HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH ĐÀO TẠO CÁN BỘ LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ Ở CƠ SỞ (HỆ TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ) QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Tập thể tác giả Chủ biên: PGS. Nguyễn Duy Bắc Thành viên: TT Tên bài và tác giả Trang 1. Lý luân về quản lý hành chính nhà nước. TS Lê Thanh Bình TS Nguyễn Thị Tố Uyên 2.
Quản lý cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. TS Trần Đình Thắng TS Nguyễn Thị Tố Uyên 3. Quản lý ngân sách đia phương.TSNguyễn Quốc Thái 4. Quản lý đất đai, đia giới hành chính và xây dưng ở cơ sở.TSNguyễn Cảnh Quý TS Tô Văn Châu 5.
Quản lý hoạt động kinh tế ở cơ sở. TS Nguyễn Ngọc Toàn 6. Quản lý hoạt động văn hóa, thể thao, giáo dục, y tế ở cơ sở. TS Nguyễn Tiến Thư TS Nguyễn Việt Anh TS Nguyên Huy Phòng 7.
Quản lý hành chính tư pháp ở cơ sở. TS Trần Đình Thắng TS Trần Văn Quý 8. Kiểm tra và cưỡng chế hành chính ở cơ sở. Lê Thanh Bình TS.
Tăng Thị Thu Trang 9. Cải cách hành chính ở cơ sở. Trương Hồ Hải PGS.TS Trần Quang Hiển Bài 1 LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC A. Về kiến thức Trang bị những kiến thức cơ bản về quản lý hành chính nhà nước cho cán bộ, công chức.
Về kỹ năng Biết vận dụng lý luận đã học vào công tác quản lý hành chính tại đơn vị 3. Về tư tưởng Có ý thức trong việc tuân thủ các nội dung và nguyên tắc trong công tác quản lý hành chính nhà nước, nhất là ở cơ sở B. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, NỘI DUNG, VAI TRÒ CỦA QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm quản lý hành chính nhà nước 1.
Khái niệm quản lý Quản lý là sự tác động có định hướng và tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng các phương thức nhất định để đạt tới những mục tiêu nhất định. Chủ thể quản lý là các cá nhân, tổ chức có một quyền lực nhất định buộc các đối tượng quản lý phải tuân thủ các qui định do mình đề ra để đạt được những mục tiêu đã định trước. Đối tượng quản lý là các cá nhân, tổ chức trong quá trình hoạt động phải chịu sự tác động bằng phương pháp quản lý và công cụ quản lý của các chủ thể quản lý để nhằm đạt được những mục tiêu quản lý do chủ thể quản lý đặt ra. Khách thể quản lý là trật tự quản lý mà chủ thể quản lý bằng sự tác động lên các đối tượng quản lý bằng các phương pháp quản lý và công cụ quản lý nhất định mong muốn thiết lập được để đạt được những mục tiêu định trước.
1 Mục tiêu quản lý là những lợi ích vật chất, tinh thần và các lợi ích khác mà các chủ thể quản lý mong muốn đạt được trong quá trình tác động đến các đối tượng quản lý. Khái niệm quản lý nhà nước - Có nhiều cách tiếp cận về QLNN. - Hiện cũng có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý nhà nước, trong đó nổi lên là: + Quản lý nhà nước là hoạt động quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước theo đó các cơ quan trong bộ máy nhà nước sử dụng pháp luật để điều chỉnh hành vi của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội1. + Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước tiến hành đối với tất cả mọi cá nhân và tổ chức xã hội, trên tất cả các mặt của đời sống xã hội bằng cách sử dụng quyền lực nhà nước có tính cưỡng chế đơn phương nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng, duy trì ổn định, an ninh trật tự và thúc đẩy xã hội phát triển theo một định hướng thống nhất của nhà nước1 2.
+ Quản lý nhà nước là hoạt động của nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước. Quản lý nhà nước là sự tác động của các chủ thể mang quyền lực nhà nước, chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện các chức năng đối nội, đối ngoại của nhà nước3. - Khái niệm: Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) tiến hành đối với tất cả mọi cá nhân và tổ chức trong xã hội, trên tất cả các mặt của đời sống xã hội bằng cách sử dụng quyền lực nhà nước có tính cưỡng chế đơn phương nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng, duy trì ổn định, an ninh trật tự và thúc đẩy xã hội phát triển theo một định hướng thống nhất của nhà nước Chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan nhà nước (cán bộ, công chức có thẩm quyền phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao). Những chủ thể này tham gia vào quá trình tổ chức quyền lực nhà nước về lập pháp, hành pháp, tư pháp theo qui định của pháp luật.
Đối tượng của quản lý nhà nước bao gồm tất cả các cá nhân, tổ chức sinh sống, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong phạm vi lãnh thổ quốc gia. Quản lý nhà nước có tính toàn diện, bao gồm tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội như: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Nhà nước sử dụng các công cụ quản lý chủ yếu là pháp luật, chính sách, kế hoạch để quản lý xã hội. 1Bộ Nội vụ (2016), Tài liệu thi nâng ngạch công chức ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
2 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2014), Những vấn đề cơ bản về quản lý hành chính nhà nước, Nxb Lý luận chính trị, Hà NộI, tr.8 3 Đại học Luật Hà Nội (2006), Giáo trình Luật Hành chính, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr. Quản lý hành chính nhà nước Quản lý nhà nước được thực hiện trong lĩnh vực hành pháp được gọi là quản lý hành chính nhà nước. “Quản lý hành chính nhà nước được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước, có nội dung là bảo đảm sự chấp hành luật, pháp lệnh, nghị quyết của các c quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức và chỉ đạo một cách trực tiếp và thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa-xã hội và hành chính - chính trị”4. - Khái niệm: Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của công dân, do các cơ quan trong hệ thống hành pháp từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của nhà nước, phát triển các mối quan hệ xã hội, duy trì trật tự, an ninh, thỏa mãn các nhu cầu hợp pháp của các công dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đặc điểm của quản lý hành chính nhà nước Từ khái niệm về quản lý hành chính nàh nước, có thể thấy đặc điểm cơ bản của quản lý hành chính nhà nước bao gồm: - Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước. Điều này được biểu hiện bằng việc trong quá trình điều hành, các cơ quan hành chính nhà nước ban hành ra các văn bản quy phạm pháp luật hành chính để đặt ra những quy định cụ thể hay các mệnh lệnh cụ thể buộc các đối tượng quản lý có liên quan phải thực hiện. Tính quyền lực trong quản lý hành chính nhà nước còn thể hiện trong việc các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chịu trách nhiệm bảo đảm cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước được thực hiện một cách triệt để, chính xác thông qua những biện pháp về tổ chức, kinh tế, các hình thức như tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục và mức cao nhất là cưỡng chế nhà nước. - Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động chấp hành - điều hành của nhà nước: + Tính chất chấp hành: thể hiện ở mục đích của quản lý hành chính nhà nước là nhằm đảm bảo thực hiện trên thực tế các văn bản pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.
Các hoạt động quản lý hành chính nhà nước đều được thực hiện dựa trên cơ sở của pháp luật và để thực hiện pháp luật. + Tính chất điều hành: thể hiện ở việc các chủ thể quản lý hành chính nhà nước phải tiến hành các hoạt động tổ chức và chỉ đạo trực tiếp đối với các đối tượng quản lý thuộc quyền để đảm bảo cho việc tổ chức thực hiện pháp luật trong thực tế. - Chủ thể có quyền hành pháp là chủ thể thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Các chủ thể này bao gồm: các cơ quan hành chính nhà nước và công chức của những cơ quan này; thủ trưởng của cơ quan hành chính nhà nước; các công chức nhà nước, cá nhân hoặc tổ chức xã hội được nhà nước ủy quyền quản lý hành chính đối với một số loại việc nhất định.
- Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động mang tính chủ động và sáng 4 Đại học Luật Hà Nội (2006), Giáo trình Luật Hành chính, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr. Đặc điểm này xuất phát từ chính đặc điểm về đổi tượng quản lý hành chính nhà nước luôn có sự đa dạng, phức tạp và biến đổi không ngừng trong điều kiện, các yếu tố tác động cũng luôn có sự biến động. Vì vậy, các chủ thể quản lý hành chính nhà nước thường phải căn cứ vào tình hình, đặc điểm của từng đối tượng quản lý cụ thể mà các chủ thể quản lý hành chính nhà nước có thể đề ra các chủ trương, biện pháp quản lý thích hợp. Tuy nhiên, chủ động và sáng tạo không vượt ra ngoài phạm vi pháp luật quy định.
Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý hành chính nhà nước cần có năng lực quản lý sự thay đổi. Sự thích ứng linh hoạt của cơ quan quản lý hành chính nhà nước trong bối cảnh hiện tại đòi hỏi việc áp dụng cơ chế thị trường và các phương pháp quản lý hiện đại của khu vực tư như cạnh tranh, đấu thầu, so sánh chi phí và lợi ích, coi công dân là khách hàng, quản lý theo kết quả .