CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NHÂN VIÊN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm và định nghĩa cơ bản 1. Quản trị nhân lực Quản trị nhân lực là một thuật ngữ có từ lâu đời, có nguồn gốc từ các nền văn minh lâu đời của nhân loại. Trải qua quá trình phát triển của xã hội loài người thì quản trị nhân lực đã ngày càng phát triển và được phổ biến rộng rãi và cuối cùng đã trở thành một môn khoa học độc lập.
Hiện nay có khá nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm quản trị nhân lực. Theo tác giả Bùi Hoàng Lợi, trong cuốn quản trị nhân sự “ Quản trị nhân lực là sự phối hợp một cách tổng thể các hoạt động hoạch định, tuyển mộ, tuyển chọn, duy trì, phát triển động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tài nguyên nhân lực thông qua tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chiến lược”. Theo giáo sư người Mỹ Dimock “ Quản trị nhân lực bao gồm toàn bộ các biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân viên của một tổ chức và giải quyết tất cả các trường hợp xảy ra có liên quan đến một loại công việc nào đó”. Nhưng khái niệm theo cách tiếp cận của trường Đại Học Thương Mại trong cuốn giáo trình Quản trị nhân lực của Th.s Nguyễn Thùy Dương và PGS.TS Hoàng Văn Hải đồng chủ biên, NXB Thống kê, 2010 thì “Quản trị nhân lực là tổng thể các hoạt động quản trị liên quan đến việc tạo ra, duy trì, phát triển và sử dụng có hiệu quả yếu tố con người trong tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp”.
Vậy chúng ta có thể thấy rằng quản trị nhân lực là một lĩnh vực cụ thể của quản trị vì nó cần thực hiện thông qua các chức năng quản trị như hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát một cách đồng bộ và phối hợp chặt chẽ. Quản trị nhân lực phải được thực hiện chặt chẽ với các lĩnh vực quản trị khác như: Quản trị chiến lược, quản trị tài chính…với phương diện là hoạt động hỗ trợ, quản trị nhân lực phải phục vụ cho các hoạt động quản trị tác nghiệp khác bởi các lĩnh vực này không thể thực hiện được nếu thiếu quản trị nhân lực. Nguyễn Hoàng Ngọc-K6HQ1C 5 Khoa Quản trị doanh nghiệp Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Thương Mại 1. Đào tạo nhân lực Đào tạo nhân lực là quá trình cung cấp các kiến thức, hoàn thiện các kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp giúp cho người lao động trong doanh nghiệp có trình độ trong tay nghề và kỹ năng phù hợp để thực hiện công việc theo yêu cầu hiện tại và tương lai.
Như vậy đào tạo nhân lực là quá trình đào tạo cho tất cả các đối tượng trong doanh nghiệp bao gồm có nhà quản trị và đội ngũ nhân viên, đào tạo không đơn thuần là đào tạo chuyên môn tay nghề, đào tạo trình độ hiểu biết hay các phẩm chất khác cho người lao động mà còn là để nâng cao các kỹ năng quản trị, kỹ năng nhân sự, phương pháp làm việc sao cho hiệu quả… Đào tạo là hoạt động hoàn toàn đúng và cần thiết theo quy luật pháp triển của xã hội, vì với thị trường ngày càng được thương mại hóa mở rộng giao lưu thì việc nâng cao trình độ cho nguồn nhân lực của doanh nghiệp là hết sức quan trọng. Đào tạo nhân lực còn giúp doanh nghiệp nâng cao tính cạnh tranh và hiệu quả sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp. Đào tạo nhân viên Đào tạo nhân viên là một phần trong đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp. Việc hiểu như thế nào là đào tạo nhân viên thì còn tùy vào các nhà quản trị có các tiếp cận và quan niệm khác nhau.
Chính vì thế có các khái niệm khác nhau của các tác giả như: Theo quan điểm của GS.TS Nguyễn Thành Độ và PGS.TS Nguyễn Ngọc Huyền, Quản trị kinh doanh, NXB trường ĐHKTQD, 2007 thì đào tạo nhân viên được hiểu là “Đào tạo là những nội dung đòi hỏi do công việc mới yêu cầu vì thế người lao động cần tích lũy các kỹ năng giúp thực hiện công việc mới và môi trường”. Khái niệm này muốn nhấn mạnh đào tạo đối với công việc mới. Còn theo góc tiếp cận của Nguyễn Hải Sản, Quản trị doanh nghiệp, NXB Tài chính, năm 2007 thì đào tạo nhân viên là “Để người lao động tiếp thu kịp thời các công nghệ hiện đại vào trong công việc một cách thường xuyên”. Ngoài ra còn một cách tiếp cận được coi là phản ánh được gần toàn diện công tác đào tạo nhân viên trong doanh nghiệp và đây cũng là khái niệm mà đề tài này tập chung áp dụng.
Đó là đào tạo nhân viên theo quan niệm của Th.S Vũ Thùy Dương và PGS.TS Hoàng Văn Hải, Giáo trình quản trị nhân lực, ĐHTM, NXB Thông kê, 2010. Nguyễn Hoàng Ngọc-K6HQ1C 6 Khoa Quản trị doanh nghiệp Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Thương Mại “Đào tạo nhân viên là quá trình giúp cho nhân viên có trình độ tay nghề và các kỹ năng phù hợp để thực hiện theo yêu hiện tại và tương lai”. Đào tạo là một công việc quan trọng và không thể thiếu cho người lao động và doanh nghiệp do môi trường kinh doanh luôn luôn không ngừng biến động chính vì thế nhân viên cần phải được đào tạo để thích ứng kịp thời với những biến đổi đó. Ngoài ra đào tạo còn nhằm mục đích hội nhập nhân viên mới để họ có thể thích ứng được môi trường làm việc tại doanh nghiệp thông qua việc đào tạo về văn hóa doanh nghiệp.
Các nội dung của công tác đào tạo nhân viên trong doanh nghiệp 1. Xác định nhu cầu đào tạo nhân viên 1. Mục đích xác định nhu cầu đào tạo nhân viên Xác định nhu cầu đào tạo của doanh nghiệp đồng thời nhằm mục đích xác định nhu cầu đào tạo của nhân viên từ đó nâng cao tính hiệu quả, chính xác nhu cầu đào tạo của nhân viên. Tránh những lãng phí không đáng có trong việc sử dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp.
Ngoài ra trong một doanh nghiệp mỗi con người có kiến thức cơ bản khác nhau, có những hoài bão, nguyện vọng, sở thích và tiềm năng khác nhau. Do vậy cần xác định đúng nhu cầu đào tạo ở từng bộ phận từng cá nhân một cách phù hợp nhất. Căn cứ xác định nhu cầu đào tạo nhân viên Để xác định chính xác nhu cầu đào tạo nhân viên thì có những căn cứ sau: Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Dựa vào chiến lược trong tương lai của doanh nghiệp để xác định nhu cầu đào tạo nhân viên. Nếu doanh nghiệp muốn tăng cường tính cạnh tranh cũng như vị thế trên thị trường thì ngoài những công tác tác nghiệp khác thì công tác nâng cao chất lượng chính nhân viên trong nội tại doanh nghiệp là hết sức quan trọng và cần thiết.
Đồng thời việc muốn củng cố niềm tin cũng như tăng cường nhiều hơn sự lựa chọn của khách hàng thì việc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho nhân viên phải được tiến hành song song cùng các công tác quản trị khác. Kế hoạch nhân sự của doanh nghiệp Từ kế hoạch cụ thể của phòng nhân sự sẽ biết được chúng ta cần đào tạo những ai và bộ phận nào từ đó ưu tiên cho những nhu cầu đó trước các nhu cầu của bộ phận Nguyễn Hoàng Ngọc-K6HQ1C 7 Khoa Quản trị doanh nghiệp Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Thương Mại khác, của nhân viên khác. Hoặc có những chính sách luân chuyển bộ phận hay thêm mới, giảm bớt nhân viên lấy đó làm căn cứ xác định nhu cầu đào tạo. Trình độ công nghệ của doanh nghiệp Để biết được nhu cầu đang cần đào tạo cái gì thì cần phải biết doanh nghiệp đang sử dụng những gì trong quá trình làm việc và trình độ của nhân viên đáp ứng được đến đâu của khoa học kỹ thuật.
Cần phải đào tạo cho họ những gì để họ đáp ứng tốt nhất đối với hệ thống máy móc công nghệ trong doanh nghiệp. Tiêu chuẩn thực hiện công việc Mỗi công việc đòi hỏi kỹ năng riêng và hành vi cần thiết để thực hiện tốt công việc là khác nhau. Vì vậy đòi hỏi các kỹ năng cũng như phẩm chất là hoàn toàn khác nhau. Chính vì thế tiêu chuẩn thực hiện công việc đặt ra nội dung đào tạo cho từng đối tượng lao động khác nhau.
Thông thường thì các doanh nghiệp dựa vào tiêu chuẩn thực hiện công việc để xác định nhu cầu đào tạo cho nhân viên. Trình độ năng lực chuyên môn của nhân viên Đây là căn cứ quan trọng để xác định nhu cầu đào tạo nhân viên trong doanh nghiệp. Các yếu tố như trình độ chuyên môn, tay nghề, năng lực, các đặc tính cá nhân của người lao động quyết định ai là người cần thiết được đào tạo. Nguyện vọng của nhân viên Trong doanh nghiệp nhu cầu đào tạo của mỗi nhân viên là khác nhau, điều đó phụ thuộc vào phẩm chất, năng lực và ý chí của mỗi con người.
Nhu cầu đào tạo thay đổi ở từng cấp cũng như ở từng cá nhân chính vì thế để việc xác định nhu cầu đào tạo được chính xác phải nghiên cứu kỹ nguyện vọng này. Nguyện vọng của nhân viên có tác động không nhỏ đến việc xác định mục tiêu đào tạo. Xây dựng kế hoạch đào tạo nhân viên 1. Mục đích xây dựng kế hoạch đào tạo nhân viên Khi doanh nghiệp đã xác định được nhu cầu đào tạo của nhân viên thì cần phải làm bước tiếp theo đó là xây dựng kế hoạch đào tạo nhân viên.
Để chủ động trong quá trình triển khai thực hiện từ đó mang lại hiệu quả cao tránh mất thời gian và tiền của cho doanh nghiệp thì cần phải có một bản kế hoạch càng chi tiết càng cụ thể càng tốt. Ngoài ra việc xây dựng kế hoạch đào tạo nhân viên còn giúp nhà quản trị biết được các công việc cần phải làm trong quá trình đào tạo. Đồng thời việc xây dựng kế hoạch giúp nhà quản trị kiểm soát được những công việc đã thực hiện và chưa thực hiện được. Nguyễn Hoàng Ngọc-K6HQ1C 8 Khoa Quản trị doanh nghiệp Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Thương Mại 1.
Căn cứ xây dựng kế hoạch đào tạo nhân viên a. Mục tiêu đào tạo nhân viên Trong mỗi doanh nghiệp ở mỗi thới kỳ khác nhau thì mục tiêu đào tạo nhân viên là khác nhau, việc căn cứ vào mục tiêu đào tạo giúp doanh nghiệp đề ra được hình thức và phương pháp đào tạo cho bản kế hoạch đào tạo.