phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận chung về hiện đại hóa hành chính Chƣơng 2: Thực trạng hiện đại hóa hành chính tại UBND Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện hiện đại hóa hành chính tại UBND thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 9 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆN ĐẠI HÓA HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm về nền hành chính, cải cách hành chính và hiện đại hóa hành chính 1. Khái niệm hành chính, nền hành chính Thuật ngữ “Hành chính” có gốc từ tiếng La tinh “administration” là quản lý, lãnh đạo. Hiện nay có khá nhiều cách hiểu và giải thích khác nhau về thuật ngữ này, tuỳ theo góc độ tiếp cận của từng nhà nghiên cứu.
Tuy có nhiều cách tiếp cận, nhƣng đặc điểm cơ bản của hành chính xuất phát từ việc trong bất kỳ xã hội nào cũng cần có sự phân công lao động, cần tới sự xác lập những tỉ lệ giữa các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Theo nghĩa Hán - Việt: Hành chính là sự thi hành những chính sách và pháp luật của chính phủ tức là quản lý hành chính nhà nƣớc. Trong cuốn giáo trình Hành chính học đại cương của GS. Đoàn Trọng Tuyến: Hành chính đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Theo nghĩa rộng, hành chính chỉ những hoạt động, những tiến trình chủ yếu có liên quan đến những biện pháp để thực thi những mục tiêu, những nhiệm vụ đã đƣợc xác định trƣớc.
Theo nghĩa hẹp, hành chính là nền HCNN hay còn gọi là nền hành chính công, là tổng thể các tổ chức và định chế hoạt động của bộ máy hành pháp có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày của nhà nƣớc do các cơ quan có tƣ cách pháp nhân công quyền tiến hành bằng các văn bản dƣới luật nhằm thực thi chức năng quản lý nhà nƣớc giữ gìn bảo vệ quyền lợi công và phục vụ nhu cầu hàng ngày của dân trong mối quan hệ giữa công dân với nhà nƣớc. Với ý nghĩa nhƣ vậy, hành chính là hành động quản lý thực tiễn cũng là hoạt động khoa học. Nguyễn Hữu Khiển, giảng viên Học viện Hành chính Quốc gia: “Hành chính ngày nay được hiểu là hoạt động quản lý xã hội của nhà nước, nó 10 Luan van phải được xem xét trong mối quan hệ Nhà nước và hệ thống chính trị, tức là trong một thể chế xã hội cụ thể”. [1] Nhƣ vậy, “Hành chính theo nghĩa chung là quản lý công việc, là quản lý xã hội; theo nghĩa riêng, hẹp hơn là công việc nhà nước và tổ chức quản lý nhà nước.
Về cơ bản, hành chính là tổng thể những hoạt động nhất định do con người, chủ thể quản lý thực hiện đối với khách thể quản lý nhằm cải tạo khách thể, bảo đảm cho nó vận động tới một mục tiêu đã định”. [1] Hành chính chính là hoạt động quản lý của con ngƣời để tạo ra sự vận hành mang tính hệ thống của xã hội. Hiểu chung nhất, hành chính đƣợc coi là một loại hoạt động của các nhóm ngƣời hợp tác với nhau để hoàn thành các mục đích chung. Cải cách hành chính Thuật ngữ “cải cách” đƣợc sử dụng phổ biến trong ngôn ngữ phƣơng Tây và phƣơng Đông, đƣợc hiểu là một quá trình, một hoạt động có ý thức, có mục đích làm thay đổi, cải biến những cái cũ theo hƣớng tốt hơn hoặc thay thế cái cũ bằng cái mới.
Cải cách có thể diễn ra ở những cấp độ, mức độ khác nhau. Có những hoạt động cải cách có tính chất cách mạng, có những cuộc cải cách chỉ là sự thay đổi ít nhiều so với ban đầu. Cải cách là thay đổi những bộ phận cũ không hợp lý cho thành mới, đáp ứng yêu cầu của tình hình khách quan. Cải cách bao gồm tập hợp của nhiều cải tiến, sáng kiến, biến đổi.
“Cải cách còn được xem là một biện pháp giải quyết những đòi hỏi của thực tiễn với mục tiêu rõ ràng, chương trình cụ thể và yêu cầu phải hoàn tất trong một thời gian nhất định”. [3] Với ý nghĩa đó, cải cách hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Căn cứ vào quan niệm về cải cách và hành chính đã làm rõ ở trên thì CCHC chính là hoạt động có ý thức và mục đích của con ngƣời nhằm hợp lý hóa, hay khắc phục các khiếm khuyết trong các chƣơng trình điều hành, quản lý các hệ thống. Nhƣ vậy, CCHC là hoạt động cải tạo, nâng cấp, hoàn thiện công tác quản lý cho tất cả các hệ thống trong xã hội.
[1] Song do hành chính gắn 11 Luan van chủ yếu với hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc, các thể chế chính trị nên khái niệm CCHC thƣờng đƣợc coi là đồng nhất với khái niệm CCHC nhà nƣớc. Trên cơ sở nêu trên, các khái niệm CCHC thống nhất tại các điểm sau: - Cải cách hành chính là sự thay đổi có kế hoạch theo một mục tiêu xác định nhƣng không làm triệt tiêu hay thay đổi bản chất của hệ thống HCNN mà để hệ thống HCNN hoạt động hiệu quả hơn; - Cải cách hành chính hƣớng tới điều tiết những mâu thuẫn trong cơ cấu tổ chức và cơ chế quản lý của bộ máy HCNN; - Cải cách hành chính tập trung vào việc định rõ trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân mà thông qua đó nhằm thiết lập một hệ thống hành chính chặt chẽ từ trên xuống dƣới; - Cải cách hành chính không phải là cải cách chế độ chính trị - kinh tế-xã hội mà là quá trình khắc phục mọi trở lực trong cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động của nền hành chính, làm cho nó phát triển một cách năng động và phù hợp với sự biến đổi kinh tế-xã hội; Tuy nhiên, cũng trên cở sở của khái niệm cải cách, khi nhấn mạnh đến cấp độ, mức độ, tính chất của các cuộc cải cách đã hình thành nên hai luồng khái niệm về CCHC nhƣ: Một là: CCHC là phải nhằm mục tiêu thay đổi toàn bộ các nội dung của nền hành chính nhƣ: thể chế, bộ máy, tài chính công, công vụ, công chức…Từ đó, cần phân biệt CCHC với những biến đổi thông thƣờng, những "cải tiến", “đổi mới” thƣờng nhật trong một nền hành chính tƣơng đối ổn định và phát triển. Những cải tiến này hƣớng tới thay đổi ở một số bộ phận, quá trình nhỏ nào đó để nền hành chính đƣợc hoàn thiện thêm. Về quy mô và phạm vi, những “cải tiến”, “đổi mới” trong nền hành chính thƣờng đƣợc giới hạn ở một lĩnh vực hẹp của nền hành chính công, diễn ra trong thời gian ngắn nhằm đáp ứng những đòi hỏi mang tính khu vực, cục bộ, phiến diện và không phải là quá cấp thiết đối với cả một nền hành chính.
Trong khi đó, CCHC đƣợc nhìn nhận là một quá trình cải biến có tầm vóc và phức tạp hơn, tập trung vào nhiều nội dung, yêu cầu lớn 12 Luan van chứ không chỉ là các vấn đề mang tính cải tiến. Nó đòi hỏi phải có các nghiên cứu toàn diện về quan điểm, nguyên tắc cho CCHC, xây dựng các chiến lƣợc tổng thể, dài hạn và các phƣơng thức, công cụ tổ chức thực hiện. Về phạm vi, CCHC đụng chạm đến các bộ phận cấu thành của nền hành chính từ thể chế hành chính, tổ chức bộ máy, đội ngũ CBCC, hoạt động công vụ và các nguồn lực công. Những cải tiến hành chính theo quan điểm này là đem tới sự thay đổi về lƣợng, còn CCHC là một sự thay đổi về chất.
Từ những nhận định trên, ta có thể hiểu “CCHC là một quá trình cải biến có kế hoạch đồng bộ chế độ hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương pháp hành chính mới trên các phương diện: thể chế hành chính, cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính, đội ngũ CBCC và tài chính công nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của nền HCNN”. [1] Hai là: CCHC không nhất thiết phải tạo ra sự thay đổi toàn bộ các nội dung của nền hành chính mà là thay đổi một hoặc một số nội dung của nền hành chính, chẳng hạn CCHC đƣợc hiểu “như là một quá trình cải tiến bộ phận, cải cách từng phần, từng bước hệ thống hành pháp của bộ máy nhà nước nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, cải tiến tổ chức, chế độ và phương pháp hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương thức hành chính mới trong nền HCNN, có liên quan đến cải cách các lĩnh vực quản lý khác nhau của bộ máy nhà nước”. Theo cách diễn đạt này, không phải cứ nói đến CCHC là nói đến một quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể để đạt mục tiêu hoàn thiện toàn bộ các nội dung của nền HCNN (nhƣ thể chế, cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành, chuẩn hóa đội ngũ CBCC, tài chính công….) mà tùy từng quốc gia trong mỗi giai đoạn phát triển, CCHC hƣớng vào hoàn thiện một hoặc một số nội dung của nền hành hành chính. Do đó, CCHC đƣợc nhận định là một quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể để đạt được mục tiêu hoàn thiện một hay một số nội dung của nền HCNN (thể chế, cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành, chất lượng đội ngũ CBCC, tài chính công…) nhằm xây dựng một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả.
13 Luan van Nhƣ vậy, nhìn nhận một cách tổng quát, CCHC đƣợc xác định là hành vi có tính hướng đích của con người nhằm cải biến nền hành chính của một quốc gia theo hướng hoàn thiện hơn. [28] So sánh với các quốc gia, Việt Nam là quốc gia đã xây dựng một chƣơng trình CCHC toàn diện nhằm giải quyết những vấn đề căn bản của nền HCNN. Ở nhiều quốc gia khác, CCHC không phải lúc nào cũng đƣợc tiến hành theo một kế hoạch tổng thể mà theo các nhóm giải pháp ở các quy mô nhỏ hơn nhƣ đổi mới cơ chế, chính sách cho khu vực nào đó, phát triển tổ chức, phát triển nguồn nhân lực, quản lý chất lƣợng và những lĩnh vực cải cách có liên quan khác. Những nhóm giải pháp này nhằm đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội bằng cách này hoặc cách khác.
Cải cách hành chính đều xuất phát từ thực tiễn và phát sinh chủ yếu do nguyên nhân sau: yêu cầu tất yếu của phát triển kinh tế - xã hội, yêu cầu tất yếu của việc cải tạo, điều chỉnh của cơ cấu hành chính, kết quả tất yếu của sự tác động của tiến bộ khoa học vào quản lý hành chính.