Mở đầu Phần 2: Nội dung Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng vật liệu tự nhiên nhằm nâng cao hiệu quả khám phá khoa học về môi trƣờng xung quanh cho trẻ cho trẻ 5-6 tuổi. Chƣơng 2: Thực trạng việc sử dụng vật liệu tự nhiên nhằm nâng cao hiệu quả khám phá khoa học về môi trƣờng xung quanh cho trẻ 5-6 tuổi. Chƣơng 3: Biện pháp sử dụng vật liệu tự nhiên nhằm nâng cao hiệu quả khám phá khoa học về môi trƣờng xung quanh cho trẻ 5-6 tuổi và thực nghiệm sƣ phạm. Phần 3: Kết luận và khuyến nghị Phần 4: Tài liệu tham khảo Phụ lục 5 Phần 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG VẬT LIỆU TỰ NHIÊN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƢỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5-6 TUỔI 1.
Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Biện pháp Theo từ điển Tiếng Việt: Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề. Biện pháp là sự tác động qua lại giữa chủ thể và khách thể nhằm đạt đƣợc mục đích mong muốn bằng các cách khác nhau. Nguyễn Quốc Hùng, từ điển giáo dục học nhà xuất bản từ điển bách khoa + Cách giải quyết công việc + Biện pháp là cách xử lí công việc hoặc giải quyết vấn đề áp dụng biện pháp kỉ luật tìm biện pháp giải quyết.
+ Là cách thức tổ chức khắc phục những hiện tƣợng tiêu cực hoặc theo chiều hƣớng tiêu cực. Khái niệm biện pháp đƣợc rút ra: “Biện pháp là đưa ra những cách làm, cách giải quyết một vấn đề nào đó để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của vấn đề đó đưa ra, nhưng để thực hiện tốt mục tiêu ấy thì cần phải có những biện pháp phù hợp để giải quyết một cách hiệu quả” 1. Vật liệu tự nhiên Vật liệu tự nhiên là những gì tìm thấy ngoài thiên nhiên bao gồm đất, đá, cát cỏi, lá, cây, cỏ…. Tự nhiên hay cũng được gọi thiên nhiên, thế giới vật chất, vũ trụ và thế giới tự nhiên là tất cả vật chất và năng lượng chủ yếu ở dạng bản chất.
"Tự nhiên" nói đến các hiện tượng xảy ra trong thế giới vật chất, và cũng nhắc đến sự sống nói chung. Những thứ lấy từ tự nhiên để làm ra một sản phẩm nào đó thì những thứ đó trở thành vật liệu tự nhiên. Nâng cao Nâng cao là hình thức làm cho một hoạt động nào đó tốt hơn, có hiệu quả hơn so với trƣớc, làm cho nó có chiều hƣớng đi lên và phát triển hơn. Mở rộng thêm những kiến thức mới, biện pháp tiến bộ hơn mà ngƣời thực hiện phải đƣa ra cho phù hợp và thiết thực với đối tƣợng nhằm góp phần tăng thêm hiệu quả cần đạt so với kết quả hiện tại.
Hiệu quả Hiệu quả đƣợc coi là một thuật ngữ để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu của chủ thể và phƣơng pháp mà chủ thể bỏ ra để có kết quả trong điều kiện nhất định. Nhƣ vậy hiệu quả phản ánh kết quả thực hiện các mục tiêu hành động trong quan hệ với các phƣơng pháp đã đƣa ra và hiệu quả đƣợc xem xét trong bối cảnh hay điều kiện nhất định, đồng thời cũng đƣợc xem xét dƣới quan điểm đánh giá của chủ thể nghiên cứu. Khám phá khoa học Khám phá khoa học là hoạt động giáo dục trẻ nên khả năng tri giác các sự vật hiện tƣợng bên ngoài chính xác, nhanh nhẹn. Củng cố những biểu tƣợng cũ thành biểu tƣợng mới, đồng thời phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Kích thích trẻ trí tò mò, rèn luyện khả năng khám phá, có hứng thú tìm tòi, biết đặt câu hỏi đúng. Khám phá khoa học còn góp phần giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu con ngƣời và yêu cuộc sống, biết yêu quý, giữ gìn đồ chơi, đồ dùng, cảnh vật tự nhiên và biết cách ứng xử đối với mọi ngƣời. Rèn thói quen vệ sinh, nề nếp văn hóa, biết yêu cái đẹp, cái sạch. Khám phá khoa học là tất cả những điều kiện bên ngoài có ảnh hƣởng đến sự phát triển của trẻ, trong đó có khám phá môi trƣờng tự nhiên, khám phá môi trƣờng xã hội.
Môi trường xung quanh Môi trƣờng xung quanh là tất cả những gì bao quanh chúng ta nhƣ tự nhiên, con ngƣời, các đồ vật. Khái niệm này có thể nhìn nhận theo hai nghĩa. Nghĩa rộng: MTXQ là tất cả sự vật, hiện tƣợng, con ngƣời có trong hành tinh mà chúng ta đang sống. 7 Nghĩa hẹp: MTXQ là những hoàn cảnh cụ thể (các sự vật hiện tƣợng con ngƣời.) bao quanh một đối tƣợng có liên quan mật thiết với nó.
MTXQ bao gồm cả môi trƣờng tự nhiên và môi trƣờng xã hội. Môi trƣờng tự nhiên bao gồm tự nhiên vô sinh và tự nhiên hữu sinh. Môi trƣờng xã hội là tổng thể các quan hệ giữa ngƣời với ngƣời. Đó là những luật lệ thể chế, cam kết, quy định, ƣớc định.
ở cấp khác nhau. Môi trƣờng xã hội định hƣớng hoạt động của con ngƣời theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con ngƣời khác với các sinh vật khác. Tóm lại : “Môi trường xung quanh, bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Môi trường tự nhiên bao gồm tự nhiên vô sinh và hữu sinh.
Môi trường xã hội bao gồm con người, đồ vật và xã hội loài người. Các môi trường trên có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau. Khái niệm khám phá môi trường xung quanh Nói đến MTXQ là nói đến mối quan hệ của các thực thể có trong môi trƣờng. Con ngƣời chúng ta là một thực thể bậc cao và cũng không tách khỏi mối quan hệ đó.
Xét về bản chất của con ngƣời bao gồm 2 phần: Con: là một sự vật bậc cao Ngƣời: là tổng hòa các mối quan hệ xã hội Để trở thành con ngƣời chúng ta phải trải qua một quá trình phát triển, quá trình xã hội hóa. Xã hội hóa là quá trình thích nghi của con ngƣời với môi trƣờng xung quanh và cải biến nó. Khám phá tức là việc tìm ra những gì tồn tại trong tự nhiên, hoặc xã hội một cách khách quan mà trƣớc đó chƣa ai biết, nhờ đó làm thay đổi cơ bản nhận thức của con ngƣời. Theo tác giả Vũ Cao Đàm: khám phá đƣợc áp dụng nhiều hơn cho việc tìm ra các vật thể hoặc quy luật xã hội những tính chất hoặc những hiện tƣợng của thế giới vật chất.
8 Nhƣ vậy, “Khám phá là những điều chưa biết còn ẩn chứa trong đối tượng khám phá MTXQ. Là quá trình tìm hiểu cái mới chưa biết còn ẩn dấu trong đối tượng. Với các đối tượng là MTTN thì nó là quy luật, các mối quan hệ về sự tồn tại và phát triển của đối tượng”. Khái niệm “ Hoạt động khám phá MTXQ” Hoạt động đƣợc định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.
Theo các nhà triết học, hoạt động là sự tiêu hao năng lƣợng và thần kinh cơ bắp của con ngƣời tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu nảy sinh trong cuộc sống của họ. Trong tâm lý học hoạt động định nghĩa, hoạt động là tác động qua lại giữa khách quan giữa chủ thể con ngƣời và đối tƣợng (thế giới xung quanh) để biến đổi đối tƣợng đáp ứng nhƣ cầu vật chất và tinh thần của con ngƣời Từ những khái niệm trên xác định định nghĩa “ Hoạt động khám phá môi trƣờng xung quanh nhƣ sau: “ Hoạt động khám phá môi trường xung quanh là quá trình tác động giữa con người với môi trường xung quanh nhằm làm rõ quy luật tồn tại và phát triển của các đối tượng xung quanh trẻ, đáp ứng nhu cầu nhận thức của trẻ”. Khái niệm biện pháp sử dụng vật liệu tự nhiên nhằm nâng cao hiệu quả khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ 5-6 tuổi. “Biện pháp sử dụng VLTN nhằm nâng cao hiệu quả KPKH về MTXQ là cách thức giáo viên sắp xếp môi trường, sử dụng vật liệu từ tự nhiên đưa vào môi trường học tập để tác động đến trẻ nhằm tạo điều kiện và hướng dẫn trẻ hoạt động KPKH một cách tích cực, hứng thú theo nhiệm vụ để hình thành kỉ năng nhận thức thế giới xung quanh”.
Đặc điểm nhận thức về môi trƣờng xung quanh của trẻ mầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng. Đặc điểm nhận thức khám phá khoa học của trẻ mầm non nói chung Đối với trẻ mầm non môi trƣờng xung quanh là một thế giới bí ẩn và xa lạ rất phong phú và đa dạng đầy hấp dẫn mà trẻ muốn khám phá, muốn tìm hiểu, muốn đƣợc tiếp xúc với nó, muốn đƣợc hòa mình vào nó để thỏa mãn sự tò mò 9 và thích thú, đó là nhu cầu nhận thức tự nhiên của trẻ thơ. Tất cả trẻ em đều thích đƣợc hoạt động với tự nhiên với các đồ dùng đồ chơi, thích đƣợc giao tiếp với bạn bè với những ngƣời xung quanh. Trẻ có nhu cầu rất lớn trong việc tiếp xúc với nhận thức môi trƣờng xung quanh.
Ngay từ đầu tiên của cuộc đời, trẻ đã biết đƣa mắt nhìn theo những vật có màu sắc sặc sỡ, hay quay đầu về phía có âm thanh, có ánh sáng lớn lên một chút nữa trẻ đã biết quờ quạng, cầm nắm những vật xung quanh, thích thú những vật phát ra tiếng kêu hay có màu sắc, trẻ muốn đƣợc tiếp xúc, muốn đƣợc tìm hiểu về thế giới xa lạ đó, với trẻ đó là thế giới thiêng liêng và hấp dẫn. Bƣớc sang tuổi mẫu giáo trẻ mong muốn đƣợc hòa mình vào cuộc sống xung quang đầy mới lạ, trẻ thích đƣợc giao tiếp với mọi ngƣời, với bạn bè, đƣợc chơi và hoạt động với con vật, đồ vật, cây cối. xung quanh, thích đƣợc ngắm nghía ông mặt trời, hay tắm dƣới mƣa…càng ngày nhu cầu này càng lớn. Chính thông qua những trải nghiệm này trẻ thu thập kiến thức mới, mở rộng tầm nhìn, chính xác hóa kinh nghiệm cá nhân.
Và khi đƣợc tiếp xúc với môi trƣờng xung quanh sống động ấy ngôn ngữ của trẻ cũng đƣợc phát triển, trẻ đặt ra hàng loạt câu hỏi để tìm hiểu những thú vị ấy. Ví dụ: Trẻ có thể hỏi vì sao lại có mƣa Nƣớc từ đâu rơi xuống? Trẻ càng hăng say khám phá thế giới xung quanh nhận thức của trẻ càng phát triển đó là nền tảng cơ sở để trí tuệ của trẻ đƣợc mở rộng, phát triển cao dần. Trẻ thích khám phá chính bản thân mình để dần dần hiểu đƣợc về các bộ phận và chức năng của chúng và đặc biệt là phát hiện ra giới tính.