Đặt vấn đề Chuối là một trong những loại trái cây được ưa chuộng nhất trên thế giới. Chúng có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới ở Đông Nam Á và Úc. Theo thống kê của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), xuất khẩu chuối trên thế giới có giá trị tổng cộng 15,6 tỷ USD trong năm 2019. Chuối đứng thứ tư trong số các loại cây lương thực quan trọng nhất thế giới sau lúa, lúa mì và ngô (Agrawal, 2004).
Chúng được trồng phổ biến ở các quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới, với sản lượng hàng năm xấp xỉ 70 triệu tấn (Darvari, 2010). Tại một số nước, chuối được trồng theo một quy trình khép kín hiện đại từ khâu nhân giống đến chế biến bảo quản sau thu hoạch, đảm bảo năng suất và chất lượng quả. Chuối là một loại thực phẩm, đồng thời cũng là một dược liệu thiên nhiên để hỗ trợ cho nhiều căn bệnh. Với hàm lượng chất dinh dưỡng dồi dào, giá thành rẻ nhưng lại mang tới rất nhiều lợi ích cho con người, nên nhu cầu phát triển cây chuối ngày càng mạnh mẽ.
Chuối là một nguồn chất xơ lành mạnh, giàu kali, vitamin B6, vitamin C, chất chống oxy hóa và các phytonutrients, cung cấp dinh dưỡng thiết yếu và có lợi cho tiêu hoá, sức khoẻ tim mạch và giảm cân…Ngoài ra còn hàng loạt các công dụng hữu ích khác từ các bộ phận thân, lá và hoa. Giống chuối hiện nay ở nhiều vùng canh tác tại các địa phương đang đối mặt với nguy cơ nhiễm bệnh do virus kí sinh, làm ảnh hưởng đến nguồn giống và năng suất cây trồng. Hơn nữa, phần lớn việc nhân giống chuối được thực hiện bằng phương pháp tự nhiên, cách trồng truyền thống là tách chồi. Phương pháp này tốn nhiều thời gian và hệ số nhân không cao, không đáp ứng đủ nhu cầu về số lượng cây giống và cây con có thể mang các mầm bệnh từ cây mẹ.
Để khắc phục được những nhược điểm nêu trên và tăng chất lượng cây giống thì việc ứng dụng kỹ thuật nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào là điều cần thiết. Đây là phương pháp có hệ số nhân cao gấp nhiều lần so với phương pháp tách chồi cây giống từ cây mẹ, tạo ra lượng lớn cây con đồng đều, sạch bệnh và 1 ổn định về mặt di truyền. Việc nghiên cứu và áp dụng phương pháp nhân giống bằng kỹ thuật nuôi cấy mô trong sản xuất cây giống chuối ở nước ta được thực hiện khá sớm ở nhiều các giống chuối khác nhau. Tuy nhiên, giống chuối ngự Đại Hoàng – một giống chuối bản địa của Việt Nam, đặc sản của làng Đại Hoàng, tỉnh Hà Nam là giống chuối có hương vị thơm ngon, được sử dụng làm sản vật tiến Vua vào thời phong kiến lại chưa được các nhà khoa học nghiên cứu rộng rãi.
Đến thời điểm hiện tại mới chỉ có hai nghiên cứu của Bùi Thị Thu Hương và cs. (2017 và 2020) bước đầu khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tái sinh chồi và nhân nhanh chồi chuối ngự Đại Hoàng trong điều kiện in vitro. Theo đó, hệ số nhân chồi chuối ngự Đại Hoàng đạt cao nhất là 3,03 lần (Bùi Thị Thu Hương và cs. Với mục đích nâng cao hệ số nhân chồi in vitro, đồng thời hoàn thiện quy trình vi nhân giống cây chuối ngự Đại Hoàng, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu nâng cao hệ số nhân chồi và hoàn thiện quy trình nhân nhanh in vitro cây chuối ngự Đại Hoàng (Musa spp.
Mục đích của đề tài Nghiên cứu cải thiện hệ số nhân chồi in vitro và hoàn thiện quy trình vi nhân giống cây chuối ngự Đại Hoàng làm cơ sở nhân giống cây chuối chất lượng cao. Yêu cầu của đề tài - Xác định được môi trường thích hợp để nhân nhanh chồi in vitro cây chuối ngự Đại Hoàng. - Xác định được môi trường thích hợp để tạo cây in vitro hoàn chỉnh cây chuối ngự Đại Hoàng. - Xác định được loại giá thể thích hợp ở giai đoạn ra cây ngoài vườn ươm cây chuối ngự Đại Hoàng.
2 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu chung về cây chuối 2. Nguồn gốc Chuối được cho là có nguồn gốc từ 10.000 năm trước và một số nhà khoa học tin rằng chúng có thể là loại trái cây đầu tiên trên thế giới. Những quả chuối đầu tiên được cho là đã mọc ở khu vực bao gồm bán đảo Malaysia, Indonesia, Philippines và New Guinea. Từ đây, các thương nhân và du khách đã đưa chúng đến Ấn Độ, Châu Phi và Polynesia.
Có những đề cập đến chuối từ năm 600 trước Công nguyên khi kinh Phật, được gọi là Kinh điển Pali, ghi nhận những thương nhân Ấn Độ đi qua vùng Malaysia đã nếm thử loại trái cây này và mang chúng về trồng. Vào năm 325 trước Công nguyên, khi Alexander Đại đế và quân đội của ông xâm lược Ấn Độ, ông đã phát hiện ra cây chuối ở Thung lũng Ấn Độ (Kervegant, 1935). Sau khi nếm thử loại trái cây khác thường này lần đầu tiên, ông đã giới thiệu khám phá mới này với thế giới phương Tây. Đến năm 200 sau công nguyên, chuối đã lan sang Trung Quốc.
Theo nhà sử học Dương Phúc, chuối chỉ mọc ở khu vực phía nam Trung Quốc. Chúng chưa thực sự phổ biến cho đến thế kỷ 20 vì chúng được coi là một loại trái cây kỳ lạ. Quả chuối mà chúng ta thưởng thức ngày nay ngon hơn nhiều so với quả dại ban đầu chứa nhiều hạt to, cứng và thịt quả không ngon. Chuối bắt đầu được phát triển ở Châu Phi vào khoảng năm 650 sau Công nguyên.
Đã có sự lai tạo giữa hai giống chuối dại, Musa Acuminata và Musa Balbisiana. Từ quá trình này, một số quả chuối trở nên không hạt và giống chuối chúng ta ăn ngày nay hơn. Phân loại Chuối (Musa spp. + Tên khoa học: Musa spp.
Đặc điểm sinh học của cây chuối 2. Rễ Không giống như những loài cây ăn quả khác đều có phần rễ cọc. Chuối là loại cây có rễ chùm, một chùm có từ 2 - 6 chiếc rễ tạo thành. Những chiếc rễ con mọc xung quanh phủ đều và kín hết phần rễ, tính từ phần giáp thân cho đến phần rễ.
Phần lông hút trên rễ chủ yếu tập trung ở phần chóp của rễ, cách xa phần củ chuối. Rễ con mọc, sinh trưởng và phát triển nhờ vào phần thân ngầm (hay còn gọi là củ) của cây chuối. Tuy cây không có phần rễ cọc nhưng vẫn phân thành rễ chính và phụ. Nghĩa là, mỗi chùm rễ sẽ có những chiếc rễ to làm chính.
Xung quanh nó là những chiếc rễ nhỏ và ngắn hơn có vai trò hấp thụ nước, lượng khoáng chất có trong đất để nuôi dưỡng cây. Đường kính của mỗi chiếc rễ có kích thước khoảng 5 - 10 mm, đặc tính rễ tương đối mềm. Vì thế chúng dễ bị úng thối do ngập nước, ảnh hưởng của sâu bệnh tấn công. Không giữ được thân cây khi gặp phải giông bão, cây dễ bị bật gốc, đỗ ngã.
Phần rễ nằm ở đáy củ (thân thật) thông thường ăn xuống lòng đất chưa đến một mét. Nếu được trồng ở những vùng đất tốt, tơi xốp, mùn, tính thoáng khí tốt. Rễ chuối có thể phát triển ăn sâu vào lòng đất, lan rộng đến khoảng 5m. Thân thật Củ chuối là tên gọi quen thuộc của người dân khi nói về thân thật của cây chuối.
Đây là bộ phận quan trọng của cây chuối. Củ chuối đóng vai trò trong việc hình thành sự phát triển của rễ, lá, hoa và sinh sản. Phần củ chuối nằm dưới lòng đất, nhưng không quá sâu, thông thường được phủ kín bởi lớp đất bên trên. Trong quá trình phát triển, phần củ chuối sẽ 4 dần lộ lên khỏi mặt đất.
Vì thế người trồng cần lưu ý vun đắp phần đất trồng lấp kín củ chuối thường xuyên thì cây mới phát triển tốt. Bên ngoài củ chuối được bảo vệ bằng lớp vỏ sẫm màu, được tạo bởi những vết bẹ của lá chuối. Khi lột bỏ lớp bên ngoài, phần thịt bên trong củ chuối có màu sáng hơn, trắng đục. Củ chuối quyết định yếu tố sinh sản của cây, mầm chồi được hình thành từ củ chuối.
Quan sát xung quanh bề mặt của củ chuối, sẽ thấy được những chiếc mầm đang dần nhú ra. Theo thời gian, chúng được nuôi dưỡng phát triển nhú khỏi mặt đất thành những cây con xung quanh cây mẹ, tạo thành những bụi chuối rậm rạp. Những cây chuối trưởng thành, từ phần củ hình thành phần lõi phát triển bên trong cho đến đỉnh của thân giả, sau đó phát triển hoa và cho ra quả. Thân giả Hình 2.
Cây chuối ngự Đại Hoàng (Nguồn: https://i-vnexpress.net) Phát triển từ phần củ chuối, thân giả được tạo thành bởi những bẹ lá bao bọc xung quanh. Thân chuối trơn, có kích thước tuỳ thuộc vào từng giống, loại cây và điều kiện đất trồng, thời tiết. Có loài cao đến 8 - 10m, có loài thấp bé từ 1,5 – 5m, đối với cây trưởng thành. Đường kính to nhất có thể bằng vòng tay của một người lớn.
Màu sắc, hình dạng của bẹ chuối cũng khác nhau đối với từng loài. Ví dụ như thân chuối già có dáng vẻ xù xì, lớp ngoài có màu nâu sẫm, nhăn nheo. Còn chuối sáp thì lớp bẹ xanh, không xù xì mà lại trơn mướt. Lá Lá chuối được cấu thành từ 3 bộ phận chính gồm: bẹ, cuống và phiến.
Bẹ lá: Bẹ lá xếp thành từng lớp, bó đều nhau để tạo thành phần thân giả của cây chuối. Màu sắc của từng lớp bẹ, từ ngoài vào trong sẽ chuyển từ đậm sang nhạt. Nhìn vào mặt cắt ngang của bẹ chuối, có thể thấy từng ô nhỏ xếp đều nhau từ lớn cho đến nhỏ. Từng lớp bẹ có độ dày nhỏ nhằm để xếp lớp cho thân cây có hình trụ tròn đều nhau.
Khi cây phát triển, những bẹ lá ở gần gốc bắt đầu ngừng sinh trưởng, dần héo già đi và phần lá cũng bắt đầu khô héo lại. Cuống lá: Cuống lá phát triển từ phần bẹ, dạng hình lòng máng có màu xanh đậm. Tuỳ thuộc vào những giống chuối khác nhau mà chuối có phần cuống lá dài hay ngắn. Phiến lá: Mỗi tàu lá chuối đều được hình thành từ phần chính giữa thân chuối, xuất phát từ củ chuối.
Lá non luôn có dạng hình xoắn tròn, sau đó mới dần mở đều ra thành tán lá đều xung quanh. Phần lá chuối non này được gọi là đọt chuối. Phiến lá phát triển đều hai bên của cuống lá, nếu gặp gió to, phiến lá dễ bị rách, gãy cuống lá. Hoa chuối ngự Đại Hoàng (Nguồn: https://media.jpg) Hoa chuối hay còn có cách gọi dân dã là bắp chuối, khi cây đến giai đoạn trưởng thành.
Củ chuối có chức năng quyết định cây ra hoa từ lõi chuối (trụ hoa).