Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn của nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làng nghề truyền thống Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng chất lượng nguồn nhân lực làng nghề truyền thống trên địa bàn Hà Nội. Chương 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho làng nghề truyền thống ở Hà Nội. 8 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN CỦA NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG NGUỒN NHÂN LỰC LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Nghiên cứu chất lượng nguồn nhân lực đã trở thành vấn đề được nhiều nhà khoa học, nhà kinh tế, nhà quản lý và hoạch định chính sách quan tâm.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, nhiều dự án, nhiều cuộc hội nghị, hội thảo nghiên cứu để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nói chung và nguồn nhân lực cho làng nghề truyền thống nói riêng. * Những công trình nghiên cứu về làng nghề truyền thống Trần Minh Yến (2003) với luận án tiến sĩ “Phát triển làng nghề truyền thống ở nông thôn Việt Nam trong quá trình CNH, HĐN” đã đánh giá, hệ thống làng nghề truyền thống tuy nhiên tác giả không đi sâu vào phân tích nguồn nhân lực. Tới năm 2014 tác giả lại có “Làng nghề truyền thống trong quá trình CNH, HĐH” tác giả tập trung phân tích xu hướng vận động của làng nghề truyền thống. Hợp tác giữa JICA và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nghiên cứu quy hoạch và phát triển làng nghề nhưng mới chỉ dừng lại điều tra và lập quy hoạch bản đồ ngành nghề trên phạm vi cả nước.
Đinh Xuân Nghiêm (2008) có đề tài “Những giải pháp phát triển làng nghề huyện Yên Mô- Ninh Bình”. Nội dung các nghiên cứu này nêu ra thực trạng ở các làng nghề đó rồi đưa ra các giải pháp để phát triển sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên chưa đề cập nhiều tới nguồn nhân lực ở các làng nghề một cách trọn vẹn. Sau đó là đề tài “Một số chính sách chủ yếu phát triển bền vững làng nghề Việt Nam“(2010), tác giả tập trung phân tích sâu một số chính sách hiện hành liên quan đến việc phát triển làng nghề, đồng thời đề xuất phương hướng hoàn thiện các chính sách nhằm phát triển bền vững làng nghề trong thời gian tới.
Trần Kim Đoàn (2008) “Chiến lược marketing đối với hàng thủ công mỹ nghệ của làng nghề đến 2020”. Tác giả đã hệ thống hóa và hoàn thiện những vấn đề lý luận 9 về chiến lược marketing có thể vận dụng đối với doanh nghiệp trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Đồng thời, đề xuất chiến lược marketing và một số cơ chế chính sách nhằm hỗ trợ công tác marketing của các làng nghề đến năm 2020. Đề tài cấp bộ năm 2010 của nhóm nghiên cứu Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung Ương “Một số chính sách chủ yếu phát triển bền vững làng nghề ở Việt Nam”.
Nhóm tác giả tập trung nghiên cứu và đề xuất 3 nhóm chính sách về kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Đề tài “Tiếp tục đổi mới chính sách và giải pháp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm của làng nghề truyền thống ở Bắc Bộ đến 2010” của Trần Công Sách, tác giả luận giải khá rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của làng nghề thủ công truyền thống, đánh giá tác động của chính sách và giải pháp của Nhà Nước để tiêu thụ sản phẩm và từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện chính sách nhằm tiêu thụ sản phẩm thủ công truyền thống. Bạch Thị Lan Anh (2010) “Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ“. Tác giả đề xuất quan điểm, định hướng đồng bộ 9 giải pháp để giải quyết mâu thuẫn giữa sản xuất và hiệu quả xã hội, môi trường trong làng nghề truyền thống.
Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực kết hợp với trường Đại học sư phạm nghệ thuật TW sẽ tạo ra nguồn lực dồi dào và chi phí thấp trong sáng tạo mẫu thiết kế. Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Thị Thu Hường (2014) “Chính sách Nhà Nước về phát triển làng nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam”, của Trần Lê Đoài (2014) “Hoàn thiện chính sách phát triển hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu ở Nam Định đến 2020”. Nội dung chủ yếu của luận án này là nghiên cứu để hoàn thiện chính sách của Nhà Nước. Trịnh Kim Liên (2014) “Phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên địa bàn Hà Nội đến 2020”.
Tác giả đã hoàn thiện vấn đề lý luận về phát triển làng nghề nói chung và làng nghề hàng xuất khẩu nói riêng; phân tích kết quả đã đạt được, hạn chế của phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu; định hướng, giải pháp phát triển hàng xuất khẩu đến 2020. 10 Vũ Ngọc Hoàng (2016) “Làng nghề truyền thống Nam Định trong hội nhập quốc tế“. Tác giả đã làm rõ vai trò mới của làng nghề truyền thống trong hội nhập quốc tế, là vừa góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, vừa thúc đẩy phát triển du lịch và xuất khẩu. Tác giả đề xuất giải pháp để phát triển làng nghề truyền thống là quy hoạch, kế hoạch phát triển, tạo nguồn vốn, khuyến khích mở rộng thị trường, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã có những đóng góp lý luận và thực tiễn về phát triển làng nghề truyền thống nói chung và đã đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm phát triển làng nghề, tuy nhiên các công trình trên vẫn chưa đi sâu nghiên cứu tình hình về nhân lực làng nghề. * Những công trình nghiên cứu về chất lƣợng nguồn nhân lực Đề tài cấp bộ năm 2013 “Quản lý Nhà Nước đối với phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam: vấn đề và giải pháp” của Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế TW, nhóm tác giả chỉ tập trung đưa ra hiện trạng và giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý của Nhà Nước về nguồn nhân lực nói chung. Bảy giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam, của Phạm Văn Sơn, trên báo Giáo dục thời đại, 2015. Tác giả đưa ra 7 giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gồm: nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp, khuyến khích lao động tự học, gắn chiến lược phát triển nguồn nhân lực với chiến lược phát triển kinh tế- xã hội, trọng nhân tài và xây dựng xã hội học tập, cải thiện thông tin thị trường lao động và mở rộng hợp tác quốc tế.
* Những công trình nghiên cứu về nâng cao chất lƣợng nhân lực làng nghề truyền thống Luận án “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam” của Nguyễn Thị Hồng Cẩm. Luận án nêu rõ các yếu tố cấu thành nguồn nhân lực và đề xuất các tiêu chí đánh giá chất lượng nguồn nhân lực áp dụng cho các doanh nghiệp công nghiệp chế biến gỗ. Nghiên cứu nguồn nhân lực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp công nghiệp chế biến gỗ hiện đại Việt Nam, luận án đã chỉ rõ các yếu tố cấu thành chất lượng nguồn 11 nhân lực và đã đề xuất hệ thống các tiêu chí đánh giá chất lượng nguồn nhân lực áp dụng cho các doanh nghiệp công nghiệp chế biến gỗ hiện đại, gồm: + Trí lực: kiến thức, trình độ chuyên môn (tỷ lệ đào tạo nghề trước và sau khi vào doanh nghiệp), kỹ năng (nghề, làm việc theo nhóm, thiết kế sản phẩm, hiểu biết hóa chất của ngành chế biến gỗ), thâm niên nghề chế biến gỗ; + Thể lực: thể chất (độ tuổi, chiều cao, cân nặng) và sức khỏe (các bệnh thường gặp trong ngành, tình trạng ốm đau, tần suất khám bệnh, mức độ giảm cân, tần suất xảy ra tai nạn lao động). + Tâm lực: thái độ làm việc (tần suất nghỉ làm, xin phép khi nghỉ làm, đi làm muộn, bỏ nơi làm việc, tán gẫu trong giờ, tiếp khách trong giờ làm, tranh cãi tại nơi làm việc), tâm lý làm việc và khả năng chịu áp lực công việc (Mức độ sẵn sàng tăng ca, mức độ nhiệt tình thêm việc, mức độ tự chủ khi gặp khó khăn) của nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp công nghiệp chế biến gỗ.
* Những vấn đề luận văn có thể kế thừa: Thứ nhất: các công trình trên đã khái quát một số vai trò của làng nghề truyền thống trong phát triển kinh tế - xã hội, trong giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, lý luận về một số khái niệm trong luận văn như sử dụng: nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, làng nghề, làng nghề truyền thống. Qua đó tác giả có thể tham khảo cho phần cơ sở lý luận chung. Thứ hai: có nhiều công nhiều công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực nói chung, nhân lực một ngành cụ thể nào đó như thủ công mỹ nghệ, nhân lực nông thôn, hay một số luận án cũng đề cập tới tiêu chí đánh giá nguồn nhân lực. Do vậy tác giả có thể tham khảo các tiêu chí đó để đo lường cho tiêu chí chất lượng nguồn nhân lực làng nghề truyền thống ở Hà Nội.
Thứ ba: nhiều công trình nghiên cứu đã đi sâu vào phân tích thực trạng làng nghề Hà Nội, giải pháp phát triển làng nghề trong đó có giải pháp về nhân lực làng nghề, từ đó giúp tác giả nhận biết một cách tổng quát về vị thế làng nghề và một phần về nhân lực làng nghề truyền thống. 12 Như vậy qua khảo sát của tác giả, chưa có một tài liệu nào nghiên cứu về nguồn nhân lực làng nghề truyền thống trên địa bàn Hà Nội có tính hệ thống. Các nghiên cứu và tài liệu tác giả nêu trên chỉ tập trung đánh giá vào thực trạng và đo lường nguồn nhân lực ở một số ngành cụ thể. Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về làng nghề nhưng chỉ dừng lại ở việc bảo tồn hay phát triển làng nghề trong gắn kết các giải pháp phát triển nhân lực làng nghề truyền thống ở Hà Nội.
Do vậy, nghiên cứu này nhằm bù đắp vào khoảng trống đó trong lĩnh vực nghiên cứu. * Khoảng trống khoa học Trên cơ sở tổng quan tài liệu nghiên cứu, tác giả đã hệ thống nội dung và kết quả của các công trình nghiên cứu, có thể rút ra kết luận sau: Chất lượng nguồn nhân lực làng nghề truyền thống chưa được chú trọng mà chủ yếu quan tâm tới phát triển làng nghề gắn với xuất khẩu hàng hóa, bảo tồn giá trị văn hóa, du lịch.