CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ BHXH VÀ KẾ TOÁN BHXH 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI. Sự cần thiết khách quan và vai trò của BHXH. Sự cần thiết khách quan của BHXH.
Con người muốn tồn tại và phát triển thì cần phải đáp ứng được các nhu cầu tối thiểu của mình đó là đủ ăn, mặc và có chỗ ở, đi lại. Muốn vậy, người ta phải lao động để tạo ra của cải vật chất. Để lao động được con người phải có sức khoẻ và khả năng lao động nhất định. Trong thực tế không phải lúc nào con người nói chung và người lao động nói riêng cũng chỉ gặp thuận Khóa luận quản trị nhân lực lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiện sinh sống bình thường.
Trái lại, có rất nhiều trường hợp khó khăn bất lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho người ta bị giảm hoặc mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác. Chẳng hạn, bất ngờ bị ốm đau hay bị tai nạn trong lao động, mất việc làm hay khi tuổi già khả năng lao động và khả năng tự phục vụ bị suy giảm. Khi rơi vào những trường hợp này, các nhu cầu cần thiết trong cuộc sống không vì thế mà mất đi, mà trái lại còn tăng lên, thậm trí còn xuất hiện một số nhu cầu mới như: cần được khám chữa bệnh và điều trị khi ốm đau, tai nạn thương tật nặng cần phải có người chăm sóc nuôi dưỡng. Bởi vậy, muốn tồn tại ổn định cuộc sống, con người và xã hội phải tìm ra và thực tế đã tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau như: san sẻ, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng; đi vay, hoặc dựa vào sự cứu trợ của Nhà nước.
Rõ ràng, những cách đó hoàn toàn thụ động và không chắc chắn. 3 Sinh viên : Hoàng Minh Thái Lớp : CĐKT01A Trường Cao Đẳng Kinh Tế Và Công Nghệ Thực Phẩm Khóa Luận Tốt Nghiệp Như ở thời cổ đại, do chưa có tư hữu về tư liệu sản xuất, mọi người phải tự lực, đoàn kết, cùng nhau hái lượm, săn bắn, sản phẩm thu được phân phối bình quân. Khi gặp rủi ro, tai biến thì họ vừa tự mình gánh chịu, vừa được các thành viên trong cộng đồng san sẻ, cưu mang. ở thời kỳ này, sự tương trợ lẫn nhau mang tính tự phát theo bản năng và mới thực hiện trong phạm vi cộng đồng nhỏ như gia đình, thôn xóm.
Trong xã hội phong kiến, quan lại thì dựa vào chế độ bổng lộc của nhà vua, dân cư thì dựa vào sự đùm bọc lẫn nhau trong họ hàng, cộng đồng làng xã hoặc sự giúp đỡ của những người hảo tâm và của triều đình. Ngoài ra, họ có thể đi vay hoặc đi xin. Với những cách này, người gặp khó khăn hoàn toàn thụ động trông chờ vào sự hảo tâm, giúp đỡ của người khác. Do vây, sự giúp đỡ mới chỉ là khả năng có thể có, có thể không, có thể nhiều hoặc ít và không Khóa luận quản trị nhân lực hoàn toàn chắc chắn.
Từ khi nền kinh tế hàng hoá phát triển và đã xuất hiện việc thuê mướn nhân công. Lúc đầu, giới chủ cam kết trả công lao động. Dần dần về sau, phải cam kết đảm bảo cho người làm thuê có một thu nhập nhất định để họ trang trải những nhu cầu sinh sống thiết yếu. Nếu người làm thuê bị ốm đau, tai nạn, sinh con.
phải nghỉ việc và không có lương, cuộc sống lập tức bị đe doạ. Đến lúc này, những rủi ro uy hiếp người làm công ăn lương không chỉ còn là sinh, lão, bệnh, tử mà còn là tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Người lao động cần có sự đảm bảo, sự bảo vệ tốt hơn cho mình, nhưng tiền lương không thể trang trải được tất cả những khoản đó trong khi người sử dụng lao động chỉ muốn tối thiểu hoá chi phí của mình. Trong thực tế, nhiều khi các trường hợp rủi ro không xảy ra, nhưng cũng có khi lại xảy ra dồn dập, buộc giới chủ phải bỏ ra một lúc nhiều khoản tiền mà họ không muốn.
Chính vì thế những người lao động phải liên kết nhau để đấu tranh buộc giới chủ 4 Sinh viên : Hoàng Minh Thái Lớp : CĐKT01A Trường Cao Đẳng Kinh Tế Và Công Nghệ Thực Phẩm Khóa Luận Tốt Nghiệp phải thực hiện những điều đã cam kết là đáp ứng nhu cầu cần thiết đó. Cuộc tranh chấp giữa giới chủ và thợ diễn ra rất lâu, nhưng chưa bao giờ quyết liệt và đến nay càng trở nên gay gắt hơn và tác động đến nhiều mặt của đời sống xã hội. Đứng trước hoàn cảnh đó, Nhà nước là người thứ ba đứng ra giải quyết mâu thuẫn và điều hoà lợi ích giữa chủ và thợ. Sự can thiệp này một mặt làm tăng được vai trò của Nhà nước, mặt khác buộc cả giới chủ và giới thợ phải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng được tính toán chặt chẽ dựa trên cơ sở xác suất rủi ro xảy ra đối với người làm thuê.
Sự đóng góp của cả chủ và thợ hình thành một quỹ tiền tệ tập trung trên phạm vi một quốc gia. Quỹ này còn được bổ xung từ ngân sách Nhà nước khi cần thiết nhằm đảm bảo cho người lao động khi gặp những biến cố bất lợi. Chính nhờ những mối Khóa luận quản trị nhân lực quan hệ ràng buộc đó mà rủi ro bất lợi của người lao động được dàn trải, cuộc sống của người lao động và gia đình họ được đảm bảo ổn định. Hạn chế những tệ nạn xã hội xảy ra do nguyên nhân của thất nghiệp và nghèo đói; xây dựng một nền an ninh xã hội bền vững.
Mặt khác, giúp giới chủ có thể ổn định sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh doanh do năng suất lao động của người lao động tăng lên. Bởi lẽ, khi người lao động được đảm bảo về lợi ích thì họ sẽ trung thành với doanh nghiệp, làm việc có hiệu quả. Như vậy, nền kinh tế sẽ được phát triển nhanh chóng và bền vững bởi được tăng trưởng về chất. Như vậy, toàn bộ những hoạt động đối với những mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ trên thế giới quan niệm là BHXH đối với người lao động.
Hay nói cách khác, BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ không may gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng 5 Sinh viên : Hoàng Minh Thái Lớp : CĐKT01A Trường Cao Đẳng Kinh Tế Và Công Nghệ Thực Phẩm Khóa Luận Tốt Nghiệp một quỹ tiền tệ tập trung nhăm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ góp phần đảm bảo an toàn xã hội. Có thể nói rằng, BHXH là nhu cầu khách quan của người lao động và đã trở thành một trong những quyền con người và được Đại hội đồng liên hiệp quốc thừa nhận và ghi vào bản tuyên ngôn Nhân quyền ngày 10/2/1984 như sau: “Tất cả mọi người, với tư cách là thành viên của xã hội có quyền hưởng BHXH. Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triển của con người”. Vai trò của BHXH.
Hoạt động của BHXH là hoạt động sự nghiệp vì lợi ích chung của toàn xã hội, phục vụ cho mọi thành viên trong xã hội, lợi nhuận không phải mục tiêu của hoạt động BHXH. Do đó, BHXH có vai trò to lớn trong đời sống Khóa luận quản trị nhân lực kinh tế - xã hội của con người, được thể hiện trên các mặt sau: Đối với người lao động: Trong cuộc sống hàng ngày, các loại rủi ro như: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, già yếu rồi chết, có thể xảy ra với bất kỳ người lao động nào, tại bất kỳ thời điểm nào trong cuộc sống con người. Nhất là trong giai đoạn ngày nay, khi mà đất nước đang ngày càng hoàn thiện quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì những rủi ro này xảy ra một cách thường xuyên và có tính chất ngày càng phổ biến hơn và sự biến động của thị trường lao động và sản xuất kinh doanh đa dạng hơn, phức tạp hơn. Khi những rủi ro này xảy ra đối với người lao động gây cho họ khó khăn cả về vật chất lẫn tinh thần, gây nên mất hoặc giảm thu nhập, từ đó gây ra những ảnh hưởng không tốt không chỉ cho chính anh ta, gia đình anh ta mà còn cho cả cộng đồng xã hội loài người.
Với tư cách là một trong những chính sách kinh 6 Sinh viên : Hoàng Minh Thái Lớp : CĐKT01A Trường Cao Đẳng Kinh Tế Và Công Nghệ Thực Phẩm Khóa Luận Tốt Nghiệp tế xã hội của Nhà nước, BHXH sẽ góp phần trợ giúp cho cá nhân những người lao động gặp phải rủi ro, bất hạnh khắc phục những khó khăn bằng cách tạo ra cho họ thu nhập thay thế, những điều kiện lao động thuận lợi, giúp họ ổn định cuộc sống, yên tâm trong công tác, tạo cho họ một niềm tin vào tương lai, từ đó góp phần quan trọng vào việc tăng năng suất lao động cũng như chất lượng công việc cho xí nghiệp, cơ quan họ đang làm việc nói riêng và cho toàn xã hội nói chung. Vì vậy, từ khi BHXH ra đời đối tượng tham gia ngày càng tăng. Cho đến nay, khái niệm BHXH khá quen thuộc và gần gũi với người lao động thuộc tất cả các thành phần kinh tế. Đối với người sử dụng lao động: Muốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh được đảm bảo thì người chủ Khóa luận quản trị nhân lực phải có vốn, có công nghệ nhưng bên cạnh đó cần thiết hơn là phải tạo được mối quan hệ tốt với người lao động, giải quyết những vấn đề thuộc phạm vi trách nhiệm của mình đối với người lao động thật tốt để họ yên tâm lao động sản xuất và có niềm tin vào cuộc sống từ đó họ lao động sản xuất hăng hái hơn, tạo ra nhiều sản phẩm tốt hơn làm cho quá trình sản xuất kinh doanh của người chủ sử dụng lao động hoạt động đạt kết quả cao, thu nhiều lợi nhuận.
Muốn vậy, người chủ sử dụng lao động phải tham gia đóng BHXH cho những người lao động của mình để có thể đảm bảo những khoản chi cần thiết, kịp thời đến người lao động khi họ gặp phải những rủi ro bất chắc.