Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CUNG ỨNG DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG CẤP TỈNH 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CUNG ỨNG DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG CẤP TỈNH 1. Các khái niệm liên quan tổ chức thực hiện pháp luật về cung ứng dịch vụ hành chính công cấp tỉnh 1. Khái niệm dịch vụ hành chính công Thuật ngữ “dịch vụ công” lần đầu tiên được nêu trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 (khóa VIII) (năm 1999) và đến Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX (năm 2001) đã khẳng định: “.
cung cấp một số dịch vụ công với sự giám sát của cộng đồng. Thông qua đó, Nhà nước có thể tập trung sức lực để thực hiện những nhiệm vụ quan trọng hơn” [+-14]. Đến Đại hội XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam DVHCC được nhấn mạnh: “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, xây dựng và thực hiện chính phủ điện tử, hướng tới chính phủ số. Tăng cường khả năng tiếp cận DVHCC của những đối tượng khó khăn đặc thù.
Thúc đẩy việc xử lý hồ sơ công việc trên môi trường mạng hướng tới cơ quan nhà nước “không giấy tờ” [+-15]. Có thể thấy, qua các giai đoạn, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định nhất quán xây dựng chính quyền điện tử và tăng cường sự giám sát của người dân. Dịch vụ hành chính công là một hợp phần nằm trong “nền hành chính nhà nước”. Có 4 yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước: (1) Hệ thống thể chế nhà nước; (2) Hệ thống tổ chức hành chính nhà nước; (3) Nhân sự trong bộ máy hành chính nhà nước; (4) Các nguồn lực vật chất cần thiết cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
4 yếu tố trong nền hành chính nhà nước là một thể thống nhất, có mối quan hệ gắn bó hữu cơ với nhau, trong đó yếu tố con người trong bộ máy hành chính nhà nước luôn luôn là quan trọng nhất, 11 quyết định nhất đến hiệu quả, hiệu lực của nền hành chính. DVHCC “là những hoạt động phục vụ các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân, do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện dựa vào thẩm quyền hành chính - pháp lý của Nhà nước”. Để hiểu một cách sâu sắc về DVHCC, trước tiên cần làm rõ được hệ thống các khái niệm về dịch vụ, dịch vụ công. Theo quan điểm của tác giả thì “dịch vụ là những hoạt động mang tính phục vụ chuyên nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu nào đó của con người, của xã hội”, khái niệm “dịch vụ” mang tính bao trùm khá rộng, bởi hiện nay ở bất cứ lĩnh vực nào trong đời sống đều có hoạt động cung cấp dịch vụ.
Đặc biệt, cùng với xu hướng phát triển kinh tế - xã hội, việc xã hội hóa các dịch vụ nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng các dịch vụ công của người dân nhanh hơn, nhiều hơn; giảm tải cho một số cơ quan nhà nước khi cung cấp dịch vụ tới người dân. Đây là một chủ trương, một việc làm có ý nghĩa to lớn giúp thúc đẩy nền hành chính công Việt Nam hoạt động hiệu quả hơn (một điển hình như việc thành lập các văn phòng công chứng tư). Khái quát từ thực tiễn nền hành chính công ở nước ta, có thể hiểu khái niệm “dịch vụ công” như sau: “Dịch vụ công là những hoạt động phục vụ các lợi ích chung, thiết yếu, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của tổ chức và công dân do Nhà nước trực tiếp thực hiện hoặc chuyển giao cho các cơ sở ngoài Nhà nước thực hiện nhằm mục tiêu hiệu quả và công bằng”. Bên cạnh đó, xét theo lĩnh vực cung ứng dịch vụ thì dịch vụ công còn được chia làm ba loại, gồm: Dịch vụ công trong lĩnh vực sự nghiệp; dịch vụ công trong lĩnh vực công ích và dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính nhà nước hay còn gọi là DVHCC.
Từ đó có thể đưa ra khái niệm về DVHCC như sau: Dịch vụ hành chính công là dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật không vì mục tiêu lợi nhuận, do cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân được ủy quyền thực hiện nhằm cung cấp thông tin, ban hành quyết định hành chính thực hiện giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật. 12 Mỗi dịch vụ hành chính công gắn liền với một thủ tục hành chính để giải quyết hoàn chỉnh một công việc cụ thể liên quan đến tổ chức, cá nhân. Từ khái niệm có thể thấy một đặc trưng cơ bản của loại dịch vụ này: Do chủ thể là các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện để đáp ứng nhu cầu của người dân. Có thể nói dịch vụ công, hay DVHCC chính là một hợp phần nằm trong “nền hành chính nhà nước”, có thể hiểu: Nền hành chính nhà nước là tổng thể các tổ chức và quy chế hoạt động của bộ máy hành chính, có trách nhiệm quản lý công việc hằng ngày của Nhà nước, do các cơ quan có tư cách pháp nhân công quyền tiến hành để giữ gìn trật tự công, bảo vệ quyền lợi công và phục vụ nhu cầu hằng ngày của nhân dân [+-16].
Có bốn yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước: Hệ thống thể chế nhà nước, hệ thống tổ chức hành chính nhà nước, nhân sự trong bộ máy hành chính nhà nước, các nguồn lực vật chất cần thiết cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Nền hành chính nhà nước là một thể thống nhất, một cấu trúc để thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào quản lý đời sống xã hội. Do đó, các yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước có mối quan hệ gắn bó hữu cơ, không thể tách rời và có ảnh hưởng lẫn nhau. Như vậy, có thể thấy, vấn đề “DVHCC trong nền hành chính nhà nước” đang là vấn đề lớn được cả xã hội quan tâm.
Muốn xây dựng một nền hành chính công vững mạnh thì trước hết phải làm tốt khâu cải cách hành chính công, nâng cao các DVHCC, giúp người dân tiếp cận dịch vụ tốt hơn, nhằm hướng tới thực hiện mục tiêu “dân chủ, công bằng, văn minh”, đưa đất nước phát triển và hội nhập, phù hợp với xu thế chung của khu vực và thế giới. Khái niệm cung ứng dịch vụ hành chính công Một trong những chức năng cơ bản của Nhà nước giao cho nền hành chính đảm trách là cung ứng dịch vụ công. Nền hành chính ngày càng phát triển, vì vậy dịch vụ công được mở rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, đồng thời cần phối hợp và điều hòa các nguyện vọng cá nhân với lợi ích của cộng đồng, của đất nước, hướng tới các 13 mục tiêu của một xã hội dân chủ. Nhiều hoạt động cung ứng dịch vụ công được chuyển giao dần cho các khu vực ngoài Nhà nước thực hiện.
Tức là Nhà nước không tự mình giải quyết tất cả các vấn đề xã hội mà đẩy mạnh dân chủ hóa gắn với phân quyền, xã hội hóa nhằm tập trung thực hiện tốt vai trò “lái thuyền”. Cung ứng DVC là do Nhà nước hoặc khu vực tư thực hiện, tuy nhiên, quản lý cung ứng DVC lại là chức năng quan trọng của Nhà nước. Tuy nhiên, vấn đề đưa ra là, nhà nước sẽ quản lý như thế nào và quản lý bằng cách nào để một mặt, thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ của người dân, của cộng đồng xã hội, mặt khác vẫn bảo đảm sự bình ổn, phát triển lâu dài và theo sát các mục tiêu đã đề ra. Quản lý (hoặc hành chính) – Administration là việc: “Thực thi hoạt động của những người được giao mục tiêu chung.
Một cách xem xét hệ thống hành chính là: (1) Một môi trường kích thích công tác hành chính cũng như tiếp cận những sản phẩm được tạo ra từ những hoạt động của nó. (2) Các nguồn vào chuyển tải đi khả năng kích thích của môi trường đến công tác hành chính. (3) Các nguồn chuyển tải đi những kết quả của hành động hành chính đến môi trường. (4) Quá trình chuyển hóa nguồn vào thành nguồn ra.
(5) Thông tin phản hồi đưa các nguồn ra của một giai đoạn trở lại quá trình chuyển hóa và trở thành nguồn của giai đoạn sau”. Liên quan đến thuật ngữ quản lý, còn có một cụm từ khác cũng cần được quan tâm, đó là “Quy trình quản lý phù hợp”. Trong tiếng Anh, “Quy trình quản lý phù hợp” (Administrtive due process) được luận giải là: “Một thuật ngữ bao quát một số điểm trong luật hành chính, đòi hỏi các thủ tục hành chính của các cơ quan chính phủ, các uỷ ban phải dựa trên các chỉ dẫn được ghi thành văn bản nhằm bảo vệ các quyền của cá nhân và bảo vệ họ trước việc sử dụng quyền lực hành chính một cách tùy tiện, không công bằng”. Nhà nước quản lý DVC thông qua bộ máy hành chính quan liêu.
Bộ máy hành chính quan liêu (Bureaucracy) là hệ thống hành chính có nhiệm vụ tổ chức 14 thực hiện chính sách thông qua các thủ tục đã được tiêu chuẩn hóa và dựa trên khả năng chuyên môn hóa nhiệm vụ. Theo nghĩa ban đầu, nó được mô tả như một phương pháp hành chính được chính thức hóa và hệ thống và hệ thống hóa (mà Max Weber gọi là các quy tắc có thể tính toán được, các tổ chức với những đặc điểm cấu trúc nhằm thúc đẩy hiệu lực và nhằm phấn đấu đạt được một số mục tiêu nhất định). Một số đặc điểm của bộ máy hành chính quan liêu đó là: một hệ thống phân bậc thẩm quyền và tập trung hóa dựa trên các đạo luật, với một phạm vi thẩm quyền nhà nước đã được xác định và được kiểm soát; một hệ thống hoạt động chuyên môn hóa; mức thẩm quyền được phân chia theo thứ bậc với những kênh thông tin liên lạc chính thức giữa các mức khác nhau; cắt giảm tất cả các công việc cho phù hợp với các quy tắc và thủ tục chính thức; thực thi nhiệm vụ mà không cần quan tâm đến cảm nghĩ hay cảm tình cá nhân, song nhấn mạnh đến chức năng và thẩm quyền. Quay trở lại với việc quản lý cung ứng DVC.
Rõ ràng, hoạt động quản lý của nhà nước với bộ máy và tất cả các quy trình, công cụ của nó sẽ tác động trực tiếp hoạt động cung ứng DVC, tức là môi trường của hoạt động hành chính.