CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trong chương này, tác giả tổng quan toàn bộ các nghiên cứu là các luận văn Thạc sỹ, luận án Tiến sỹ, đề tài nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến xuất khẩu lao động nói chung và đào tạo cho lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài nói riêng. Tác giả thấy rằng, các nghiên cứu đã được thực hiện đã khái quát lý luận về xuất khẩu lao động và thực trạng hoạt động XKLĐ và quản lý nhà nước về XKLĐ, quản lý hoạt động xuất khẩu lao động của các doanh nghiệp ở nước ta và đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện và đổi mới hệ thống tổ chức và cơ chế quản lý hoạt động XKLĐ của nước ta như giải pháp hoàn thiện pháp luật và chính sách, phát triển thị trường lao động ngoài nước, chấn chỉnh, sắp xếp, tổ chức lại các doanh nghiệp XKLĐ, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động XKLĐ, cần thiết phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đi làm việc ở nước ngoài. Đồng thời, cũng đúc rút một số kinh nghiệm của các nước trong khu vực Đông Nam Á trong hoạt động XKLĐ nói chung. Một số nghiên cứu cũng đã đề cập đến công tác đào tạo cho lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài và đề xuất giải pháp phải nâng cao chất lượng công tác đào tạo.
Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa đi sâu làm rõ lý thuyết về đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài; chưa nghiên cứu chi tiết về dạy nghề, ngoại ngữ và bồi dưỡng kiến thức cần thiết; chưa có phân tích cụ thể về công tác đào tạo nghề, những ưu - khuyết điểm, những tồn tại - hạn chế của công tác đào tạo cho lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài nói chung và tại các tổ chức, doanh nghiệp nói riêng; chưa làm rõ nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế đó nên việc đưa ra đề xuất, khuyến nghị cho công tác đào tạo cũng khá chung chung, khó thực hiện. Do đó, việc thực hiện nghiên cứu này nhằm làm rõ cơ sở lý thuyết về đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài, phân tích thực trạng công tác đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài tại một doanh nghiệp nhằm tìm ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó để tìm ra giải pháp nâng cao chất lượng cho lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài là hết sức cần thiết. Đồng thời, trong chương này tác giả cũng làm rõ phương pháp nghiên cứu của toàn bộ luận văn. Phương pháp nghiên cứu của tác giả chủ yếu là tổng quan tài liệu và khảo sát thực tế.
Với phương pháp tổng quan tài liệu, tác giả tổng quan toàn ii bộ hệ thống luật pháp, cơ chế chính sách liên quan đến đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài và kinh nghiệm của các nước trong việc đào tạo nâng cao chất lượng cho lao động đi làm việc ở nước ngoài. Với phương pháp khảo sát thực tế, tác giả khảo sát một số lãnh đạo công ty, cán bộ/giảng viên đang làm việc tai công ty và các học viên đang tham gia đào tạo tại công ty trong khoảng thời gian 2011 – 2013 bằng công cụ phỏng vấn là các bảng hỏi bán cấu trúc, nhằm xác định các nhân tố tác động đến công tác đào tạo và chất lượng đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài tại Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư thiết bị đường sắt. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trường hợp, chỉ tập trung vào nghiên cứu hoạt động đào tạo tại Công ty cổ phần Vật tư thiết bị đường sắt Virasimex với số lượng mẫu hạn chế nên các phân tích và kết luận trong báo cáo này chỉ trong phạm vi Virasimex mà không có ý nghĩa suy rộng toàn bộ hoạt động đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài; Về thu thập số liệu, nội dung khảo sát có một số vấn đề khá nhạy cảm như đánh giá chất lượng đào tạo của công ty, tại thời điểm mà học viên đang tham gia học tập, đào tạo cũng như cán bộ đang thực hiện công tác đào tạo tại công ty nên khi trả lời phỏng vấn, học viên và cán bộ đào tạo có thể né tránh trả lời hay cung cấp thông tin chưa thực sự chính xác; Về cơ cấu mẫu không đồng đều giữa các thị trường nên việc phân tích, đánh giá theo thị trường không phù hợp nên trong nghiên cứu này không phân loại theo thị trường nước đến làm việc. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐÀO TẠO CHO LAO ĐỘNG ĐI LÀM VIỆC Ở NƯỚC NGOÀI Trong chương này, tác giả làm rõ 5 nội dung cơ bản như sau: Một là, các khái niệm về người lao động đi làm việc ở nước ngoài và hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài: Người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là công dân Việt Nam cư trú tại Việt Nam, có đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật Việt Nam và của nước tiếp nhận người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo quy định của Luật này.
Hiện nay, theo Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài quy iii định hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài có 8 nội dung, trong đó, đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài là nội dung thứ 3 trong hoạt động xuất khẩu lao động, được đánh giá là một trong những nội dung quan trọng nhất, quyết định đến điều kiện làm việc, thu nhập, cuộc sống của người lao động khi làm việc ở nước ngoài. Đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài bao gồm 3 nội dung chính: dạy nghề, ngoại ngữ và bồi dưỡng kiến thức cần thiết. Dạy nghề, ngoại ngữ, bồi dưỡng kiến thức cần thiết cho người lao động nhằm tạo nguồn lao động đi làm việc ở nước ngoài có trình độ kỹ năng nghề, ngoại ngữ, kiến thức pháp luật và kiến thức cần thiết khác phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động. Hai là, các nội dung của đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài bao gồm: ngành/nghề đào tạo, thời gian đào tạo, nội dung – chương trình – giáo trình đào tạo, số lượng và chất lượng giáo viên đào tạo, cơ sở vật chất, trang thiết bị của các cơ sở đào tạo.
Ba là, các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến công tác đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài: trong phần này, tác giả chỉ rõ có 6 yếu tố chủ yếu tác động đến hoạt động đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài của các cơ sở đào tạo, bao gồm: 1) Quan điểm của nhà nước về hoạt động XKLĐ, 2) Hệ thống pháp luật, 3) Trình độ, cơ cấu lao động, cơ cấu ngành nghề, 4) Sự cạnh tranh giữa các quốc gia, 5) Quan hệ chính trị, kinh tế của nước xuất khẩu và nước nhập khẩu lao động, 6) Phong tục, tập quán của các nước nhập khẩu lao động. Bốn là, chất lượng công tác đào tạo và một số tiêu chí đánh giá chất lượng công tác đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài Trong phần này, tác giả đã đưa ra các quan điểm về chất lượng công tác đào tạo, bao gồm: chất lượng công tác đào tạo được đánh giá bằng “Đầu vào” và “Đầu ra”, chất lượng được đánh giá bằng “Giá trị gia tăng”. Tuy nhiên, toàn bộ nội dung đánh giá chất lượng đào tạo, tác giả sử dụng khái nhiệm của tổ chức Đảm bảo chất lượng giáo dục đại học quốc tế như sau: Tổ chức đảm bảo chất lượng giáo dục đại học quốc tế đã đưa ra hai khái niệm về chất lượng giáo dục/đào tạo là (i) Tuân theo các chuẩn quy định và (ii) Đạt được các mục tiêu đề ra. Theo đó, tác giả đưa ra một iv số tiêu chí đánh giá chất lượng công tác đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài, bao gồm: i) Nguồn lực đầu vào: Học viên, chương trình đào tạo, hoạt động đầo tạo, đội ngũ quản lý, giáo viên, tài chính ii) Tiêu chí đầu ra: Học viên có kiến thức, kỹ năng; học viên thích ứng với môi trường làm việc và cuộc sống; lao động phải về nước trước hạn.
Năm là, kinh nghiệm đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài ở một số nước và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam Trong phần này, tác giả tổng hợp kinh nghiệm xuất khẩu lao động nói chung và đào tạo cho lao động trước khi đưa đi làm việc ở nước ngoài nói riêng của một số nước như Philippines, Thái Lan, Trung Quốc và Sri Lanka là những nước có công tác xuất khẩu lao động tương tự như Việt Nam. Tác giả thấy rằng, muốn làm tốt công tác đào tạo cho lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài, cần: (i) Làm tốt công tác thông, (ii) Chương trình đào tạo định hướng sẽ có hiệu quả nhất nếu được thiết kế phù hợp với nhu cầu của từng nhóm lao động, tùy thuộc vào nước đến hoặc ngành nghề việc làm cụ thể, (iii) Coi trọng vai trò và vị trí của các đối tác xã hội, (iv) Có chính sách quản lý tài chính đối với đào tạo nguồn nhân lực xuất khẩu, hỗ trợ XKLĐ, (v) Có chính sách thị trường, đa dạng hoá loại hình, xác định ngành nghề mũi nhọn để đẩy mạnh xuất khẩu lao động, (vi) Chương trình đào tạo định hướng sẽ có hiệu quả nhất nếu được thiết kế phù hợp với nhu cầu của từng nhóm lao động, tùy thuộc vào nước đến hoặc ngành nghề việc làm cụ thể. (vii) Coi trọng vai trò và vị trí của các đối tác xã hội. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO CHO LAO ĐỘNG ĐI LÀM VIỆC Ở NƯỚC NGOÀI TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN XUẤT NHẬP KHẨU VẬT TƯ THIẾT BỊ ĐƯỜNG SẮT (VIRASIMEX) Trong chương này, tác giả làm rõ các nội dung cơ bản sau: v Một là, giới thiệu tổng quan về Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư thiết bị đường sắt (Virasimex) bao gồm: nguồn lực của công ty, đối tác, thị trường xuất khẩu lao động, … Hai là, đánh giá thực trạng chất lượng công tác đào tạo cho lao động đi làm việc ở nước ngoài tại công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư thiết bị đường sắt (Virasimex) Về thời gian đào tạo, công ty đã thực hiện theo đúng quy định pháp luật về đào tạo nghề cho lao động đi làm việc ở nước ngoài; khá phù hợp với yêu cầu thực tế dạy và học tại Virasimex.