phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng chính: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chất lƣợng thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc Chƣơng 2: Thực trạng chất lƣợng thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam 7 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN VAY VỐN TÍN DỤNG ĐẦU TƢ CỦA NHÀ NƢỚC 1. VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN VAY VỐN TÍN DỤNG ĐẦU TƢ CỦA NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm, đặc điểm 1.
Khái niệm Thẩm định dự án đầu tƣ Theo WB: “Thẩm định là sự kiểm tra toàn diện (Comprehensive Review) đối với tất cả các vấn đề của dự án để đảm bảo tính đúng đắn quyết định tài trợ, đặt cơ sở đánh giá dự án cho các giai đoạn sau” [17].TS Tô Ngọc Hƣng: “Thẩm định dự án đầu tư là việc tiến hành nghiên cứu phân tích một cách khách quan, khoa học và toàn diện tất cả các nội dung kinh tế - kỹ thuật của dự án, đặt trong mối tương quan với môi trường tự nhiên, kinh tế và xã hội để cho phép đầu tư và/hoặc quyết định tài trợ vốn” [6]. Từ các định nghĩa trên, học viên đƣa ra khái niệm thẩm định dự án đầu tƣ: “Thẩm định dự án đầu tư là hoạt động một cơ quan chức năng thẩm tra xem xét một cách khách quan, khoa học và toàn diện về các nội dung cơ bản ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án, để ra quyết định đầu tư, hoặc cấp giấy phép đầu tư hay quy định về đầu tư”. Việc thẩm định dự án thực chất là việc phân tích, đánh giá để lựa chọn dự án có hiệu quả về mặt tài chính, có khả năng hoàn trả vốn, lãi đúng thời hạn, đánh giá đƣợc thực chất kết quả về mặt kinh tế của dự án. Bên cạnh đó, thẩm định dự án cũng giúp ngân hàng trả lời các câu hỏi: Nếu chấp thuận cho vay, ngân hàng sẽ cho vay với số tiền bao nhiêu, thời hạn bao lâu, phƣơng thức thế nào để tạo điều kiện thuận lợi cho chủ đầu tƣ hoạt động có hiệu quả 8 nhất và do đó khả năng thu hồi vốn của ngân hàng cũng là cao nhất.
Thẩm định đƣợc xác định là một trong năm giai đoạn chủ yếu cấu thành nên chu trình dự án. Đây là giai đoạn cuối cùng trƣớc khi đi đến quyết định tài trợ cho dự án. Việc thẩm định dự án nhằm mục đích: (i) Làm rõ các chuẩn xác của các mục tiêu mà dự án hƣớng tới; (ii) Làm rõ khả năng đạt đƣợc mục tiêu trên cơ sở các giải pháp và nguồn lực mà dự án đã tiên liệu và (iii) Bổ sung các điều kiện để đảm bảo thành công của dự án. Thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc Từ khái niệm “thẩm định dự án đầu tư” trên đây, có thể rút ra khái niệm “thẩm định dự án tín dụng đầu tư của Nhà nước” nhƣ sau: Thẩm định dự án (vay vốn) tín dụng đầu tư của Nhà nước là hoạt động của một cơ quan chức năng (Nhà nước hoặc tư nhân) thẩm tra xem xét một cách khách quan, khoa học và toàn diện về các nội dung cơ bản ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của một dự án tín dụng đầu tư của Nhà nước, để ra quyết định đầu tư, hoặc cấp giấy phép đầu tư hay quy định về đầu tư; hướng tới mục tiêu hiệu quả, công bằng của nền kinh tế quốc dân.
Đặc điểm Thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc có đặc điểm: (i) Thẩm định dự án tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc do một tổ chức đƣợc Nhà nƣớc ủy quyền tiến hành thẩm định: Nhà nƣớc ủy thác cho một tổ chức thực hiện thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc. Tổ chức làm nhiệm vụ thẩm định là đơn vị, cơ quan chuyên môn của Nhà nƣớc, đƣợc Nhà nƣớc cấp vốn pháp định, cấp bù lãi suất, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận nhƣng phải đảm bảo thu hồi đủ vốn đầu tƣ, chịu trách nhiệm trƣớc Nhà nƣớc về kết quả thẩm định. (ii) Thẩm định dự án tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc chịu sự chi phối bởi chính sách đầu tƣ của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ: Hoạt động thẩm định dự 9 án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc phải bám sát những thay đổi trong chính sách đầu tƣ của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ. Các dự án đƣợc vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc phải thuộc một số ngành, lĩnh vực, chƣơng trình kinh tế lớn của Nhà nƣớc và các vùng khó khăn cần khuyến khích.
Danh mục các dự án, chƣơng trình chi tiết theo từng đối tƣợng, thời hạn áp dụng ƣu đãi do Chính phủ quyết định và có sự thay đổi trong từng thời kỳ tùy thuộc sự phát triển và yêu cầu của nền kinh tế. Những thay đổi này có tác động rất lớn đến kết quả thẩm định các dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc. (iii) Thẩm định dự án tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc chủ yếu hƣớng đến các mục tiêu chung: Hoạt động thẩm định dự án tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc đƣợc thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo vốn tín dụng đầu tƣ hƣớng đến các dự án đầu tƣ phát triển kinh tế - xã hội nhằm tạo ra các đầu vào thiết yếu hỗ trợ sự phát triển của các ngành khác của nền kinh tế. Các dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc không chỉ phục vụ mục đích của ngân hàng, chủ đầu tƣ mà còn phục vụ cho mục tiêu tăng trƣởng và phát triển toàn nền kinh tế, hƣớng đến việc xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng cho nền kinh tế, phân phối và phân bổ các nguồn lực tài chính cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc, gắn với việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô và vấn đề quản lý hành chính theo chủ trƣơng của Nhà nƣớc.
Vai trò của thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc Vai trò của việc thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc đƣợc thể hiện qua các khía cạnh sau: Thứ nhất, thẩm định dự án tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc là công cụ trợ giúp các nhà quản trị ngân hàng trong việc ra quyết định tài trợ cho các dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc đúng đắn, đúng đối tƣợng, vừa hiệu quả, vừa an toàn, tránh rủi ro, thiệt hại khi đầu tƣ vốn vào những chủ đầu tƣ thiếu năng lực tài chính, phƣơng án không khả thi. Việc thẩm định dự án sẽ 10 giúp ngân hàng đánh giá đƣợc tính hiệu quả, tính khả thi của của dự án; là cơ sở để ngân hàng xác định đƣợc chính xác số tiền cho khách hàng vay, thời hạn cho vay, mức thu nợ hợp lý, thời điểm bỏ vốn cho dự án. Thứ hai, việc thẩm định dự án tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc tại ngân hàng sẽ cung cấp thêm nguồn thông tin tham khảo cho chủ đầu tƣ, giúp chủ đầu tƣ có cơ hội đánh giá và nhìn nhận về dự án đầu tƣ một cách khách quan hơn, từ đó có những điều chỉnh cần thiết với phƣơng án đầu tƣ đã lập, góp phần nâng cao hiệu quả của dự án. Thứ ba, nguồn vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc đƣợc lấy từ nguồn ngân sách cấp phát từng thời kỳ, do đó nguồn vốn này không phải là vô hạn và phải đƣợc ƣu tiên đầu tƣ cho những dự án khả thi và thuộc lĩnh vực đƣợc khuyến khích.
Việc thẩm định dự án đầu tƣ của Nhà nƣớc là cơ sở để ngân hàng tập trung vốn đầu tƣ vào những nơi an toàn, hợp pháp và hiệu quả nhất, phù hợp với định hƣớng phát triển mà Nhà nƣớc đã đặt ra. Nội dung thẩm định dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc Do tính đặc thù của dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ Nhà nƣớc, cán bộ thẩm định cần thẩm định thêm một số nội dung đặc thù nhƣ thẩm định về việc thực hiện các thủ tục đầu tƣ theo quy định. Bên cạnh đó, một số nội dung thẩm định nhƣ thẩm định bảo đảm tiền vay cũng có sự khác biệt so với nội dung thẩm định tài sản bảo đảm của các khoản vay khác. Các nội dung thẩm định dự án vay vốn TDĐT của Nhà nƣớc bao gồm: (i) Thẩm định về đối tƣợng cho vay; (ii) Thẩm định tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ (hồ sơ dự án, hồ sơ khách hàng vay vốn); (iii) Thẩm định khách hàng vay vốn; (iv) Thẩm định về việc thực hiện các thủ tục đầu tƣ theo quy định; (v) Thẩm định về việc đảm bảo tỷ lệ vốn chủ sở hữu của khách hàng vay vốn, giới hạn tín dụng đối với khách hàng theo quy định; (vi) Thẩm định dự án để xác định để xác định hiệu quả, phƣơng án trả nợ vốn vay của dự án, của khách hàng 11 vay vốn; (vii) Thẩm định tài sản bảo đảm tiền vay.
Thẩm định về đối tượng cho vay Cán bộ thẩm định cần đánh giá sự phù hợp của dự án với danh mục dự án vay vốn tín dụng đầu tƣ theo quy định: So sánh lĩnh vực, địa bàn, quy mô dự án trong Quyết định chủ trƣơng đầu tƣ Dự án đầu tƣ để đánh giá sự phù hợp về danh mục dự án đƣợc vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc. Thẩm định hồ sơ dự án Cũng tƣơng tự nhƣ thẩm định các dự án đầu tƣ tín dụng của NHTM, thẩm định hồ sơ khách hàng vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc cũng phải thẩm định tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ thể hiện ở: (i) Tính đầy đủ của các văn bản, tài liệu trong hồ sơ vay vốn; (ii) Tính hợp lệ của các văn bản, tài liệu (sự phù hợp về hình thức của hồ sơ; tính thống nhất về nội dung, các số liệu; tính hợp lệ về thẩm quyền ký duyệt). Thẩm định khách hàng vay vốn Thứ nhất, đánh giá sự phù hợp với đối tƣợng đƣợc điều chỉnh theo quy định về tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc: Thuộc/không thuộc các loại hình tổ chức đƣợc vay vốn tín dụng đầu tƣ của Nhà nƣớc.