Luận án Tiến sĩ về Giải quyết Việc làm cho Lao động Nông thôn tại Thái Nguyên

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại tỉnh Thái Nguyên, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trang Thị Tuyết
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý nhà nước
• Đề tài: Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TỈNH THÁI NGUYÊN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến quản lý nhà nước về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
• 1.2. Những đóng góp của các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Những khoảng trống còn tồn tại có liên quan đến đề tài luận án
• 1.4. Định hướng nghiên cứu trong đề tài luận án
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
• 2.1. Tổng quan về việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
• 2.2. Lý luận quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
• 2.3. Kinh nghiệm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn và giá trị tham khảo cho tỉnh Thái Nguyên
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THÁI NGUYÊN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên tác động đến quản lý nhà nước của UBND tỉnh về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
• 3.2. Tình hình lao động, việc làm nông thôn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 3.3. Thực trạng quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh
• 3.4. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THÁI NGUYÊN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
• 4.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội trong và ngoài nước tác động đến quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh
• 4.2. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh đến năm 2030
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh
• 4.4. Một số kiến nghị
• 4.5. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tình hình lao động nông thôn tại Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên, với tỷ lệ lao động nông thôn chiếm khoảng 66,5% trong tổng lực lượng lao động, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Việc làm nông thôn không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến an sinh xã hội. Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách nhằm giải quyết việc làm cho nhóm đối tượng này, tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều khó khăn trong việc kết nối cung cầu lao động. Nhiều doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng nhưng lại không tìm được lao động phù hợp, trong khi đó, lao động nông thôn lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn trong việc giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại Thái Nguyên.

1.1. Tình hình lao động và việc làm nông thôn

Lao động nông thôn tại Thái Nguyên chủ yếu tham gia vào các ngành như nông nghiệp, chế biến thực phẩm và dịch vụ. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, nhiều công việc truyền thống đang dần bị thay thế. Điều này tạo ra áp lực lớn lên thị trường lao động, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn. Các chính sách hiện tại cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn, nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho lao động nông thôn.

1.2. Chính sách và chương trình hỗ trợ việc làm

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ lao động nông thôn như chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp nông thôn vẫn chưa tiếp cận được các nguồn hỗ trợ, dẫn đến tình trạng lao động nông thôn không tìm được việc làm phù hợp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp nông thôn để nâng cao hiệu quả của các chương trình hỗ trợ việc làm.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về giải quyết việc làm

Quản lý nhà nước về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại Thái Nguyên hiện nay còn nhiều hạn chế. Mặc dù đã có nhiều chính sách được ban hành, nhưng việc thực thi còn thiếu đồng bộ và hiệu quả. Các cơ quan chức năng chưa thực sự bám sát thực tiễn thị trường lao động, dẫn đến tình trạng lao động nông thôn không tìm được việc làm phù hợp. Cần có sự cải cách trong công tác quản lý nhà nước, từ việc xây dựng kế hoạch, chương trình đến thực thi chính sách. Việc nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý cũng là một yếu tố quan trọng để cải thiện tình hình này.

2.1. Đánh giá thực trạng quản lý

Thực trạng quản lý nhà nước về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại Thái Nguyên cho thấy nhiều bất cập. Các chính sách chưa được triển khai đồng bộ, dẫn đến tình trạng lao động nông thôn không tìm được việc làm phù hợp. Cần có sự đánh giá lại các chương trình hỗ trợ việc làm để điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

2.2. Những khó khăn trong việc thực thi chính sách

Việc thực thi các chính sách về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp không nắm rõ các chính sách hỗ trợ, trong khi lao động nông thôn lại thiếu thông tin về cơ hội việc làm. Cần có các chương trình truyền thông hiệu quả để nâng cao nhận thức của cả hai bên, từ đó tạo ra sự kết nối tốt hơn giữa lao động nông thôn và doanh nghiệp nông thôn.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm

Để nâng cao hiệu quả trong việc giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại Thái Nguyên, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần cải thiện công tác quản lý nhà nước, từ việc xây dựng chính sách đến thực thi. Các chương trình đào tạo nghề cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp nông thôn để tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho lao động nông thôn.

3.1. Cải cách chính sách và chương trình hỗ trợ

Cần cải cách các chính sách hiện tại để phù hợp hơn với thực tiễn. Các chương trình hỗ trợ việc làm cần được thiết kế linh hoạt, dễ tiếp cận cho lao động nông thôn. Việc tạo ra các cơ hội việc làm mới thông qua khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp nông thôn cũng cần được chú trọng.

3.2. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn cần được chú trọng hơn nữa. Các chương trình đào tạo cần phải gắn liền với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, từ đó giúp lao động nông thôn có thể tìm được việc làm phù hợp. Việc nâng cao kỹ năng cho lao động nông thôn không chỉ giúp họ có việc làm mà còn nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh tác động sâu rộng của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vấn đề lao động và việc làm khu vực nông thôn đang đứng trước những thời cơ xen lẫn thách thức mang tính bước ngoặt. Tại Việt Nam, lao động nông thôn hiện vẫn chiếm khoảng 30% lực lượng lao động cả nước, đóng vai trò bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và cung ứng nguồn nhân lực cho các ngành kinh tế. Tỉnh Thái Nguyên – trung tâm chính trị, kinh tế của vùng trung du miền núi Đông Bắc và là cửa ngõ giao lưu kinh tế với đồng bằng Bắc Bộ – ghi nhận tỷ lệ lực lượng lao động tập trung ở khu vực nông thôn lên tới 66,5% (theo Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên năm 2022). Mặc dù địa phương đã thu hút mạnh mẽ các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và dự án quy mô lớn trong lĩnh vực điện tử, may mặc, xây dựng, thực tế thị trường lao động lại xuất hiện nghịch lý: doanh nghiệp thiếu hụt trầm trọng nhân lực kỹ thuật, trong khi lao động nông thôn dồi dào nhưng lại không tìm được công việc phù hợp với trình độ, dẫn đến tình trạng "vừa thừa, vừa thiếu".

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: phần lớn các công trình trong và ngoài nước trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề việc làm nông thôn dưới góc độ kinh tế học thuần túy hoặc xã hội học mô tả (Lê Xuân Bá, 2008, 2012; Phạm Thị Hải Xuân, 2014; Triệu Đức Hạnh, 2013), thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện dưới lăng kính khoa học Quản lý công (Public Management) về vai trò điều tiết của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh thông qua 05 nội dung quản lý nhà nước cốt lõi. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý công (Mã số: 9340403) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thùy Dương tại Học viện Hành chính Quốc gia, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trang Thị Tuyết và TS. Bùi Thị Thùy Nhi (Hà Nội, 2024), đã giải quyết trực diện khoảng trống học thuật này.

Luận án xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất, nội dung, nguyên tắc và các nhân tố chi phối quản lý nhà nước của UBND cấp tỉnh đối với giải quyết việc làm cho lao động nông thôn là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng quản lý nhà nước của UBND tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2018–2022 trên 05 trụ cột chức năng (hoạch định kế hoạch; thực thi pháp luật; thực thi chính sách; thanh tra - giám sát; tổ chức bộ máy) đã đạt được những kết quả, hạn chế gì và đâu là nguyên nhân căn bản?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những định hướng và hệ thống giải pháp đồng bộ nào cần được xác lập nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước của UBND tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030?
• Giả thuyết nghiên cứu (H1): Nếu UBND tỉnh Thái Nguyên triển khai đồng bộ, kịp thời và thực chất 05 nhóm giải pháp hoàn thiện các nội dung quản lý công (từ quy hoạch chiến lược, thực thi thể chế, nâng cao hiệu lực chính sách đào tạo - tín dụng - xuất khẩu lao động, tăng cường thanh tra giám sát đến tái cơ cấu bộ máy phối hợp liên ngành), thì hiệu quả giải quyết việc làm cho lao động nông thôn sẽ được nâng cao rõ rệt, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Khung lý thuyết của nghiên cứu tích hợp Lý thuyết Quản lý hành chính nhà nước, Lý thuyết Vốn nhân lực (Human Capital Theory), Lý thuyết Thị trường lao động nhị nguyên và Khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework). Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian 8 địa bàn cấp huyện/thành phố đại diện tại Thái Nguyên, phân tích dữ liệu giai đoạn 5 năm (2018–2022) và dự báo định hướng chiến lược đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về thị trường lao động nông thôn và quản lý nhà nước được luận án phân chia thành 03 dòng nghiên cứu chính:

Thứ nhất, dòng nghiên cứu về kinh tế lao động nông thôn và thị trường lao động chuyển đổi: Các nghiên cứu quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO, 2008, 2014) chuẩn hóa quan niệm: "Việc làm có thể định nghĩa như một thực trạng, trong đó có sự trả công bằng tiền hoặc hiện vật do có sự tham gia tích cực, có tính chất cá nhân và trực tiếp vào nỗ lực sản xuất". Các tác giả như Adams (2001), Benjamin (1992), De Brauw và Rozelle (2008), Yu và Zhao (2009) chỉ ra rằng hoạt động phi nông nghiệp đóng góp từ 20% đến 70% tổng thu nhập của hộ gia đình nông thôn tại các nền kinh tế chuyển đổi. Tại Việt Nam, Lê Xuân Bá (2008) và Đỗ Minh Tuấn (2017) phân tích quá trình chuyển dịch lao động liên ngành và nhấn mạnh tính nhạy cảm của thị trường lao động phi chính thức trước các biến động kinh tế vĩ mô.

Thứ hai, dòng nghiên cứu về các can thiệp chính sách và tạo việc làm cho lao động nông thôn: Fred C. (2000) và Martin M. (2001, 2003) phân tích rào cản tìm kiếm việc làm tại các thị trường lao động nông thôn vùng sâu vùng xa (remote rural labour markets), chỉ ra rằng tình trạng thất nghiệp kéo dài đòi hỏi các can thiệp kép từ phía cung (giáo dục cơ bản, đào tạo kỹ năng linh hoạt) lẫn kích cầu nội sinh. Bollman R.M (2002) tổng kết kinh nghiệm từ Hoa Kỳ, Canada, Na Uy, Phần Lan; Kang C. (2013) nghiên cứu lao động trẻ nông thôn; Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2013) tiếp cận dưới góc độ 5 nguồn vốn sinh kế (con người, vật chất, tài chính, xã hội, tự nhiên) hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số. Hồ Thị Diệu Ánh (2015), Nguyễn Văn Thắng (2015), Nguyễn Thị Thu Trà (2016) phân tích sâu các khía cạnh tự tạo việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp sau thu hồi đất nông nghiệp.

Thứ ba, dòng nghiên cứu về quản lý nhà nước và chính sách chuyên biệt: Bùi Sỹ Tú (2017), Phạm Anh Thắng (2023), Nguyễn Đăng Núi (2022) khảo sát các khung khổ thể chế như Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (năm 2006, sửa đổi năm 2020), Chỉ thị số 20-CT/TW của Ban Bí thư và các Chương trình mục tiêu quốc gia (Chương trình MTQG 1719).

                      +-------------------------------------------------------------+
                      |                 LITERATURE CONTRADICTIONS                   |
                      +-------------------------------------------------------------+
                                                     |
                    +--------------------------------+--------------------------------+
                    |                                                                 |
                    v                                                                 v
    +-------------------------------+                                 +-------------------------------+
    |  Tân cổ điển / Lewis (1954)   |                                 |    Harry Oshima / Nông nghiệp |
    | Nguồn cung lao động vô hạn    |                                 |          gió mùa (2009)       |
    | Chuyển dịch 1 chiều nông thôn |                                 | Thừa thiếu mang tính mùa vụ   |
    | sang công nghiệp đô thị       |                                 | Cần phát triển đa dạng tại chỗ|
    +-------------------------------+                                 +-------------------------------+
                    |                                                                 |
                    +--------------------------------+--------------------------------+
                                                     |
                                                     v
                      +-------------------------------------------------------------+
                      |               POSITIONING CỦA LUẬN ÁN (2024)                |
                      | Khung Quản lý công 5 chức năng của UBND cấp tỉnh            |
                      | Tích hợp chuỗi giá trị đào tạo - việc làm - xuất khẩu -     |
                      | an sinh tại chỗ cho trung tâm công nghiệp miền núi          |
                      +-------------------------------------------------------------+

Y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật sâu sắc giữa hai trường phái: Mô hình kinh tế nhị nguyên cổ điển của Arthur Lewis (1954) cho rằng lao động nông thôn là nguồn cung dư thừa vô hạn cần rút bớt sang khu vực công nghiệp thành thị; đối lập với lý thuyết phát triển kinh tế nông nghiệp gió mùa của Harry Oshima (2009), khẳng định mô hình Lewis không phản ánh đúng thực tế nông nghiệp lúa nước châu Á – nơi tình trạng thiếu lao động diễn ra gay gắt trong thời điểm mùa vụ cao điểm và chỉ dư thừa lúc nông nhàn. Oshima lập luận rằng chiến lược tối ưu phải là giữ chân lao động tại chỗ thông qua đa dạng hóa ngành nghề nông thôn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế: Nghiên cứu của ILO (2014) tại miền Bắc Thái Lan cho thấy sự can thiệp của chính quyền địa phương vào chuỗi giá trị du lịch cộng đồng nông nghiệp đã tạo sinh kế bền vững tại chỗ; nghiên cứu của Strathcona (2019) tại Canada khẳng định chính sách việc làm địa phương phải gắn chặt với lợi thế địa kinh tế của từng tiểu vùng. Luận án của Nguyễn Thị Thùy Dương định vị đóng góp học thuật bằng cách bác bỏ cách tiếp cận phiến diện, xác lập mô hình quản trị công đa chiều tại một địa bàn đặc thù kết hợp công nghiệp hóa FDI tốc độ cao với vùng nông thôn, miền núi đa dân tộc.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Quản lý công truyền thống và Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM) khi vận dụng vào lĩnh vực an sinh và thị trường lao động địa phương:

1. Chuẩn hóa nội hàm quản lý nhà nước về giải quyết việc làm ở cấp tỉnh: Luận án hệ thống hóa khái niệm, khẳng định giải quyết việc làm không thuần túy là tạo việc làm trực tiếp mà là hệ thống can thiệp thể chế bao gồm: tạo việc làm, hỗ trợ tự tạo việc làm và cải thiện chất lượng việc làm (nâng cao năng suất, tiền lương, điều kiện lao động và an sinh xã hội).
2. Xác lập mô hình 05 chức năng quản trị công chuyên biệt: Cụ thể hóa trách nhiệm quản lý của UBND cấp tỉnh thành chu trình hoàn chỉnh: (1) Hoạch định chiến lược, quy hoạch, đề án; (2) Ban hành và thực thi văn bản quy phạm pháp luật địa phương; (3) Tổ chức thực thi hệ thống chính sách chuyên ngành; (4) Thanh tra, kiểm tra, kiểm soát và giám sát việc tuân thủ pháp luật lao động; (5) Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ chuyên môn.
3. Mô hình hóa các mệnh đề lý thuyết (Propositions):
   • Mệnh đề P1: Mức độ phù hợp của quy hoạch đào tạo nghề với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp tỷ lệ thuận với tốc độ giảm tỷ lệ thiếu việc làm nông thôn.
   • Mệnh đề P2: Năng lực phối hợp liên ngành giữa Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Sở Giáo dục và Đào tạo và Ban Quản lý các Khu công nghiệp quyết định hiệu quả phân bổ nguồn lực công trong hỗ trợ sinh kế.
   • Mệnh đề P3: Hiệu lực của công tác thanh tra, giám sát quan hệ lao động tỷ lệ thuận với tỷ lệ chính thức hóa việc làm phi chính thức ở khu vực nông thôn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của 03 trường phái lý thuyết: Lý thuyết Hành chính công hiện đại, Lý thuyết Vốn nhân lực (Theodore Schultz & Gary Becker) và Khung Sinh kế bền vững (DFID/World Bank).

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG PHÂN TÍCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VIỆC LÀM NÔNG THÔN                     |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|  CHỦ THỂ QUẢN LÝ: UBND Tỉnh Thái Nguyên (Cơ quan tham mưu: Sở LĐ-TB&XH, Sở NN&PTNT, UBND Huyện)   |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
                                                  |
                                                  v
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                  05 NỘI DUNG QUẢN LÝ CÔNG CỐT LÕI                                 |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Xây dựng Kế hoạch, Đề án, Chương trình việc làm nông thôn sát thực tiễn                        |
| 2. Thực thi thể chế, Luật Lao động, Luật Việc làm, Luật Đưa NLĐ đi làm việc ở nước ngoài          |
| 3. Thực thi 03 nhóm chính sách: Hỗ trợ tạo việc làm/tín dụng - Đào tạo nghề - XKLĐ & kết nối cung cầu|
| 4. Thanh tra, kiểm tra, giám sát chấp hành pháp luật, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động    |
| 5. Hoàn thiện tổ chức bộ máy, phát triển đội ngũ công chức và cơ chế phối hợp liên ngành          |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
                                                  |
                                                  v
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|               ĐIỀU KIỆN BIÊN & MÔI TRƯỜNG TÁC ĐỘNG (Bối cảnh FDI, CMCN 4.0, Địa kinh tế)          |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
                                                  |
                                                  v
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                      KẾT QUẢ ĐẦU RA VÀ TÁC ĐỘNG                                   |
| - Giảm thiếu việc làm (vô hình & hữu hình)          - Tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ|
| - Nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững            - Chính thức hóa thị trường lao động nông thôn|
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được giới hạn trong thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước cấp tỉnh thuộc thể chế chính trị - hành chính Việt Nam, áp dụng cho các địa bàn chuyển đổi công nghiệp hóa có tỷ trọng đồng bào dân tộc thiểu số và phân hóa địa hình trung du - miền núi rõ nét.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận hiện thực phản biện (Critical Realism) và nhận thức luận hậu thực chứng (Post-positivism), thừa nhận rằng các hiện tượng thị trường lao động vừa chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan, vừa chịu sự kiến tạo bởi các cấu trúc thể chế và năng lực thực thi hành chính.

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp tuần tự (Sequential Mixed-Methods Design) đa cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích hệ thống thể chế, các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và UBND tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2018–2022.
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Khảo sát năng lực điều hành và thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức thuộc Sở LĐ-TB&XH, các Phòng LĐ-TB&XH cấp huyện, trung tâm dịch vụ việc làm, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp sử dụng lao động.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Điều tra thực nghiệm xã hội học đối với người lao động nông thôn đang sinh sống và làm việc tại các tiểu vùng kinh tế trên địa bàn tỉnh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu kết hợp phân tầng ngẫu nhiên và chọn mẫu đại diện theo cụm địa bàn. Địa bàn khảo sát gồm 8 xã, thị trấn đại diện toàn diện cho 8 đơn vị hành chính cấp huyện/thành phố của tỉnh Thái Nguyên:

1. Xã Linh Sơn (TP. Thái Nguyên) – Vùng nông thôn ven đô thị trung tâm.
2. Xã Quân Chu (Huyện Đại Từ) – Vùng nông nghiệp, chè và tiểu thủ công nghiệp.
3. Thị trấn Sông Cầu (Huyện Đồng Hỷ) – Vùng đồi bát úp, trung du trồng cây công nghiệp.
4. Xã Phúc Thuận (TP. Phổ Yên) – Vùng chuyển đổi đất nông nghiệp phục vụ tổ hợp FDI công nghệ cao (Samsung).
5. Xã Hợp Thành (Huyện Phú Lương) – Vùng chuyển tiếp miền núi.
6. Xã Phúc Chu (Huyện Định Hóa) – Vùng an toàn khu (ATK), đồng bào dân tộc thiểu số khó khăn.
7. Xã Vũ Chấn (Huyện Võ Nhai) – Vùng núi cao, đặc biệt khó khăn.
8. Xã Lương Phú (Huyện Phú Bình) – Vùng nông nghiệp đồng bằng trọng điểm lúa và chăn nuôi.

Quy mô mẫu điều tra thực chứng:

• Mẫu 1 (Người lao động nông thôn): Phát ra 325 phiếu khảo sát, thu về 322 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 99,08%), chiếm xấp xỉ 5% tổng số lao động nông thôn trên địa bàn các xã khảo sát. Bảng hỏi đo lường thực trạng việc làm, thời gian lao động nhàn rỗi, cơ hội tiếp cận vốn tín dụng chính sách, chất lượng đào tạo nghề và dịch vụ giới thiệu việc làm.
• Mẫu 2 (Cán bộ quản lý chuyên trách): Phát ra 100 phiếu, thu về 87 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 87%), chiếm khoảng 10% tổng số cán bộ làm công tác lao động - việc làm từ cấp tỉnh, huyện đến cấp xã và các trung tâm dịch vụ việc làm. Bảng hỏi đánh giá năng lực bộ máy, tính khả thi của văn bản pháp quy và hiệu quả phối hợp liên ngành.

Kiểm định độ tin cậy và giá trị thang đo: Thang đo Likert 5 điểm được chuẩn hóa. Ngưỡng giá trị trung bình (Mean) = 3.0 được thiết lập làm điểm phân định đánh giá (Mean > 3.0: nhìn nhận tích cực/hiệu quả; Mean < 3.0: nhìn nhận còn bất cập/hạn chế). Nghiên cứu thực hiện đối soát chéo (triangulation) giữa dữ liệu sơ cấp điều tra xã hội học với dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê, báo cáo chuyên đề của Sở LĐ-TB&XH, Sở NN&PTNT, dữ liệu từ các tổ chức quốc tế (ILO, World Bank, ADB).

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp được làm sạch, mã hóa và xử lý thống kê phân tổ chuyên sâu bằng phần mềm SPSS. Luận án kết hợp phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian (2018–2022), đối chiếu cấu trúc việc làm theo không gian, giới tính, độ tuổi và nhóm ngành kinh tế. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp nhằm so sánh kết quả hỗ trợ đào tạo nghề có cấp chứng chỉ của Thái Nguyên với mặt bằng chung vùng Trung du miền núi phía Bắc và cả nước. Tác giả cũng vận dụng phương pháp so sánh các mô hình kinh tế lượng từ các nghiên cứu tiền nhiệm (như hàm sản xuất Cobb-Douglas của Phạm Thị Hải Xuân, 2014; chỉ số phát triển việc làm bền vững RDWI của Triệu Đức Hạnh, 2013) để biện luận và kiểm chứng độ vững của các kết luận rút ra.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, nghịch lý cấu trúc thị trường lao động và chênh lệch kỹ năng (skills mismatch): Mặc dù cơ cấu kinh tế Thái Nguyên chuyển dịch nhanh sang công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, lực lượng lao động nông thôn chiếm tới 66,5% nhưng tỷ lệ qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ còn rất thấp. Lao động nông thôn gặp rào cản lớn khi tiếp cận việc làm chính thức tại các tập đoàn công nghệ (như Samsung Thái Nguyên và các nhà cung ứng cấp 1, cấp 2). Tình trạng thiếu việc làm vô hình (năng suất thấp, thu nhập bấp bênh) diễn ra phổ biến ở các huyện miền núi phía Bắc như Định Hóa, Võ Nhai.

Thứ hai, hạn chế mang tính hệ thống trong công tác quy hoạch và xây dựng đề án việc làm: Các kế hoạch, đề án của tỉnh giai đoạn 2018–2022 còn mang tính hành chính hóa, rập khuôn theo chỉ tiêu Trung ương giao, chưa dựa trên dự báo định lượng chính xác về cung - cầu lao động theo từng ngành kinh tế. Công tác đào tạo nghề nông thôn chưa bám sát nhu cầu sử dụng thực tế của doanh nghiệp, còn nặng tính hình thức "chạy theo chỉ tiêu giải ngân".

Thứ ba, sự đứt gãy trong chuỗi thực thi chính sách hỗ trợ việc làm: Dữ liệu minh chứng từ Chương trình MTQG 1719 (Dự án phát triển giáo dục nghề nghiệp và việc làm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) năm 2022 cho thấy: toàn tỉnh hỗ trợ đào tạo nghề cho 885 người, tổ chức 12 phiên giao dịch việc làm cấp xã, tư vấn cho 512 lao động nhưng chỉ kết nối việc làm thành công được 95 người (đạt tỷ lệ chuyển hóa chỉ 18,55%). Điều này phơi bày điểm nghẽn nghiêm trọng trong khâu kết nối thị trường sau đào tạo.

Thứ tư, tiềm năng và bất cập của chính sách xuất khẩu lao động: Giai đoạn 2012–2022, toàn tỉnh có trên 11.700 lượt người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (Đài Loan: hơn 5.400 người; Nhật Bản: hơn 2.500 người; Malaysia: hơn 900 người), gửi về lượng kiều hối đáng kể (bình quân khoảng 1.000 USD/người/tháng). Tuy nhiên, quản lý nhà nước bộc lộ lỗ hổng lớn: hoàn toàn thiếu vắng cơ chế theo dõi, khai thác và tái tích hợp nguồn nhân lực có tay nghề và tích lũy vốn này sau khi họ hoàn thành hợp đồng về nước.

Thứ năm, sự lỏng lẻo trong thanh tra, giám sát thị trường lao động cơ sở: Tồn tại tình trạng doanh nghiệp trốn đóng hoặc nợ bảo hiểm xã hội, vi phạm hợp đồng lao động, chậm trả lương đối với lao động thời vụ nông thôn. Bộ máy quản lý tại các Phòng LĐ-TB&XH cấp huyện và cán bộ chuyên trách cấp xã thiếu về số lượng, yếu về chuyên môn nghiệp vụ quản lý thị trường lao động hiện đại.

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                         CÁC PHÁT HIỆN THỰC CHỨNG TỪ SỐ LIỆU ĐIỀU TRA                              |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Lao động nông thôn chiếm 66,5% lực lượng lao động tỉnh Thái Nguyên (2022).                     |
| 2. Kết nối việc làm sau đào tạo (CT MTQG 1719 năm 2022): Cung cấp thông tin 512 người -> Kết nối  |
|    thành công 95 người (Tỷ lệ chuyển hóa chỉ đạt 18,55%).                                          |
| 3. Xuất khẩu lao động (2012-2022): >11.700 lượt người xuất cảnh (Đài Loan >5.400, Nhật Bản        |
|    >2.500, Malaysia >900); Kiều hối bình quân ~1.000 USD/người/tháng, nhưng thiếu cơ chế tái      |
|    hòa nhập việc làm khi hồi hương.                                                               |
| 4. Thiết bị đào tạo nghề cơ sở thiếu thốn (Định Hóa chỉ được hỗ trợ trang thiết bị 242 triệu VNĐ).|
| 5. Mẫu điều tra 322 lao động & 87 cán bộ chỉ ra điểm nghẽn ở khâu liên kết 3 bên và kiểm tra.     |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện mô hình quản lý công địa phương trong điều kiện chuyển đổi thị trường, chứng minh rằng sự kết hợp giữa chính sách tài khóa vi mô (tín dụng chính sách), giáo dục nghề nghiệp theo đơn đặt hàng và thể chế giám sát quan hệ lao động là điều kiện tiên quyết để giải quyết việc làm bền vững.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát thực nghiệm 2 chiều (cán bộ quản lý và người thụ hưởng) có độ tin cậy cao, có thể tái lập để đánh giá năng lực quản lý nhà nước về an sinh xã hội tại các địa phương khác.
• Về mặt chính sách và thực tiễn: Luận án đề xuất lộ trình 5 nhóm giải pháp chiến lược cho UBND tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030:
  1. Đổi mới tư duy và phương pháp xây dựng kế hoạch: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa về cung - cầu lao động nông thôn gắn với bản đồ việc làm của tỉnh.
  2. Hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật và chính sách hỗ trợ: Chuẩn hóa chương trình đào tạo nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp theo Khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia; mở rộng quy mô vốn tín dụng ưu đãi từ Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh; thiết lập Trung tâm hỗ trợ tái hòa nhập cho lao động xuất khẩu hồi hương.
  3. Tái cơ cấu bộ máy và nâng cao năng lực thực thi: Phân định rõ trách nhiệm giữa Sở LĐ-TB&XH, Sở NN&PTNT và UBND cấp huyện; chuẩn hóa chức danh công chức phụ trách công tác lao động - thương binh - xã hội cấp xã.
  4. Đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra: Thiết lập cơ chế thanh tra liên ngành đột xuất và ứng dụng kênh phản ánh số bảo vệ quyền lợi người lao động nông thôn.
  5. Phát triển mô hình liên kết 3 nhà (Nhà nước - Doanh nghiệp - Cơ sở đào tạo): Ban hành cơ chế ưu đãi thuế, đất đai cho các doanh nghiệp tiếp nhận và đào tạo lại lao động nông thôn tại chỗ.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

1. Giới hạn khung thời gian: Khoảng thời gian phân tích thực trạng 2018–2022 bao gồm giai đoạn đại dịch Covid-19 bùng phát mạnh mẽ, dẫn đến một số chỉ tiêu về dịch chuyển lao động, số phiên giao dịch việc làm và tỷ lệ thất nghiệp có biến động dị biệt mang tính nhất thời.
2. Phạm vi không gian: Mặc dù 8 địa bàn cấp xã được chọn có tính đại diện cao cho tỉnh Thái Nguyên, song tính khái quát hóa cho toàn bộ vùng Trung du miền núi phía Bắc cần được hiệu chỉnh theo các đặc thù văn hóa - xã hội riêng của từng tỉnh.
3. Công cụ định lượng: Nghiên cứu chủ yếu sử dụng thống kê phân tổ, so sánh chéo và thang đo trung bình mà chưa triển khai các kỹ thuật kinh tế lượng nâng cao như Mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hoặc Hồi quy đa cấp (Multilevel Regression) để định lượng chính xác trọng số tác động của từng chức năng quản lý công.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Phát triển mô hình SEM đánh giá tác động trung gian của chất lượng dịch vụ công trực tuyến đến sự hài lòng và mức độ tiếp cận việc làm của người lao động nông thôn.
• Nghiên cứu dọc (Longitudinal Study) theo dõi sự dịch chuyển sinh kế của lao động nông thôn sau khi các dự án FDI lớn hết thời gian ưu đãi đầu tư.
• Khảo sát chuyên sâu tác động của kinh tế xanh, chuyển đổi số nông nghiệp và việc làm xanh (green jobs) đối với thị trường lao động trung du, miền núi.
• Phân tích so sánh hiệu quả quản lý công giữa các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện vấn đề giải quyết việc làm nông thôn thuần túy dưới góc độ Quản lý công chuyên ngành, cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công, Chính sách công và Quản lý kinh tế tại Học viện Hành chính Quốc gia và các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và hệ thống dữ liệu thực chứng tin cậy cho Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Thái Nguyên trong quá trình xây dựng Quy hoạch tỉnh Thái Nguyên thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, cũng như ban hành các Nghị quyết chuyên đề về phát triển nguồn nhân lực và giải quyết việc làm nông thôn.
• Tác động kinh tế - xã hội: Góp phần định hướng giải quyết việc làm ổn định cho hàng chục nghìn lao động nông thôn mỗi năm, thúc đẩy tăng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn, nâng cao thu nhập bình quân đầu người, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng đô thị công nghiệp phía Nam (TP. Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên) và vùng nông thôn miền núi phía Bắc (Định Hóa, Võ Nhai), hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giới học thuật: Thụ hưởng khung lý thuyết quản lý công 05 thành tố đã được kiểm chứng thực tế và hệ thống thang đo đánh giá chính sách việc làm cấp địa phương.
• Cán bộ lãnh đạo và cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh (UBND tỉnh, Sở LĐ-TB&XH, Sở NN&PTNT): Nhận diện rõ các điểm nghẽn thể chế, từ đó có căn cứ thực tiễn để phê duyệt các đề án đào tạo nghề, phân bổ ngân sách tín dụng chính sách và hoàn thiện bộ máy quản lý.
• Cơ sở giáo dục nghề nghiệp và Trung tâm Dịch vụ việc làm: Có định hướng thực chất để tái cấu trúc chương trình đào tạo, gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng của các tập đoàn công nghiệp và doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.
• Cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Thái Nguyên: Tiếp cận nguồn cung lao động nông thôn được đào tạo bài bản, chuẩn hóa kỹ năng và tác phong công nghiệp, giảm thiểu chi phí tuyển dụng và đào tạo lại.
• Người lao động khu vực nông thôn: Thụ hưởng các chính sách hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề, vay vốn và bảo vệ quyền lợi lao động minh bạch, thực chất, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã xây dựng và hoàn thiện Khung lý thuyết Quản lý công cấp tỉnh về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn gồm 05 nội dung cốt lõi gắn kết hữu cơ: Hoạch định kế hoạch/đề án -> Thực thi thể chế -> Thực thi chính sách chuyên biệt -> Thanh kiểm tra giám sát -> Kiện toàn bộ máy và phối hợp liên ngành. Nghiên cứu đã mở rộng Lý thuyết Quản lý công khi phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa can thiệp nhà nước và sự dịch chuyển sinh kế của hộ nông dân trong bối cảnh công nghiệp hóa nhanh.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Thái Nguyên? Trả lời: Khác với nghiên cứu của Triệu Đức Hạnh (2013) dùng chỉ số RDWI hay Phạm Thị Hải Xuân (2014) dùng hàm Cobb-Douglas phân tích thu nhập thuần túy kinh tế hộ, luận án của Nguyễn Thị Thùy Dương áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa cấp độ với 2 bộ câu hỏi khảo sát độc lập thu thập song song từ 322 người lao động tại 8 xã đại diện và 87 cán bộ quản lý công chuyên trách, mang lại góc nhìn đánh giá tương hỗ khách quan giữa chủ thể quản lý và đối tượng thụ hưởng.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có giá trị phản biện chính sách cao nhất? Trả lời: Đó là tỷ lệ chuyển hóa việc làm sau đào tạo rất thấp thuộc Chương trình MTQG 1719 năm 2022: trong số 512 lao động nông thôn được cung cấp thông tin, chỉ kết nối thành công cho 95 người (18,55%), cùng với nghịch lý trong công tác xuất khẩu lao động (đạt trên 11.700 lượt người giai đoạn 2012–2022 nhưng tỉnh hoàn toàn bỏ trống cơ chế quản lý, hỗ trợ và khai thác nguồn nhân lực chất lượng cao này sau khi hồi hương).

4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình/giao thức có thể tái lập (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án đính kèm đầy đủ hệ thống phụ lục bảng hỏi chi tiết dành cho người lao động nông thôn (Phụ lục 1) và cán bộ quản lý (Phụ lục 2), cùng quy trình phân nhóm địa bàn đại diện 8 huyện/thành phố và tiêu chuẩn thang đo Likert 5 điểm, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng nguyên vẹn để đánh giá công tác quản lý việc làm tại các tỉnh trung du, miền núi khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới (2024–2034) được vạch ra như thế nào? Trả lời: Chương trình nghị sự tập trung vào 03 hướng chính: (1) Đánh giá tác động của làn sóng tự động hóa, AI và bán dẫn trong các khu công nghiệp FDI đến nguy cơ đào thải lao động nông thôn giản đơn; (2) Thiết lập khung quản trị chuyển đổi số cho thị trường lao động nông thôn (Sàn giao dịch việc làm ảo và hồ sơ kỹ năng số); (3) Cơ chế chính sách phát triển việc làm xanh và kinh tế tuần hoàn tại khu vực nông thôn miền núi.

Kết luận

1. Xác lập khung lý thuyết quản lý công hoàn chỉnh: Luận án đã chuẩn hóa hệ thống khái niệm, nguyên tắc và 05 nội dung quản lý nhà nước của UBND cấp tỉnh đối với giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, lấp đầy khoảng trống học thuật trong khoa học quản lý công tại Việt Nam.
2. Đánh giá thực chứng toàn diện bức tranh 5 năm (2018–2022): Thông qua điều tra 322 lao động và 87 cán bộ quản lý tại 8 đơn vị hành chính của tỉnh Thái Nguyên, luận án chỉ rõ các thành tựu về chuyển dịch việc làm, xuất khẩu lao động và các điểm nghẽn về chênh lệch kỹ năng, đứt gãy kết nối sau đào tạo và lỏng lẻo trong thanh tra quan hệ lao động.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính hành động cao đến năm 2030: Luận án luận giải 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ đổi mới công tác quy hoạch, chuẩn hóa đào tạo nghề theo đơn đặt hàng, đa dạng hóa tín dụng chính sách, tăng cường chế tài thanh tra đến kiện toàn tổ chức bộ máy và cơ chế phối hợp liên ngành.
4. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới: Công trình đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về chuyển đổi số thị trường lao động địa phương, chính sách tái hòa nhập lao động di cư và quản trị rủi ro an sinh trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0.
5. Giá trị ứng dụng thực tiễn lâu dài: Luận án là cẩm nang khoa học giá trị giúp UBND tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh vùng Trung du miền núi phía Bắc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm việc làm thỏa đáng, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển nông thôn hiện đại, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÞ GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O BÞ NÞI VĀ HæC VIàN HÀNH CHÍNH QUàC GIA NGUYÞN THä THÙY D¯¡NG LU¾N ÁN TI¾N SĨ QUÀN LÝ NHÀ N¯àC VÀ GIÀI QUY¾T VIàC LÀM CHO LAO ĐÞNG NÔNG THÔN TRÊN ĐäA BÀN TâNH THÁI NGUYÊN Ngcnh: QuÁn lý công M愃̀ sĀ: 9340403 HÀ NÞI 2024 1 BÞ GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O BÞ NÞI VĀ HæC VIàN HÀNH CHÍNH QUàC GIA NGUYÞN THä THÙY D¯¡NG LU¾N ÁN TI¾N SĨ QUÀN LÝ NHÀ N¯àC VÀ GIÀI QUY¾T VIàC LÀM CHO LAO ĐÞNG NÔNG THÔN TRÊN ĐäA BÀN TâNH THÁI NGUYÊN Ngcnh: QuÁn lý công M愃̀ sĀ: 9340403 Ng°ời h°ớng dẫn khoa học: 1. Trang Thå Tuy¿t 2. Bùi Thå Thùy Nhi HÀ NÞI 2024 2 Þ LâI CÀM ¡N Tác giả xin trân trọng cảm ¡n các thầy cô giáo á Học viện Hành chính Quác gia, đặc biệt là các cán bộ, giảng viên cāa Khoa Quản lý kinh tế, Ban Quản lý Đào tạo đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành bản luận án này. Đặc biệt tác giả xin trân trọng cảm ¡n tập thể giáo viên h°ớng dẫn - PGS.TS Trang Thị Tuyết, TS.

Bùi Thị Thùy Nhi dẫn đã hết lòng āng hộ và h°ớng dẫn tác giả hoàn thành luận án. Tác giả cũng xin trân trọng cảm ¡n Sá Lao động, Th°¡ng binh và Xã hội, Sá Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các Viện nghiên cứu về lao động việc làm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong công tác nghiên cứu, thu thập thông tin, tài liệu phÿc vÿ cho luận án. Xin cảm ¡n bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã giúp đỡ, chia sẻ khó khăn và động viên tác giả trong suát quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ¡n ! 3 LâI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập cāa bản thân với sự giúp đỡ cāa các giáo viên hướng dẫn.

Những thông tin, dữ liệu, số liệu đưa ra trong luận án được trích dẫn rõ ràng, đầy đā về nguồn gốc. Những số liệu thu thập và tổng hợp cāa cá nhân đảm bảo tính khách quan và trung thực. Tác giÁ Nguyßn Thå Thùy D°¢ng 4 MĀC LĀC Nßi dung Trang LâI Mä ĐÀU 1 Ch°¢ng 1: Táng quan tình hình nghiên cąu có liên quan đ¿n 11 quÁn lý nhc n°ác vÁ giÁi quy¿t viác lcm cho lao đßng nông thôn tãnh Thái Nguyên 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến quản lý 12 nhà n°ớc về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn 1.2 Những đóng góp cāa các công trình nghiên cứu đã công 32 bá liên quan đến đề tài luận án 1.3 Những khoảng tráng còn tồn tại có liên quan đến đề tài 33 luận án 1.

Định h°ớng nghiên cứu trong đề tài luận án 34 K¿t lu¿n ch°¢ng 1 36 Ch°¢ng 2: C¢ så lý lu¿n và kinh nghiám thăc tißn vÁ quÁn lý 37 nhc n°ác căa Ăy ban nhân dân tãnh đĀi vái giÁi quy¿t viác lcm cho lao đßng nông thôn 2.1 Tổng quan về việc làm và giải quyết việc làm cho lao 37 động nông thôn 2. Lý luận quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban nhân dân tỉnh về 51 giải quyết việc làm cho lao động nông thôn 2. Kinh nghiệm quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban nhân dân 79 tỉnh về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn và giá trị tham khảo cho tỉnh Thái Nguyên K¿t lu¿n ch°¢ng 2 89 Ch°¢ng 3: Thăc tr¿ng quÁn lý nhc n°ác căa Ăy ban nhân dân 90 tãnh Thái Nguyên vÁ giÁi quy¿t viác lcm cho lao đßng nông thôn trên đåa bàn tãnh 5 3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội cāa tỉnh Thái 90 Nguyên tác động đến quản lý nhà n°ớc cāa UBND tỉnh về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn 3.

Tình hình lao động, việc làm nông thôn trên địa bàn tỉnh 99 Thái Nguyên 3. Thực trạng quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban nhân dân tỉnh 106 Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh 3. Đánh giá thực trạng quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban nhân 135 dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh K¿t lu¿n ch°¢ng 3 150 Ch°¢ng 4: Ph°¢ng h°áng và giÁi pháp hoàn thián quÁn lý nhà 151 n°ác căa Ăy ban nhân dân tãnh Thái Nguyên vÁ giÁi quy¿t viác lcm cho lao đßng nông thôn trên đåa bàn tãnh 4. Bái cảnh kinh tế - xã hội trong và ngoài n°ớc tác động 151 đến quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh 4.

Ph°¡ng h°ớng hoàn thiện quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban 153 nhân dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh đến năm 2030 4. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà n°ớc cāa Āy ban nhân 159 dân tỉnh Thái Nguyên về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh 4. Một sá kiến nghị 179 K¿t lu¿n ch°¢ng 4 183 K¾T LU¾N 184 DANH MĀC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG Bà 186 DANH MĀC TÀI LIàU THAM KHÀO 187 PHĀ LĀC 6 DANH MĀC CHĀ VI¾T TÀT 7 DANH MĀC BÀNG Tên bÁng Trang Bảng 3.1: C¡ cấu GRDP cāa Thái Nguyên theo khu vực kinh tế (theo 93 giá thực tế) Bảng 3.2: Lực l°ợng lao động Thái Nguyên từ 15 tuổi trá lên phân theo 99 thành thị, nông thôn (2018-2022) Bảng 3.3: Lao động nông thôn Thái Nguyên phân theo giới tính 100 Bảng 3.4: Lao động nông thôn Thái Nguyên phân theo nhóm ngành 101 Bảng 3.5: Trình độ văn hoá cāa lao động nông thôn phân theo vùng 102 Bảng 3.6: Trình độ chuyên môn cāa lao động nông thôn Thái Nguyên 102 Bảng 3.7: Mức sử dÿng thßi gian lao động nông thôn Thái Nguyên phân 103 theo vùng Bảng 3.8: Thßi gian lao động phân theo mức thu nhập cāa các hộ dân 104 nông thôn Thái Nguyên Bảng 3.9: Thßi gian lao động phân theo diện tích đất nông nghiệp 105 Bảng 3.10: So sánh kết quả hỗ trợ đào tạo nghề nông thôn có cấp chứng 112 chỉ cāa Thái Nguyên với các tỉnh trung du miền núi phía Bắc và cả n°ớc Bảng 3.11: Hệ tháng văn bản quy phạm pháp luật về lao động việc làm 115 8 DANH MĀC HÌNH Tên hình Trang Hình 2.1: Quy trình thực thi chính sách tại địa ph°¡ng 69 Hình 3.1: Bản đồ hành chính tỉnh Thái Nguyên 90 Hình 3.2: Chỉ sá sản xuất toàn ngành công nghiệp tỉnh Thái Nguyên 94 (2018-2022) 9 LâI Mä ĐÀU 1. Tính c¿p thi¿t căa đÁ tci lu¿n án à các quác gia đang phát triển nh° Việt Nam, cùng với xu h°ớng đô thị hóa ngày càng gia tăng mạnh mẽ, dân sá sinh sáng á nông thôn vẫn chiếm tỷ lệ cao, tạo nên lực l°ợng lao động tại nông thôn.

Hiện nay á n°ớc ta, lao động nông thôn vẫn chiếm khoảng 30% lực l°ợng lao động cāa cả n°ớc [48]. Lao động nông thôn là những ng°ßi tham gia hoạt động trong hệ tháng các ngành kinh tế nông thôn nh° trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ng° nghiệp, chế biến nông sản, hoặc các ngành công nghiệp, dịch vÿ á nông thôn. Đây là lực l°ợng lao động đóng vai trò chā yếu sản xuất ra l°¡ng thực, thực phẩm, hàng hóa dịch vÿ cung cấp cho các vùng nông thôn cũng nh° góp phần đảm bảo an ninh l°¡ng thực quác gia. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ t° đang là xu thế toàn cầu và đ°ợc dự đoán sẽ tăng tác trong những năm tới, tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế cāa mỗi quác gia và xóa mß ranh giới giữa con ng°ßi với máy móc, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Việc ứng dÿng các thành tựu cāa công nghệ thông tin, điều khiển, tự động hóa, các hệ tháng rô bát có trí thông minh nhân tạo sẽ thay thế con ng°ßi trong nhiều công đoạn hoặc toàn bộ dây chuyền sản xuất, nhất là trong những ngành sử dÿng nhiều lao động. Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo áp lực lớn lên thị tr°ßng lao động, làm gia tăng áp lực trong việc giải quyết việc làm, phát triển thị tr°ßng lao động. Nếu không có giải pháp tổng thể để nâng cao chất l°ợng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất l°ợng cao thì sẽ phải đái mặt với tình trạng d° thừa lao động và thất nghiệp, đặc biệt á khu vực nông thôn. Nhận thức đ°ợc vai trò cāa lao động nông thôn, Đảng và Nhà n°ớc Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp, chính sách nhằm thực hiện chā tr°¡ng đa dạng hóa việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện chất l°ợng cuộc sáng cho nhóm đái t°ợng này.

Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn là một trong những °u tiên hàng đầu trong các chính sách phát triển kinh tế – xã hội cāa n°ớc ta. Hệ tháng chính sách việc làm, dạy nghề và giải pháp thực hiện mÿc tiêu hỗ trợ việc làm cho ng°ßi lao động nông thôn, phát triển thị tr°ßng lao động, góp phần tăng tỷ lệ sử dÿng thßi gian lao động trong nông thôn đ°ợc xem là một trong những chính sách c¡ bản nhất cāa quác gia. Giải quyết việc làm nhằm 10 giải quyết thoả đáng nhu cầu việc làm á khu vực nông thôn, bảo đảm cho những ng°ßi có khả năng lao động đều có c¡ hội có việc làm; góp phần đảm bảo an toàn, ổn định an ninh trật tự xã hội á khu vực nông thôn; tạo điều kiện phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho dân c° á khu vực nông thôn Việt Nam. Tỉnh Thái Nguyên, là trung tâm chính trị, kinh tế cāa khu Việt Bắc nói riêng, cāa vùng trung du miền núi Đông Bắc nói chung, là cửa ngõ giao l°u kinh tế xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Theo Niêm giám tháng kê Thái Nguyên năm 2022, tỷ lệ lực l°ợng lao động tập trung chā yếu á khu vực nông thôn với tỷ trọng 66,5%. Những năm qua, UBND tỉnh Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ và thiết thực các mÿc tiêu về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, kết nái cung cầu lao động. Tuy vậy, thị tr°ßng lao động nông thôn cāa tỉnh có đặc thù là lao động khó tìm đ°ợc việc làm phù hợp ngay tại địa ph°¡ng [40]. Mặc dù, những năm gần đây, tỉnh tiếp nhận nhiều dự án đầu t° mới với quy mô lớn trong nhiều lĩnh vực nh°: điện tử, may mặc, xây dựng…, sá l°ợng các doanh nghiệp, nhà máy sản xuất đang ngày càng gia tăng, dẫn đến nhu cầu tuyển dÿng lao động vào làm việc là rất lớn.