Đặt vấn đề nghiên cứu trong sự cấp thiết của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Tuy nhiên, các yếu tố tác giả đưa ra chỉ tập trung vào yếu tố tác động chính đến lao động nông nghiệp nông thôn, chưa đề cập đến các yếu tố tác động bên ngoài như thể chế, chính sách, môi trường, văn hóa v. những yếu tố này tuy không trực tiếp tác động đến nguồn nhân lực tác giả đang phân tích nhưng có vai trò rất lớn đối với sự ổn định của nguồn nhân lực nông thôn. * Nguyễn Văn Đại (2012), Đào tạo nghề cho lao động nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá [36], đã nghiên cứu lao động nông thôn dưới tác động chính bởi đào tạo nghề.
Tác giả đã chỉ ra việc phân công lao động xã hội và đào tạo nghề nông thôn có quan hệ mật thiết tới năng suất lao động nông thôn. Nghiên cứu đã phân tích vai trò của các tổ chức trong việc đào tạo người lao động nông thôn như các viện, các trường, trung tâm, các tổ chức xã hội nghề nghiệp,… đã phân tích những nhân tố tác động đến đào tạo nghề nông thôn như các điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội của vùng đặc thù (ở đây là đồng bằng sông Hồng), các tác động của quản lý vĩ mô đến đào tạo nghề nông thôn. Căn cứ vào thực trạng đào tạo nghề của nông thôn vùng, kết hợp với kinh nghiệm đào 13 tạo nghề một số quốc gia và địa phương, tác giả đề xuất các giải pháp đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong thời kỳ CNH-HĐH. Tác giả đã luận chứng được yếu tố đào tạo nghề có vai trò quan trọng đối với nâng cao chất lượng nông dân, đã hệ thống được các yếu tố ảnh hưởng đến đào tạo nghề cho lao động nông thôn.
Tuy nhiên tác giả chưa đề cập đến những nhu cầu đào tạo và sự cần thiết đào tạo cho nhóm đối tượng này. Hơn nữa chưa đưa ra được những dự báo về đào tạo nghề và mục đích đào tạo nghề trong dài hạn và phù hợp với quy hoạch phát triển nông nghiệp, nông thôn trong khu vực. * Triệu Đức Hạnh (2013), Nghiên cứu giải pháp tạo việc làm bền vững cho lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên [42], đã nghiên cứu một số lý luận về việc làm và tạo việc làm bền vững cho lao động nông thôn. Xây dựng một số tiêu chí nhận dạng và tiêu chí đánh giá việc làm bền vững cho lao động nông thôn.
Việc làm bền vững được tác giả nhận biết thông qua 5 khía cạnh: một là các quyền tại nơi làm việc; hai là ổn định việc làm và thu nhập; ba là tạo việc làm và xúc tiến việc làm; bốn là bảo trợ xã hội và năm là đối thoại xã hội. Qua nghiên cứu, tác giả đưa ra các giải pháp củng cố các yếu tố cấu thành việc làm bền vững và nhóm giải pháp giải quyết sự hòa hợp giữa phát triển kinh tế địa phương, phát triển con người và việc làm bền vững. Tuy nhiên tác giả chưa làm rõ được sự bền vững của việc làm nông thôn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố nội tại bản thân lao động nông thôn, tạo việc làm phải gắn liền với đào tạo phát triển con người khu vực nông thôn. Bên cạnh đó việc làm của lao động nông thôn cũng bị ảnh hưởng rất lớn bởi yếu tố môi trường, chính sách, và định hướng phát triển chung của các ngành nông nghiệp.
Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn và khoảng trống tri thức cần nghiên cứu 1. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn đã được giải quyết Tổng kết các kết quả nghiên cứu của các công trình cho thấy, trong quá trình phân tích, đánh giá các vấn đề liên quan đến lao động nông thôn, các tác giả đã căn cứ vào từng mục đích nghiên cứu của mình để đưa ra các vấn đề trọng tâm cần giải quyết. Hầu hết các công trình nghiên cứu đã nêu rõ vai trò của con người lao động 14 trong các bối cảnh và các lĩnh vực kinh tế khác nhau, nhìn chung bao gồm các nhóm như sau: Một là các nghiên cứu tập trung vào hệ thống hóa các yếu tố cấu thành con người lao động. Các nghiên cứu này đã chỉ rõ đặc điểm của con người lao động trong nông nghiệp và nông thôn trong bối cảnh kinh tế thị trường có nhiều điểm khác biệt so với các loại lao động thông thường như trình độ chuyên môn thấp, khả năng tiếp cận công nghệ chưa cao, bị ảnh hưởng nặng nề bởi yếu tố truyền thống trong phương thức sản xuất…điển hình là nghiên cứu của Gregory (2014) [107], P.
Hai là các nghiên cứu đã chỉ ra sự ảnh hưởng của bối cảnh nông thôn theo thời gian có ảnh hưởng nhiều đến cơ cấu lao động nông thôn, đặc biệt là trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hay trong chương trình nông thôn mới. Qua đó đã đưa ra các giải pháp ở tầm vĩ mô cho phát triển nhân lực trong các lĩnh vực khác nhau. Điển hình là nghiên cứu của Gribbs (1998) [108], Trần Thị Minh Ngọc (2001) [49], Trần Thanh Bình (2003) [3], Đào Quang Vinh (2006) [96]. Ba là các nghiên cứu tập trung vào nâng cao chất lượng người lao động nông thôn theo hướng hiện đại.
Các nghiên cứu này đã chỉ ra sự cấp thiết và nhu cầu áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động bên cạnh sự thiếu hụt lao động có trình độ cao. Từ đó chỉ ra muốn đáp ứng được công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong các ngành kinh tế thì lực lượng lao động phải tiếp thu được những kiến thức về khoa học, công nghệ mới cho lĩnh vực hoạt động của mình như nghiên cứu của Trần Thanh Bình (2003) [3], Nguyễn Văn Đại (2012), Đào Quang Vinh (2006) Bốn là các nghiên cứu về khả năng đáp ứng của lao động nông thôn trong giải quyết việc làm cho người lao động nông thôn đã chỉ ra khả năng lao động của lao động nông thôn Việt Nam chưa cao, công việc tuy đa dạng nhưng mức độ chuyên sâu rất thấp dẫn tới việc làm không ổn định, không tạo ra cơ sở tăng năng suất và tăng thu nhập cho bản thân. Qua đó đưa ra các đề xuất nâng cao tay nghề cụ thể cho người lao động kết hợp chính sách để giải quyết việc làm cho người lao động. Điển hình là nghiên cứu của Chu Tiến Quang (2001) [53], Triệu Đức Hạnh (2013) [42] 15 Năm là nghiên cứu yếu tố tâm lý của lao động khu vực nông thôn đã cho thấy đặc thù năng suất lao động, việc làm của lao động dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý của họ, đã cho thấy yếu tố thái độ và tay nghề của lao động nông thôn là yếu tố quyết định khả năng tăng năng suất và hiệu quả việc làm của lao động nông thôn được đề cập trong các nghiên cứu của Gribbs (1998) [108], Kelvin (2016) [115], Đỗ Thị Thanh Mai (2001) [47].
Ngoài ra một số nghiên cứu đã xây dựng được các mô hình phân tích định lượng, mô hình đánh giá bằng thang đo để xác định các yếu tố tác động và mức độ ảnh hưởng tới chất lượng lao động nông thôn, qua đó làm căn cứ đề xuất các giải pháp cho những vấn đề nghiên cứu của các tác giả như J. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn chưa được giải quyết và khoảng trống tri thức cần nghiên cứu Các công trình nghiên cứu đã có những đóng góp rất nhiều về phương diện lý thuyết và thực tế đối với nâng cao chất lượng lao động, trong đó đã có một số công trình nghiên cứu về lao động nông thôn. Tuy nhiên, các nghiên cứu một là đề cập tới các vấn đề về chất lượng lao động ở tầm vĩ mô chưa đưa ra được những giải pháp cụ thể cho từng đối tượng, hai là những nghiên cứu chỉ tập trung vào nâng cao một hoặc một số yếu tố để phục vụ cho nhu cầu nào đó của xã hội theo hướng cấp bách mà chưa đề cập đến việc nâng cao các yếu tố nội tại của các lao động để phục vụ cho cả quá trình sinh hoạt và lao động của họ. Chính vì vậy các nghiên cứu đã để lại những vấn đề cần được giải quyết như sau: Thứ nhất, lao động nông thôn là một trong những lực lượng lao động chiếm phần lớn lao động xã hội hiện nay, với nhiều đặc điểm riêng biệt so với lao động khu vực khác, nghiên cứu lực lượng lao động này cần được thông qua bốn yếu tố là sức khỏe, kiến thức, kỹ năng, thái độ.
Qua đó sẽ cho thấy nâng cao chất lượng lao động nông thôn không chỉ giúp phát triển nông nghiệp, nông thôn mà sẽ tạo động lực cho lực lượng lao động trong các khu vực khác phát triển mạnh mẽ, tương xứng. Thứ hai, môi trường khu vực nông thôn có tác động lớn đến việc hình thành kiến thức, kỹ năng và thái độ lao động của lao động nông thôn. Do vậy nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động nông thôn sẽ cho thấy phải điều chỉnh 16 các tác động như thế nào để nâng cao chất lượng lao động nông thôn hiện nay. Khi nghiên cứu đặc điểm lao động nông thôn cần đặt nghiên cứu trong tác động từ 3 nhóm yếu tố tác động là yếu tố vốn có truyền thống tạo nên bản chất của lao động nông thôn, sự tác động của thể chế chính sách và tác động của đầu tư công đến khu vực nông thôn.
Thứ ba, lao động nông thôn là lao động đặc thù, khả năng lao động bị ảnh hưởng rất lớn với nhu cầu lao động của khu vực sinh sống, hoạt động lao động đa dạng nhưng không chuyên sâu, mức độ thích ứng của lao động nhanh nhưng thiếu hệ thống. Việc nghiên cứu khả năng lao động chuyên sâu và không chuyên sâu của lao động nông thôn sẽ là căn cứ đưa ra các định hướng phù hợp cho đối tượng lao động này là yếu tố hết sức cấp bách hiện nay. Thứ tư, tỷ lệ lao động nông nghiệp tại khu vực nông thôn còn quá cao nhưng năng suất trên đầu người từ lâu vẫn quá thấp so với các nước trong khu vực và các nước phát triển. Hơn thế nữa, “cơ cấu kinh tế nông thôn hiện nay đang có nhiều chuyển biến những chưa rõ ràng” [72].