Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC HÀNH CHÍNH 1. Cơ sở lý luận về chất lượng đội ngũ công chức hành chính 1. Một số vấn đề chung về công chức và công chức hành chính nhà nước ỉ. Khái niệm công chức nhà nước Công chức là một khái niệm được đưa ra có sự khác nhau ở mỗi quốc gia.
Khái niệm này phụ thuộc vào thể chế chính trị và đặc điểm, vai trò của công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước. Ở Pháp, Quy chế chung về công chức Nhà nước của Pháp năm 1994 xác định: Công chức là người được bổ nhiệm vào một công việc thường xuyên với thời gian làm việc trọn vẹn và được biên chế vào một ngạch trong thứ bậc của các cơ quan hành chính Nhà nước, các cơ quan ngoại biên hoặc các công sở Nhà nước. [17] Ở Nhật Bản, quan niệm về công chức bao gồm cả công chức nhà nước trung ương và công chức nhà nước địa phương, có nghĩa là cả những người làm việc trong các cơ quan chính quyền tự quản địa phương cũng là công chức. Ở Canada, công chức là những người làm việc trong các cơ quan nhà nước ở trung ương, nếu như làm việc tại các cơ quan tự quản địa phương thì không phải là công chức nhà nước (công chức địa phương) nhưng được hưởng một số quy chế như là công chức.
[17] Ở Việt Nam, khái niệm về công chức có sự thay đổi qua các thời kỳ. Trong Sắc lệnh 76/ SL ngày 20/5/1950 do Chủ tịch Hồ 6 Chí Minh ký ban hành về "Quy chế công chức", theo đó công chức được định nghĩa là "những công dân Việt Nam được chính quyền nhân dân tuyển để giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan Chính phủ, ở trong hay ở ngoài nước, đều là công chức theo quy chế này, trừ những trường hợp đặc biệt do Chính phủ quy định". Khái niệm công chức ở nước ta được sửa đổi, bổ sung qua nhiều lần (Nghị định số 169/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng ngày 25/5/1991 quy định về công chức nhà nước; Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 1998; Pháp lệnh Cán bộ, công chức được sửa đổi năm 2003). Hiện nay, khái niệm công chức được thống nhất và quy định tại Luật Cán bộ Công chức năm 2008.
Theo Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định:[16] “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. 7 Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008 thì công chức được phân định thành hai diện khác nhau: - Công chức Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh được phân định thành hai loại: Công chức giữ chức vụ lãnh đạo (Vụ trưởng, vụ phó.Trưởng, phó phòng và tương đương.) và công chức chuyên môn nghiệp vụ (chuyên viên, cán sự. - Công chức cấp xã được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ (Văn phòng -Thống kê; Tư pháp - Hộ tịch; Tài chính - Kế toán.), không có công chức giữ chức danh lãnh đạo.
Bên cạnh đó công chức được bố trí làm việc tại nhiều hệ thống cơ quan, tổ chức khác nhau: - Công chức trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam; - Công chức trong cơ quan hành chính từ Trung ương đến cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã; - Công chức trong hệ thống Tòa án nhân dân; - Công chức trong hệ thống Viện Kiểm sát nhân dân; - Công chức trong cơ quan của tổ chức chính trị - xã hội; - Công chức trong cơ quan, đơn vị của Quân đội nhân dân và Công an nhân dân; - Công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập. 8 Như vậy, Luật Cán bộ, công chức đã chỉ rõ công chức là những ai, làm việc tại cơ quan nào và hưởng lương từ đâu. Công chức hành chính nhà nước Theo quy định tại Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 của Quốc hội thì: Công chức hành chính nhà nước được hiểu là công chức thừa hành các quyền lực nhà nước giao cho, chấp hành các công vụ của nhà nước và quản lý nhà nước. Đội ngũ công chức là bộ phận quan trọng trong nền hành chính nhà nước của một quốc gia.
Sự ra đời, phát triển của công chức hành chính nhà nước là sự phát triển và hoàn thiện của nhà nước pháp quyền. Xã hội càng phát triển bao nhiêu thì càng cần một đội ngũ công chức có năng lực, trình độ chuyên môn cao bấy nhiêu để đảm bảo quản lý và thúc đẩy xã hội phát triển. Quản lý nhà nước (QLNN) còn được gọi là quản lý hành chính nhà nước là hoạt động tổ chức và điều hành để thực hiện quyền lực nhà nước. Đó chính là chức năng quan trọng nhất của bất kỳ nhà nước nào.
Trên thực tế, QLNN luôn kết hợp giữa sự quản lý theo lãnh thổ, quản lý theo lĩnh vực và quản lý theo ngành. Đặc điểm của đội ngũ công chức hành chính nhà nước Đội ngũ công chức hành chính nhà nước có đặc điểm sau: [18] - Bao gồm toàn bộ công chức hành chính nhà nước ở địa phương. Mỗi công chức là thành viên của đội ngũ, do vậy, trình độ chuyên môn, kỹ năng làm việc của mỗi công chức có ảnh hưởng tốt (hoặc xấu) đến chất lượng chung của cả đội ngũ; công chức giữ vị trí càng quan trọng thì mức độ ảnh hưởng càng nhiều. 9 - Là một hệ thống thống nhất, cơ cấu bên trong được tổ chức rõ ràng.
Mỗi thành viên, mỗi tổ chức trong đội ngũ có mối quan hệ, tác động với các thành viên và tổ chức khác trong hệ thống thông qua cơ chế hoạt động của hệ thống. - Đội ngũ công chức được vận hành, hoạt động liên tục, ổn định, được gọi là một bộ máy hành chính nhà nước; nó bao gồm rất nhiều lứa tuổi, ngành nghề, giới tính, dân tộc,. Cơ cấu về các tiêu chí trên hợp lý hay không cũng có ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của đội ngũ. Qua đó cho ta thấy công chức hành chính trong đề tài là công chức công chức hành chính nhà nước.
Công chức công chức hành chính nhà nước là bộ phận cán bộ công chức. Các chức danh cán bộ công chức hành chính nhà nước ở địa phương Những người là công chức trong cơ quan hành chính ở cấp huyện được quy định tại khoản 2, Điều 6 Nghị định số 06/2010/NĐ-CP ngày 15/1/2010 như sau: - Chánh Văn phòng, Phó Chánh Văn phòng và người làm việc trong Văn phòng HĐND và UBND; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND quận, huyện, Chánh Văn phòng, Phó Chánh Văn phòng và người làm việc trong văn phòng UBND quận, huyện nơi thí điểm không tổ chức HĐND; - Người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó và người làm việc trong cơ quan chuyên môn thuộc UBND. Căn cứ vào điều 61. chương V, Luật cán bộ công chức năm 2008 có quy định về công chức cấp xã có các chức danh sau đây: - Trưởng Công an; - Chỉ huy trưởng Quân sự; 1 0 - Văn phòng - thống kê; - Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hóa - xã hội.
Chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở địa phương Chất lượng công chức chính là chất lượng lao động của công chức, được đánh giá bằng một loạt tiêu chí cụ thể như trình độ chuyên môn nghề nghiệp, trình độ sử dụng, tiếp cận những thành tựu khoa học công nghệ mới, khả năng giao tiếp, khả năng tư duy, nghiên cứu, tiếp cận, xử lý những vấn đề nảy sinh và sức khỏe, tinh thần của chính họ trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Chất lượng đội ngũ công chức là tổng hợp chất lượng của từng công chức và sự phối hợp hoạt động giữa các thành viên, đồng thời cũng thể hiện ở tính đồng bộ, tính hợp lý trong cơ cấu của đội ngũ đó. Một đội ngũ công chức được đánh giá có chất lượng phải được xem xét hiệu quả công việc của tổ chức đó, sẽ là phiến diện nếu căn cứ chất lượng từng thành viên riêng rẽ để đánh giá chất lượng của tổ chức. Tức là chất lượng đội ngũ phải được đánh giá ở trạng thái động.
Yêu cầu về chất lượng đội ngũ công chức là một yêu cầu khách quan, nó được đòi hỏi bởi chức năng, nhiệm vụ của tổ chức hành chính cần thực hiện. Đây cũng chính là cơ sở để tuyển dụng, sử dụng và bố trí công chức phù hợp với khả năng, năng lực, sở trường của mỗi người. Sự cần thiết nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở 1 1 địa phương Lúc sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức: “cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém". Chất lượng của đội ngũ công chức được biểu hiện ở kiến thức, năng lực, phẩm chất và hiệu quả hoạt động điều hành và chấp hành của người công chức.
Chất lượng của đội ngũ công chức được hình thành do nhiều nhân tố tác động. Trong đó, phần lớn được hình thành qua con đuờng giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng và thông qua học tập, rèn luyện trong phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng. Ngày nay, đội ngũ công chức hành chính luôn là yếu tố quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia.