Nâng Cao Chất Lượng Lao Động Nông Thôn Tại Tỉnh Thái Nguyên

Luận án tiến sĩ phân tích các giải pháp nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại tỉnh Thái Nguyên, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

• Tác giả: Trần Lê Duy
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Xuân Hoàng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Lao Động Nông Thôn Tại Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp của luận án
• 1.4.1. Về phương diện lý luận
• 1.4.2. Về phương diện thực tiễn
• 1.5. Bố cục của luận án
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến nâng cao chất lượng lao động
• 2.2. Một số nghiên cứu của tác giả nước ngoài
• 2.3. Một số nghiên cứu của tác giả trong nước
• 2.4. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn và khoảng trống tri thức cần nghiên cứu
• 2.5. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn đã được giải quyết
• 2.6. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn chưa được giải quyết và khoảng trống tri thức cần nghiên cứu
• 3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
• 3.1. Cơ sở lý luận về lao động nông thôn
• 3.2. Các khái niệm cơ bản
• 3.3. Các yếu tố cấu thành chất lượng lao động nông thôn
• 3.4. Đặc điểm về chất lượng lao động nông thôn
• 3.5. Vai trò của nâng cao chất lượng lao động nông thôn
• 3.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động nông thôn
• 3.7. Các yếu tố phản ánh kết quả hoạt động của lao động nông thôn
• 3.8. Cơ sở thực tiễn về nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 3.8.1. Kinh nghiệm nâng cao chất lượng lao động nông thôn của một số nước trên thế giới
• 3.8.2. Kinh nghiệm nâng cao chất lượng lao động nông thôn của một số địa phương tại Việt Nam
• 3.8.3. Một số bài học kinh nghiệm về nâng cao chất lượng lao động nông thôn cho tỉnh Thái Nguyên
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Câu hỏi nghiên cứu của luận án
• 4.2. Phương pháp tiếp cận
• 4.3. Khung phân tích của luận án
• 4.4. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 4.4.1. Chọn huyện nghiên cứu
• 4.4.2. Chọn xã nghiên cứu
• 4.5. Phương pháp thu thập thông tin và số liệu
• 4.5.1. Thu thập thông tin thứ cấp
• 4.5.2. Thu thập thông tin sơ cấp
• 4.6. Hệ thống chỉ tiêu phân tích chất lượng lao động nông thôn
• 4.6.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh tình hình chung về lao động nông thôn
• 4.6.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố cấu thành lao động nông thôn
• 4.6.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh tế trong hoạt động lao động nông thôn
• 4.7. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 4.7.1. Phỏng vấn sâu
• 4.7.2. Thảo luận nhóm
• 4.7.3. Quan sát thực tế
• 4.8. Các phương pháp nghiên cứu định lượng
• 4.8.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 4.8.2. Phương pháp so sánh
• 4.8.3. Phương pháp tổng hợp số liệu
• 4.8.4. Phương pháp sử dụng mô hình toán, hàm thu nhập Mincer
• 5. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
• 5.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và khu vực nông thôn của tỉnh Thái Nguyên
• 5.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 5.1.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội
• 5.2. Thực trạng chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 5.2.1. Nguồn lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 5.2.2. Chất lượng lao động nông thôn tại tỉnh Thái Nguyên
• 5.2.3. Một số hoạt động nhằm nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 5.3. Đánh giá thực trạng chất lượng lao động nông thôn thông qua các đối tượng điều tra
• 5.3.1. Tình hình chung về lao động nông thôn qua điều tra khảo sát
• 5.3.2. Đánh giá các yếu tố cấu thành chất lượng lao động nông thôn
• 5.3.3. Đánh giá khả năng đáp ứng công việc của chất lượng lao động nông thôn
• 5.3.4. Đánh giá kết quả và hiệu quả lao động sản xuất của lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 5.3.5. Phân tích các yếu tố tác động tới thu nhập lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên qua mô hình hồi quy Mincer
• 5.3.6. Đánh giá chung về hoạt động nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 5.4. Những thuận lợi về nâng cao chất lượng lao động nông thôn
• 5.5. Những hạn chế trong nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 6. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TỈNH THÁI NGUYÊN
• 6.1. Một số quan điểm và định hướng nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020
• 6.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 6.2.1. Các nhóm giải pháp chung
• 6.2.2. Giải pháp đặc thù thực hiện nâng cao chất lượng lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 7. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• 7.1. Đối với nhà nước
• 7.2. Đối với chính quyền địa phương
• 7.3. Đối với các tổ chức hỗ trợ
• 7.4. Đối với người lao động
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Chất Lượng Lao Động Nông Thôn Tại Thái Nguyên

Nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại tỉnh Thái Nguyên là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Với 65,7% dân cư sống tại khu vực nông thôn, việc cải thiện chất lượng lao động không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn đến sự phát triển bền vững của tỉnh. Chất lượng lao động nông thôn bao gồm sức khỏe, kiến thức, kỹ năng và thái độ của người lao động, là yếu tố quyết định đến năng suất lao động và sự phát triển kinh tế.

1.1. Tình Hình Chất Lượng Lao Động Nông Thôn Tại Thái Nguyên

Chất lượng lao động nông thôn tại Thái Nguyên hiện nay còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo chỉ đạt 15,6% vào năm 2016, cho thấy sự cần thiết phải nâng cao trình độ và kỹ năng cho người lao động. Nhiều lao động vẫn chủ yếu làm việc trong các lĩnh vực nông, lâm nghiệp, thủy sản với năng suất thấp.

1.2. Vai Trò Của Chất Lượng Lao Động Trong Phát Triển Kinh Tế

Chất lượng lao động nông thôn có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế. Nâng cao chất lượng lao động không chỉ giúp tăng năng suất lao động mà còn cải thiện thu nhập và đời sống của người dân. Điều này góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh Thái Nguyên.

II. Những Thách Thức Trong Nâng Cao Chất Lượng Lao Động Nông Thôn

Mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại Thái Nguyên vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các yếu tố như trình độ học vấn thấp, thiếu cơ hội đào tạo nghề và chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả là những rào cản lớn. Đặc biệt, sự chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang các ngành nghề khác còn chậm.

2.1. Trình Độ Học Vấn Của Lao Động Nông Thôn

Trình độ học vấn của lao động nông thôn tại Thái Nguyên còn thấp, với nhiều người chưa hoàn thành bậc trung học. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các chương trình đào tạo nghề và cơ hội việc làm tốt hơn.

2.2. Thiếu Cơ Hội Đào Tạo Nghề

Nhiều lao động nông thôn không có cơ hội tham gia các khóa đào tạo nghề chất lượng. Việc thiếu các cơ sở đào tạo nghề tại địa phương khiến cho người lao động khó có thể nâng cao kỹ năng và kiến thức cần thiết.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Lao Động Nông Thôn Tại Thái Nguyên

Để nâng cao chất lượng lao động nông thôn, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp như tăng cường đào tạo nghề, cải thiện điều kiện làm việc và hỗ trợ chính sách cho người lao động là rất cần thiết. Việc kết hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp trong việc nâng cao chất lượng lao động.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Nghề Cho Lao Động

Cần xây dựng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Việc này không chỉ giúp lao động nông thôn nâng cao kỹ năng mà còn tạo ra cơ hội việc làm tốt hơn cho họ.

3.2. Cải Thiện Điều Kiện Làm Việc

Cải thiện điều kiện làm việc cho lao động nông thôn là một yếu tố quan trọng. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng và trang thiết bị để nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo an toàn cho người lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại Thái Nguyên đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều mô hình đào tạo nghề đã được triển khai và nhận được sự ủng hộ từ cộng đồng. Những kết quả này không chỉ cải thiện chất lượng lao động mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Mô Hình Đào Tạo Nghề Thành Công

Một số mô hình đào tạo nghề tại Thái Nguyên đã thành công trong việc nâng cao chất lượng lao động. Các chương trình này đã giúp nhiều lao động nông thôn có việc làm ổn định và thu nhập cao hơn.

4.2. Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

Việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn đã có tác động tích cực đến kinh tế địa phương. Năng suất lao động tăng lên, góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh Thái Nguyên.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Chất Lượng Lao Động Nông Thôn

Nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại Thái Nguyên là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các giải pháp đã được đề xuất cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Tương lai của chất lượng lao động nông thôn phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và sự cam kết của chính quyền địa phương.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có những định hướng phát triển rõ ràng cho chất lượng lao động nông thôn trong tương lai. Việc này sẽ giúp tỉnh Thái Nguyên đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

5.2. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ nhà nước và địa phương sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn. Cần có những chính sách cụ thể và hiệu quả để hỗ trợ người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi Việt Nam phải tái cơ cấu toàn diện nền kinh tế, trong đó kinh tế nông nghiệp giữ vị trí then chốt đối với ổn định kinh tế - xã hội vĩ mô. Tuy nhiên, một nghịch lý lớn tồn tại dai dẳng: lực lượng lao động nông thôn (LĐNT) chiếm tới 67,9% tổng số lao động quốc gia, nhưng nhóm hoạt động trong lĩnh vực nông lâm nghiệp và thủy sản (chiếm 42% lực lượng) chỉ có 12,6% đã qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật, và toàn ngành chỉ tạo ra 17,4% GDP cả nước. Nghiêm trọng hơn, năng suất lao động nông nghiệp Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất khu vực ASEAN, chỉ bằng 1/3 của Indonesia và xấp xỉ 1/2 so với Thái Lan và Philippines.

Tại tỉnh Thái Nguyên – địa bàn trung du miền núi phía Bắc mang tính điển hình, khu vực nông thôn tập trung 65,7% dân cư và chiếm 70,6% tổng lực lượng lao động toàn tỉnh. Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng chậm (bình quân 0,81%/năm), từ 10,3% năm 2010 lên 15,6% năm 2016. Dù lao động nông lâm thủy sản chiếm 72,7% tổng LĐNT toàn tỉnh, giá trị sản xuất nhóm này chỉ đóng góp 15,5% vào GRDP.

Khoảng trống tri thức then chốt (Research Gap) nằm ở việc các nghiên cứu tiền nhiệm (Gribbs et al., 1998; Đào Quang Vinh, 2006; Triệu Đức Hạnh, 2013) chủ yếu tiếp cận lao động nông thôn theo lát cắt đơn chiều về số lượng, trình độ học vấn thuần túy hoặc giải quyết việc làm tình thế, mà chưa giải mã được cơ chế tương tác tổng hòa giữa cấu trúc nội tại 4 thành tố chất lượng (Sức khỏe - Kiến thức - Kỹ năng - Thái độ) với năng suất và thu nhập dưới tác động của đầu tư công và thể chế địa phương.

Luận án của nghiên cứu sinh Trần Lê Duy (2018) với đề tài "Nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại tỉnh Thái Nguyên" (Chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Mã số: 9.15, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên; Người hướng dẫn: TS. Ngô Xuân Hoàng và TS. Bùi Thị Minh Hằng) đã giải quyết triệt để bài toán này qua 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 4 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1: Cấu trúc chất lượng lao động nông thôn gồm những thành tố nào và chịu sự chi phối của các nhóm nhân tố nào trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế?
• RQ2: Thực trạng chất lượng LĐNT và mức độ đáp ứng công việc chuyên sâu/không chuyên sâu tại Thái Nguyên đang diễn ra như thế nào?
• RQ3: Mức độ và chiều hướng tác động của trình độ đào tạo nghề, kinh nghiệm, thời gian lao động và các yếu tố thể chế tới thu nhập của LĐNT ra sao?
• H1: Đào tạo nghề chính quy và phi chính quy có tác động dương có ý nghĩa thống kê tới năng suất và thu nhập của LĐNT.
• H2: Tác động của kinh nghiệm làm việc đối với thu nhập của LĐNT tuân theo hàm bậc hai (phi tuyến).
• H3: Thể chất và sức khỏe (đo lường qua chỉ số BMI và mức độ đáp ứng thể lực) có mối quan hệ đồng biến với hiệu quả lao động nông nghiệp.
• H4: Đầu tư công vào hạ tầng kỹ thuật và chính sách hỗ trợ nông nghiệp địa phương đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu chất lượng lao động.

Phạm vi nghiên cứu bao quát thực trạng giai đoạn 2011–2016, khảo sát thực địa tại các địa bàn đại diện (TP. Thái Nguyên, huyện Phú Lương, huyện Phú Bình), xây dựng tầm nhìn định hướng giải pháp đến năm 2020–2030 dựa trên khung pháp lý của Quyết định 260/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các dòng học thuyết về quản trị và phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp:

Dòng nghiên cứu quốc tế tập trung vào các khía cạnh chuyên biệt: Gribbs et al. (1998) tập trung vào rào cản kỹ năng trong nền kinh tế mới và vai trò của giáo dục phổ thông tới đại học; Gregory (2003, 2014) nhấn mạnh 3 trụ cột quản lý lao động nông nghiệp gồm năng suất, hiểu biết và động cơ làm việc; D. Prasada Rao et al. (2004) chứng minh mối liên hệ hữu cơ giữa năng suất nông nghiệp, đất đai canh tác, suy dinh dưỡng và giảm nghèo tại các quốc gia đang phát triển; P. Hurst et al. (2007) nhấn mạnh sự tham gia của nghiệp đoàn và tổ chức khuyến nông; J. Ulimwengu (2009) tại Ethiopia chứng minh người nông dân khỏe mạnh tạo ra năng suất vượt trội so với lao động mang bệnh tật; Kelvin (2016) tại Nigeria mô hình hóa sự phát triển nông thôn qua 6 nhân tố, khẳng định thái độ của nông dân giữ vai trò quyết định hàng đầu.

Dòng nghiên cứu trong nước đi sâu vào các bối cảnh chuyển dịch kinh tế: Đỗ Thị Thanh Mai (2001) nghiên cứu biến đổi tâm lý nông dân miền Bắc khi sang kinh tế thị trường; Trần Thị Minh Ngọc (2001) phân tích mối quan hệ giữa lao động nông thôn với đất đai, vốn, công nghệ và tình trạng ứ đọng nhân lực; Chu Tiến Quang (2001) tập trung vào bài toán việc làm phi nông nghiệp và thời gian nhàn rỗi; Trần Thanh Bình (2003) và Đào Quang Vinh (2006) phân tích công tác đào tạo nhân lực phục vụ công nghiệp hóa – hiện đại hóa; Nguyễn Văn Đại (2012) nghiên cứu đào tạo nghề tại Đồng bằng sông Hồng; Triệu Đức Hạnh (2013) xây dựng 5 tiêu chí nhận diện việc làm bền vững tại Thái Nguyên.

Tranh luận học thuật cốt lõi (Scientific Debates):

• Tranh luận 1 (Vốn vật thể vs. Năng lực nội sinh): Prasada Rao et al. (2004) nhấn mạnh tư liệu sản xuất và hạ tầng vật chất, trong khi Theodore Schultz (1961) và Gary Becker (1964) khẳng định vốn con người mới là động lực tối thượng.
• Tranh luận 2 (Đào tạo kỹ năng đơn lẻ vs. Năng lực tích hợp toàn diện): Quan điểm truyền thống xem đào tạo nghề kỹ thuật là đủ (Nguyễn Văn Đại, 2012), đối lập với khung năng lực hiện đại của ILO (2010) đòi hỏi sự tích hợp đồng bộ giữa Sức khỏe, Kiến thức, Kỹ năng và Thái độ (KSAH).
• Tranh luận 3 (Quy giản y tế vs. Tâm lý hành vi): Ulimwengu (2009) tuyệt đối hóa chỉ tiêu bệnh tật/thể chất, đối lập với Kelvin (2016) coi thái độ là biến số chi phối.

Định vị nghiên cứu (Positioning): Luận án vượt qua sự phân mảnh của các công trình tiền nhiệm bằng cách thiết lập một khung phân tích đa tầng, tích hợp 4 thành tố nội tại của LĐNT dưới sự tác động kép của đầu tư công và cơ chế chính sách địa phương, áp dụng thực nghiệm vào địa bàn trung du miền núi đặc thù. So với trường hợp nghiên cứu của Ulimwengu (2009) tại Ethiopia (thiên lệch thể chất) và Kelvin (2016) tại Nigeria (thiên lệch thái độ), luận án mang tính toàn diện và cân bằng hơn về mặt phương pháp luận.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Vốn nhân lực (Human Capital Theory) của Gary Becker (1964) và Theodore Schultz (1961) bằng việc kiểm chứng thực nghiệm trong khu vực nông nghiệp phi chính thức của một nền kinh tế chuyển đổi. Luận án phát triển quan điểm kinh điển của Karl Marx: "Sức lao động hay năng lực lao động là toàn bộ những năng lực thể chất và tinh thần tồn tại trong một cơ thể, trong một con người sống và được người đó đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giá trị sử dụng nào đó", kết hợp với tiêu chuẩn chất lượng hiện đại theo ISO 9000:2005 ("Chất lượng là mức độ đáp ứng các yêu cầu của một tập hợp đặc tính vốn có") và khung năng lực của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Từ đó, luận án xác lập định nghĩa khoa học chuẩn xác: "Lao động nông thôn là bộ phận dân số nông thôn trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, đang có việc làm và những người thất nghiệp có nhu cầu làm việc tại khu vực nông thôn." Đồng thời khẳng định: "Chất lượng lao động nông thôn là tổng hợp mức độ đáp ứng các yêu cầu về sức khỏe, kiến thức, kỹ năng và thái độ cho hoạt động lao động nông thôn của bộ phận dân số trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, đang có việc làm và những người thất nghiệp có nhu cầu làm việc tại khu vực nông thôn."

Đóng góp mang tính bước ngoặt lý luận thể hiện ở việc lượng hóa được tác động của vốn con người nông thôn thông qua việc mở rộng Hàm thu nhập Mincer (Jacob Mincer, 1974), đưa các biến số về đào tạo nghề có chứng chỉ, đào tạo truyền nghề phi chính quy và thể chất vào phương trình kinh tế lượng.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tương tác giữa 3 khối cấu trúc:

1. Khối thành tố nội tại (4 yếu tố cốt lõi):
   • Sức khỏe: Đo lường qua thể lực, tình trạng bệnh tật, chỉ số khối cơ thể (BMI) và chỉ số thiếu năng lượng trường diễn (CED).
   • Kiến thức: Trình độ học vấn phổ thông, hiểu biết kỹ thuật nông nghiệp, kiến thức thị trường và pháp luật.
   • Kỹ năng: Kỹ năng cứng (thao tác canh tác, vận hành máy móc, sửa chữa nông cụ) và kỹ năng mềm (giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian).
   • Thái độ: Tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động, ý thức trách nhiệm, tính chủ động vượt khó và tinh thần hợp tác.
2. Khối tác động ngoại sinh (2 nhóm đòn bẩy):
   • Đầu tư công: Hệ thống giao thông nông thôn, thủy lợi, trạm trại nghiên cứu giống, cơ sở y tế xã, trường học và mạng lưới khuyến nông.
   • Thể chế và chính sách: Luật pháp nhà nước, chính sách tín dụng, Đề án đào tạo nghề 1956, cơ chế hỗ trợ nông hộ của chính quyền địa phương và vai trò của các đoàn thể chính trị - xã hội.
3. Khối kết quả và đầu ra kinh tế:
   • Khả năng đáp ứng công việc chuyên sâu và không chuyên sâu;
   • Năng suất lao động, Giá trị sản xuất bình quân (GTSX), Doanh thu và Thu nhập thực tế;
   • Chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp thuần túy sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được giới hạn trong điều kiện nông hộ quy mô nhỏ, đất đai manh mún (bình quân 0,72 ha/lao động), phương thức sản xuất bán tự cấp và thị trường lao động đang trong quá trình chuyển hóa mạnh mẽ bởi các khu công nghiệp tập trung.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan Thực chứng (Positivism) kết hợp với Thuyết thực dụng (Pragmatism), triển khai thiết kế hỗn hợp tuần tự (Mixed-methods Design) kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định tính chuyên sâu và định lượng kinh tế lượng. Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design) bao gồm: cấp vĩ mô (toàn tỉnh Thái Nguyên), cấp trung gian (3 đơn vị cấp huyện: TP. Thái Nguyên, huyện Phú Lương, huyện Phú Bình) và cấp vi mô (các xã thuần nông, xã bán sơn địa, xã phát triển làng nghề và tiểu thủ công nghiệp).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng nhiều giai đoạn (Multi-stage stratified sampling). Tổng quy mô mẫu khảo sát trực tiếp đạt 300–400 hộ lao động nông thôn trên địa bàn 3 huyện đại diện, phản ánh đầy đủ cơ cấu vùng kinh tế (đồng bằng, trung du, bán sơn địa) và cơ cấu ngành nghề (nông - lâm - thủy sản, công nghiệp - xây dựng, dịch vụ).
• Thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu sơ cấp: Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc hóa; phỏng vấn sâu (In-depth interviews) cán bộ lãnh đạo Sở NN&PTNT, Sở LĐ-TB&XH, cán bộ khuyến nông xã và chủ nhiệm hợp tác xã; thảo luận nhóm tập trung (FGD) với các nhóm nông hộ và thợ thủ công.
  • Dữ liệu thứ cấp: Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên (2011–2016), báo cáo tổng kết Đề án 1956, báo cáo quy hoạch kinh tế - xã hội của UBND tỉnh Thái Nguyên và Tổng cục Thống kê.
• Đảm bảo độ tin cậy và giá trị (Validity & Reliability): Thực hiện tam giác đạc (Triangulation) giữa số liệu thống kê nhà nước, kết quả khảo sát định lượng và phỏng vấn định tính; kiểm định độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach’s Alpha (> 0,70); thẩm định giá trị nội dung qua ý kiến hội đồng chuyên gia kinh tế nông nghiệp.

Data và phân tích

• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS và Stata để xử lý thống kê mô tả, phân tích so sánh chéo, kiểm định ANOVA giữa các nhóm trình độ đào tạo và nhóm ngành nghề.
• Mô hình hồi quy hàm thu nhập Mincer mở rộng: $$\ln(Y_i) = \beta_0 + \beta_1 D_{Edu_voc} + \beta_2 D_{Edu_informal} + \beta_3 Exp_i + \beta_4 Exp_i^2 + \beta_5 Workhours_i + \beta_6 Health_i + \beta_7 D_{Sector} + \beta_8 D_{Region} + \varepsilon_i$$ Trong đó: $Y_i$ là thu nhập bình quân tháng; $D_{Edu_voc}$ là biến giả đào tạo nghề chính quy; $D_{Edu_informal}$ là biến đào tạo nghề phi chính quy/truyền nghề; $Exp$ là số năm kinh nghiệm; $Workhours$ là số giờ lao động/tuần; $Health$ là chỉ số sức khỏe/BMI; $D_{Sector}$ và $D_{Region}$ kiểm soát ngành nghề và vùng địa lý.
• Kiểm định độ vững (Robustness Checks): Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF < 2,5, loại bỏ nguy cơ đa cộng tuyến nghiêm trọng); kiểm định phương sai sai số thay đổi (White test / Breusch-Pagan test) và tự tương quan nhằm đảm bảo ước lượng OLS không thiên lệch (BLUE).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Hiệu ứng cận biên vượt trội của đào tạo nghề có chứng chỉ: Kết quả hồi quy Mincer chỉ ra rằng biến đào tạo nghề chính quy có hệ số dương có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0,01$). Lao động nông thôn qua đào tạo nghề chính quy có thu nhập bình quân cao hơn 28,5% so với lao động chưa qua đào tạo. Giá trị sản xuất nông lâm thủy sản của nhóm có bằng cấp chuyên môn đạt mức vượt trội so với nhóm lao động tự do không bằng cấp.
2. Quy luật phi tuyến của kinh nghiệm làm việc: Hệ số của $Exp$ mang dấu dương trong khi $Exp^2$ mang dấu âm có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$). Điều này chứng minh quy luật sinh lợi giảm dần của kinh nghiệm: kinh nghiệm canh tác cổ truyền chỉ phát huy hiệu quả trong giai đoạn đầu; nếu không được tái đào tạo và cập nhật tiến bộ khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm tích lũy sau 15–20 năm sẽ trở thành lực cản bảo thủ, hạn chế việc tiếp thu công nghệ mới.
3. Nghịch lý phân bổ thời gian và "Bẫy việc làm không chuyên sâu": Lao động nông thôn Thái Nguyên sử dụng trung bình 42,6 giờ/tuần, nhưng có tới gần 1/3 quỹ thời gian bị phân tán vào các công việc vụn vặt, tự cung tự cấp và không tạo ra giá trị gia tăng cao. Thu nhập bình quân chỉ đạt 2,8 triệu đồng/tháng, thấp hơn đáng kể so với mức 3,9 triệu đồng/tháng của lao động khu vực ngoài nhà nước.
4. Mức độ phụ thuộc thể chất và khoảng trống bảo vệ sức khỏe: Tỷ lệ suy dinh dưỡng hoặc thể lực kém (xác định qua chỉ số CED và BMI) chiếm tỷ trọng đáng kể ở các vùng sâu, vùng xa của huyện Phú Lương. Khả năng tự chăm sóc y tế mang tính bị động hoàn toàn: người lao động chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh tật đã ở giai đoạn nặng, trực tiếp làm suy giảm 18–22% năng suất lao động mùa vụ.
5. Hiệu ứng đòn bẩy của doanh nghiệp nông thôn và tiểu thủ công nghiệp: Sự tham gia của các doanh nghiệp chế biến nông lâm sản và các hợp tác xã chè đặc sản giúp tăng hiệu quả sử dụng lao động lên 1,4–1,6 lần so với các hộ sản xuất độc canh truyền thống. Đề án 1956 đạt tỷ lệ giải quyết việc làm sau đào tạo từ 75% đến 79%, song các lớp đào tạo ngắn hạn dưới 3 tháng còn nặng tính lý thuyết, thiếu kỹ năng thực hành vận hành chuỗi giá trị.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Bổ sung luận cứ khoa học khẳng định chất lượng lao động không phải là một đại lượng tĩnh mà là một cấu trúc động biến đổi theo tương tác giữa thể chế và thị trường; chuẩn hóa khung đánh giá KSAH cho kinh tế nông nghiệp các nước đang phát triển.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp quy trình tích hợp giữa mô hình hàm thu nhập Mincer với hệ thống chỉ tiêu nhân trắc học (BMI, CED) trong đánh giá nguồn nhân lực nông thôn.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  • Chính sách đào tạo: Chuyển từ "đào tạo theo năng lực sẵn có của cơ sở dạy nghề" sang "đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp và chuỗi giá trị nông sản".
  • Tích tụ và liên kết đất đai: Đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, khắc phục diện tích manh mún 0,72 ha/lao động, tạo không gian cơ giới hóa đồng bộ.
  • Y tế và an sinh nông thôn: Thiết lập mạng lưới y tế dự phòng và kiểm định an toàn vệ sinh lao động đặc thù trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và máy nông cụ.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu có một số hạn chế mang tính học thuật cần được nhìn nhận khách quan:

1. Bản chất dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Dữ liệu thu thập chủ yếu trong giai đoạn 2011–2016 chưa cho phép theo dõi toàn bộ đường cong biến thiên thu nhập dài hạn theo thời gian (Panel dynamic analysis).
2. Giới hạn đo lường biến tâm lý - thái độ: Thành tố "Thái độ lao động" chủ yếu được đo lường qua bảng câu hỏi tự đánh giá (Self-reported Likert scale), tiềm ẩn nguy cơ sai lệch chủ quan của đối tượng khảo sát.
3. Phạm vi không gian: Tập trung vào tỉnh Thái Nguyên – đại diện cho vùng Trung du và miền núi phía Bắc, nên một số đặc thù có thể chưa khái quát hóa hoàn toàn cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long hoặc Tây Nguyên.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda):

• Xây dựng bộ dữ liệu mảng (Panel Data) theo dõi sự dịch chuyển chất lượng LĐNT trong chu kỳ 2020–2030;
• Ứng dụng mô hình Phương trình Cấu trúc Tuyến tính (SEM) để lượng hóa chính xác các biến ẩn về tâm lý, động lực và văn hóa làng xã;
• Nghiên cứu tác động của Chuyển đổi số nông nghiệp và Trí tuệ nhân tạo (AI/IoT) đối với yêu cầu kỹ năng mới của nông dân thế hệ mới;
• Đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình nông nghiệp sinh thái tuần hoàn đối với việc giữ chân lao động trẻ tại nông thôn.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển và Quản trị nhân lực tại Việt Nam; cung cấp hệ thống chỉ tiêu phân tích LĐNT có giá trị trích dẫn cao.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ thực chứng trực tiếp phục vụ triển khai Quyết định 260/QĐ-TTg về quy hoạch kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên; đóng góp cơ sở dữ liệu cho việc điều chỉnh chính sách đào tạo nghề theo Đề án 1956 và Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới giai đoạn 2021–2030.
• Chuyển đổi kinh tế - xã hội: Các khuyến nghị của luận án hỗ trợ chính quyền địa phương tái cấu trúc 72,7% lao động nông lâm thủy sản sang các ngành nghề có giá trị gia tăng cao hơn; giảm tỷ lệ thất nghiệp của người di cư nông thôn (hiện ở mức 10,4%), ngăn chặn hiện tượng di cư tự phát và bảo vệ cân bằng sinh thái nhân văn.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý thuyết chuẩn hóa, bộ công cụ điều tra thực địa và mô hình Mincer mở rộng áp dụng cho kinh tế nông thôn.
• Các nhà hoạch định chính sách (Sở LĐ-TB&XH, Sở NN&PTNT, UBND các cấp): Nhận diện chính xác các điểm nghẽn về thể chất, kỹ năng và chính sách để phân bổ ngân sách đầu tư công hiệu quả, tránh dàn trải.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và Hợp tác xã: Nắm bắt thực trạng kỹ năng của người lao động để thiết kế chương trình đào tạo nội bộ và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.
• Người lao động nông thôn: Được thụ hưởng các chương trình đào tạo nghề thực chất, dịch vụ y tế dự phòng và cơ hội việc làm phi nông nghiệp có thu nhập ổn định.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Vốn nhân lực (Becker, 1964) và hàm Mincer (1974) bằng cách tích hợp thành công cấu trúc năng lực 4 thành tố của ILO (Sức khỏe, Kiến thức, Kỹ năng, Thái độ) vào phương trình kinh tế lượng trong bối cảnh nông nghiệp chuyển đổi, chứng minh rằng vốn con người nông thôn chỉ tối ưu hóa khi có sự đồng bộ giữa kỹ năng kỹ thuật và thể chất, thái độ.
2. Tính đổi mới trong phương pháp luận so với các nghiên cứu tiền nhiệm? Khác với Ulimwengu (2009) chỉ dùng biến sức khỏe đơn lẻ hay Kelvin (2016) chỉ phân tích định tính về thái độ, luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp tuần tự: kết hợp chỉ số nhân trắc học (BMI, CED), thang đo Likert về mức độ đáp ứng công việc chuyên sâu/không chuyên sâu, và mô hình hồi quy OLS đa biến có kiểm định khắt khe về đa cộng tuyến (VIF).
3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa thực tiễn nhất là gì? Kinh nghiệm làm việc thuần túy có xu hướng kìm hãm năng suất ở giai đoạn sau (hệ số $Exp^2 < 0$) nếu người nông dân không được đào tạo lại; đồng thời, việc người lao động lãng phí 1/3 thời gian vào các công việc không tên tự cấp tự túc là nguyên nhân chính khiến thu nhập bình quân bị neo ở mức thấp (2,8 triệu đồng/tháng) dù tổng số giờ làm việc trong tuần không hề thấp (42,6 giờ).
4. Quy trình nghiên cứu có khả năng lặp lại (Replication Protocol) không? Hoàn toàn có thể lặp lại. Luận án cung cấp chi tiết hệ thống bảng hỏi khảo sát, quy trình chọn mẫu phân tầng 3 cấp, danh mục biến số kinh tế lượng, các bài kiểm tra đa cộng tuyến và mã hóa dữ liệu chuẩn tắc, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng nguyên vẹn tại các tỉnh trung du miền núi khác.
5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Nghị sự tập trung vào 4 hướng chính: (1) Xây dựng bảng dữ liệu dọc theo dõi biến động chất lượng lao động; (2) Mô hình hóa tác động của nông nghiệp thông minh 4.0 và chuyển đổi số; (3) Phân tích cơ chế thích ứng của LĐNT trước biến đổi khí hậu; (4) Tích hợp mô hình kinh tế tuần hoàn trong giải quyết việc làm tại chỗ.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện cơ sở lý luận về chất lượng lao động nông thôn, xác lập khung khái niệm chuẩn xác dựa trên 4 thành tố cốt lõi: Sức khỏe, Kiến thức, Kỹ năng và Thái độ.
2. Thiết lập khung phân tích đa chiều chỉ ra cơ chế tác động tương hỗ giữa vốn năng lực nội tại của LĐNT với hai đòn bẩy ngoại sinh là đầu tư công và thể chế chính sách địa phương.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng LĐNT tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011–2016: chỉ rõ nghịch lý giữa tỷ lệ lao động cao (70,6%) với tỷ lệ qua đào tạo thấp (15,6%) và đóng góp GRDP hạn chế (15,5%).
4. Lượng hóa thành công các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập LĐNT qua mô hình Mincer, chứng minh hiệu ứng sinh lợi biên của đào tạo nghề chính quy đạt 28,5% và tính quy luật phi tuyến của kinh nghiệm canh tác.
5. Luận giải sâu sắc bản chất của "bẫy công việc không chuyên sâu" và sự phân tán 1/3 quỹ thời gian của lao động nông thôn, đặt cơ sở cho các giải pháp cơ cấu lại việc làm.
6. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ quy hoạch đào tạo nghề theo chuỗi giá trị, liên kết nông dân - doanh nghiệp, tích tụ ruộng đất đến nâng cao y tế cơ sở đến năm 2020 và tầm nhìn 2030, phục vụ đắc lực cho mục tiêu phát triển bền vững nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề nghiên cứu trong sự cấp thiết của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Tuy nhiên, các yếu tố tác giả đưa ra chỉ tập trung vào yếu tố tác động chính đến lao động nông nghiệp nông thôn, chưa đề cập đến các yếu tố tác động bên ngoài như thể chế, chính sách, môi trường, văn hóa v. những yếu tố này tuy không trực tiếp tác động đến nguồn nhân lực tác giả đang phân tích nhưng có vai trò rất lớn đối với sự ổn định của nguồn nhân lực nông thôn. * Nguyễn Văn Đại (2012), Đào tạo nghề cho lao động nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá [36], đã nghiên cứu lao động nông thôn dưới tác động chính bởi đào tạo nghề.

Tác giả đã chỉ ra việc phân công lao động xã hội và đào tạo nghề nông thôn có quan hệ mật thiết tới năng suất lao động nông thôn. Nghiên cứu đã phân tích vai trò của các tổ chức trong việc đào tạo người lao động nông thôn như các viện, các trường, trung tâm, các tổ chức xã hội nghề nghiệp,… đã phân tích những nhân tố tác động đến đào tạo nghề nông thôn như các điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội của vùng đặc thù (ở đây là đồng bằng sông Hồng), các tác động của quản lý vĩ mô đến đào tạo nghề nông thôn. Căn cứ vào thực trạng đào tạo nghề của nông thôn vùng, kết hợp với kinh nghiệm đào 13 tạo nghề một số quốc gia và địa phương, tác giả đề xuất các giải pháp đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong thời kỳ CNH-HĐH. Tác giả đã luận chứng được yếu tố đào tạo nghề có vai trò quan trọng đối với nâng cao chất lượng nông dân, đã hệ thống được các yếu tố ảnh hưởng đến đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Tuy nhiên tác giả chưa đề cập đến những nhu cầu đào tạo và sự cần thiết đào tạo cho nhóm đối tượng này. Hơn nữa chưa đưa ra được những dự báo về đào tạo nghề và mục đích đào tạo nghề trong dài hạn và phù hợp với quy hoạch phát triển nông nghiệp, nông thôn trong khu vực. * Triệu Đức Hạnh (2013), Nghiên cứu giải pháp tạo việc làm bền vững cho lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên [42], đã nghiên cứu một số lý luận về việc làm và tạo việc làm bền vững cho lao động nông thôn. Xây dựng một số tiêu chí nhận dạng và tiêu chí đánh giá việc làm bền vững cho lao động nông thôn.

Việc làm bền vững được tác giả nhận biết thông qua 5 khía cạnh: một là các quyền tại nơi làm việc; hai là ổn định việc làm và thu nhập; ba là tạo việc làm và xúc tiến việc làm; bốn là bảo trợ xã hội và năm là đối thoại xã hội. Qua nghiên cứu, tác giả đưa ra các giải pháp củng cố các yếu tố cấu thành việc làm bền vững và nhóm giải pháp giải quyết sự hòa hợp giữa phát triển kinh tế địa phương, phát triển con người và việc làm bền vững. Tuy nhiên tác giả chưa làm rõ được sự bền vững của việc làm nông thôn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố nội tại bản thân lao động nông thôn, tạo việc làm phải gắn liền với đào tạo phát triển con người khu vực nông thôn. Bên cạnh đó việc làm của lao động nông thôn cũng bị ảnh hưởng rất lớn bởi yếu tố môi trường, chính sách, và định hướng phát triển chung của các ngành nông nghiệp.

Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn và khoảng trống tri thức cần nghiên cứu 1. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn đã được giải quyết Tổng kết các kết quả nghiên cứu của các công trình cho thấy, trong quá trình phân tích, đánh giá các vấn đề liên quan đến lao động nông thôn, các tác giả đã căn cứ vào từng mục đích nghiên cứu của mình để đưa ra các vấn đề trọng tâm cần giải quyết. Hầu hết các công trình nghiên cứu đã nêu rõ vai trò của con người lao động 14 trong các bối cảnh và các lĩnh vực kinh tế khác nhau, nhìn chung bao gồm các nhóm như sau: Một là các nghiên cứu tập trung vào hệ thống hóa các yếu tố cấu thành con người lao động. Các nghiên cứu này đã chỉ rõ đặc điểm của con người lao động trong nông nghiệp và nông thôn trong bối cảnh kinh tế thị trường có nhiều điểm khác biệt so với các loại lao động thông thường như trình độ chuyên môn thấp, khả năng tiếp cận công nghệ chưa cao, bị ảnh hưởng nặng nề bởi yếu tố truyền thống trong phương thức sản xuất…điển hình là nghiên cứu của Gregory (2014) [107], P.

Hai là các nghiên cứu đã chỉ ra sự ảnh hưởng của bối cảnh nông thôn theo thời gian có ảnh hưởng nhiều đến cơ cấu lao động nông thôn, đặc biệt là trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hay trong chương trình nông thôn mới. Qua đó đã đưa ra các giải pháp ở tầm vĩ mô cho phát triển nhân lực trong các lĩnh vực khác nhau. Điển hình là nghiên cứu của Gribbs (1998) [108], Trần Thị Minh Ngọc (2001) [49], Trần Thanh Bình (2003) [3], Đào Quang Vinh (2006) [96]. Ba là các nghiên cứu tập trung vào nâng cao chất lượng người lao động nông thôn theo hướng hiện đại.

Các nghiên cứu này đã chỉ ra sự cấp thiết và nhu cầu áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động bên cạnh sự thiếu hụt lao động có trình độ cao. Từ đó chỉ ra muốn đáp ứng được công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong các ngành kinh tế thì lực lượng lao động phải tiếp thu được những kiến thức về khoa học, công nghệ mới cho lĩnh vực hoạt động của mình như nghiên cứu của Trần Thanh Bình (2003) [3], Nguyễn Văn Đại (2012), Đào Quang Vinh (2006) Bốn là các nghiên cứu về khả năng đáp ứng của lao động nông thôn trong giải quyết việc làm cho người lao động nông thôn đã chỉ ra khả năng lao động của lao động nông thôn Việt Nam chưa cao, công việc tuy đa dạng nhưng mức độ chuyên sâu rất thấp dẫn tới việc làm không ổn định, không tạo ra cơ sở tăng năng suất và tăng thu nhập cho bản thân. Qua đó đưa ra các đề xuất nâng cao tay nghề cụ thể cho người lao động kết hợp chính sách để giải quyết việc làm cho người lao động. Điển hình là nghiên cứu của Chu Tiến Quang (2001) [53], Triệu Đức Hạnh (2013) [42] 15 Năm là nghiên cứu yếu tố tâm lý của lao động khu vực nông thôn đã cho thấy đặc thù năng suất lao động, việc làm của lao động dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý của họ, đã cho thấy yếu tố thái độ và tay nghề của lao động nông thôn là yếu tố quyết định khả năng tăng năng suất và hiệu quả việc làm của lao động nông thôn được đề cập trong các nghiên cứu của Gribbs (1998) [108], Kelvin (2016) [115], Đỗ Thị Thanh Mai (2001) [47].

Ngoài ra một số nghiên cứu đã xây dựng được các mô hình phân tích định lượng, mô hình đánh giá bằng thang đo để xác định các yếu tố tác động và mức độ ảnh hưởng tới chất lượng lao động nông thôn, qua đó làm căn cứ đề xuất các giải pháp cho những vấn đề nghiên cứu của các tác giả như J. Những vấn đề về chất lượng lao động nông thôn chưa được giải quyết và khoảng trống tri thức cần nghiên cứu Các công trình nghiên cứu đã có những đóng góp rất nhiều về phương diện lý thuyết và thực tế đối với nâng cao chất lượng lao động, trong đó đã có một số công trình nghiên cứu về lao động nông thôn. Tuy nhiên, các nghiên cứu một là đề cập tới các vấn đề về chất lượng lao động ở tầm vĩ mô chưa đưa ra được những giải pháp cụ thể cho từng đối tượng, hai là những nghiên cứu chỉ tập trung vào nâng cao một hoặc một số yếu tố để phục vụ cho nhu cầu nào đó của xã hội theo hướng cấp bách mà chưa đề cập đến việc nâng cao các yếu tố nội tại của các lao động để phục vụ cho cả quá trình sinh hoạt và lao động của họ. Chính vì vậy các nghiên cứu đã để lại những vấn đề cần được giải quyết như sau: Thứ nhất, lao động nông thôn là một trong những lực lượng lao động chiếm phần lớn lao động xã hội hiện nay, với nhiều đặc điểm riêng biệt so với lao động khu vực khác, nghiên cứu lực lượng lao động này cần được thông qua bốn yếu tố là sức khỏe, kiến thức, kỹ năng, thái độ.

Qua đó sẽ cho thấy nâng cao chất lượng lao động nông thôn không chỉ giúp phát triển nông nghiệp, nông thôn mà sẽ tạo động lực cho lực lượng lao động trong các khu vực khác phát triển mạnh mẽ, tương xứng. Thứ hai, môi trường khu vực nông thôn có tác động lớn đến việc hình thành kiến thức, kỹ năng và thái độ lao động của lao động nông thôn. Do vậy nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động nông thôn sẽ cho thấy phải điều chỉnh 16 các tác động như thế nào để nâng cao chất lượng lao động nông thôn hiện nay. Khi nghiên cứu đặc điểm lao động nông thôn cần đặt nghiên cứu trong tác động từ 3 nhóm yếu tố tác động là yếu tố vốn có truyền thống tạo nên bản chất của lao động nông thôn, sự tác động của thể chế chính sách và tác động của đầu tư công đến khu vực nông thôn.

Thứ ba, lao động nông thôn là lao động đặc thù, khả năng lao động bị ảnh hưởng rất lớn với nhu cầu lao động của khu vực sinh sống, hoạt động lao động đa dạng nhưng không chuyên sâu, mức độ thích ứng của lao động nhanh nhưng thiếu hệ thống. Việc nghiên cứu khả năng lao động chuyên sâu và không chuyên sâu của lao động nông thôn sẽ là căn cứ đưa ra các định hướng phù hợp cho đối tượng lao động này là yếu tố hết sức cấp bách hiện nay. Thứ tư, tỷ lệ lao động nông nghiệp tại khu vực nông thôn còn quá cao nhưng năng suất trên đầu người từ lâu vẫn quá thấp so với các nước trong khu vực và các nước phát triển. Hơn thế nữa, “cơ cấu kinh tế nông thôn hiện nay đang có nhiều chuyển biến những chưa rõ ràng” [72].