỏi phải kinh doanh có hiệu quả. Hiệu quả kinh doanh càng cao doanh nghiệp càng có điều kiện mở rộng, khuyếch trương sức mạnh của mình khi đó doanh nghiệp sẽ có một vị thế vững chắc trong nền kinh tế thị trường.
Một doanh nghiệp nếu kinh doanh không có hiệu quả thì sẽ dần dần không còn sức để cạnh tranh mà sẽ bị đào thải khỏi thị trường. Hiệu quả kinh doanh xét về mặt tuyệt đối chính là tổng lợi nhuận thu được. Không ngừng nâng cao hiệu quả kinh doanh giúp doanh nghiệp gia tăng lợi nhuận là cơ sở tái sản xuất kinh doanh, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, cải thiện đời sống lao động tăng cường vị thế cũng như nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thương trường. Khi doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả thì họ sẽ có thêm nhiều cơ hội để tiếp tục đầu tư và hoàn thiện các công cụ giúp họ cạnh tranh trong nền kinh tết thị trường.
Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được nâng cao giúp doanh nghiệp có nhiều cơ hội hợp tác kinh doanh, đầu tư phát triển sản phẩm nhập khẩu mới, đa dạng hóa các loại hình kinh doanh của doanh nghiệp. Phân biệt các loại hiệu quả kinh doanh 1. Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội Dựa vào các mục tiêu hiệu quả đạt được có thể chia hiệu quả thành 2 loại: - Hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt các mục tiêu kinh tế của một thời kỳ nào đó. Hiệu quả kinh tế được phản ánh qua các mục tiêu kinh tế thường là tốc độ tăng trường kinh tế, tổng sản phẩm quốc nội, thu nhập quốc dân và thu nhập quốc dân bình quân đầu người, … các kết quả đạt được trong một thời kì nào đó.
- Hiệu quả xã hội là phạm trù phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định. 10 Hiệu quả xã hội thể hiện qua việc các doanh nghiệp đã sử dụng các nguồn lực để đạt các mục tiêu xã hội như giải quyết công ăn việc làm, xây dựng cơ sở hạ tầng, đảm bảo vệ sinh môi trường,….2 Hiệu quả kinh doanh tuyệt tối và hiệu quả kinh doanh tương đối Trong kinh doanh, để thực hiện các mục tiêu kinh doanh, doanh nghiệp có thể có nhiều phương án khác nhau. Mỗi phương án mang lại mức hiệu quả khác nhau với mức chi phí khác nhau. Căn cứ vào đối tượng xem xét hiệu quả thì chia làm hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả tương đối.
Việc tính toán các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối, hiệu quả tương đối giúp doanh nghiệp lựa chọn được phương án kinh doanh tối ưu nhất. - Hiệu quả kinh doanh tuyệt đối là phần chênh lệch giữa kết quả thu được với chi phí bỏ ra để có được hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả tuyệt đối cho biết lượng hiệu quả của từng phương án kinh doanh riêng biêt, từng thời kỳ kinh doanh, từng doanh nghiệp. - Hiệu quả kinh doanh tương đối là sự so sánh giữa các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối khác nhau của doanh nghiệp.
Hiệu quả tương đối cho biết trình độ sử dụng các yếu tố sản xuất, trình độ tổ chức quản lý của doanh nghiệp 1. Hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả kinh doanh bộ phận Doanh nghiệp được hình thành từ nhiều bộ phận và mội bộ phận đều có trách nhiệm và nhiệm vụ riêng của mình để có thể đảm bảo mọi hoạt động của doanh nghiệp diễn ra suôn sẻ. Vì thế phân loại hiệu quả theo mục tiêu đánh giá hiệu quả trong công ty thì gồm có hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả kinh doanh bộ phận. - Hiệu quả kinh doanh tổng hợp phản ánh trình độ lợi dụng mọi nguồn lực để đạt mục tiêu của toàn doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh doanh tổng hợp dùng để đánh giá khái quát và cho phép kết luận tính hiệu quả của toàn doanh nghiệp trong một thời kì xác định.