Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG NHÂN SỰ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về chất lượng nhân sự của ngân hàng thương mại 1. Khái quát về nhân sự của NHTM 1. Quan điểm nhân sự Một cách khái quát, nhân sự được hiểu là: tổng thể các tiềm năng lao động của một tổ chức, một địa phương, một quốc gia trong thể thống nhất hữu cơ năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội của con người, nhóm người, tổ chức, địa phương, vùng quốc gia.
Tính thống nhất đó được thể hiện ở quá trình biến lực con người thành vốn con người đáp ứng yêu cầu phát triển trong hiện tại và tương lai. Hiểu một cách đơn giản khi xem xét trong một tổ chức: nhân sự của một tổ chức bao gồm lực của tất cả những nhân sự làm việc trong tổ chức đó, bao gồm thể lực và trí lực. Thể lực chỉ sức khỏe của thân thể, nó phụ thuộc vào sức vóc, tình trạng sức khỏe của từng người, mức sống, thu nhập, chế độ ăn uống, chế độ làm việc và nghỉ ngơi, chế độ y tế. Thể lực của mỗi người còn tùy thuộc vào tuổi tác, thời gian công tác, giới tính.
Trí lực chỉ suy nghĩ, sự hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách. của từng con người. Trong sản xuất kinh doanh truyền thống thường tập trung vào tận dụng các tiềm năng về thể lực con người và có thể nói đã được khai thác đến mức gần cạn kiệt. Sự khai thác các tiềm năng về trí lực con người còn mới mẻ, nhiều tiềm năng vì đây là kho tàng còn nhiều bí ẩn của con người.
Vai trò của nhân sự * Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung Như đã nêu ở trên, nhân sự chính là lực con người. Đây là một trong những nhân sự có vai trò quan trọng nhất đối với sự phát triển kinh tế xã hội, vai trò đó bắt từ vai trò của yếu tố con người. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Bất cứ một sự phát triển nào cũng đều phải có một động lực thúc đẩy. Phát triển kinh tế - xã hội dựa trên nhiều lực: nhân sự (nhân sự con người), vật lực (lực vật chất), tài lực (lực về tài chính, tiền tệ).
song chỉ có lực con người mới tạo ra động lực cho sự phát triển, những lực khác muốn phát huy được tác dụng thì chỉ có thể thông qua lực con người. Ngay cả trong điều kiện đạt được tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện đại như ngày nay thì cũng không thể tách rời lực con người, bởi lẽ: Chính con người tạo ra những máy móc thiết bị hiện đại đó, điều đó thể hiện mức độ hiểu biết và chế ngự tự nhiên của con người. Ngay cả đối với máy móc thiết bị hiện đại nếu thiếu sự điều khiển, kiểm tra của con người thì chúng chỉ là vật chất, chỉ có tác động của con người mới phát động chúng và đưa chúng vào hoạt động. Vì vậy nếu xem xét nhân sự là tổng thể những năng lực của con người được huy động vào quá trình sản xuất thì năng lực đó là nội lực của con người.
Trong phạm vi xã hội đó là một trong những lực quan trọng cho sự phát triển. Lịch sử phát triển của loài người đã chứng minh rằng trải qua quá trình lao động hàng triệu năm mới trở thành nhân sự như ngày nay và trong quá trình đó, mỗi giai đoạn phát triển của con người lại làm tăng thêm sức mạnh chế ngự tự nhiên, tăng thêm động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. * Đối với một Doanh nghiệp Trong các lực cấu thành hệ thống kinh doanh của một doanh nghiệp thì nhân sự là lực chủ yếu và đặc biệt. Xét về bản chất thì các quá trình kinh doanh và các quá trình quản trị đều là quá trình lao động.
Đó là quá trình nhân sự sử dụng công cụ lao động tác động vào đối tượng lao động theo một công nghệ nào đó nhằm tạo ra sản phẩm có hướng đích. Trong các yếu tố cấu thành quá trình lao động chỉ có yếu tố “người lao động” là chủ thể - làm chủ các yếu tố còn lại và làm chủ quá trình. Các yếu tố khác là khách thể, bị động. Chính kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thái độ của nhân sự là nhân tố quyết định năng suất, chất lượng, hiệu quả sử dụng các yếu tố khác của Doanh nghiệp.
Cũng chính nhân sự là nhân tố quyết định trước nhất đến tiến độ, chất lượng và hiệu quả của mọi quá trình kinh doanh và mọi quá trình quản trị doanh nghiệp. Nói cách khác nhân sự là yếu tố chủ yếu quyết định năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Nhân sự là lực đặc biệt bởi trong khi năng lực sản xuất của đa phần các lực khác bị giới hạn thì năng lực sản xuất của nhân sự có khả năng khai thác và phát huy tới vô hạn nếu được sử dụng hợp lý và được tạo động lực. Bởi lẽ, ngoài yếu tố thể chất và trí tuệ, bên trong con người còn có yếu tố tinh thần và tâm lý.
Trí tuệ, tinh thần, tâm lý tạo nên năng lực tiềm tàng vô tận của con người. Nhận xét: như vậy xét ở cả góc độ vĩ mô và vi mô thì nhân sự đều có vai trò là yếu tố năng động nhất, quyết định nhất đối với sự phát triển. Bởi vậy xây dựng nhân sự chất lượng cao, tạo ra lợi thế cạnh tranh luôn là mục tiêu chiến lược của mỗi quốc gia cũng như từng doanh nghiệp trong quá trình phát triển. Chất lượng nhân sự của NHTM 1.
Khái niệm về chất lượng nhân sự của NHTM - PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân (2014) [17]: “chất lượng nhân sự là mức độ đáp ứng về khả năng làm việc của nhân sự với yêu cầu công việc của tổ chức và đảm bảo cho tổ chức thực hiện thắng lợi mục tiêu cũng như thỏa mãn cao nhất nhu cầu của người lao động”. Hay chất lượng nhân sự có thể được hiểu là trạng thái nhất định của nhân sự thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành bên trong của nhân sự.TS Bùi Văn Nhơn (2012) [18]: “Chất lượng nhân sự gồm trí tuệ, thể chất và phẩm chất tâm lý xã hội”. Trong đó: thể lực của nhân sự gồm sức khỏe cơ thể và sức khỏe tinh thần; Trí lực của nhân sự gồm trình độ văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 hóa, chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng lao động thực hành của người lao động; Phẩm chất tâm lý xã hội gồm kỷ luật, tự giác, có tinh thần hợp tác và tác phong công nghiệp, có tinh thần trách nhiệm cao. Vậy nâng cao chất lượng nhân sự được hiểu là tăng giá trị cho con người trên các mặt phẩm chất đạo đức, thể chất, năng lực, thẩm mỹ, thông qua các chính sách phát triển nhân sự giúp con người có những năng lực, phẩm chất mới, cao hơn để có thể hoàn thành tốt hơn mục tiêu của tổ chức và của chính bản thân họ.
Đặc điểm chất lượng nhân sự của NHTM Chất lượng nhân sự NHTM được hiểu là tổng thể những yếu tố về trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức và sức khỏe của người cán bộ để thực hiện các nhiệm vụ của ngân hàng (Lê Hồng Phú, 2015). Dựa trên đặc thù của ngành kinh doanh hàng hoá đặc biệt là tiền tệ và dịch vụ ngân hàng, chất lượng nhân sự của ngân hàng thương mại (NHTM) có đặc điểm chung như sau: - Về mặt bằng kiến thức: Do hoạt động NHTM là cấp tín dụng và đầu tư cho nền kinh tế nên đòi hỏi cán bộ NHTM phải am hiểu và có kiến thức tổng hợp của nhiều chuyên ngành sản xuất kinh doanh, nhiều loại hình đặc thù và phương pháp quản lý. Đội ngũ nhân sự các NHTM Việt Nam (chủ yếu ở các NHTM cổ phần) phần lớn là cán bộ trẻ, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Trong những năm qua, các NHTM đã chú trọng đến việc tuyển chọn và nâng cao chất lượng nhân lực.
Do đó, cơ cấu nhân sự đã có sự chuyển dịch, nâng dần tỷ lệ lao động trẻ, lao động được đào tạo chuyên môn, dần đáp ứng được với yêu cầu của thời đại mới. - Về năng lực: Nhạy bén, sáng tạo, năng động do xuất phát từ đặc điểm của kinh doanh hàng hoá đặc thù là tiền tệ. - Về phong cách: NHTM thực hiện chức năng “đi vay để cho vay”, kinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 doanh dựa trên sự “tín nhiệm” nên người cán bộ NHTM cần phải có phong cách chững chạc, tự tin, quyết đoán, đạo đức tốt, tạo được niềm tin tưởng cho khách hàng ở cả giác độ là người gửi tiền và các nhà đầu tư cho vay. Theo các chuyên gia ngân hàng, những năm qua là thời gian tăng trưởng nóng của ngành ngân hàng.
Các ngân hàng đua nhau mở chi nhánh, tăng trưởng cho vay, phát triển theo chiều rộng. Nhu cầu nhân sự của ngành tăng một cách đột biến, cung không đủ cầu vì vậy chất lượng tuyển dụng có hạn chế. Chất lượng nhân sự trong các ngân hàng không tránh khỏi sự giảm sút. Từ năm 2007 đến nay kinh tế Việt Nam khủng hoảng, hệ thống ngân hàng gặp khó khăn, nhiều ngân hàng thương mại sa thải lao động.
Một số ngân hàng do cơ cấu lại ngân hàng dẫn đến thừa nhân viên. Bài toán nhân sự trong ngân hàng đã và đang đặt ra rất cấp bách. Vai trò của chất lượng nhân sự đối với hoạt động của các NHTM Chất lượng nhân sự hay vai trò của nhân sự chất lượng cao trong các ngân hàng thương mại là lực lượng thực hiện vai trò tiên phong trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường cũng như quá trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Vai trò tiên phong thể hiện ở tính luôn đi đầu, luôn định hướng và luôn thúc đẩy mọi yếu tố để xây dựng thành công trong hoạt động của ngân hàng thương mại cả trong ngắn hạn và dài hạn.
Vai trò tiên phong của chất lượng nhân sự không chỉ dừng lại ở việc nắm bắt và định hướng, mà còn ở việc thúc đẩy các yếu tố để hiện thực hóa quá trình hoạt động, phát triển. Các yếu tố đó chính là việc ứng dụng và triển khai tri thức hiện đại để thực hiện quá trình thay đổi môi trường kinh tế - văn hóa - xã hội, tạo thuận lợi nhất cho việc học hỏi, đổi mới, sáng tạo.