Nâng Cao Hiệu Quả Đầu Tư Công Tại Việt Nam: Giải Pháp và Thực Trạng

Khám phá hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và triển vọng phát triển bền vững.

• Tác giả: Đào Thị Hồ Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Tô Kim Ngọc
• Trường học: Học viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Khoa Sau đại học
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Đầu Tư Công Tại Việt Nam: Giải Pháp và Thực Trạng
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ CÔNG
• 1.1.1. Khái niệm đầu tư công
• 1.1.2. Nội dung đầu tư công
• 1.1.3. Vai trò đầu tư công
• 1.2. HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG
• 1.2.1. Khái niệm hiệu quả đầu tư công
• 1.2.2. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư công
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả đầu tư công
• 1.3. KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA
• 1.3.1. Kinh nghiệm đầu tư công của một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Quy mô, cấu trúc đầu tư công
• 2.1.2. Nguồn vốn đầu tư công
• 2.2. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM
• 2.2.1. Hệ số ICOR của đầu tư công
• 2.2.2. Chỉ số PIE-X
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ CƠ CẤU VỐN ĐẦU TƯ CÔNG ĐẾN NĂM 2026
• 3.1.1. Định hướng phát triển kinh tế đến năm 2026 và tầm nhìn đến năm 2031
• 3.1.2. Tái cơ cấu vốn đầu tư công định hướng đến năm 2026
• 3.1.3. Cải cách Luật Quản lý nợ công
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công
• 3.2.2. Cải thiện cơ chế giám sát, đưa ra quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư công
• 3.2.3. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công
• 3.2.4. Tăng cường tính minh bạch thông tin trong việc sử dụng vốn đầu tư công
• 3.2.5. Kiểm soát chặt chẽ các nguồn vốn vay
• 3.2.6. Tăng cường huy động vốn tư nhân trong đầu tư công
• 3.3. ĐIỀU KIỆN VÀ LỘ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đầu Tư Công Tại Việt Nam Khái Niệm Vai Trò

Theo Keynes (1936), đầu tư công là công cụ tài chính giúp chính phủ điều tiết suy thoái kinh tế. Nó kích thích tổng cầu và tăng thu nhập, phục hồi nền kinh tế. Adam Smith nhấn mạnh chính phủ cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật, tạo điều kiện tăng trưởng dài hạn. Khu vực tư nhân thường không sẵn lòng cung cấp hàng hóa dịch vụ công. Vấn đề lớn nhất trong đầu tư công là người chủ và người đại diện. Khu vực tư nhân quan tâm lợi ích kinh tế, còn khu vực công quan tâm lợi ích tổng thể, cộng đồng (kinh tế, xã hội, môi trường). Nếu dự án đầu tư công không mang lại lợi ích kinh tế nhưng mang lại lợi ích xã hội, môi trường, khu vực công vẫn đầu tư. Sự thất bại của thị trường nếu không có sự can thiệp của chính phủ sẽ làm giảm tăng trưởng kinh tế. Đầu tư công không chỉ tập trung vào cơ sở hạ tầng mà còn đầu tư trực tiếp vào sản xuất. Cơ sở hạ tầng công cộng mang lại lợi ích dài hạn và rộng rãi cho công chúng.

1.1. Định Nghĩa Đầu Tư Công Bản Chất và Đặc Điểm

Chi tiêu công hay đầu tư công là các khoản chi tiêu của các cấp chính quyền, các đơn vị quản lý hành chính, các đơn vị sự nghiệp được sự kiểm soát và tài trợ bởi chính phủ. Chi tiêu công phản ánh giá trị của các loại hàng hóa mà chính phủ mua vào để qua đó cung cấp các loại hàng hóa công cho xã hội nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước (Sử Đình Thành và Bùi Thị Mai Hoài, 2009). Theo Đỗ Thiên Anh Tuấn (2012), ở Việt Nam, vốn đầu tư là toàn bộ những chi tiêu để làm tăng hoặc duy trì tài sản vật chất trong một thời kỳ nhất định … thường được thực hiện qua các dự án đầu tư và một số chương trình mục tiêu quốc gia với mục đích chủ yếu là bổ sung tài sản cố định và tài sản lưu động.

1.2. Nội Dung Cốt Lõi Của Đầu Tư Công Các Hoạt Động Chính

Các hoạt động đầu tư công: Những hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế- xã hội. Đầu tư công sẽ mang lại hiệu quả trên các phương diện: lợi ích về mặt kinh tế, lợi ích về mặt môi trường, lợi ích về mặt xã hội cho công chúng. Đầu tư công là là một trong những chính sách phát triển kinh tế- xã hội rất quan trọng đối với bất cứ nhà nước nào.

1.3. Nguồn Vốn Đầu Tư Công Phân Loại và Đặc Điểm Nguồn Vốn

Nguồn vốn cho đầu tư công: Vốn đầu tư từ nguồn ngân sách gồm vốn đầu tư của ngân sách trung ương cho Bộ; ngành trung ương; vốn bổ sung các mục tiêu của ngân sách trung ương cho địa phương; vốn đầu tư trong cân đối ngân sách địa phương. Vốn đầu tư nguồn tư công trái quốc gia là khoản vốn do Nhà nước trực tiếp trong công chúng bằng một chứng chỉ có kỳ hạn để đầu tư cho các mục tiêu phát triển của đất nước.

II. Thực Trạng Hiệu Quả Đầu Tư Công Tại Việt Nam Tổng Quan

Theo kết quả nghiên cứu của Phó Thị Kim Chi và cộng sự (2013), đầu tư công ở Việt Nam mới chỉ có tác động đến tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn mà chưa có chiến lược để tác động trong khoảng thời gian dài. Hay CIEM (2013) trong nghiên cứu Đầu tư công, Nợ công và Mức độ bền vững của ngân sách ở Việt Nam đã khái quát về thực trạng đầu tư công và đánh giá hoạt động đầu tư công của Việt Nam trong giai đoạn 2000-2012. Theo nghiên cứu của CIEM thì hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam chưa cao là do khung pháp lý chưa hoàn thiện và việc phấp cấp đầu tư công ở Việt Nam là chưa hợp lý. Hay theo Vũ Thành Tự Anh (2013), để nâng cao hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam cần phải đưa ra một quy trình chuẩn.

2.1. Quy Mô và Cấu Trúc Đầu Tư Công Hiện Nay Phân Tích Chi Tiết

Theo Trần Đình Thiên (2012), việc gia tăng vốn xã hội được gọi là đầu tư công. Việc tăng vốn xã hội thuộc chức năng của Chính phủ, vì vậy đầu tư công thường được đồng nhất với đầu tư mà chính phủ thực hiện. Theo Đỗ Thiên Anh Tuấn (2012), đầu tư công là hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

2.2. Đánh Giá Hệ Số ICOR Của Đầu Tư Công Thực Trạng và So Sánh

Theo Từ Quang Phương, Phạm Văn Hùng (2013), đầu tư là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó. Nguồn lực có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ. Các kết quả đạt được có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính, tài sản vật chất, tài sản trí tuệ và nguồn lực.

2.3. Nguồn Vốn Đầu Tư Công Theo Cấp Quản Lý Phân Bổ và Sử Dụng

Vốn đầu tư nguồn từ trái phiếu Chính phủ là khoản vốn trái phiếu Chính phủ do Bộ tài chính phát hành để thực hiện một số chương trình, dự án quan trọng trong phạm vi cả nước. Vốn đầu tư nguồn từ trái phiếu chính quyền địa phương là khoản vốn trái phiếu có kỳ hạn tờ )1 trở lên, do địa phương phát hành để đầu tư vào một số dự án quan trọng của địa phương.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Đầu Tư Công Định Hướng 2026

Tuy có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra, Việt Nam hiện nay vẫn còn thiếu một quy trình chuẩn để giúp nâng cao hiệu quả đầu tư công. Khoảng trống trong nghiên cứu hiệu quả đầu tư công gắn với các chỉ tiêu liên quan đến hiệu quả về mặt kinh tế, hiệu quả về mặt xã hội và hiệu quả về mặt môi trường. Nhƣ vậy, liên quan đến nội dung hiệu quả đầu tư công, có những công trình nghiên cứu trƣớc đây trong và ngoài nƣớc thực hiện rất công phu và là tài liệu tham khảo rất có giá trị.

3.1. Hoàn Thiện Khuôn Khổ Pháp Lý Về Quản Lý Vốn Đầu Tư Công

Chƣa có công trình nghiên cứu tập trung, có hệ thống về cơ chế quản lý đầu tư công. Các công trình trong nƣớc hoặc nghiên cứu đơn lẻ một nội dung; hoặc có đề cập đến một mảng nhỏ của về tác động xã hội nhƣng mới chỉ dừng ở mức độ mô tả thực trạng Việt Nam mà chƣa hình thành đƣợc cơ sở lý luận thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa các nội dung cũng nhƣ vấn đề lý thuyết của từng nội dung thực tiễn đƣợc đề cập.

3.2. Cải Thiện Cơ Chế Giám Sát và Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư Công

Khoảng trống về lý luận của các nghiên cứu trong nƣớc là rất lớn (đặc biệt cơ sở lý luận về tác động của đầu tư công tới môi trƣờng và xã hội), do đó thiếu cơ sở, tiêu chí khoa học khi đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam hiện nay. Các công trình quốc tế đa dạng, phong phú về lý luận và kinh nghiệm thực tiễn ở các nƣớc, rất cần đƣợc hệ thống lại và nghiên cứu áp dụng cho Việt Nam.

3.3. Tăng Cường Minh Bạch Thông Tin Trong Sử Dụng Vốn Đầu Tư Công

Chính vì thế, cần có một công trình nghiên cứu tập trung, có hệ thống về thực trạng hiệu quả đầu tư công hiện nay ở Việt Nam, hệ thống hoá lý luận về cơ chế quản lý đầu tư công, tạo thành khung lý thuyết dung làm cơ sở đánh giá và đƣa ra các giải pháp nhằm đổi quản lý đầu tư công góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam hiện nay.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế Nâng Cao Hiệu Quả Đầu Tư Công Bài Học

Đề tài mà tác giả nghiên cứu có những khác biệt với các công trình trên về đối tƣợng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, hƣớng tiếp cận, hƣớng giải quyết vấn đề…Vì vậy, không có sự trùng lặp với các công trình trên. Hơn nữa, thực tiễn luôn biến động làm nảy sinh những yêu cầu mới về cơ chế chính sách, cũng nhƣ những giải pháp khả thi để hoạt động đầu tư công thực sự góp phần đắc lực trong việc thực hiện mục tiêu về phát triển kinh tế- xã hội thời kỳ mới. Đó cũng là lý do để nghiên cứu sinh tiếp tục nghiên cứu vấn đề này.

4.1. Bài Học Từ Hàn Quốc Về Quản Lý và Sử Dụng Vốn Đầu Tư Công

Mục tiêu chung: Hệ thống hoá lý luận và tổng kết kinh nghiệm quốc tế về hoạt động quản lý đầu tư công, để làm căn cứ đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam trong giai đoạn 2007 -2019, từ đó đề xuất các giải pháp để thay đổi phƣơng thức quản lý đầu tư công ở Việt Nam trong thời gian tới.

4.2. Kinh Nghiệm Từ Nhật Bản Về Cơ Cấu Chi Tiêu Đầu Tư Công

Mục tiêu cụ thể: Từ khoảng trống nghiên cứu đã nêu ở trên, để đánh giá hiệu quả của đầu tư công trong giai đoạn 2007-2019, đề tài hƣớng đến ba mục tiêu sau: -Hệ thống hoá và làm rõ những vấn đề lý luận về hiệu quả đầu tư công ở các khía cạnh hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trƣờng.

4.3. Áp Dụng Mô Hình Đầu Tư Công Hiệu Quả Từ Các Nước Phát Triển

• Đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tư công của Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019. - Nghiên cứu các bài học kinh nghiệm về hoạt động đầu tư công của một số nƣớc trên thế giới. - Đề xuất một số giải pháp và gợi ý chính sách để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công trong thời gian tới.

V. Đánh Giá và Đo Lường Hiệu Quả Đầu Tư Công Phương Pháp

Để hoàn thành đƣợc các mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, luận án tiến hành phân tích và thực hiện các nội dung sau: - Sử dụng phƣơng pháp kế thừa, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa những lý luận về hiệu quả đầu tư công trên các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trƣờng; và hệ thống hóa thành cơ sở lý luận về các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư công.

5.1. Xây Dựng Bộ Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư Công Toàn Diện

• Áp dụng phƣơng pháp kế thừa, phân tích tổng hợp về các kinh nghiệm từ hoạt động đầu tư công của một số nƣớc trên thế giới để rút ra bài học áp dụng cho Việt Nam về tăng cƣờng hiệu quả đầu tư công.

5.2. Ứng Dụng Công Cụ Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư Công Tiên Tiến

• Đánh giá thực nghiệm các hiệu quả đầu tư công lên nền kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019.

VI. Tương Lai Đầu Tư Công Việt Nam Bền Vững và Hiệu Quả Hơn

Về mặt lý luận: -Luận án đã hệ thống hoá, bổ sung thêm nội đầu tư công, trong đó: (i) xác định rõ các nguồn hình thành vốn đầu tƣ và nhân tố ảnh hƣởng tới hiệu quả đầu tư công; (ii) Luận án đƣa ra một số chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả đầu tư công về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Các chỉ tiêu này đƣợc xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết quản lý đầu tư công và kinh nghiệm quốc tế (của các quốc gia có hiệu quả đầu tư công tốt).

6.1. Định Hướng Đầu Tư Công Bền Vững Góp Phần Tăng Trưởng GDP

Về mặt thực tiễn: Dựa vào khung phân tích, đánh giá luận án đã phân tích và đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam trên những nội dung nhƣ sau: (i) Hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam; (ii) Chỉ rõ những hạn chế của đầu tư công ở Việt Nam hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu của nghiên cứu sinh Đào Thị Hồ Hương, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Tô Kim Ngọc và PGS. Nguyễn Thanh Phương tại Học viện Ngân hàng, tập trung nghiên cứu toàn diện về hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam.

1. Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu Đầu tư công giữ vai trò là công cụ tài chính vĩ mô quan trọng để nhà nước điều tiết kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và ứng phó với các cuộc khủng hoảng tài chính hay dịch bệnh. Tại Việt Nam, tỷ trọng chi đầu tư công cho phát triển trong tổng chi Ngân sách Nhà nước (NSNN) ở mức cao so với khu vực, phản ánh sự can thiệp lớn của Nhà nước vào nền kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư công còn nhiều hạn chế, tác động chủ yếu dừng ở ngắn hạn và thiếu tính chiến lược dài hạn; khung pháp lý và phân cấp quản lý chưa thực sự hợp lý; đầu tư còn dàn trải và thiếu quy trình chuẩn. Luận án chỉ ra khoảng trống lớn:

• Chưa có công trình nghiên cứu tập trung, có hệ thống về cơ chế quản lý đầu tư công gắn với đầy đủ ba khía cạnh: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.
• Các công trình trong nước trước đây chủ yếu nghiên cứu đơn lẻ từng mảng hoặc mô tả thực trạng mà chưa xây dựng được khung lý luận hoàn chỉnh cùng bộ tiêu chí khoa học để đánh giá thực trạng.
• Các kinh nghiệm quốc tế đa dạng về quản lý và nâng cao hiệu quả đầu tư công chưa được hệ thống hóa một cách đồng bộ để vận dụng vào điều kiện Việt Nam.

2. Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Hệ thống hóa lý luận và tổng kết kinh nghiệm quốc tế về hoạt động quản lý đầu tư công nhằm làm căn cứ đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam giai đoạn 2007–2019, từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới phương thức quản lý đầu tư công trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận về hiệu quả đầu tư công ở các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường.
  2. Đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tư công của Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019.
  3. Nghiên cứu các bài học kinh nghiệm về hoạt động đầu tư công của một số nước trên thế giới.
  4. Đề xuất một số giải pháp và gợi ý chính sách để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công trong thời gian tới.

3. Câu hỏi nghiên cứu Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Những vấn đề lý luận về hiệu quả đầu tư công cần phải hệ thống và làm rõ lại là gì?
2. Hiệu quả đầu tư công của Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019 như thế nào?
3. Các bài học kinh nghiệm từ hoạt động đầu tư công của một số nước trên thế giới rút ra cho Việt Nam điều gì?
4. Cần những giải pháp và gợi ý chính sách gì để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công trong thời gian tới?

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý thuyết và thực tiễn về hiệu quả đầu tư công.
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án tiếp cận hiệu quả đầu tư công dưới góc độ quản lý nhà nước. Phạm vi không gian là lãnh thổ Việt Nam (có so sánh đối chiếu kinh nghiệm tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc). Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu và đánh giá thực nghiệm tập trung vào giai đoạn 2007–2019 (kết hợp chuỗi số liệu từ năm 2006).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo từng nhóm nội dung:

1. Các nghiên cứu quốc tế về đầu tư công và hiệu quả đầu tư công

• Lý thuyết nền tảng: Luận án viện dẫn lý thuyết của Keynes (1936) xem đầu tư công là công cụ tài chính kích thích tổng cầu và khắc phục suy thoái; lý thuyết của Adam Smith về trách nhiệm của chính phủ trong việc cung cấp hàng hóa công cộng và hạ tầng kỹ thuật nhằm tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn.
• Mối quan hệ giữa đầu tư công, hiệu quả và tăng trưởng: Chakraborty và Dabla-Norris (2011) khẳng định vốn đầu tư công tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế; báo cáo của IMF (2015) chỉ rõ tác động kinh tế và xã hội của đầu tư công phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ hiệu quả quản lý đầu tư công.
• Đo lường và mô hình hóa hiệu quả: Pritchett (2000), Caselli (2005), Gupta và cộng sự (2014) xác định hiệu quả đầu tư công qua tỷ lệ giữa mức tăng trưởng thực tế của tài sản vốn công với quy mô chi tiêu; Agénor (2014), Araujo và cộng sự (2015), Berg và cộng sự đưa tham số hiệu quả vào mô hình kinh tế vĩ mô cho các nước đang phát triển; Herrera và Gaobo (2005), Grigoli và Kapsoli (2013) đo lường hiệu quả chi tiêu công trong các lĩnh vực cụ thể như y tế và giáo dục.
• Thể chế, quản trị và tham nhũng: Haque & Kneller (2008), Grigoli và Mills (2010), Dabla-Norris và cộng sự (2011), World Bank (2010) phân tích các yếu tố thể chế, nhóm lợi ích làm sai lệch quyết định phân bổ dự án; Spackman (2001), Allen & Tommasi (2001) nhấn mạnh vai trò của chiến lược, quy hoạch và kế hoạch; Acemoglu và Verdier (2000) chỉ ra cơ chế tham nhũng làm tăng chi phí và giảm năng suất đầu tư.

2. Các nghiên cứu tại Việt Nam

• Thực trạng và cơ chế chính sách: Nhóm tác giả Phó Thị Kim Chi và cộng sự (2013) chỉ ra đầu tư công ở Việt Nam mới tạo tác động ngắn hạn; Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM, 2013) đánh giá đầu tư công, nợ công và tính bền vững ngân sách giai đoạn 2000–2012, chỉ rõ sự thiếu hoàn thiện của khung pháp lý và bất cập trong phân cấp đầu tư; Vũ Thành Tự Anh (2013) nhấn mạnh sự cần thiết của một quy trình chuẩn trong quản lý; Trần Kim Chung và cộng sự (2015) khuyến nghị chuyển trọng tâm đầu tư công từ chiều rộng sang chiều sâu.
• Khái niệm và phương pháp luận: Sử Đình Thành và Bùi Thị Mai Hoài (2009) phân tích khái niệm chi tiêu công; Đỗ Thiên Anh Tuấn (2012) phân loại nguồn vốn và hoạt động đầu tư công; Trần Đình Thiên (2012) đồng nhất đầu tư công với sự gia tăng vốn xã hội do Nhà nước thực hiện; Từ Quang Phương và Phạm Văn Hùng (2013) làm rõ quan hệ so sánh kết quả và chi phí; Trần Thị Hoàng Mai (2015) khẳng định hiệu quả đầu tư công là sự tích hợp của ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường; Phạm Minh Hóa (2017) phân tích các khó khăn trong định lượng kết quả và vấn đề chủ thể đại diện.

3. Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết Kế thừa các nghiên cứu đi trước, luận án định vị việc giải quyết khoảng trống về tính hệ thống: tích hợp lý luận quản lý đầu tư công với việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá ba chiều (kinh tế, xã hội, môi trường), áp dụng các chuẩn mực đánh giá quốc tế (như khung PIMA và chỉ số PIE-X của IMF) vào bối cảnh thực tiễn của Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

1. Khung lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Đầu tư công và hàng hóa công cộng: Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và dịch vụ công ích. Vốn đầu tư công gồm vốn NSNN, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương, công trái quốc gia, vốn ODA và vốn vay ưu đãi, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, nguồn thu để lại chưa cân đối vào NSNN.
• Vấn đề người chủ - người đại diện (Principal-Agent Problem): Do vốn đầu tư thuộc sở hữu toàn dân nhưng do các cơ quan quản lý đại diện thực hiện, khu vực công dễ phát sinh rủi ro đạo đức, hiện tượng tìm kiếm đặc lợi (rent-seeking), lãng phí và tham nhũng nếu thiếu cơ chế kiểm soát, giám sát độc lập.
• Khái niệm hiệu quả đầu tư công: Là mối quan hệ so sánh giữa kết quả tổng thể đạt được (kinh tế, xã hội, môi trường) và chi phí nguồn lực Nhà nước bỏ ra trong một thời kỳ nhất định, đo lường theo giá trị tuyệt đối hoặc tỷ số tương đối.

2. Hệ thống chỉ tiêu và công cụ đánh giá

• Hệ số ICOR (Incremental Capital-Output Ratio): Đo lường lượng vốn đầu tư cần thiết để tạo ra thêm một đơn vị tổng sản phẩm quốc nội (GDP): $$\text{ICOR} = \frac{\Delta K}{\Delta Y} = \frac{I}{\Delta Y} = \frac{I/Y}{\Delta Y/Y} = \frac{I/Y}{g}$$ Trong đó $I$ là vốn đầu tư phát triển, $Y$ là GDP, $g$ là tốc độ tăng trưởng kinh tế.
• Chỉ số hiệu quả đầu tư công PIE-X (Public Investment Efficiency Index): Đo lường mức độ bao phủ và chất lượng tài sản hạ tầng tạo ra trên một lượng vốn đầu tư công nhất định so với đường ranh giới hiệu quả (Efficiency Frontier) được xây dựng từ mẫu dữ liệu quốc tế của IMF. Chỉ số đầu ra của hạ tầng gồm:
  • Chỉ số vật lý: Kết hợp dữ liệu mạng lưới đường bộ, sản lượng điện, tỷ lệ tiếp cận nước sạch, số giáo viên trung học và số giường bệnh bình quân đầu người, chuẩn hóa theo công thức: $$y_i = \frac{1}{J}\sum_{j=1}^{J}\frac{x_{ij} - \text{median}(x_j)}{\text{sd}(x_j)}$$
  • Chỉ số dựa vào điều tra: Dựa trên trụ cột đánh giá chất lượng hạ tầng của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).
  • Chỉ số hỗn hợp: Trung bình cộng của chỉ số vật lý và chỉ số điều tra.
• Khung phân tích đánh giá quản lý đầu tư công PIMA (IMF, 2015): Luận án tổng hợp phương pháp đánh giá PIP qua bảng tiêu chí:

Giai đoạn	Chỉ số	Phương pháp đánh giá	Loại hình đánh giá
Toàn bộ quá trình	Chỉ số PIE-X	Mức độ bao phủ và dự báo về chất lượng hạ tầng	Trực tiếp
Toàn bộ quá trình	Năng suất đầu tư công	Tỷ số giữa tỷ lệ thực tế bình quân của tăng trưởng vốn và tỷ lệ thực tế bình quân của tăng trưởng kinh tế	Trực tiếp
Giai đoạn 1: Lập kế hoạch	Mức độ đầu tư công	Tỷ trọng của tổng đầu tư nhà nước trong tổng chi tiêu công	Gián tiếp
Giai đoạn 1: Lập kế hoạch	Mức độ biến động của đầu tư công	Độ lệch chuẩn của tăng trưởng tổng đầu tư nhà nước	Gián tiếp
Giai đoạn 2: Phân bổ	Sự ổn định của phân bổ vốn	Tỷ lệ bình quân thay đổi phần trăm tuyệt đối hàng năm giữa các lĩnh vực theo phân loại COFOG của Liên Hợp Quốc	Gián tiếp
Giai đoạn 2: Phân bổ	Xu hướng tăng trưởng đầu tư công	Đầu tư trong các khu vực kinh tế so với tổng đầu tư công	Gián tiếp
Giai đoạn 3: Thực thi	Độ tin cậy của lập ngân sách	Chênh lệch tuyệt đối giữa tổng vốn đầu tư công kế hoạch và thực hiện	Gián tiếp
Giai đoạn 3: Thực thi	Tính chính trực của đầu tư công	Chỉ số tham nhũng của Hướng dẫn Rủi ro Quốc gia Quốc tế (ICRG)	Gián tiếp

3. Nguồn tư liệu và dữ liệu Dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ các nguồn chính thống: Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê (GSO), cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), báo cáo của các Bộ ngành (Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giao thông Vận tải), số liệu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cùng các văn bản quy phạm pháp luật và tư liệu thực tế tại Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở luận về hiệu quả đầu tư công

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về đầu tư công, các nhân tố ảnh hưởng và bài học kinh nghiệm quốc tế:

• Bản chất và vai trò: Luận án phân tích vai trò của đầu tư công như nguồn vốn mồi kích thích đầu tư tư nhân (crowding-in) khi được phân bổ hợp lý, hoặc gây hiệu ứng lấn át (crowding-out) khi quy mô vay nợ quá mức và quản lý kém. Đầu tư công phục vụ cung cấp dịch vụ công, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, thúc đẩy an sinh và tăng năng suất lao động xã hội.
• Các nhân tố ảnh hưởng:
  • Nhân tố vĩ mô: Thể chế chính trị; biến số kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát, tỷ giá); khung pháp lý và thủ tục hành chính; chất lượng công tác chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; điều kiện tự nhiên và thiên tai (như bão lũ, sạt lở tại miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long làm tăng chi phí xây dựng và bảo trì hạ tầng).
  • Nhân tố vi mô: Năng lực quản lý của bộ máy qua các khâu (chuẩn bị, lựa chọn, thực hiện, nghiệm thu); mức độ minh bạch thông tin và đấu thầu; tính liên kết vùng giữa các địa phương (tránh hiện tượng đua nhau xây dựng cảng biển, sân bay gây lãng phí); vấn đề tham nhũng, tìm kiếm đặc lợi; hiệu quả tinh giản biên chế và mô hình chính phủ điện tử.
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Hàn Quốc: Duy trì tỷ lệ đầu tư công bình quân khoảng 21% GDP (2010–2017); tập trung chi tiêu vào an sinh xã hội (22,2%–27,8%), kinh tế (16,8%–19%), giáo dục (11,5%–16,3%) và hạ tầng CNTT. Hàn Quốc thành lập Viện KDI (1971) và Trung tâm PIMAC (2005) trực thuộc KDI để đánh giá độc lập các dự án tiền khả thi và PPP. Giai đoạn 1999–2014, PIMAC đã thẩm định 382 dự án giao thông, loại bỏ khoảng 60% dự án không khả thi, giúp tiết kiệm 120 nghìn tỷ won. Quy định yêu cầu bắt buộc phải thẩm định lại đối với các dự án có chi phí phát sinh thực tế tăng trên 20%.
  • Nhật Bản: Chi đầu tư công bình quân chiếm 17,8% GDP (2010–2016), chi nhiều nhất cho an sinh xã hội (46%–47%) và y tế (21%). Nhật Bản ban hành Chiến lược Không gian Quốc gia (NSS) và Đạo luật Phát triển Cơ sở hạ tầng năm 2007 để điều phối liên ngành; chuẩn hóa và công khai phương pháp phân tích chi phí - lợi ích từ năm 1998; thiết lập cơ chế tham vấn bắt buộc với các hiệp hội chính quyền địa phương trước khi ban hành quy định.
  • Trung Quốc: Quản lý đầu tư dựa trên quy hoạch chặt chẽ thông qua Luật Quy hoạch và Ủy ban Phát triển và Cải cách; phân quyền theo 4 cấp ngân sách (Trung ương, tỉnh, thành phố, huyện/trấn); áp dụng rộng rãi cơ chế ủy thác đầu tư thông qua các Trung tâm mua sắm chính phủ và tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp để giảm thất thoát.

Chương 2: Thực trạng hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam

Chương 2 phân tích thực trạng huy động vốn, phân bổ và hiệu quả đầu tư công giai đoạn 2006–2019:

• Quy mô và tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư: Giai đoạn 2006–2018, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tăng 4,12 lần từ 404,7 nghìn tỷ đồng lên 2.046,83 nghìn tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng vốn bình quân giai đoạn 2006–2019 đạt 8,65%/năm (theo giá so sánh 2010), trong đó giai đoạn 2006–2010 tăng 13,2%/năm, giai đoạn 2011–2019 chậm lại ở mức 8,7%/năm. Tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội so với GDP bình quân đạt 38,68%/năm (năm 2006 đạt đỉnh 45,7%, năm 2019 giảm còn 31%).
• Cơ cấu vốn theo thành phần kinh tế: Vốn đầu tư khu vực Nhà nước có xu hướng giảm dần tỷ trọng nhưng quy mô tuyệt đối liên tục tăng; năm 2019 chi đầu tư công gấp 1,81 lần năm 2011 và 3,34 lần năm 2006.

Năm	Tổng số	Kinh tế Nhà nước	Kinh tế ngoài nhà nước	Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài
2006	506,5	255,8	158,8	91,8
2007	649,5	268,1	202,7	178,6
2008	696,2	259,9	194,5	241,8
2009	762,8	318,5	249,4	195,0
2010	830,3	316,3	299,5	214,5
2011	770,1	287,2	298,1	184,8
2012	812,7	325,9	309,3	177,5
2013	872,1	351,0	328,0	193,1
2014	957,6	379,7	366,1	211,8
2015	1.488,8	460,9	685,1	342,8
TTBQ (%/năm)	8,65	4,63	11,90	10,66

• Đánh giá hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam:
  • Hệ số ICOR: Hệ số ICOR của khu vực kinh tế nhà nước giai đoạn 2006–2019 ở mức cao so với khu vực ngoài nhà nước và FDI, thể hiện hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công còn thấp để tạo ra một đơn vị tăng trưởng GDP.
  • Chỉ số PIE-X và kết quả ngành: Đầu tư công đã cải thiện đáng kể năng lực hạ tầng giao thông (mạng lưới cao tốc, đường bộ), năng lượng (sản lượng điện thương phẩm bình quân), hệ thống cấp nước sạch, tỷ lệ giường bệnh y tế và tỷ lệ nhập học giáo dục, góp phần quan trọng vào công tác giảm nghèo theo vùng.
  • Tồn tại, hạn chế: Tình trạng dự án chậm tiến độ, đội vốn xảy ra phổ biến; phân cấp đầu tư còn thiếu liên kết vùng; nợ công và áp lực trả nợ nước ngoài giai đoạn 2006–2019 tăng cao; thiếu đơn vị thẩm định độc lập và quy trình giám sát sau đầu tư chưa chặt chẽ.

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam

Chương 3 đề xuất định hướng và các giải pháp thực thi đến năm 2026, tầm nhìn 2031:

• Định hướng: Tái cơ cấu vốn đầu tư công theo hướng tập trung vào các công trình hạ tầng trọng điểm có tính liên kết vùng, giảm tỷ trọng đầu tư công trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội, cải cách Luật Quản lý nợ công nhằm đảm bảo an toàn tài khóa.
• Các nhóm giải pháp cụ thể:
  1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý: Rà soát, đồng bộ hóa Luật Đầu tư công, Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, Luật Ngân sách Nhà nước; chuẩn hóa quy trình phê duyệt chủ trương và chuẩn bị dự án.
  2. Cải thiện cơ chế giám sát và quy trình đánh giá: Thiết lập quy trình thẩm định độc lập các dự án tiền khả thi (học tập mô hình PIMAC của Hàn Quốc); quy định bắt buộc phải thẩm định lại khi dự án có điều chỉnh chi phí vượt ngưỡng cho phép.
  3. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công: Tích hợp bộ tiêu chí đánh giá cả ba mặt kinh tế, xã hội và môi trường; áp dụng khung đánh giá PIMA của IMF vào quản trị công.
  4. Tăng cường tính minh bạch thông tin: Đẩy mạnh đấu thầu qua mạng, công khai cơ sở dữ liệu dự án đầu tư công, áp dụng công nghệ thông tin và nền tảng chính phủ điện tử trong theo dõi tiến độ giải ngân.
  5. Kiểm soát chặt chẽ các nguồn vốn vay: Quản lý chặt trần nợ công, nâng cao hiệu quả giải ngân vốn ODA và vốn vay ưu đãi, hạn chế bảo lãnh chính phủ cho các dự án tiềm ẩn rủi ro tài chính.
  6. Huy động nguồn lực tư nhân: Hoàn thiện hành lang pháp lý đối tác công tư (PPP), đa dạng hóa hình thức hợp đồng (BOT, BT...) nhằm giảm gánh nặng chi tiêu từ NSNN.
• Điều kiện và lộ trình thực hiện: Xác định các điều kiện tiên quyết về thể chế, nhân lực, công nghệ và phân kỳ lộ trình triển khai các giải pháp đến năm 2026.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và bổ sung toàn diện các nội dung lý luận về đầu tư công và quản lý đầu tư công, làm rõ các nguồn hình thành vốn đầu tư và các nhân tố vi mô, vĩ mô tác động đến hiệu quả đầu tư.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công tích hợp ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường dựa trên cơ sở tiếp thu lý thuyết quản lý hiện đại và kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia (Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc).

2. Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng đầu tư công và hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019 thông qua chuỗi số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê và các tổ chức quốc tế.
• Nhận diện và chỉ rõ các hạn chế cốt lõi trong cơ chế phân cấp, quy trình thẩm định, tính minh bạch và quản lý nợ công ở Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với định hướng tái cơ cấu vốn đầu tư công đến năm 2026 và cải cách Luật Quản lý nợ công.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Phạm vi thời gian đánh giá thực nghiệm giới hạn trong giai đoạn 2007–2019. Do hạn chế về nguồn dữ liệu công bố tại Việt Nam, việc tính toán đầy đủ các chỉ số thành phần của mô hình PIE-X và khung PIMA ở cấp độ chi tiết giữa các bộ, ngành và địa phương chưa được thực hiện triệt để.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng chuỗi số liệu quan sát sau năm 2019; tiếp tục lượng hóa tác động của đầu tư công đến biến đổi khí hậu và môi trường sinh thái; ứng dụng mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng ranh giới hiệu quả đầu tư công riêng cho từng vùng kinh tế trọng điểm tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nhà hoạch định chính sách: Luận án là tài liệu tham khảo cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, cơ quan Quốc hội trong việc hoàn thiện thể chế đầu tư công, sửa đổi Luật Quản lý nợ công, xây dựng tiêu chuẩn thẩm định dự án và phân bổ ngân sách trung hạn.
• Đối với chính quyền địa phương: Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng kế hoạch đầu tư công có trọng tâm, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu tính liên kết vùng.
• Đối với giảng viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung lý thuyết hệ thống, phương pháp tiếp cận chỉ số PIE-X, khung PIMA của IMF và dữ liệu kinh nghiệm quốc tế phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về tài chính công và kinh tế phát triển.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những công cụ và chỉ số nào để đánh giá hiệu quả đầu tư công? Luận án sử dụng hệ số ICOR để đo lường hiệu quả vốn đầu tư đối với tăng trưởng kinh tế, chỉ số PIE-X (kết hợp chỉ số vật lý về hạ tầng/dịch vụ xã hội và chỉ số điều tra của WEF để so sánh với đường ranh giới hiệu quả) và khung đánh giá PIMA của IMF (đánh giá 3 giai đoạn: Lập kế hoạch, Phân bổ, Thực thi).

2. Kinh nghiệm quản lý đầu tư công của Hàn Quốc được luận án nhấn mạnh ở những điểm nào? Hàn Quốc tập trung chi tiêu công cho an sinh xã hội, giáo dục và chính phủ điện tử; thành lập cơ quan thẩm định độc lập (KDI và PIMAC) giúp sàng lọc và loại bỏ khoảng 60% dự án không khả thi giai đoạn 1999–2014 (tiết kiệm 120 nghìn tỷ won); quy định bắt buộc phải thẩm định lại dự án nếu chi phí thực tế phát sinh tăng trên 20%.

3. Tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội và vốn nhà nước tại Việt Nam giai đoạn 2006–2019 diễn biến ra sao? Giai đoạn 2006–2019, vốn đầu tư phát triển toàn xã hội (giá so sánh 2010) tăng bình quân 8,65%/năm (vốn khu vực Nhà nước tăng 4,63%/năm; khu vực ngoài nhà nước tăng 11,90%/năm; khu vực FDI tăng 10,66%/năm). Tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội/GDP bình quân đạt 38,68%/năm.

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để nâng cao hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam? Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp: (1) Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý; (2) Cải thiện cơ chế giám sát và quy trình đánh giá độc lập; (3) Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá 3 mặt kinh tế - xã hội - môi trường; (4) Tăng cường minh bạch thông tin qua đấu thầu điện tử; (5) Kiểm soát chặt chẽ vốn vay và nợ công; (6) Đẩy mạnh huy động vốn tư nhân qua hình thức PPP.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đào Thị Hồ Hương đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về hiệu quả đầu tư công, đồng thời phân tích sâu sắc thực trạng sử dụng và quản lý nguồn vốn đầu tư công tại Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019. Thông qua việc tiếp thu kinh nghiệm thực tiễn từ Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc kết hợp các chuẩn mực đánh giá quốc tế của IMF, công trình đã chỉ rõ những thành tựu về phát triển kết cấu hạ tầng cùng những hạn chế nội tại trong cơ chế quản lý, giám sát và thẩm định dự án. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn liền với mục tiêu tái cơ cấu đầu tư công và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đến năm 2026, cung cấp cơ sở khoa học giá trị cho công tác hoạch định chính sách kinh tế công tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008 hay cuộc chiến đấu với bệnh dịch trong thời gian qua đã đặt ra những vấn đề còn về việc phòng ngừa rủi ro cho nền kinh tế khi có bất ổn. Một trong những công cụ dùng để tác động vào nền kinh tế để thay đổi đó chính là đầu tƣ công. Đầu tƣ công nếu đƣợc thực hiện tốt sẽ là động lực phát triển kinh tế trong giai đoạn chống lại những rủi ro do bệnh dịch gây ra. Chakraborty và Dabla- Norris (2011) vốn đầu tƣ công tác động đến tăng trƣởng kinh tế.

Hay IMF (2015) cho rằng tác động kinh tế và xã hội của đầu tƣ công phụ thuộc bởi hiệu quả đầu tƣ công. Ở Việt Nam đầu tƣ công cho phát triển chiếm tỷ trọng không nhiều trong tổng chi của Ngân sách Nhà nƣớc (NSNN), tuy nhiên so với các quốc gia trong cùng khu vực thì tỷ trọng này vẫn là cao. Điều đó cũng thể hiện rằng Nhà nƣớc có tác động lớn đến sự phát triển của nền kinh tế. Tuy nhiên hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam hiện nay còn chƣa cao.

Theo kết quả nghiên cứu của Phó Thị Kim Chi và cộng sự (2013), đầu tƣ công ở Việt Nam mới chỉ có tác động đến tăng trƣởng kinh tế trong ngắn hạn mà chƣa có chiến lƣợc để tác động trong khoảng thời gian dài. Hay CIEM (2013) trong nghiên cứu Đầu tƣ công, Nợ công và Mức độ bền vững của ngân sách ở Việt Nam đã khái quát về thực trạng đầu tƣ công và đánh giá hoạt động đầu tƣ công của Việt Nam trong giai đoạn 2000-2012. Theo nghiên cứu của CIEM thì hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam chƣa cao là do khung pháp lý chƣa hoàn thiện và việc phấp cấp đầu tƣ công ở Việt Nam là chƣa hợp lý. Hay theo Vũ Thành Tự Anh (2013), để nâng cao hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam cần phải đƣa ra một quy trình chuẩn.

Cũng theo Trần Kim Chung và cộng sự (2015), để cải thiện hiệu quả đầu tƣ công hiện nay ở Việt Nam cần phải tập trung vào chiều sâu thay vì để dàn trải nhƣ hiện nay. Tuy có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra, Việt Nam hiện nay vẫn còn thiếu một quy trình chuẩn để giúp nâng cao hiệu quả đầu tƣ công. 2 Khoảng trống trong nghiên cứu hiệu quả đầu tư công gắn với các chỉ tiêu liên quan đến hiệu quả về mặt kinh tế, hiệu quả về mặt xã hội và hiệu quả về mặt môi trường. Nhƣ vậy, liên quan đến nội dung hiệu quả đầu tƣ công, có những công trình nghiên cứu trƣớc đây trong và ngoài nƣớc thực hiện rất công phu và là tài liệu tham khảo rất có giá trị.

Tuy nhiên, vẫn có những khoảng trống nghiên cứu lớn nhƣ: -Chƣa có công trình nghiên cứu tập trung, có hệ thống về cơ chế quản lý đầu tƣ công. Các công trình trong nƣớc hoặc nghiên cứu đơn lẻ một nội dung; hoặc có đề cập đến một mảng nhỏ của về tác động xã hội nhƣng mới chỉ dừng ở mức độ mô tả thực trạng Việt Nam mà chƣa hình thành đƣợc cơ sở lý luận thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa các nội dung cũng nhƣ vấn đề lý thuyết của từng nội dung thực tiễn đƣợc đề cập. Khoảng trống về lý luận của các nghiên cứu trong nƣớc là rất lớn (đặc biệt cơ sở lý luận về tác động của đầu tƣ công tới môi trƣờng và xã hội), do đó thiếu cơ sở, tiêu chí khoa học khi đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam hiện nay. Các công trình quốc tế đa dạng, phong phú về lý luận và kinh nghiệm thực tiễn ở các nƣớc, rất cần đƣợc hệ thống lại và nghiên cứu áp dụng cho Việt Nam.

Chính vì thế, cần có một công trình nghiên cứu tập trung, có hệ thống về thực trạng hiệu quả đầu tƣ công hiện nay ở Việt Nam, hệ thống hoá lý luận về cơ chế quản lý đầu tƣ công, tạo thành khung lý thuyết dung làm cơ sở đánh giá và đƣa ra các giải pháp nhằm đổi quản lý đầu tƣ công góp phần nâng cao hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam hiện nay. -Đề tài mà tác giả nghiên cứu có những khác biệt với các công trình trên về đối tƣợng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, hƣớng tiếp cận, hƣớng giải quyết vấn đề…Vì vậy, không có sự trùng lặp với các công trình trên. Hơn nữa, thực tiễn luôn biến động làm nảy sinh những yêu cầu mới về cơ chế chính sách, cũng nhƣ những giải pháp khả thi để hoạt động đầu tƣ công thực sự góp phần đắc lực trong việc thực hiện mục tiêu về phát triển kinh tế- xã hội thời kỳ mới. Đó cũng là lý do để nghiên cứu sinh tiếp tục nghiên cứu vấn đề này.

Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung: Hệ thống hoá lý luận và tổng kết kinh nghiệm quốc tế về hoạt động quản lý đầu tƣ công, để làm căn cứ đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam trong giai đoạn 2007 -2019, từ đó đề xuất các giải pháp để thay đổi phƣơng thức quản lý đầu tƣ công ở Việt Nam trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể: Từ khoảng trống nghiên cứu đã nêu ở trên, để đánh giá hiệu quả của đầu tƣ công trong giai đoạn 2007-2019, đề tài hƣớng đến ba mục tiêu sau: -Hệ thống hoá và làm rõ những vấn đề lý luận về hiệu quả đầu tƣ công ở các khía cạnh hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trƣờng. - Đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tƣ công của Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019. - Nghiên cứu các bài học kinh nghiệm về hoạt động đầu tƣ công của một số nƣớc trên thế giới.

- Đề xuất một số giải pháp và gợi ý chính sách để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tƣ công trong thời gian tới. Câu hỏi nghiên cứu - Những vấn đề lý luận về hiệu quả đầu tƣ công cần phải hệ thống và làm rõ lại là gì? - Hiệu quả đầu tƣ công của Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019 nhƣ thế nào? - Các bài học kinh nghiệm từ hoạt động đầu tƣ công của một số nƣớc trên thế giới rút ra cho Việt Nam điều gì? - Cần những giải pháp và gợi ý chính sách gì để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tƣ công trong thời gian tới? 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu -Đối tƣợng nghiên cứu: cơ sở lý thuyết và thực tiễn về hiệu quả đầu tƣ công. -Phạm vi nghiên cứu: luận án đi sâu nghiên cứu hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam từ góc độ quản lý.

Luận án giới hạn pham vi thời gian để thu thập dữ liệu và nghiên cứu đánh giá hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam từ 2007-2019. Phƣơng pháp nghiên cứu Để hoàn thành đƣợc các mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, luận án tiến hành phân tích và thực hiện các nội dung sau: - Sử dụng phƣơng pháp kế thừa, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa những lý luận về hiệu quả đầu tƣ công trên các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trƣờng; và hệ thống hóa thành cơ sở lý luận về các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tƣ công. - Áp dụng phƣơng pháp kế thừa, phân tích tổng hợp về các kinh nghiệm từ hoạt động đầu tƣ công của một số nƣớc trên thế giới để rút ra bài học áp dụng cho Việt Nam về tăng cƣờng hiệu quả đầu tƣ công. - Đánh giá thực nghiệm các hiệu quả đầu tƣ công lên nền kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019.

Đóng góp mới của luận án Về mặt lý luận: -Luận án đã hệ thống hoá, bổ sung thêm nội đầu tƣ công, trong đó: (i) xác định rõ các nguồn hình thành vốn đầu tƣ và nhân tố ảnh hƣởng tới hiệu quả đầu tƣ công; (ii) Luận án đƣa ra một số chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả đầu tƣ công về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Các chỉ tiêu này đƣợc xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết quản lý đầu tƣ công và kinh nghiệm quốc tế (của các quốc gia có hiệu quả đầu tƣ công tốt). Về mặt thực tiễn: Dựa vào khung phân tích, đánh giá luận án đã phân tích và đánh giá thực trạng hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam trên những nội dung nhƣ sau: (i) Hiệu quả đầu tƣ công ở Việt Nam; (ii) Chỉ rõ những hạn chế của đầu tƣ công ở Việt Nam hiện nay. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ ĐẦU TƢ CÔNG 1.TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƢ CÔNG 1.

Khái niệm đầu tƣ công Theo Keynes (1936), đầu tƣ công đƣợc coi nhƣ một công cụ tài chính, giúp chính phủ có thể điều tiết lại suy thoái kinh tế. Bởi nó có khả năng kích thích tổng cầu và là chất xúc tác để tăng thu nhập cho công chúng và do đó nó có thể giúp khôi phục nền kinh tế. Trong các học thuyết của Adam Smith đƣa ra, chính phủ cần đầu tƣ công và đặc đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Theo Adam Smith, việc cung cấp hang hoá công cộng của chính phủ nhƣ cầu, đƣờng sẽ tạo điều kiện cho nền kinh tế tăng trƣởng trong dài hạn.

Và cũng dễ nhận thấy rằng, khu vực kinh tế tƣ nhân không sẵn lòng cung cấp hàng hoá dịch vụ công. Bởi đầu tƣ công khác với đầu tƣ tƣ nhân đó là vốn đầu tƣ thuộc về nhân dân và chủ đầu tƣ chỉ là ngƣời đại diện cho nhận dân thực hiện các hoạt động đầu tƣ. Do vậy vấn đề lớn nhất trong đầu tƣ công đó là vấn đề ngƣời chủ và ngƣời đại diện. Vì vậy, đối với khu tƣ nhân, khi họ bỏ vốn ra đầu tƣ thì yếu tố họ quan tâm nhất đó chính là lợi ích về mặt kinh tế.

Còn đối với khu vực công thì quan tâm đến lợi ích tổng thể, lợi ích cộng đồng gồm ba mặt: lợi ích về kinh tế, lợi ích về mặt xã hội, lợi ích về mặt môi trƣờng. Nên nếu một dự án đầu tƣ công không mang lợi ích về mặt kinh tế nhƣng mang lại lợi ích về mặt xã hội, lợi ích về mặt môi trƣờng cho công chúng thì khu vực công vẫn đầu. Trái ngƣợc, nếu không đạt lợi ích về mặt kinh tế thì khu vực kinh tế tƣ nhân sẽ không tham gia. Do vậy, nếu để khu vực kinh tế tƣ nhân chủ đạo tham gia cung cấp hàng hoá dịch vụ sẽ ảnh hƣởng đến lợi ích của cộng đồng.

Vì vậy, đối với một số loại hàng hoá dịch vụ công thì khu vực công phải là nơi cung cấp.