CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY NGẮN HẠN TẠI NHTM 1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến chất lượng cho vay ngắn hạn tại NHTM 1. NHTM Ngân hàng thương mại đã hình thành, tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được. Định nghĩa về NHTM ở một số nước: Ở Mỹ: NHTM là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành dịch vụ tài chính.
Ở Ấn Độ: NHTM là cơ sở nhận các khoản tiền gửi để cho vay, tài trợ, đầu tư. Ở Pháp: NHTM là những xí nghiệp thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức tiền gửi hay hình thức khác và họ dùng vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính. Các định nghĩa trên tuy có cách diễn đạt khác nhau song chúng đều bao gồm các đặc trưng cơ bản sau: - Là một tổ chức được phép nhận tiền gửi với trách nhiệm hoàn trả. - Sử dụng tiền gửi để cho vay, chiết khấu và đầu tư.
- Thực hiện các dịch vụ thanh toán và các dịch vụ khác của Ngân hàng cho khách hàng. Những tổ chức tín dụng nào có đầy đủ 3 đặc trưng trên mới được coi là NHTM. Nói tóm lại: “NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ- tín dụng, với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế quốc dân”. SV: Nguyễn Thị Thúy Điệp Lớp: K45H6 Luan van 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Phương Liên 1.
Trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. Lê Thẩm Dương,(2000), Giáo trình tín dụng ngân hàng, NXB Thống Kê) Khái niệm 2: Cho vay là quan hệ vay (mượn) dựa trên cơ sở tin tưởng và tín nhiệm giữa bên đi vay và bên cho vay. Theo đó bên cho vay chuyển giao một lượng vốn tiền tệ (tài sản) để bên vay sử dụng có thời hạn. Khi đến hạn bên vay có nghĩa vụ hoàn trả vốn (tài sản) ban đầu và lãi suất.( Nguồn: Giáo trình luật ngân hàng, đại học quốc gia Hà Nội, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2006) Khái niệm 3: Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Em chọn khái niệm 3 làm khái niệm cho vay vì nó thuộc văn bản do NHNN quy định. Cho vay ngắn hạn Cho vay ngắn hạn là những khoản vay có thời hạn tối đa là 12 tháng, do đó khoản vay này thường được dùng để đáp ứng nhu cầu thiếu vốn tạm thời như phục vụ cho thanh toán hàng hóa, tài trợ, bổ sung vốn lưu động hay thanh toán ngoại thương và phục vụ nhu cầu sinh hoạt. Chất lượng cho vay ngắn hạn Có thể nói, chất lượng của một sản phẩm hay một dịch vụ đều được biểu hiện ở mức độ thỏa mãn nhu cầu của khách hàng và lợi ích về mặt tài chính cho nhà cung cấp. Theo cách đó, trong kinh doanh tín dụng ngân hàng, chất lượng cho vay được thể hiện ở sự thỏa mãn nhu cầu vay vốn của khách hàng, phù hợp với sự phát SV: Nguyễn Thị Thúy Điệp Lớp: K45H6 Luan van 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Phương Liên triển kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời đảm bảo sự tồn tại và phát triển của ngân hàng.
Theo Wikipedia: “ Chất lượng tín dụng là một phạm trù phản ánh mức độ rủi ro trong bảng tổng hợp cho vay của một tổ chức tín dụng. Chất lượng tín dụng thể hiện ở nhiều chỉ tiêu nhưng nói chung người ta thường quan tâm: tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ, tỷ lệ và cơ cấu tài sản đảm bảo.” Đối với cho vay ngắn hạn (các khoản vay có thời hạn dưới một năm), được đánh giá là có chất lượng tốt khi vốn vay được sử dụng đúng mục đích đem lại hiệu quả, đảm bảo trả nợ đúng hạn, vừa bù đắp được chi phí, vừa có lợi nhuận, vừa đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội. Với cách định nghĩa như vậy, ta thấy chất lượng cho vay ngắn hạn được đánh giá trên ba góc độ: NHTM, khách hàng, nền kinh tế. Đối với NHTM: Chất lượng cho vay ngắn hạn thể hiện ở phạm vi, mức độ, giới hạn tín dụng phải phù hợp với khả năng, thực lực theo hường tích cực của bản thân ngân hàng và đảm bảo tính cạnh tranh trên thị trường với nguyên tắc hoàn trả đúng hạn và có lãi.
Đối với khách hàng: Chất lượng cho vay ngắn hạn được đánh giá theo tính chất phù hợp với mục đích sử dụng của khách hàng với mức lãi suất hợp lý, thủ tục vay đơn giản, thuận lợi, thu hút được nhiều khách hàng nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc tín dung. Đối với nền kinh tế: Chất lượng cho vay ngắn hạn được đánh giá qua mức phục vụ sản xuất và lưu thông hàng hóa, góp phần giải quyết công ăn việc làm, khai thác các khả năng trong nền kinh tế, thúc đẩy quá trình sản xuất, giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế, hòa nhập với cộng đồng quốc tế.2 Cho vay ngắn hạn và vai trò của cho vay ngắn hạn 1. Các hình thức cho vay ngắn hạn Căn cứ vào mục đích sử dụng: Cho vay ngắn hạn bao gồm cho vay tiêu dùng và cho vay kinh doanh. SV: Nguyễn Thị Thúy Điệp Lớp: K45H6 Luan van 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Phương Liên - Cho vay tiêu dùng: Việc cho vay ngắn hạn của ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của các gia đình, cá nhân như chi tiêu thường xuyên, chi sửa chữa nhà cửa, mua sắm tài sản… - Cho vay kinh doanh: Ngân hàng sẽ cho các doanh nghiệp, hộ sản xuất kinh doanh vay ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh ngắn hạn của họ.
Lĩnh vực kinh doanh ngắn hạn của khách hàng bao gồm: + Cho vay công nghiệp và thương mại: Giúp khách hàng trang trải các khoản chi phí hoạt động như chi phí mua hàng, trả lương… + Cho vay xây dựng ngắn hạn: Tạm ứng vốn cho bên thi công trong giai đoạn thi công các công trình xây dựng. + Cho vay nông nghiệp: Nhằm hỗ trợ nông dân trong giai đoạn gieo trồng, bảo quản sản phẩm. + Cho vay các tổ chức tín dụng + Cho vay khác: Bao gồm các hình thức như kinh doanh chứng khoán… Căn cứ vào bảo đảm tiền vay: Cho vay ngắn hạn chia thành cho vay ngắn hạn có bảo đảm và cho vay ngắn hạn không có bảo đảm. - Cho vay ngắn hạn có bảo đảm: Lý do chủ yếu đòi hỏi một khoản cho vay ngắn hạn được đảm bảo là nhằm tạo điều kiện cho ngân hàng giảm bớt rủi ro mất vốn.
Cho vay ngắn hạn có bảo đảm được chia thành các dạng cầm cố, thế chấp, bảo lãnh bằng tài sản của người thứ ba, đảm bảo được hình thành từ vốn vay. - Cho vay ngắn hạn không có bảo đảm: Cho vay ngắn hạn không có bảo đảm được dựa trên uy tín và tình hình tài chính của người vay, lợi tức có thể có trong tương lai và tình hình trả nợ trước đây. Căn cứ vào đồng tiền cho vay: Cho vay ngắn hạn bao gồm cho vay bằng đồng nội tệ và cho vay bằng đồng ngoại tệ. Căn cứ vào phương pháp cho vay: Cho vay ngắn hạn được chia thành cho vay theo từng lần, cho vay theo hạn mức và chiết khấu giấy tờ có giá.
Căn cứ vào đối tượng sử dụng vốn vay: Cho vay ngắn hạn được chia thành cho vay trực tiếp và cho vay gián tiếp. SV: Nguyễn Thị Thúy Điệp Lớp: K45H6 Luan van 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Phương Liên - Cho vay trực tiếp: Tiền vay được phát trực tiếp cho người vay. - Cho vay gián tiếp: Tiền vay được phát đến một tổ chức trung gian, sau đó mới tới tay người vay. Căn cứ vào phương thức thanh toán: Người ta chia cho vay ngắn hạn thành cho vay ngắn hạn hoàn trả một lần và cho vay ngắn hạn hoàn trả nhiều lần.
Các phương thức tín dụng ngắn hạn của NHTM Trong hoạt động cho vay ngắn hạn của NHTM có nhiều phương thức tín dụng được cấp như: cho vay theo từng lần, cho vay theo HMTD, chiết khấu giấy tờ có giá, cho vay theo hạn mức thấu chi, cho vay theo HMTD dự phòng, cho vay qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng. Tuy nhiên, sau đây chỉ đề cập đến những phương thức tín dụng phổ biến, thông dụng là cho vay theo từng lần, cho vay theo HMTD, chiết khấu giấy tờ có giá và cho vay thấu chi. Cho vay từng lần (cho vay theo từng món) Phương thức cho vay từng lần là phương thức cho vay mà mỗi lần vay vốn, người vay và tổ chức tín dụng đều làm thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng. Từng khoản vay là một hợp đồng tín dụng và gắn với một phương án sử dụng vốn cụ thể.
Căn cứ vào hồ sơ xin vay, ngân hàng sẽ phân tích khách hàng và ký kết hợp đồng cho vay, xác định quy mô cho vay, thời hạn giải ngân, thời gian trả nợ, lãi suất và yêu cầu đảm bảo tiền vay. Cho vay theo HMTD Đây là phương thức cho vay mà ngân hàng và khách hàng xác định, thỏa thuận một HMTD duy trì trong một khoảng thời gian nhất định, thông thường không quá 12 tháng. Khác với phương thức cho vay từng lần, trong phương thức này ngân hàng sẽ không xác định kỳ hạn nợ cho từng món tiền vay mà chỉ khống chế theo HMTD, có nghĩa là vào một thời điểm nào đó nếu dư nợ vay của khách hàng lên tới mức tối đa cho phép thì khi đó ngân hàng sẽ không phát tiền vay cho khách hàng.