chương 1, tác giả luận văn mong muốn bước đầu đi sâu vào phân tích một số khái niệm thuật ngữ về nhạc Jazz, về Guitar điện tử bởi những thuật ngữ này bổ trợ cho bản thân trong quá trình viết luận văn và đi sâu hơn về nghề nghiệp của bản thân. Những khái niệm thuật ngữ về nhạc Jazz, về Guitar điện tử đã được nhiều nhà nghiên cứu trong nước và thế giới bàn tới, tôi xin được đi vào một số nét khái quát về những thuật ngữ nói trên nhằm làm sáng tỏ cho nội dung luận văn. Một số khái niệm thuật ngữ Trong phần này, chúng tôi chủ yếu xin trình bày về một số khái niệm thuật ngữ chung về dạy học, dạy học âm nhạc cũng như một số thuật ngữ về hệ thống phương pháp giảng dạy âm nhạc. Trong phần này, những khái niệm thuật ngữ về nhạc Jazz nói chung và Guitar Jazz nói riêng, chúng tôi xin phép được sử dụng nguyên bản tiếng Anh, phần vì đây đã là những thuật ngữ mang tính quốc tế, phần vì khả năng dịch thuật có hạn, sợ rằng nếu dịch có thể bị sai nghĩa của thuật ngữ.
- Khái niệm về dạy học: “Dạy để nâng cao trình độ văn hóa và phẩm chất đạo đức, theo chương trình nhất định” [18, trang 307]. Đối với việc ứng dụng khái niệm này vào trong luận văn, chúng tôi hiểu rằng dạy học nhạc Jazz cho môn Guitar điện tử tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội là việc phát triển khả năng diễn tấu Guitar điện tử cho sinh viên. Trong quá trình dạy học này, ngoài việc phát triển năng lực về kỹ thuật, người thầy còn cần đặc biệt chú ý tới việc truyền đạt những tri thức cơ bản về nhạc Jazz để các em có những cảm nhậc sâu sắc về cảm xúc âm nhạc. Qua quá trình cảm nhận này, chúng ta sẽ từng bước 9 giáo dục cho các em về ý thức thẩm mỹ, đạo đức cũng tình yêu quê hương đất nước nhằm đào tạo những nghệ sĩ Guitar Jazz có phẩm chất đạo đức tốt.
- Âm nhạc: Trước hết, chúng ta cần hiểu một cách khái quát về thuật ngữ “âm nhạc”. Âm nhạc được hiểu như: “Nghệ thuật dùng âm thanh làm phương tiện để diễn đạt tư tưởng và tình cảm” của con người [18 - trang 20]. - Dạy học âm nhạc: Việc dạy học âm nhạc được hiểu là có những nét chung của khái niệm “dạy học” mặc dù dạy học âm nhạc có những nét đặc thù riêng của ngành nghệ thuật độc đáo này. Dạy học âm nhạc trước hết cũng là một công việc giảng dạy hay nói cách khác là việc giảng dạy một nghệ thuật dùng âm thanh để diễn đạt tư tưởng và tình cảm của con người.
Theo chúng tôi suy nghĩ thì việc giảng dạy một nghệ thuật dùng âm thanh để diễn đạt tư tưởng và tình cảm của con người là một công việc rất trừu tượng. Người giáo viên nghệ sĩ âm nhạc nói chung và người thầy dạy học nhạc Jazz cho môn Guitar điện tử tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội đều cần hiểu một cách sâu sắc về vai trò của người thầy phải truyền đạt cho sinh viên các phương pháp và khả năng kỹ thuật chơi đàn để có thể dùng âm thanh để diễn đạt tư tưởng và tình cảm của con người. Trong dạy học âm nhạc nói chung và dạy học nhạc Jazz cho môn Guitar điện tử nói riêng, đó là việc người thầy cần làm rõ sự khác biệt giữa Guitar gỗ (Acoustic Guitar) và Guitar điện tử. Chúng ta cần lưu ý tới hai vấn đề quan trọng trong các loại nhạc cụ phương Tây nói chung và Guitar điện tử nói riêng, đó là dạy phát triển kỹ thuật diễn tấu và đa dạng hóa các khả năng thể hiện cảm xúc âm nhạc.
- Jazz: 10 “Kiểu hòa đàn dân gian của những người da màu ở Mĩ, có tiết tấu mạnh mẽ, với những sự ứng tác của cá nhân hay tập thể” [18 - trang 606]. Thuật ngữ “nhạc Jazz” xuất hiện tại Việt Nam cũng có nguồn gốc từ nhạc Jazz Mỹ và thế giới. Mặc dù mãi tận thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh mới có khoa nhạc Jazz ảnh hưởng của nhạc Jazz từ Pháp đã xuất hiện chủ yếu qua các ban nhạc tiền bối khi chơi trong các khách sạn, nhà hàng và rạp chiếu phim vào giữa thế kỷ XX. Ảnh hưởng của nhạc Jazz tới các thể loại nhạc nhẹ từ Nam ra Bắc đã được nhiều tác giả đề cập tới đặc biệt trong thể loại Jazz Rock.
Việc dạy học nhạc Jazz cho môn Guitar điện tử tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội trong thực chất chính là nhạc nhẹ (dòng nhạc giải trí) với những ảnh hưởng của nhạc Jazz. Vì vậy, đối với giáo viên và sinh viên nhạc nhẹ tại đây, việc nghiên cứu và ứng dụng các phong cách nhạc Jazz chính là sự trang bị những kiến thức cốt lõi cho ngành nghề, giúp cho các nghệ sĩ nắm vững hơn về kỹ thuật cũng như phong cách âm nhạc. - Thể hiện: “ Làm cho thấy rõ nội dung trừu tượng nào đó bằng hình thức cụ thể. Trình bày, miêu tả bằng phương tiện nghệ thuật.
bằng những hình tượng sinh động”. Thuật ngữ “thể hiện” đôi khi còn được hiểu như “phương pháp biểu hiện” đặc biệt thường được giới nhạc công đề cập tới và sử dụng trong nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ phương Tây. Sự giải thích của Từ điển tiếng Việt – Viện Ngôn ngữ học nói trên đề cập tới một số khái niệm cần được lưu ý. Đó là việc thể hiện nội dung trừu tượng bằng một hình thức cụ thể.
Việc thể hiện cũng chính là “sự trình diễn”, “biểu diễn” hoặc “diễn đạt” những hình tượng âm nhạc qua thế giới của âm thanh sống động. - Cảm xúc: 11 “Rung động trong lòng do tiếp xúc với sự việc gì đó” [18 - trang 135]. Ngoài những yếu tố kỹ thuật thì việc thể hiện những cảm xúc của tác phẩm âm nhạc thông qua lăng kính của người nghệ sĩ biểu diễn (trong đó có nghệ sĩ biểu diễn nhạc Jazz) chính là nguồn sức mạnh đi sâu vào tình cảm của người nghe. Chính những cảm xúc trong khi sáng tác âm nhạc, biểu diễn hay thưởng thức âm nhạc là “suối nguồn” tươi mát cho việc phát triển khả năng thẩm mỹ, tình yêu quê hương đất nước.
Trong việc dạy học nhạc Jazz cho môn Guitar điện tử, chúng tôi luôn coi trọng sự thể hiện cảm xúc của sinh viên bởi dù là nhạc cổ điển bác học hay nhạc dân gian truyền thống, hay nhạc Jazz, nhạc nhẹ thì việc thể hiện cảm xúc luôn là những đòi hỏi đầu tiên và cuối cùng trong kết quả của tiến trình dạy học nhạc Jazz cho môn Guitar điện tử tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Một đôi nét khái quát về sự hình thành và phát triển của nhạc Jazz Sau khi nghiên cứu tư liệu “History Of Jazz” (2017) của Wynton Marsals và Jelly Roll Morton thuộc Lyncohn Center, tác giả luận văn đã có những hiểu biết sâu hơn về nhạc Jazz. Như vậy, Jazz là sự hòa trộn của các dòng nhạc Swing, Blues, Bebop, Ragtime và Fusion. Nhạc Jazz đem đến cho người nghe nhiều cảm xúc khác nhau, lúc buồn vui, khi trầm lắng sôi động.
Riêng với thể loại nhạc này, các nhạc công chính là người sáng tác những bản Jazz mới bằng cách vừa chơi nhạc, vừa ngẫu hứng thổi hồn mình phiêu lãng qua những nốt nhạc. Mỗi lần họ chơi, bản nhạc dường như có một sức sống mới mẻ hơn tùy vào cảm xúc của họ. Các nhạc công nhạc Jazz thực sự khiến cho khán giả đi từ những bất ngờ này đến những bất ngờ khác, rất thú vị, cuốn hút bằng sự phá cách trong các giai điệu truyền thống và những xúc cảm lớn trong từng khoảnh khắc bay bổng, phiêu du, da diết lạ kỳ. 12 Nhạc Jazz có từ thế kỷ 19.
Người Mỹ - Phi bắt đầu phát triển thể loại nhạc này vào cuối những nǎm 1880. Từ âm nhạc của người Mỹ da đen và những bài hát buồn về những năm tháng sống cuộc đời nô lệ, họ đã tạo ra thể loại nhạc Blues. Bên cạnh nhạc Blues, nhạc Ragtime (nhạc ractim của người Mỹ da đen) cũng có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành của nhạc Jazz. Thể loại nhạc này vào những nǎm 1890 rất được ưa chuộng tại miền Nam nước Mỹ.
Các nhạc sĩ người Mỹ - Phi và những người lai da đen ở New Orleans, Louisiana là người phát triển thể loại nhạc Jazz vào đầu những năm 1900. Các nhạc công này trong những buổi trình diễn tại các lễ kỹ niệm và cuộc diễu hành ngày hội đã ngẫu hứng sáng tạo thêm vào những bản nhạc đã viết từ trước. Thể loại nhạc này có khởi xuất từ New Orleans và ngày nay thường được gọi là nhạc Jazz cổ điển, Jazz truyền thống hay còn gọi là nhạc Jazz Dixieland. Từ New Orleans, các nhạc sĩ như Jelly Roll Morton, Sidney Bechet và King Oliver đã đưa nhạc Jazz đến nhiều nơi khác.
Từ đó, nhạc Jazz ngày càng được ưa chuộng và được thế giới biết đến. Các nhà sử học thường gọi những nǎm 1920 là thời đại nhạc Jazz hay còn gọi là thời kỳ hoàng kim của thể loại nhạc Jazz Mỹ. Trong thời kỳ này, lớp thanh niên ở miền Tây đã tạo ra một thể loại nhạc mới. Người ta gọi đây là thể loại nhạc Jazz phong cách Chicago.
Sau đó, thể loại nhạc Jazz có tên gọi là Swing cũng trở nên rất phổ biến ở Mỹ. Sau Thế chiến II, nhạc Jazz phong cách Swing không được ưa chuộng nữa. Người ta đã thay đổi sở thích để đến với những thể loại nhạc mới lạ. Một trong những loại nhạc đó là Bebop, hay còn gọi là nhạc Pop.
Thể loại nhạc này xuất hiện vào đầu những năm 1940, do những nhạc sĩ trẻ như nhạc công chơi kèn trompet Dizzy Gillespie, tay kèn saxophone Charlie Parker, nghệ sĩ dương cầm Thelonious Monk và Bud 13 Powell khởi nguồn. Sau đó, Bebop dần trở nên phố biến. Thể loại nhạc này có những biến tấu đem lại cho người nghe nhiều điều bất ngờ thú vị. Cho đến những nǎm 1950, nhạc cool Jazz cũng rất phổ biến.
Tay kèn Saxophone Lester Young và tay Guitar Charlie Christian là những người đầu tiên khởi nguồn loại nhạc này. Các nhạc cụ của Cool Jazz đem lại những giai điệu âm thanh nhẹ nhàng du dương hơn nhạc Bebop. Thời kỳ này người ta rất yêu chuộng nhạc Jazz. Có khá nhiều câu lạc bộ nhạc Jazz xuất hiện và các đĩa nhạc Jazz bán rất chạy.
Việc đưa ra những đĩa nhạc có thời lượng dài hơn đã thu hút được nhiều người khiến nhạc Jazz càng trở nên nổi tiếng.