Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành dịch vụ ăn uống và du lịch tại Việt Nam giữ vị trí quan trọng trong việc đóng góp vào tổng doanh thu của ngành dịch vụ du lịch. Trong môi trường kinh doanh dịch vụ ẩm thực có mức độ cạnh tranh ngày càng cao, chất lượng phục vụ tại bộ phận bàn là nhân tố tiếp xúc trực tiếp với khách hàng, có tính chất quyết định đến trải nghiệm thực tế, khả năng gia tăng doanh thu và tỷ lệ quay lại của người tiêu dùng. Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư (tiền thân là cửa hàng bia hơi trực thuộc Công ty Ăn uống Vân Hồ từ năm 1991) là cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống kết hợp giữa nét ẩm thực truyền thống Hà Nội và văn hóa bia hơi. Mặc dù hệ thống Tiêu chuẩn kỹ năng nghề du lịch Việt Nam (VTOS) đã ban hành các quy chuẩn nghiệp vụ nhà hàng, việc vận dụng các tiêu chuẩn này vào mô hình vận hành đặc thù của một nhà hàng có quy mô lớn như Vân Hồ vẫn còn nhiều khoảng trống.

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lương Ngọc Phước tập trung giải quyết yêu cầu hoàn thiện chất lượng dịch vụ của đội ngũ phục vụ bàn nhằm đáp ứng sự phát triển bền vững của cơ sở kinh doanh này.

Mục tiêu nghiên cứu: Mục đích bao trùm của đề tài là đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng phục vụ bàn tại Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tiêu chuẩn phục vụ bàn, các yếu tố tác động và tiêu chí đánh giá chất lượng phục vụ của nhân viên phục vụ bàn trong cơ sở kinh doanh ăn uống.
  2. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh, cơ sở vật chất, chất lượng nhân sự và quy trình phục vụ bàn tại Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư giai đoạn 2015 – 2018.
  3. Đề xuất các nhóm giải pháp cải thiện nhằm nâng cao chất lượng phục vụ của bộ phận bàn phù hợp với định hướng phát triển của nhà hàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu (Chủ thể): Chất lượng phục vụ của bộ phận bàn tại Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư.
  • Khách thể nghiên cứu: Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư, đội ngũ quản lý, giám sát, nhân viên phục vụ và khách hàng sử dụng dịch vụ tại nhà hàng.
  • Phạm vi không gian: Cơ sở kinh doanh Nhà hàng Vân Hồ tại số 2B Hoa Lư, phường Lê Đại Hành, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2018, định hướng giải pháp cho năm 2019 và các năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm:

  • Khái niệm phục vụ và phục vụ bàn: Định nghĩa nghiệp vụ phục vụ bàn (Waiting Staff, Waiter, Waitress) là các vị trí trực tiếp tiếp xúc, tiếp nhận yêu cầu, cung ứng sản phẩm đồ ăn, thức uống và xử lý các vấn đề phát sinh tại khu vực bàn ăn của khách.
  • Phân loại hình thức phục vụ nhà hàng: Bao gồm phục vụ theo định suất (Set Menu Service), phục vụ chọn món (A la carte), tự phục vụ (Buffet) và chọn món theo định suất (Cafeteria). Mô hình của Nhà hàng Vân Hồ áp dụng kết hợp giữa phục vụ chọn món (A la carte) và tiệc đặt trước theo định suất.
  • Tiêu chuẩn nghề nghiệp: Tài liệu Tiêu chuẩn kỹ năng nghề du lịch Việt Nam (VTOS) về Nghiệp vụ Nhà hàng cơ bản.
  • Mối quan hệ liên bộ phận: Khung phối hợp chức năng giữa bộ phận Bàn với Ban Quản lý, bộ phận Lễ tân, Bếp, Bar và Thu ngân.
  • Mô hình các yếu tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá: Hệ thống các tiêu chí gồm cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ nhân viên (ngoại hình, sức khỏe, trình độ chuyên môn, thái độ phục vụ), năng lực quản trị - điều hành, chuẩn hóa quy trình phục vụ và chế độ đãi ngộ, phúc lợi.

Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu: Nghiên cứu giáo trình chuyên ngành Quản trị Kinh doanh Nhà hàng, Nghiệp vụ Nhà hàng, tài liệu tiêu chuẩn VTOS và dữ liệu thứ cấp từ các nguồn quản lý nội bộ.
  • Phương pháp quan sát và trải nghiệm thực tế: Tác giả trực tiếp tham gia làm nhân viên phục vụ bàn tại nhà hàng để theo dõi quy trình vận hành, nhận diện các lỗi thao tác và ghi nhận phản ứng của khách hàng.
  • Phương pháp điều tra xã hội học:
    • Thực hiện phỏng vấn sâu trực tiếp cán bộ quản lý và các giám sát ca của nhà hàng.
    • Sử dụng bảng hỏi khảo sát với dung lượng mẫu $N = 100$ phiếu phát trực tiếp cho khách hàng tại nhà hàng.
    • Tổng hợp, phân tích ý kiến phản hồi công khai của người tiêu dùng trên nền tảng đánh giá ẩm thực Foody.vn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về tiêu chuẩn phục vụ cho nhân viên phục vụ bàn

Chương này tổng hợp hệ thống lý luận căn bản về hoạt động phục vụ ăn uống trong nhà hàng:

  • Trình bày định nghĩa, chức năng và nhiệm vụ cốt lõi của nhân viên phục vụ bàn, đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp tác nghiệp giữa bộ phận Bàn với Lễ tân, Bếp, Bar và Thu ngân để bảo đảm tính liên tục trong cung ứng dịch vụ.
  • Phân tích chi tiết 6 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ: Cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực đội ngũ nhân sự, kỹ năng điều hành của quản lý, thiết kế quy trình phục vụ, chế độ đãi ngộ - phúc lợi và các yếu tố ngoại cảnh (khẩu vị món ăn, sự tương tác của khách).
  • Hệ thống hóa tiêu chuẩn kỹ thuật bày bàn ăn (Table setup) theo 3 bước (Chuẩn bị, Bày bàn, Kiểm tra đối xứng - thẩm mỹ) và xây dựng quy trình chuẩn phục vụ chọn món (A la carte) gồm 12 bước chi tiết:
Bước Tên công đoạn Yêu cầu kỹ thuật chính
Bước 1 Chào khách Đến bàn, chủ động giới thiệu bản thân là nhân viên phục vụ khu vực.
Bước 2 Trải khăn ăn Đứng bên phải khách, thao tác bằng tay phải để mở và trải khăn lên đùi khách.
Bước 3 Phục vụ nước Rót nước lọc khoảng 3/4 ly, đặt bình nước ở vị trí thuận tiện.
Bước 4 Trình thực đơn và danh mục đồ uống Đưa thực đơn bằng hai tay, kiểm tra tính sạch sẽ, thông báo các món tạm hết.
Bước 5 Chuẩn bị lấy yêu cầu Quan sát thời điểm khách sẵn sàng (khoảng 5 phút sau khi xem menu) để tư vấn.
Bước 6 Ghi nhận yêu cầu (Order) Sử dụng phiếu 3 liên (Nhà hàng - Bếp/Bar - Thu ngân), ghi rõ định lượng, ghi chú món.
Bước 7 Chuyển phiếu yêu cầu Chuyển ngay phiếu order về khu vực Bếp và quầy Bar để chế biến kịp thời.
Bước 8 Phục vụ món ăn Phục vụ theo thứ tự khai vị – món chính – tráng miệng; đúng số bàn, đúng yêu cầu.
Bước 9 Dọn sơ bàn ăn Thu dọn đĩa trống từ bên trái khi khách đã dùng xong món chính.
Bước 10 Phục vụ tráng miệng Mang món tráng miệng hoặc gợi ý trà, cà phê sau khi đã dọn sạch bàn.
Bước 11 Thanh toán và tiễn khách Kiểm tra hóa đơn, hỗ trợ phương thức thanh toán, kéo ghế và cảm ơn khách.
Bước 12 Thu dọn và hoàn tất setup Vệ sinh khu vực bàn ăn, sắp xếp bộ đồ ăn mới chuẩn bị cho lượt khách kế tiếp.

Chương 2. Thực trạng phục vụ bàn tại nhà hàng Vân Hồ - 2B Hoa Lư

Chương này đi sâu khảo sát thực tế tình hình kinh doanh và chất lượng phục vụ tại cơ sở:

  • Lịch sử hình thành và cơ sở hạ tầng: Nhà hàng thành lập năm 1991 tại 51 Lê Đại Hành, chuyển về 2B Hoa Lư từ năm 2001. Mặt bằng có tổng diện tích gần $1000\text{ m}^2$ (khu vực phục vụ khách chiếm $500\text{ m}^2$), kết cấu 2 tầng: Tầng 1 gồm không gian mở trong nhà (~20 bàn), khu vực sân ngoài trời (~10 bàn) và 1 phòng VIP lớn; Tầng 2 gồm 8 phòng VIP được thiết kế theo các phong cách Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp với sức chứa từ 6 đến 20 khách/phòng.
  • Kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2015 – 2018:
Năm Doanh thu (nghìn VNĐ) Tỷ lệ tăng doanh thu (%) Chi phí (nghìn VNĐ) Tỷ lệ tăng chi phí (%) Lợi nhuận (nghìn VNĐ) Tỷ lệ tăng lợi nhuận (%)
2015 22.106.214 — 10.655.743 — 11.450.471 —
2016 25.865.876 17,01% 11.621.420 9,06% 14.244.456 24,40%
2017 30.546.781 18,10% 13.023.142 12,06% 17.523.639 23,02%
2018 38.657.823 26,55% 15.423.476 18,43% 23.234.347 32,60%
  • Cơ cấu quản lý và nhân sự bộ phận bàn: Bộ máy điều hành gồm Giám đốc (ông Lê Phú Hà), 1 Quản lý nhà hàng và 4 Giám sát chuyên trách (Giám sát 1: Quản lý đặt bàn; Giám sát 2: Tiếp khách; Giám sát 3: Quản lý ra đồ; Giám sát 4: Quản lý thực đơn). Đội ngũ nhân viên bàn duy trì từ 25 đến 30 người/ca, phân bổ theo ca thẳng (8h00–16h30, 14h00–22h30), ca gãy (10h00–14h30 và 18h00–22h30) và các ca bán thời gian.
  • Phân tích các hạn chế thực tế:
    • Cơ sở vật chất: Khu vực tầng 1 vẫn sử dụng nhiều bộ bàn ghế sắt cũ; hệ thống công tắc đèn chiếu sáng thiếu độ nhạy; khu ngoài trời che bằng dù lớn chưa bảo đảm tiện nghi khi thời tiết xấu.
    • Chất lượng nhân viên: Khoảng 60% nhân viên là sinh viên làm việc bán thời gian, trong đó một nửa không học chuyên ngành du lịch - nhà hàng. Toàn bộ phận chỉ có 12/30 nhân viên lâu năm được đào tạo chính quy (Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch). Nhân sự yếu về ngoại ngữ (e dè khi giao tiếp với khách quốc tế), thiếu hiểu biết chuyên sâu về món ăn, thao tác còn gây tiếng ồn, để lại dấu vân tay trên ly tách, để tay chạm vào thức ăn và chưa tuân thủ đầy đủ thứ tự phục vụ.
    • Kỷ luật và giám sát: Nhà hàng chưa trang bị máy chấm công quét vân tay, dẫn đến tình trạng đi làm muộn, công tác chuẩn bị đầu ca chưa chu đáo; nhân viên có hiện tượng tụ tập nói chuyện riêng vào cuối ca.

Chương 3. Giải pháp cải thiện nhằm nâng cao chất lượng phục vụ bàn tại nhà hàng Vân Hồ - 2B Hoa Lư

Chương này đề xuất các giải pháp căn cứ trên Chiến lược phát triển dịch vụ du lịch Việt Nam năm 2011 và định hướng của cơ sở:

  • Kiện toàn tổ chức và chuẩn hóa quy trình: Xác định rõ bản mô tả công việc, chuẩn hóa việc giao tiếp giữa 4 giám sát với nhân viên bàn; áp dụng nghiêm ngặt quy trình phục vụ chuẩn A la carte và phân chia khu vực phụ trách cụ thể cho từng nhân viên trong ca.
  • Đào tạo và nâng cao nghiệp vụ: Tổ chức các khóa đào tạo nội bộ về kiến thức thực đơn, kỹ năng tư vấn món ăn, xử lý tình huống khiếu nại, kỹ thuật bưng bê không gây tiếng động và đào tạo tiếng Anh giao tiếp chuyên ngành nhà hàng cho nhân viên tiếp xúc khách.
  • Hoàn thiện chế độ đãi ngộ và công cụ quản lý: Lắp đặt máy chấm công vân tay để kiểm soát giờ giấc; thực hiện trả lương theo hiệu quả công việc (KPI), trích thưởng theo doanh số cá nhân/tập thể, bổ sung phụ cấp bằng cấp chuyên môn và chế độ bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn cho nhân sự gắn bó.
  • Nâng cấp cơ sở vật chất: Thay thế đồng bộ bàn ghế sắt tại tầng 1 bằng bàn ghế gỗ; sửa chữa hệ thống công tắc chiếu sáng; bổ sung và kiểm soát chặt chẽ công cụ dụng cụ phục vụ tại các tủ đồ trung chuyển.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính dựa trên dữ liệu văn bản:

  • Số liệu tài chính: Làm rõ tốc độ tăng trưởng doanh thu của nhà hàng đạt 74,87% trong giai đoạn 2015 – 2018 (từ 22,10 tỷ VNĐ năm 2015 lên 38,65 tỷ VNĐ năm 2018), trong khi tốc độ tăng chi phí ở mức 44,74% (từ 10,65 tỷ VNĐ lên 15,42 tỷ VNĐ), đưa lợi nhuận sau thuế năm 2018 đạt 23,23 tỷ VNĐ (tăng 32,6% so với năm 2017).
  • Thực trạng nhân sự: Ghi nhận cơ cấu đội ngũ phục vụ bàn gồm 30 nhân sự với 60% lao động thời vụ, xác định tỷ lệ lao động được đào tạo chuyên môn đạt 40% (12/30 người) và chỉ ra các nguyên nhân trực tiếp dẫn đến phàn nàn của khách hàng (lỗi thao tác, thái độ, thiếu máy chấm công kiểm soát kỷ luật).
  • Dữ liệu khảo sát: Phân tích thực trạng thông qua khảo sát 100 khách hàng và dữ liệu đánh giá trên trang Foody.vn về chất lượng dịch vụ của nhà hàng.

Giải pháp đề xuất:

  • Thiết lập hệ thống 12 bước quy trình phục vụ A la carte gắn liền với đặc điểm kinh doanh ẩm thực truyền thống kết hợp bia hơi.
  • Đề xuất mô hình phân quyền cụ thể cho 4 vị trí giám sát ca và phương án cải tiến đãi ngộ vật chất - phi vật chất nhằm giảm tỷ lệ biến động nhân sự.

Đóng góp của đề tài: Tác giả đã chuyển hóa các nguyên tắc chung của Tiêu chuẩn kỹ năng nghề du lịch Việt Nam (VTOS) thành giải pháp quản trị và quy trình thao tác cụ thể, thích ứng trực tiếp với mô hình nhà hàng ẩm thực truyền thống quy mô lớn, giải quyết mâu thuẫn giữa tính chất phục vụ nhanh của quán bia và yêu cầu phục vụ chuẩn mực của nhà hàng cao cấp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của đề tài: Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm và báo cáo tài chính mới tập trung tại một cơ sở duy nhất trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2018; quy mô mẫu khảo sát xã hội học dừng lại ở mức 100 khách hàng; các giải pháp chưa đo lường định lượng chi phí đầu tư chuyển đổi thiết bị và mức độ hoàn vốn cụ thể.
  • Hướng nghiên cứu mở rộng: Khảo sát trên cỡ mẫu lớn hơn với sự phân tầng nhóm khách hàng (khách phòng VIP và khách khu vực thông thường); nghiên cứu ứng dụng phần mềm quản lý đơn hàng chuyên sâu trên thiết bị cầm tay (POS di động) để đồng bộ hóa thời gian xử lý order giữa bộ phận Bàn, Bếp và Thu ngân.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Quản trị Dịch vụ Du lịch – Lữ hành, Quản trị Khách sạn – Nhà hàng: Cung cấp khung phân tích thực trạng nghiệp vụ bàn, phương pháp thiết kế quy trình A la carte và phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát tại doanh nghiệp F&B.
  • Nhà quản lý, chủ doanh nghiệp ẩm thực truyền thống: Cung cấp bài học thực tiễn về quản trị nhân sự bán thời gian, cơ cấu tổ chức ca kíp, giải pháp liên kết giữa các bộ phận Bàn – Bar – Bếp – Thu ngân và cách thức kiểm soát chất lượng dịch vụ khi mở rộng quy mô kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tình hình tài chính của Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư giai đoạn 2015 – 2018 biến động như thế nào? Tổng doanh thu của nhà hàng tăng từ 22.106.214 nghìn VNĐ (năm 2015) lên 38.657.823 nghìn VNĐ (năm 2018), tương ứng mức tăng 74,87%. Chi phí tăng từ 10.655.743 nghìn VNĐ lên 15.423.476 nghìn VNĐ (tăng 44,74%). Lợi nhuận tăng liên tục qua các năm, từ 11.450.471 nghìn VNĐ (2015) lên 23.234.347 nghìn VNĐ (2018), đạt mức tăng trưởng lợi nhuận 32,6% riêng trong năm 2018.

2. Đội ngũ nhân viên phục vụ bàn tại nhà hàng có đặc điểm cơ cấu ra sao? Mỗi ca làm việc có từ 25 đến 30 nhân viên bàn. Trong đó, 60% là sinh viên làm việc bán thời gian và một nửa số sinh viên này học trái ngành. Chỉ có 12 nhân viên làm việc lâu năm được đào tạo chính quy về Nghiệp vụ Nhà hàng tại Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch.

3. Cơ sở vật chất phục vụ khách tại số 2B Hoa Lư được tổ chức như thế nào? Nhà hàng có tổng diện tích gần $1000\text{ m}^2$ với khu phục vụ khách $500\text{ m}^2$. Tầng 1 gồm khu trong nhà (~20 bàn), khu sân ngoài trời (~10 bàn) dùng quạt hơi nước và 1 phòng VIP lớn. Tầng 2 gồm 8 phòng VIP thiết kế theo phong cách Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp (sức chứa 6 – 20 khách/phòng) có trang bị tivi và điều hòa riêng.

4. Khóa luận ghi nhận những thiếu sót chính nào trong tác phong của nhân viên phục vụ bàn? Nhân sự còn hạn chế về ngoại ngữ khi tiếp xúc khách nước ngoài; để lại dấu vân tay trên ly tách; để tay chạm vào thức ăn; gây tiếng ồn va chạm dụng cụ; ghi nhận sai yêu cầu món (bò tái/chín, món cay/không hành); đi làm muộn do thiếu máy chấm công và tụ tập nói chuyện riêng trong khu vực phục vụ.

5. Ban Quản trị trực tiếp của Nhà hàng Vân Hồ được phân công nhiệm vụ cụ thể như thế nào? Bộ máy quản lý gồm Giám đốc Lê Phú Hà, Quản lý điều hành Nguyễn Thắng và 4 giám sát phụ trách các mảng riêng biệt: Trần Hồng Linh (Giám sát 1 - Quản lý đặt bàn), Nguyễn Thị Thúy Hồng (Giám sát 2 - Tiếp khách), Phan Minh Hương (Giám sát 3 - Quản lý ra đồ) và Phạm Thị Nhung (Giám sát 4 - Quản lý thực đơn).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lương Ngọc Phước đã phản ánh toàn diện thực trạng công tác phục vụ bàn tại Nhà hàng Vân Hồ – 2B Hoa Lư thông qua sự kết hợp giữa lý thuyết nghiệp vụ VTOS và khảo sát thực địa. Bằng việc phân tích chi tiết dữ liệu kinh doanh giai đoạn 2015 – 2018 cùng cơ cấu nhân sự 30 nhân viên bàn, nghiên cứu đã chỉ rõ các điểm nghẽn về trình độ chuyên môn, công cụ giám sát và cơ sở vật chất tầng 1. Hệ thống giải pháp về chuẩn hóa quy trình A la carte 12 bước, lắp đặt máy chấm công, cải tiến chính sách lương thưởng và đào tạo kỹ năng cung cấp cơ sở khoa học thiết thực để nhà hàng nâng cao năng lực cạnh tranh trong phân khúc dịch vụ ẩm thực tại Hà Nội.