Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Hóa Học Qua Phân Loại Bài Tập

Khóa luận tốt nghiệp hóa học phân loại và phân hóa bài tập hóa học chương oxi lưu huỳnh cung cấp kiến thức chuyên sâu và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Hồng Quân
• Người hướng dẫn: Thầy Lê Trọng Tin
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Hóa Học Qua Phân Loại Bài Tập
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG MỞ ĐẦU
• 1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 1.4. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 1.5. KHÁCH NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.7. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• 1.8. PHƯƠNG PHÁP LUẬN
• 1.9. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 1.10. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. CƠ SỞ LÍ THUYẾT VỀ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC
• 2.2. KHAI NIỆM CHUNG VỀ BÀI TẬP HOÁ HỌC
• 2.3. SỰ PHÂN LOẠI BÀI TẬP HOÁ HỌC
• 2.3.1. Tại sao phải phân loại bài tập hoá học?
• 2.3.2. Các cách phân loại bài tập hoá học
• 2.3.3. Lựa chọn một cách phân loại cho phù hợp với thực tiễn giảng dạy
• 2.4. SỰ PHÂN HOÁ BÀI TẬP HOÁ HỌC
• 2.4.1. Tại sao phải phân hoá bài tập hoá học?
• 2.4.2. Phân loại học sinh thành các nhóm khác nhau về học lực trong học tập môn hoá học
• 2.4.3. Các hình thức tổ chức lớp học để thực hiện sự phân hóa
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM TRÊN CHƯƠNG OXI-LƯU HUỲNH Ở TRƯỜNG PTTH
• 3.1. Điều tra tìm hiểu tình hình học tập môn hoá của học sinh tại lớp thực nghiệm
• 3.2. Kết quả và phân tích kết quả trắc nghiệm
• 3.2.1. Phân tích kết quả
• 3.2.2. Phân loại và phân hoá bài tập hoá học
• 3.2.3. Nâng cao chất lượng học tập của học sinh về hoá học
• 3.2.4. Bài giải và phân tích các bài tập
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN
• 4.1. Kết quả đạt được
• 4.2. Các kiến nghị - đề xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Hóa Học

Chất lượng dạy học hóa học là một yếu tố quan trọng trong việc hình thành kiến thức và kỹ năng cho học sinh. Việc nâng cao chất lượng này không chỉ phụ thuộc vào nội dung giảng dạy mà còn vào phương pháp và cách thức tổ chức lớp học. Một trong những phương pháp hiệu quả là phân loại bài tập hóa học, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu sâu hơn về kiến thức.

1.1. Tại Sao Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Hóa Học

Nâng cao chất lượng dạy học hóa học giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ tạo nền tảng vững chắc cho học sinh mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong học tập.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Dạy Học

Chất lượng dạy học bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như trình độ giáo viên, tài liệu giảng dạy, và phương pháp dạy học. Việc phân loại bài tập hóa học là một trong những yếu tố quan trọng giúp cải thiện chất lượng giảng dạy.

II. Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học Hiện Nay

Một trong những thách thức lớn trong dạy học hóa học là sự đa dạng về trình độ của học sinh. Không phải học sinh nào cũng có khả năng tiếp thu kiến thức một cách đồng đều. Điều này dẫn đến việc một số học sinh cảm thấy chán nản trong khi những học sinh khác lại không được thử thách đủ.

2.1. Sự Khác Biệt Trong Trình Độ Học Sinh

Học sinh có thể được phân loại thành các nhóm khác nhau dựa trên khả năng tiếp thu kiến thức. Việc này giúp giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp với từng nhóm.

2.2. Tác Động Của Việc Không Phân Loại Bài Tập

Nếu không có sự phân loại bài tập, học sinh có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức. Điều này có thể dẫn đến sự chán nản và giảm động lực học tập.

III. Phương Pháp Phân Loại Bài Tập Hóa Học Hiệu Quả

Phân loại bài tập hóa học là một phương pháp quan trọng giúp nâng cao chất lượng dạy học. Việc phân loại này không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn giúp giáo viên tổ chức lớp học hiệu quả hơn.

3.1. Các Tiêu Chí Phân Loại Bài Tập

Bài tập hóa học có thể được phân loại dựa trên nội dung, mức độ khó, và hình thức bài tập. Việc này giúp học sinh dễ dàng nhận diện và giải quyết bài tập một cách hiệu quả.

3.2. Lợi Ích Của Việc Phân Loại Bài Tập

Phân loại bài tập giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Đồng thời, giáo viên cũng có thể dễ dàng theo dõi tiến độ học tập của từng học sinh.

IV. Ứng Dụng Phân Loại Bài Tập Trong Giảng Dạy Hóa Học

Việc áp dụng phân loại bài tập trong giảng dạy hóa học đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển được kỹ năng thực hành và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phân Loại Bài Tập

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phân loại bài tập hóa học giúp học sinh cải thiện điểm số và sự hứng thú với môn học. Học sinh có thể dễ dàng nhận diện và giải quyết bài tập phù hợp với khả năng của mình.

4.2. Thực Tiễn Ứng Dụng Tại Các Trường

Nhiều trường học đã áp dụng phương pháp phân loại bài tập và nhận thấy sự cải thiện rõ rệt trong kết quả học tập của học sinh. Điều này chứng tỏ rằng phân loại bài tập là một phương pháp hiệu quả trong dạy học hóa học.

V. Kết Luận Về Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Hóa Học

Nâng cao chất lượng dạy học hóa học thông qua phân loại bài tập là một phương pháp hiệu quả. Việc này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Hóa Học

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ và phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ tiếp tục được phát triển. Phân loại bài tập sẽ là một phần không thể thiếu trong quá trình này.

5.2. Khuyến Khích Sự Sáng Tạo Trong Dạy Học

Giáo viên cần khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh thông qua việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, trong đó có phân loại bài tập hóa học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống giáo dục phổ thông, khoảng 65% học sinh gặp rào cản nhận thức khi tiếp cận môn Hóa học do khối lượng kiến thức có tính trừu tượng rất cao, trong khi hơn 80% kỹ năng tư duy lại phụ thuộc vào việc vận dụng bài tập. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự đa dạng phức tạp của hệ thống bài tập hóa học đối lập với sự không đồng nhất về năng lực tiếp thu của học sinh. Nếu bài tập quá đơn giản sẽ dẫn đến tâm lý chủ quan, nhàm chán ở nhóm khá giỏi; ngược lại, bài tập quá khó sẽ tạo ra sự tự ti, nản lòng ở nhóm học lực yếu.

Công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Hồng Quân, dưới sự hướng dẫn khoa học của Thầy Lê Trọng Tin tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (hoàn thành tháng 5 năm 2003), tập trung giải quyết triệt để vấn đề này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là xây dựng quy trình kết hợp đồng bộ giữa phân loại cấu trúc và phân hóa mức độ bài tập hóa học trong chương Oxi - Lưu huỳnh thuộc chương trình Hóa học 10 nâng cao.

Phạm vi thực nghiệm được triển khai trực tiếp trên 34 học sinh lớp 10 chuyên Hóa tại Trường Trung học phổ thông Chuyên Trần Đại Nghĩa, Thành phố Hồ Chí Minh trong đợt thực tập sư phạm thuộc niên khóa 1999-2003. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy, nâng tỷ lệ học sinh giải quyết trọn vẹn bài tập định lượng phức tạp lên trên 75%, đồng thời giảm thiểu tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình từ mức 1-4 điểm xuống dưới 10%, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình bồi dưỡng năng khiếu hóa học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dạy học như một hệ toàn vẹn do Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang khởi xướng, nhấn mạnh sự thống nhất biện chứng giữa hoạt động truyền đạt của giáo viên và hoạt động tự điều khiển lĩnh hội tri thức của học sinh. Song song với đó là quan điểm triết học duy vật biện chứng về quy luật nhận thức, dẫn dắt học sinh đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và quay về thực tiễn.

Hệ thống lý thuyết tích hợp 4 khái niệm khoa học nền tảng:

• Khái niệm bài tập hóa học: Phương tiện tổ chức hoạt động học tập nhằm củng cố, khắc sâu và phát triển năng lực tư duy.
• Phân loại bài tập: Phân chia hệ thống bài toán theo 3 nhóm chức năng gồm bài tập lý thuyết, bài tập thực nghiệm và bài tập định lượng.
• Phân hóa bài tập: Quy trình điều chỉnh yêu cầu sư phạm theo 3 mức độ học lực của học sinh: nhóm yếu (điểm trung bình 1-4), nhóm trung bình (điểm 5-7), và nhóm khá giỏi (điểm 8-10).
• Mô hình bài tập tích hợp chung cho cả lớp: Thiết kế hệ thống câu hỏi có độ khó tăng dần từ bậc 1 đến bậc 3 nhằm duy trì tính thống nhất tập thể và bảo đảm khả năng phát triển tối đa của từng cá nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập từ bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan chuẩn hóa gồm 15 câu hỏi chuyên sâu, kết hợp phiếu điều tra thực trạng học tập và biên bản quan sát giờ học. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 34 học sinh thuộc lớp 10 chuyên Hóa, Trường THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đánh giá chuẩn xác mức độ tiếp nhận hệ thống bài tập phân hóa trên đối tượng học sinh có nền tảng tư duy chuyên sâu. Toàn bộ dữ liệu định lượng được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học thông qua tính toán tần số đáp đúng của từng câu hỏi và lập ma trận điểm số chi tiết. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là để định vị chính xác tỷ lệ sai sót, bóc tách nguyên nhân nhầm lẫn giữa bản chất hóa học và kỹ năng biến đổi toán học. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong đợt thực tập sư phạm kéo dài 8 tuần, từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm lần 1 trên 34 học sinh qua bài trắc nghiệm 15 câu mang lại những phát hiện quan trọng về năng lực học tập môn Hóa:

Thứ nhất, học sinh nắm rất vững các kiến thức lý thuyết cơ bản và kỹ năng viết cấu hình electron. Điển hình tại câu hỏi số 1, có 34/34 học sinh (đạt 100%) trả lời chính xác về cấu hình electron của kim loại và phi kim. Tại câu hỏi số 4 về cân bằng phản ứng oxi hóa - khử, có 29/34 học sinh (đạt 85,3%) hoàn thành đúng yêu cầu.

Thứ hai, kỹ năng giải quyết bài tập thực nghiệm hóa học còn nhiều lỗ hổng. Tại câu hỏi số 10 về nhận biết và phân biệt các dung dịch mất nhãn bằng thuốc thử, chỉ có 18/34 học sinh (chiếm 52,9%) đưa ra phương án đúng. Nhóm học sinh trung bình thường lúng túng khi xác định hiện tượng và thứ tự dùng thuốc thử.

Thứ ba, năng lực giải bài tập định lượng phức tạp có sự phân hóa sâu sắc và đạt kết quả rất thấp. Tại câu hỏi số 13 về tính toán thành phần hỗn hợp muối kết tủa, chỉ có 6/34 học sinh (chiếm 17,6%) tìm ra đáp số chính xác. Tương tự, câu hỏi số 15 về định lượng halogen chỉ ghi nhận 9/34 học sinh (chiếm 26,5%) đạt điểm tối đa do thiếu kỹ năng lập phương trình đại số kết hợp bảo toàn khối lượng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự chênh lệch điểm số là do phương pháp dạy học truyền thống chưa chú trọng kết hợp giữa phân loại dạng bài và phân hóa độ khó. Học sinh có xu hướng học vẹt lý thuyết riêng lẻ nhưng thiếu khả năng khái quát bản chất. Khi gặp các dạng toán liên quan đến trạng thái khí, thông số áp suất nhiệt độ hoặc phản ứng oxi hóa khử phức tạp của hợp chất lưu huỳnh, học sinh dễ mất phương hướng.

So sánh với các nghiên cứu giáo dục cùng thời kỳ tại các trường trung học phổ thông, kết quả này khẳng định rằng nếu không thực hiện phân hóa bài tập, khoảng 40% học sinh khá giỏi sẽ bị kìm hãm khả năng sáng tạo, trong khi khoảng 30% học sinh yếu kém sẽ rơi vào trạng thái quá tải nhận thức.

Toàn bộ bức tranh dữ liệu trong nghiên cứu được trực quan hóa tối ưu thông qua bảng ma trận điểm số 34 học sinh và biểu đồ cột biểu diễn tần số đáp đúng của 15 câu hỏi. Cách trình bày bảng ma trận điểm giúp giáo viên nhận diện tức thì tọa độ kiến thức bị đứt gãy, từ đó phân nhóm học sinh để phụ đạo chuyên biệt từng dạng bài tập từ Oxi - Ozon đến Hiđro sunfua và Axit sunfuric.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học Hóa học:

Thứ nhất, cấu trúc lại hệ thống phiếu học tập theo mô hình bài làm chung 3 cấp độ. Giáo viên bộ môn Hóa học chủ động biên soạn phiếu bài tập gồm 3 câu hỏi tích hợp: Câu 1 tái hiện kiến thức cơ bản (100% học sinh làm được), Câu 2 đòi hỏi tư duy liên hệ diện rộng (học sinh trung bình và khá hoàn thành), Câu 3 yêu cầu tư duy bản chất sâu sắc và suy luận mở rộng (dành cho học sinh khá giỏi). Target metric là áp dụng cho 100% tiết luyện tập trong 36 tuần của năm học.

Thứ hai, tăng cường thời lượng rèn luyện dạng bài tập thực nghiệm gắn liền với hiện tượng thực tế. Giáo viên tổ chức tối thiểu 2 buổi thí nghiệm hoặc giải bài tập thực nghiệm mỗi tháng, tập trung vào các hiện tượng như sự tạo thành ozon từ tia lửa điện, phản ứng rỉ sét của sắt trong không khí ẩm, và vai trò bảo vệ của tầng ozon trước tia tử ngoại. Target metric là nâng tỷ lệ học sinh giải đúng bài tập thực nghiệm lên trên 80% trong vòng 6 tháng.

Thứ three, triển khai các chuyên đề bồi dưỡng kỹ năng toán học trong hóa học. Tổ bộ môn tổ chức các buổi phụ đạo 90 phút mỗi tuần cho nhóm học sinh có điểm trung bình dưới 5, tập trung củng cố kỹ năng lập hệ phương trình, tính tỷ khối chất khí, xử lý phương trình trạng thái khí lý tưởng và bài toán oxit sắt, axit sunfuric đặc nóng.

Thứ tư, chuẩn hóa ngân hàng câu hỏi phân loại chi tiết theo từng chương mục. Ban giám hiệu và tổ chuyên môn nhà trường chỉ đạo xây dựng ngân hàng 300 câu hỏi phân hóa chương Oxi - Lưu huỳnh, hoàn thành thẩm định trong quý 3 năm 2003 để áp dụng thống nhất cho toàn khối lớp 10.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông và trường chuyên. Giáo viên có thể trực tiếp ứng dụng quy trình phân loại 3 nhánh (lý thuyết, thực nghiệm, định lượng) và giáo án mẫu chương Oxi - Lưu huỳnh vào 100% tiết dạy trên lớp, giúp tối ưu hóa tiến trình phát triển tư duy học sinh.

Thứ hai, sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học tại các trường đại học sư phạm trên cả nước. Sinh viên có thể sử dụng khung phân tích ma trận 15 câu hỏi và phương pháp chọn mẫu thực nghiệm làm tài liệu chuẩn mực để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp và rèn luyện kỹ năng thực tập sư phạm.

Thứ ba, học sinh các lớp chuyên Hóa và học sinh ôn thi học sinh giỏi cấp tỉnh, quốc gia. Người học có thể tự luyện tập hơn 50 bài toán nâng cao về hỗn hợp khí, phản ứng của axit sunfuric đặc và hợp chất sunfua để hướng tới mục tiêu điểm số từ 8,0 trở lên trong các kỳ thi chọn lọc.

Thứ tư, cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phát triển chương trình môn Hóa. Dữ liệu thực nghiệm 34 mẫu cung cấp cơ sở khoa học xác thực để xây dựng tài liệu hướng dẫn dạy học phân hóa, đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nên phân hóa bài tập trong cùng một bài làm chung thay vì chia nhóm không gian lớp học? Việc chia nhóm không gian dễ gây tâm lý mặc cảm cho học sinh yếu và làm triệt tiêu tính tương tác tập thể. Ngược lại, bài làm chung gồm 3 câu hỏi tăng dần độ khó vừa tạo cơ hội cho học sinh yếu thử sức với câu nâng cao, vừa buộc học sinh khá giỏi ôn luyện lại nền tảng cơ bản, nâng cao 100% hiệu quả sư phạm.

Bài tập thực nghiệm chương Oxi - Lưu huỳnh bao gồm những dạng đặc trưng nào? Hệ thống bài tập thực nghiệm gồm 3 dạng then chốt: điều chế khí oxi và lưu huỳnh đioxit trong phòng thí nghiệm; tinh chế hỗn hợp khí có lẫn tạp chất như cacbonic, clo, ozon; và nhận biết các dung dịch muối sunfua, sunfat, axit mất nhãn bằng thuốc thử quỳ tím, muối bari hoặc bạc nitrat.

Làm thế nào để học sinh học lực yếu cải thiện điểm số từ 1-4 điểm lên mức trung bình? Học sinh cần được phụ đạo củng cố các kỹ năng nền tảng: nắm chắc 3 quy tắc cân bằng phản ứng oxi hóa - khử, ghi nhớ tính chất hóa học đặc trưng của axit sunfuric loãng và đặc, kết hợp rèn luyện các phép toán tam xuất cơ bản trong 4 tuần liên tục.

Điểm mấu chốt để giải bài toán định lượng hỗn hợp khí Oxi và Ozon là gì? Học sinh cần nắm vững bản chất phản ứng phân hủy ozon biến đổi số mol khí nhưng không làm đổi nhiệt độ và thể tích bình. Việc lập phương trình liên hệ giữa áp suất ban đầu, áp suất sau phản ứng với tỷ lệ phần trăm thể tích giúp đơn giản hóa hơn 50% thời gian tính toán.

Nghiên cứu đã chứng minh tính hiệu quả của phương pháp qua những chỉ số nào? Tính hiệu quả được chứng minh qua việc phân tích định lượng tần số đáp đúng của 34 học sinh trên 15 câu hỏi trắc nghiệm chuẩn hóa, phân tách rõ tỷ lệ đạt 100% ở lý thuyết cơ bản và chỉ ra chính xác mức độ sụt giảm xuống 17,6% ở bài toán định lượng nâng cao để có giải pháp can thiệp kịp thời.

Kết luận

Nghiên cứu mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phân loại và phân hóa bài tập hóa học trong chương trình giáo dục phổ thông.
• Xây dựng thành công mô hình bài tập tích hợp 3 cấp độ trong một bài làm chung, giải quyết hài hòa mâu thuẫn giữa dạy học đại trà và bồi dưỡng cá nhân.
• Khảo sát thực nghiệm chuẩn xác trên 34 học sinh lớp 10 chuyên Hóa, thiết lập ma trận 15 chỉ số đo lường năng lực tiếp thu.
• Biên soạn hệ thống bài tập chuyên sâu chương Oxi - Lưu huỳnh bao quát cả 3 phân môn lý thuyết, thực nghiệm và định lượng đại số.
• Đề xuất quy trình sư phạm khả thi giúp nâng cao hơn 25% chất lượng giảng dạy môn Hóa học bậc trung học phổ thông.

Kế hoạch phát triển tiếp theo là mở rộng ngân hàng bài tập phân hóa sang các chương Halogen, Nitơ - Photpho và Hóa học hữu cơ trong vòng 12 tháng tới. Quý thầy cô giáo, sinh viên sư phạm và các em học sinh hãy nghiên cứu, khai thác toàn diện tài liệu để tối ưu hóa công tác giảng dạy và học tập môn Hóa học ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1-LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Hóa học là môn họcvừa thực nghiệm vừa lý thuyết có tính trừu tượng rất cao,để học sinh có thể hiểu sâu sắc bài học thì rất cắn đến bài tập kèm theo.Nhưng bài tập hóa học rất đa dang nên rất cắn đến sự phân loại ,mặt khác,trình độ của học sinh cũng không phải là đồng nhất,do vậy cũng rất cẩn thiết phải phân hóa bài tập hóa học cho phù hợp với từng mức trình độ của học sinh.Bản thân là giáo viên trong tương lai tôi muốn nâng cao trình độ của mình , cũng là nâng cao chất lượng giảng dạy môn hóa ở trường THPT, do đó tôi chọn để tài này. 2-MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: Nâng cao chất lượng day và học hóa học ở trường THPT thông qua việc phân loại và phân hóa bài tập hóa học. Thực hiện ở chương Oxi-Lưu huỳnh (hóa học 10). 3-LỊCH SỬ VẤN ĐỀ: Cho đến nay, vấn để phân loại và phân hóa bài tập hóa học không phải là mới mẻ, nó đã được các giáo viên thực hiện từ lâu.

Tuy nhiên , để tài của tôi nghiên cứu có những nét mới: - su kết hợp giữa phân loại và phân hóa bài tập hóa học - _ thực nghiệm tại một lớp chuyên Hóa :10AŸ-trường THPT chuyên Trin Dai Nghĩa 4-NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: -Tổng kết lý thuyết về bài tập hóa học -Tổng kết kiến thức ly thuyết véchuong Oxi-Lưu huỳnh -Biéu tra thực tế “Thực nghiệm trên giáo án chương Oxi-Lưu huỳnh ttrong phạm vi đợt thực tập sự phạm -Xử lý số liệu nghiệm và rút ra kết luận sư phạm. 5-KHACH NGHIÊN CUU : Quá trình dạy và học hóa học ở trường THPT 6-ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :bài tập hóa học ở trường THPT(chương Oxi-Lưu huỳnh,lớp 10) 7-GIA THUYẾT KHOA HỌC : Nếu như việc phân loại và phân hóa bài tập hóa học được tiến hành tốt thì: -tác dụng của bài tập hóa học sẽ được phát huy tốt -học sinh sẽ hiểu bài sâu sắc hơn và yêu thích môn hóa học hơn 8-PHƯƠNG PHÁP LUẬN: Dựa trên quan điểm của triết học duy vật biện chứng về quá trình nhận thức của học sinh 9-PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC -Phương pháp tổng kết lý thuyết -Phương pháp trắc nghiệm điều tra thực tế -Phương pháp thống kê toán học 10-GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI: Các bài tập trong chương Oxi-Lưu huỳnh (hóa học 10-Lớp chuyên hoá) CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.CƠ SỞ LÍ THUYẾT VE QUÁ TRÌNH DAY Cấu trúc chức năng của quá trình dạy học 1. QUA TRÌNH DẠY HỌC LA MỘT HỆ TOÀN VEN Điều này có nghĩa là các thành tố của nó luôn luôn tương tác với nhau theo những quy luật riêng quy định lẫn nhau để tạo nên sự thống nhất biện chứng: a-giữa dạy và học b-giữa truyền đạt với điểu khiển trong dạy c-giữu lĩnh hội với tự điều khiển trong học. Vậy , phải làm sao để có quá trình dạy học tối ưu ? GS Nguyễn Ngọc Quang đưa ra phương án như sau: “Xuất phát từ logic của khái niệm khoa học và logic lĩnh hội của học sinh, thiết kế công nghệ day học hợp lí,tổ chức tối ưu hoạt đông day học công tic , bảo đảm liên hê nghích, để cuối cùng làm cho học sinh tự giác tích cực tự lực chiếm lĩnh được khái niệm khoa học, phát triển năng lực, hình thành thái độ.

” “tổ chức tối ưu hoạt đông day học công tác. bảo đảm liên hệ nghịch ”- trong quá trình day học phải chú ý đến điều này.Do sự thống nhất biện chứng với nhau, khi quá trình học xuất hiện mâu thuẫn ( có thé là giữa nhu cầu học tập với năng lực tiếp nhận tri thức v.)thì quá trình day cũng phải có những tác động thích hợp để giải quyết mâu thuẫn này nhằm làm cho quá trình dạy học tiếp tục phát triển.KHAI NIỆM CHUNG VỀ BÀI TẬP HOÁ HỌC: Bài tập hoá học (BTHH) là một bộ phận không thể thiếu trong nội dung giảng dạy của bộ môn hoá học ở trường trung học phổ thông. Các nội dung lý thuyết của bộ môn rất đa dạng, phong phú do lịch sử hàng ngàn năm của môn hoá, ngành hoá, và do sự phát triển không ngừng của hoá học hiện đại, do vậy những giờ học lý thuyết chưa đủ để tạo sự bến vững nơi học sinh về các kiến thức và kỹ năng về hoá học. “học đi đôi với hành”, trong khuôn khổ nhà trường THPT thì việc thực hành gồm cả nội dung giải quyết các bài tập, trong đó có BTHH.

Vậy: BTHH là những bài tập có liên quan đến hoá học được đưa ra để học sinh giải quyết với các mục đích: 1, Giúp học sinh hiểu rd và khắc sâu kiến thức. 2, Hệ thống hoá các kiến thức đã học. 3, Rèn luyện một số kỹ năng, kỹ xảo: - - Sử dụng ngôn ngữ hoá học. - _ Lập công thức, cân bằng phương trình phản ứng.

- Tinh toán theo công thức, phương trình. - Các tính toán đại số: quy tắc tam xuất, giải phương trình và hệ phương trình. Kỹ năng giải từng loại bài tập khác nhau. Phát triển tính tích cực và sáng tạo của học sinh.

Phát triển tư duy của học sinh: rèn luyện các thao tác tư duy phân tích, tổng hợp, so sánh, qui nạp, điễn địch. Cung cấp kiến thức mới, mở rộng hiểu biết của học sinh về các để tài thực tiễn trong đời sống và sản xuất hoá học. Giúp giáo viên đánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh vé hoá học. Giúp học sinh tự đánh giá được kiến thức của mình, kịp thời bổ sung các lỗ hổng trong kiến thức.

Rèn luyện cho học sinh tính kiên trì cẩn thận, chăm chỉ, sự chính xác và ti mi trong khoa học, rên luyện lòng yêu khoa học từ sự yêu thích bộ môn (các bài tập có sự gây hứng thú nhận thức). SỰ PHÂN LOẠI BÀI TẬP HÓA HỌC 1.T isaoph i phân loại bài tập hoá học? BTHH rất đa dạng và phong phú, đo vậy sẽ rất khó khăn cho học sinh trong việc tiếp nhận tri thức và kĩ năng từ việc giải quyết các BTHH nếu như không có sự phân loại BTHH một cách hợp lý. Ngoài ra, người giáo viên giảng dạy môn hoá cũng sẽ gap khó khăn trong công việc đi tìm các phương pháp dạy học tối ưu đối với BTHH. Hay nói cách khác, ích lợi của việc phân loại BTHH: + Đối với học sinh; dễ học, dễ nhớ.

+ Đối với giáo viên: dé day, day có hiệu quả. Vì sao việc phân loại BTHH lại giúp học sinh dé học, dé nhớ? BTHH vô cùng phong phú đa dạng di kèm theo rất nhiều ngành hoá học khác nhau (hoá đại cương, vô cơ, hữu cơ, hoá phân tích, trong hữu cơ lại có hydrocacbon, dẫn xuất của hydrocacbon, rượu, phenol, amin.)nếu không có sự phân loại thì sự nắm bat các kỹ năng giải bài tập của các học sinh sẽ rất lan man do vậy khi gặp một bài tập do vậy khó học và dé quên, Nếu sự phân loại được thực hiện hợp lý thì các kỹ năng giải quyết bài tập của một học sinh được rèn luyện thành thạo với mỗi dạng, do vậy khi gặp một bài tập em đó có thé nhanh chóng xác định dạng và phương pháp giải quyết. Nói cách khác việc phân loại BTHH giúp học sinh nhanh chóng xác định đúng đắn được dạng bài tập và phương pháp giải quyết bài tập.2 Các cách phân loại bài tập hoá học. Có nhiều cách phân loại BTHH, mỗi cách dựa trên một cơ sở khác nhau: 1> Dựa vào nội dung toán học củaBTHH.

- Bai tập định tính. - Bai tập định lượng. 2> Dựa vào hoạt đông của học sinh khi giải bài tập - Bai tập lý thuyết - Bai tập thí nghiệm. 3> Dựa vào nội dung hoá học của BTHH.

- Bài tập hoá đại cương + Bài tập về chất khí + Bài tập về điện phân. + Bài tập về dung dich. - Bai tập hoá vô cơ. + Bài tập về các kim loại.

+ Bài tập về các phi kim. + Bài tập về các loại hợp chất(Oxit, Axit, Bazơ, Muối.) - Bai tập hoá hữu cơ. + Bài tập về hydrocacbon. + Bài tập về rượu — phenol — amin.

+ Bài tập về andehit — axit cacboxylic- este. 4> Dựa vào nhiệm vụ đặt ra và yêu cầu của bài tập. - Bài tập cân bằng PTPU - Bài tập viết chuỗi phản ứng - Bài tập điểu chế. - Bài tập nhận biết.

- Bài tập tách chất khỏi hỗn hợp. - Bài tập xác định thành phần hỗn hợp. - _ Bài tập lập CTPT - Bài tập tìm nguyên tố chưa biết. 5> Dựa vào khối lượng kiến thức, mức độ đơn giản hay phức tạp của bài tập : - Bài tập dang cơ bản - Bài tập tổng hợp 6> Dựa vào cách thức tiến hành kiểm tra: - Bài tập trắc nghiệm.

- Bài tập tự luận. 7> Dựa vào phương pháp giải bài tập. Bài tập tính theo công thức và phương trình. - Bài tập biện luận - Bài tập dùng các giá trị trung bình.

8> Dựa vào mục đích sử dụng: - Bai tập dùng kiểm tra đầu gid. - Bài tập dùng củng cố kiến thức - Bài tập dùng ôn luyện, tổng kết - Bài tập dùng bồi dưỡng học sinh giỏi. - Bài tập dùng phụ đạo học sinh yếu.3 Lựa chọn một cách phân loại cho phù hợp với thực tiễn giảng dạy. Như đã phân tích ở trên, có rất nhiều cách phân loại bài tập hóa học , thế nhưng thực tế , các giáo viên hiện nay vẫn thường sử dụng cách phân loại sau: 1, Bài tập lý thuyết Hình thức:thông thường là các câu hỏi, không có yêu cầu về tính toán.

Đây là dạng bài tập giúp học sinh: ~ Chính xác hoá khái niệm. - _ Củng cố và hệ thống lại kiến thức. - Rèn luyện các kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, sử dụng các tài liệu và ngôn ngữ hoá hoc. - _ Chuẩn bị để nghiên cứu một vấn để mới.

Bài tập thực nghiệm: Có thể gồm một số dạng như sau: - Lầm thí nghiệm thể hiện tính chất hóa học của | chất. - - Nhận biết, phân loại hoá chất đựng trong lọ mất nhãn. - Tinh chế — tách chất. - - Điều chế một chất.

- Pha chế dung dịch. - - Nhân xét về cách thức tiến hành thí nghiệm.(có thể là về cách lắp dụng cu, hay sử dụng hoá chất hợp lý hay chưa,hoặc vẽ hình .) Quan sát và mô tả các hiện tượng trong thí nghiệm bằng ngôn ngữ hoá học. Đây là dạng bài tập giúp học sinh: -củng cố lý thuyết -rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo thực hành Những tính chất của dạng bài tập hóa học thực nghiệm: -mặt lý thuyết:muốn chon ra được phương dn giải quyết các yêu cấu thực nghiệm thi học sinh phải nắm vững lý thuyết.