CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số vấn đề chung về dịch vụ ngân hàng điện tử 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ ngân hàng điện tử được hiểu theo rất nhiều cách. Có quan niệm cho rằng dịch vụ ngân hàng điện tử là dịch vụ của ngân hàng cho phép khách hàng có khả năng truy nhập từ xa nhằm: thu thập thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các tài khoản lưu ký tại ngân hàng, và đăng ký sử dụng các dịch vụ mới.
Theo “Nghiệp vụ ngân hàng hiện đại”, (2009) của Nguyễn Minh Kiều, thì dịch vụ NHĐT là một hệ thống phần mềm vi tính cho phép khách hàng tìm hiểu hay mua dịch vụ ngân hàng thông qua việc nối mạng máy vi tính của mình với ngân hàng. Dịch vụ NHĐT được giải thích như là khả năng của một khách hàng có thể truy cập từ xa vào một ngân hàng nhằm thu thập thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các tài khoản đã đăng ký tại ngân hàng đó. Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã định nghĩa về dịch vụ ngân hàng điện tử là: “Các dịch vụ và sản phẩm ngân hàng hiện đại và đa tiện ích được phân phối đến khách hàng bán buôn và bán lẻ một cách nhanh chóng (trực tuyến, liên tục 24h/ngày và 7 ngày/tuần, không phụ thuộc vào không gian và thời gian) thông qua kênh phân phối (Internet và các thiết bị truy nhập đầu cuối khác như máy tính, máy ATM, POS, điện thoại để bàn, điện thoại di động…) được gọi là dịch vụ ngân hàng điện tử”. Luật Giao dịch điện tử Việt Nam 2005 có đề cập đến khái niệm giao dịch điện tử và phương tiện điện tử: Điều 4: Giao dịch điện tử là giao dịch được thực hiện bằng phương tiện điện tử.
Điều 6: Phương tiện điện tử là phương tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự. 8 Như vậy, dịch vụ ngân hàng điện tử hiểu theo nghĩa trực quan nhất là sự kết hợp của hoạt động ngân hàng với phương tiện điện tử. Đây là kết quả tất yếu của quá trình phát triển công nghệ thông tin ứng dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng điện tử * Các loại hình dịch vụ ngân hàng điện tử rất đa dạng và phong phú.
Hiện nay, các dịch vụ ngân hàng có danh mục sản phẩm rất đa dạng, nhằm thỏa mãn một cách tốt nhất nhu cầu của khách hàng. Dịch vụ ngân hàng điện tử là kênh phân phối tồn tại song song với những kênh phân phối truyền thống. Ở mức độ đơn giản, dịch vụ ngân hàng điện tử cung cấp các dịch vụ giản đơn như xem thông tin tài khoản, lịch sử giao dịch…, đến những sản phẩm ở mức độ cao, đòi hỏi các giải pháp công nghệ hiện đại như thực hiện thanh toán trực tuyến, mở L/C,… Và ở giai đoạn phát triển cao nhất, dịch vụ ngân hàng điện tử có thể cung cấp đầy đủ các loại hình sản phẩm, dịch vụ hết sức đa dạng và phong phú, tương tự như một chi nhánh hay trụ sở ngân hàng nhằm thỏa mãn được tất cả những nhu cầu riêng biệt của khách hàng. * Dịch vụ ngân hàng điện tử là hình thức khách hàng tự phục vụ.
Đối với kênh phân phối truyền thống, khách hàng bắt buộc phải đến các chi nhánh hoặc trụ sở ngân hàng để nhân viên ngân hàng đáp ứng các nhu cầu của mình như mở tài khoản, thanh toán, chuyển khoản,. Còn đối với dịch vụ ngân hàng điện tử, thay vì phải có sự trợ giúp của các giao dịch viên, khách hàng sẽ tự đáp ứng, phục vụ như cầu riêng của mình. Thông qua việc bấm các phím trên máy ATM, các phím số trên điện thoại…, khách hàng sẽ lựa chọn đúng loại hình dịch vụ phù hợp nhất với yêu cầu của họ. Điều này sẽ đem lợi ích cho cả khách hàng và ngân hàng.
Ngân hàng sẽ không cần tuyển dụng đội ngũ nhân viên đông đảo, đồng thời cũng không phải lo lắng về thái độ phục vụ khách hàng của các nhân viên. Còn khách hàng lại có thể tự thỏa mãn nhu cầu của mình bất cứ nơi đâu, bất cứ khi nào họ muốn. 9 * Dịch vụ ngân hàng điện tử cho phép khách hàng thực hiện yêu cầu một cách chính xác và tức thời. Đối với dịch vụ ngân hàng điện tử, yêu cầu của khách hàng sau khi được truyền về ngân hàng sẽ qua hệ thống để xử lý, kiểm tra tất cả thông tin cần thiết về khách hàng nhằm thực hiện giao dịch một cách chính xác.
Nếu kết quả trả lại là đúng thì hệ thống sẽ tự động thực hiện lệnh mà khách hàng đưa ra theo quy trình đã được lập trình sẵn. Những công đoạn trên chỉ mất một khoảng thời gian ngắn, thay vì quá trình xử lý giấy tờ, in ấn phức tạp và tốn kém về thời gian, chi phí khi giao dịch trực tiếp tại Ngân hàng. Lợi ích của dịch vụ ngân hàng điện tử * Nhanh chóng, thuận tiện. Dịch vụ ngân hàng điện tử được xem như một kênh giao dịch giữa ngân hàng với khách hàng, giúp cho khách hàng có thể liên lạc được với ngân hàng một cách nhanh chóng, thuận tiện để đáp ứng nhu cầu của mình mà không phải đến trực tiếp ngân hàng.
Không những vậy, thông qua kênh ngân hàng điện tử, khách hàng có thể giao dịch bất cứ lúc nào, thậm chí cả thứ bảy, chủ nhật, không phụ thuộc vào thời gian làm việc 8 tiếng mỗi ngày của ngân hàng. Đây được xem là ưu điểm tuyệt đối của kênh giao dịch ngân hàng điện tử so với kênh giao dịch truyền thống. Và chính đặc điểm này thực sự có ích đối với nhóm khách hàng có ít thời gian để đi đến ngân hàng giao dịch trực tiếp, nhóm khách hàng nhỏ và vừa, có số lượng giao dịch với ngân hàng không nhiều và số tiền giao dịch không lớn. * Tiết kiệm chi phí, tăng doanh thu cho ngân hàng Phí giao dịch qua kênh ngân hàng điện tử được đánh giá là khá thấp so với kênh giao dịch truyền thống.
Tại Mỹ, theo một cuộc khảo sát của Booz, Allen & Hamilton (1996) đã ước tính chi phí cho một giao dịch qua nhân viên ngân hàng là 1,07USD, trong khi đó chỉ 54 xu cho một giao dịch qua điện thoại, 27 xu giao dịch qua ATM và 1,5 xu giao dịch qua internet (Nathan 1999; Pyun etal. Trong khi tại Phần Lan, phí bình quân cho một giao dịch ngân hàng điện tử chỉ 11xu, so với 1USD khi giao dịch qua ngân hàng (Echikson, 2001). 10 Thông qua dịch vụ ngân hàng điện tử, ngân hàng tiết kiệm được chi phí nhân sự, địa điểm giao dịch, chi phí in ấn, lưu chuyển hồ sơ giao dịch của khách hàng. Đồng thời, việc khách hàng có thể giao dịch mọi lúc, mọi nơi không phụ thuộc vào giờ làm việc truyền thống của ngân hàng sẽ giúp ngân hàng vẫn có thể tăng được thu nhập nhờ vào tần suất giao dịch không ngừng của khách hàng Đồng thời, thông qua dịch vụ ngân hàng điện tử, việc thanh toán, chuyển tiền sẽ dễ dàng hơn, không cần phải tốn các chi phí kiểm đếm tiền mặt, đi kèm cùng các rủi ro liên quan như mất mát, nhầm lẫn, rủi ro tiền giả.
Khách hàng có thể thõa mãn nhu cầu mua sắm của mình thông qua dịch vụ thanh toán trực tuyến mà không phải đến trực tiếp cửa hàng để thanh toán, tiết kiệm được chi phí đi lại. * Đòi hỏi an toàn, bảo mật và rủi ro Dịch vụ ngân hàng điện tử đòi hỏi tính an toàn và bảo mật cao đối với số tiền trong tài khoản của khách hàng, thông tin cá nhân của khách hàng và quá trình thanh toán thông qua ngân hàng điện tử. Đây là vấn đề luôn được các ngân hàng quan tâm hàng đầu khi xây dựng hệ thống giao dịch điện tử. Công nghệ bảo mật, an toàn chính là yếu tố quyết định lòng tin nơi khách hàng, tạo cho khách hàng sự thoải mái, yên tâm khi sử dụng dịch vụ này.
Khác với kênh giao dịch truyền thống, khi giao dịch qua ngân hàng điện tử thì đòi hỏi khách hàng cũng phải tự tạo ra sự an toàn cho bản thân mình. Khách hàng cần tuân thủ đúng quy trình giao dịch của ngân hàng, các quy định về bảo mật để tránh trường hợp mật khẩu và thông tin của mình bị đánh cắp. Các kênh giao dịch dịch vụ ngân hàng điện tử 1. Dịch vụ giao dịch ngân hàng qua hệ thống máy ATM/POS Máy giao dịch tự động ATM: là thiết bị mà chủ thẻ có thể sử dụng để nạp, rút tiền mặt, chuyển khoản, tra cứu thông tin giao dịch thẻ hoặc sử dụng các dịch vụ thanh toán hóa đơn Thanh toán qua POS là hình thức thanh toán không dùng tiền mặt thông qua việc sử dụng kết nối giữa máy thanh toán tại điểm bán hàng (POS – Point of Sale) với ngân hàng phát hành thẻ.
Qua đó, hệ thống tự động trích tiền từ tài khoản của 11 người mua trả cho người bán. Khách hàng sử dụng hình thức này có thể thanh toán tiền hàng hóa dịch vụ, rút tạm ứng tiền mặt tại bất kỳ điểm chấp nhận thẻ nào. Dịch vụ Call center Do quản lý dữ liệu tập trung nên khách hàng có tài khoản tại bất kỳ chi nhánh nào vẫn có thể gọi về số điện cố định của trung tâm để được cung cấp mọi thông tin về sản phẩm, dịch vụ… và thông tin tài khoản cá nhân. Khác với Phone Banking là chỉ cung cấp thông tin lập trình sẵn, Call Center có thể linh hoạt cung cấp thông tin hoặc trả lời các thắc mắc của khách hàng và dịch vụ này giao dịch 24/24.
Dịch vụ ngân hàng tự động qua điện thoại (Phone Banking) Dịch vụ Phone Banking là hệ thống tự động trả lời các thông tin về dịch vụ, sản phẩm Ngân hàng qua điện thoại hoạt động 24/24h. Đặc điểm của Phone Banking là hệ thống này hoàn toàn làm việc tự động dựa trên chương trình đã được lập trình sẵn. Dịch vụ Phone Banking cung cấp cho khách hàng một số tiện ích như: cung cấp tất cả các thông tin về sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng một cách đầy đủ, cập nhật, cung cấp các thông tin hữu ích về các sản phẩm dịch vụ mới, thanh toán hoá đơn và chuyển tiền, tiếp nhận qua điện thoại các khiếu nại, thắc mắc từ khách hàng khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng.