CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã 1. Công chức cấp xã 1. Khái niệm về công chức và công chức cấp xã a) Công chức Hiện nay, khái niệm công chức được nhìn nhận ở nhiều khía cạnh khác nhau nên có nhiều cách hiểu khác nhau: Theo Từ điển tiếng Việt, “Công chức là người được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên trong cơ quan nhà nước, hưởng lương từ ngân sách nhà nước"[ UBND tỉnh Lào Cai, 2017; tr.
Từ điển tiếng Việt đã định nghĩa rất chung “Công chức là người làm việc trong các cơ quan nhà nước”. Công chức có nghĩa vụ chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thừa hành công vụ của mình và có trách nhiệm liên quan đến việc thi hành công vụ của cấp dưới quyền. Ở nước ta hiện nay, theo Điều 4 Luật cán bộ, công chức năm 2019 đã quy định rõ: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - phường hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp xã; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; Công chức cấp phường là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp phường, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước” (UBND tỉnh Lào Cai, 2017). 7 Theo Điều 2 Pháp lệnh cán bộ, công chức năm 2004 quy định: “Cán bộ, công chức là công bộc của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, phải không ngừng rèn luyện phẩm chất đạo đức, học tập nâng cao trình độ và năng lực công tác để thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao”.
Luật Cán bộ, công chức được sửa đổi, bổ sung năm 2019 thì tại khoản 1 Điều 34 Luật này, “căn cứ vào ngạch công chức” đã được đổi thành “căn cứ vào lĩnh vực ngành, nghề, chuyên môn, nghiệp vụ” và cán bộ công chức được phân thành: Công chức Loại A: Người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên cao cấp; Công chức Loại B: Người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên chính; Công chức Loại C: Người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên; Công chức Loại D: Người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự và tương đương Công chức Loại E: Người được bổ nhiệm vào ngạch nhân viên. Công chức ngạch khác (UBND tỉnh Lào Cai, 2017). Hiện nay, Chính phủ chưa có văn bản nào quy định chi tiết về “ngạch khác” vừa được bổ sung này mà mới chỉ lên kế hoạch xây dựng các Nghị định hướng dẫn Luật sửa đổi tại Quyết định 69/QĐ-BNV. Căn cứ vào vị trí công tác, công chức được phân loại thành: Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý.
Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Do đó, căn cứ vào lĩnh vực ngành, nghề, chuyên môn, nghiệp vụ, công chức được phân loại theo ngạch công chức tương ứng với các ngạch chuyên viên cao cấp, chuyên viên chính, chuyên viên, cán sự, nhân viên và ngạch khác. Tác giả cho rằng, “Công chức là những người được Nhà Nước tuyển dụng, bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên, làm việc liên tục trong cơ quan nhà nước, được phân loại theo trình độ đào tạo, ngành chuyên môn, được xếp vào một ngạch hành chính, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. 8 b) Công chức cấp xã Theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2019.
Công chức cấp xã là công dân Việt Nam, được bầu cử, giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong thường trực hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân, bí thư, phó bí thư đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị tại các xã, phường, thị trấn. Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng, giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Đội ngũ cán bộ xã phần lớn vững vàng về chính trị, nỗ lực phấn đấu học tập, rèn luyện và trưởng thành từ cơ sở; một số được đào tạo cơ bản về trình độ chuyên môn và lý luận chính trị. Đặc điểm của công chức cấp xã Công chức cấp xã có những đặc điểm cơ bản của đội ngũ cán bộ, công chức trong nền công vụ Việt Nam.
Tuy nhiên, do vị trí, vai trò của chính quyền cấp xã nên đội ngũ công chức cấp xã có những đặc điểm mang tính đặc thù như sau: Thứ nhất, công chức cấp xã là người trực tiếp làm việc với người dân. Mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều do đội ngũ công chức cấp xã phổ biến, triển khai để nhân dân hiểu rõ và thi hành. Thứ hai, công chức cấp xã thường hội tụ đủ các vai trò khác nhau mà họ phải thể hiện như: công dân; đồng hương, bà con, họ hàng; người đại diện của cộng đồng; đại diện cho Nhà nước. Những vai trò này vừa có tính thống nhất vừa có tính mâu thuẫn, xung đột trong mỗi hoàn cảnh, ít nhiều có tác động, chi phối hoạt động công vụ của họ, nhất là trong việc giải quyết những vấn đề có liên quan đến mối quan hệ giữa các lợi ích cá nhân - cộng đồng - Nhà nước.
Thứ ba, hoạt động thực thi công vụ của công chức cấp xã mang tính đa dạng, phức tạp. Họ phải giải quyết tất cả các công việc trong đời sống xã hội ở địa phương, mang tính thường xuyên để đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của người dân. 9 Thứ tư, hiện nay trình độ của công chức cấp xã đã từng bước được nâng lên. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập về trình độ văn hoá, nhận thức, năng lực thực thi công vụ, đặc biệt là công chức ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Vai trò của công chức cấp xã Đội ngũ công chức cấp xã có vai trò hết sức quan trọng trong xây dựng và hoàn thiện bộ máy chính quyền cơ sở, trong hoạt động thi hành công vụ. Trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân. Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền cấp xã nói riêng và hệ thống chính trị nói chung, thể hiện các mối quan hệ với đường lối, chính sách và pháp luật; với bộ máy chính quyền; với công việc và với quần chúng nhân dân, xét đến cùng được quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của đội ngũ công chức cấp xã. Vì vậy vai trò của công chức xã cấp xã càng có ý nghĩa quan trọng, việc đào tạo đội ngũ công chức cấp xã vững vàng về chính trị, văn hóa, có đạo đức lối sống trong sạch, có trí tuệ, kiến thức và trình độ năng lực để thực thi chức năng, nhiệm vụ theo đúng pháp luật, bảo vệ lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và phục vụ nhân dân.
là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị. Công chức cấp xã là những người trực tiếp làm công tác chuyên môn thuộc biên chế của UBND cấp xã, có trách nhiệm tham mưu, giúp UBND cấp xã thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực công tác được phân công và thực hiện các nhiệm vụ khác do Chủ tịch UBND cấp xã giao. Trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang tiến hành xây dựng nhà nước pháp quyền, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân vì vậy vai trò của công chức cấp xã càng có ý nghĩa quan trọng, trực tiếp tiếp xúc, phục vụ nhân dân biết và nắm được các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước. thực hiện chức năng quản lý nhà 10 nước theo từng lĩnh vực, trên cơ sở đó sẽ tham gia, đóng góp vào việc thực hiện thắng lợi các chủ trương, chính sách đó.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ công chức cấp xã phải tiến hành nhiều hình thức, biện pháp khác nhau như thông qua các buổi tuyên truyền, nói chuyện tại các buổi họp thôn, trung tâm học tập cộng đồng hoặc tại các hội nghị đối thoại trực tiếp với nhân dân để giải quyết các vấn đề bức xúc của nhân dân nhất là giải phóng mặt bằng, chế độ chính sách, quy hoạch, xây dựng nông thôn mới. có thể nói trong bộ máy nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, đội ngũ công chức cấp xã với tư cách là người thực thi pháp luật, đặc biệt trong triển khai, tổ chức thực hiện pháp luật, đưa pháp luật vào đời sống đội ngũ công chức cấp xã nói chung là một lực lượng nòng cốt chính quyền cấp xã có vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước do vậy việc chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức xã là đòi hỏi tất yếu, cấp thiết trong giai đoạn hiện nay nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động chính quyền cấp xã. Chất lượng công chức cấp xã 1. Khái niệm về chất lượng công chức cấp xã Từ chất lượng (quality) bắt nguồn từ từ “quails” trong tiếng Latin, có nghĩa là “loại gì”.
Đây là một từ đa nghĩa và nhiều hàm ý, một khái niệm khó nắm bắt (Pfeffer and Coote, 1991). Chính vì vậy, mà với một số người, “chất lượng” cũng giống như câu “cái đẹp, vốn nằm trong mắt của người thưởng thức”. Những người này cho rằng chất lượng chỉ là vấn đề tương đối, trong khi một số khác cho rằng chất lượng bao gồm nhiều thành tố xác định khác nhau; nói cách khác chất lượng là một cái gì đó hoàn toàn khách quan. Những thảo luận trên đây, có thể nhận thấy rằng khái niệm chất lượng là một khái niệm không xác định và phụ thuộc vào ngữ cảnh.
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: Chất lượng là một phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật, chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tương đối của sự vật và phân biệt nó với sự vật khác.