CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về Ngân hàng thương mại và doanh nghiệp 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại ( NHTM ) đã có lịch sử hình thành và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế. Sự phát triển của hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn đến quá trình phát triển của nền kinh tế.
NHTM ngày được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính quan trọng nhất đối với nền kinh tế xã hội. Có rất nhiều khải niệm về NHTM khác nhau, nhưng theo luật các tổ chức tín dụng năm 2010 của Nước Cộng hóa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định “ Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Từ quy định trên có thể nói: NHTM là là một tổ chức kinh tế hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng nó cung ứng thường xuyên đa dạng các dịch vụ tài chính như nhận tiền gửi, cho vay ( cấp tín dụng), cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Ngoài ra, ngân hàng còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm đáp ứng nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.
Nghiệp vụ kinh doanh của NHTM rất phong phú cùng với sự phát triển của khách hàng, khoa học kỹ thuật, kinh tế và xã hội. Qua hoạt động của NHTM các chính sách tiền tệ quốc gia được thực hiện một cách nhanh chóng và cũng nhờ nó mà việc kiểm soát hoạt động của các doanh nghiệp theo đúng luật pháp được dễ dàng hơn. Sự ra đời, tồn tại và phát triển của Ngân Hàng luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế và đời sống xã hội. Trong cơ chế thị trường, các Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng cũng là các doanh nghiệp nhưng chúng là những doanh nghiệp đặc biệt vì tài sản trong quá trình kinh doanh của các NHTM đều phụ thuộc vào các khách hàng.
Hàng hóa mà các Ngân Hàng kinh doanh là một hàng hóa đặc 5 biệt, nó rất nhạy cảm với sự biến đổi của thị trường và tình hình kinh tế xã hội. Vai trò của Ngân hàng thương mại Cùng với sự phát triển của nhiều ngành nghề khác, từ khi ra đời và phát triển NHTM đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng và phát triển nền kinh tế xã hội. Hệ thống NHTM đã không ngừng phát triển, đóng vai trò tập trung những khoản tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế để cung ứng vốn cho các nhà đầu tư cần vốn – Đó chính là quá trình huy động vốn và sử dụng vốn của các NHTM. Bằng hoạt động của mình NHTM đã đóng góp một lượng vốn đáng kể và hàng loạt các dịch vụ Ngân hàng khác cho nền kinh tế.
Vai trò của NHTM đối với nền kinh tế cụ thể như: Một là: NHTM là nơi cung cấp tín dụng cho nền kinh tế, là cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư. Là trung gian tín dụng NHTM đã tích tụ và tập trung được một khối lượng tiền tạm thời nhàn rỗi thông qua nghiệp vụ huy động vốn và thực hiện các dịch vụ Ngân hàng cho khách hàng. Từ nguồn tiền đó Ngân hàng cho vay các thành phần kinh tế, những tổ chức và các nhân cần vốn để phục vụ cho nhu cầu chi tiêu của mình. Ngân hàng đóng vai trò là người môi giới giữa một bên là những người có tiền nhàn rỗi có thể cho vay và một bên là những người cần vay vốn.
Thực hiện chức năng này tức là Ngân hàng đã trở thành người khơi thông và kích hoạt các nguồn vốn, làm cho nguồn tiền tệ luôn hoạt động và sinh lời. NHTM đã thực sự tác động điều hòa cung cầu tiền tệ, biến những đồng tiền nhàn rỗi thành những đồng tiền hoạt động có ích, tập trung vốn vào việc tài trợ cho các ngành kinh tế khác phát triển, tạo thêm việc làm cho người lao động và bằng những khoản tín dụng nhỏ thích hợp giúp người lao động có thêm điều kiện ổn định và cải thiện đời sống. Hai là: Ngân hàng giúp cho các Doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. 6 Ngân hàng tài trợ vốn cho các Doanh nghiệp trên cơ sở phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện do Ngân hàng đặt ra.
Trong đó các khoản tín dụng mà Doanh nghiệp nhận được đều phải trả lãi và khi hết thời gian sử dụng phải hoàn trả gốc. Vì vậy để đảm bảo an toàn tài sản cho Ngân hàng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay của Doanh nghiệp, thẩm định tính khả thi của dự án, thẩm định các yếu tố liên quan đến Doanh nghiệp ( Uy tín, trình độ nhân viên, tài sản bảo đảm…) một cách chính xác rõ ràng, chi tiết, qua đó cán bộ tín dụng giúp Doanh nghiệp vay vốn, Ngân hàng vẫn tiếp tục tiến hành giám sát quá trình sử dụng vốn vay của Doanh nghiệp và thông qua hoạt động thanh toán hộ thì Ngân hàng có thể giúp Doanh nghiệp quản lý tốt hơn về vốn và sử dụng vốn. Ba là: Hoạt động Ngân hàng có tác dụng điều tiết sự dịch chuyển của vốn đầu tư góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển vùng. Khi chính phủ có sự ưu tiên về phát triển ngành nghề hoặc vùng kinh tế nào đó thì Chính phủ sẽ đưa ra những chính sách riêng cho từng vùng và thông qua hệ thống NHTM để tiến hành cung ứng vốn cho những vùng đó.
Hoạt động cho vay Ngân hàng ngày càng phát triển đã làm cho việc di chuyển vốn diễn ra một cách dễ dàng, tập trung duy trì lực lượng bình quân từ tất cả các ngành. Đồng thời với sự tác động của Ngân hàng vốn được dịch chuyển từ vùng thừa vốn sang vùng thiếu vốn đảm bảo cho sự phát triển đồng đều giữa các ngành, xóa dần sự khác biệt, thúc đẩy nền kinh tế phát triển ổn định. Bốn là: Hoạt động của Ngân hàng góp phần chống lạm phát. Với đặc điểm của NHTM là một tổ chức trung gian tài chính với các hoạt động chủ yếu là huy động vốn, cho vay và thực hiện chức năng trung gian thanh toán.
Lượng tiền trong lưu thông được Ngân hàng kiểm soát. Thông qua các khoản mục của NHTM, NHNN sẽ xác định được lượng tiền mặt đang lưu thông trong nền kinh tế, từ đó để có các biện pháp kiểm soát nhằm đề phòng và hạn chế những ảnh hưởng xấu có thể xảy ra. Trường hợp nếu xảy ra lạm phát thì bằng các nghiệp vụ của mình, NHTW sẽ tiến hành 7 điều chỉnh tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tăng lãi suất chiết khấu hoặc tái chiết khấu, tham gia vào thị trường mở để tác động tới NHTM qua đó làm thay đổi lượng tiền trong lưu thông. Năm là: Ngân hàng tài trợ cho các hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy phát triển thương mại quốc tế.
Thương mại quốc tế ngày càng phát triển, cùng với xu thế khu vực hóa và toàn cầu hóa thì các mối quan hệ kinh tế quốc tế giữa các quốc gia đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Trước xu thế đó NHTM cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc đưa nền kinh tế của quốc gia mình hội nhập với nền kinh tế thế giới. Bằng các hoạt động của mình như tài trợ xuất nhập khẩu, thực hiện các hình thức thanh toán, bảo lãnh… đã góp phần thúc đẩy việc chu chuyển hàng hóa dịch vụ giữa các quốc gia với nhau một cách thuận lợi và nhanh chóng. Khái niệm về Doanh nghiệp và đặc điểm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Khái niệm về Doanh nghiệp: Luật doanh nghiệp 2014 được thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2014 và chính thức có hiệu lực từ ngỳ 01 tháng 07 năm 2015. Luật mới được đánh giá là có nhiều nội dung đổi mới theo hướng tích cực, tạo thuận lợi cho các Công ty cũng như các thành phần khi tham gia vào nền kinh tế. Theo dó Doanh nghiệp được hiểu là:” Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh của mình”.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp Các doanh nghiệp khác nhau có các đặc điểm hoạt động kinh doanh khác nhau. Doanh nghiệp nhà nước là Doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; Doanh ghiệp Việt Nam là Doanh nghiệp được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo pháp luật Việt Nam và có trụ sở chính tại Việt Nam.
Có các loại hình Doanh nghiệp như: Công ty TNHH 1TV; Công ty 8 TNHH có từ 2 thành viên trở lên; Công ty cổ phần; Công ty hợp danh; Doanh nghiệp tư nhân. Doanh nghiệp được quyền kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm và đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh; các ngành nghề kinh doanh phải có vốn pháp định; các ngành nghề kinh doanh phải có chứng chỉ hành nghề ( nếu có). Hoạt động kinh tế chủ yếu của Doanh nghiệp là sản xuất, gia công chế biến, chế tạo, lưu chuyển hàng hóa. Là quá trình đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng thông qua hoạt động mua bán, trao đổi sản phẩm hàng hóa, tiến hành các hoạt động kinh doanh nhằm thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng.
Khái niệm về cho vay và vai trò cho vay của các NHTM đối với Doanh nghiệp. Khái niệm về cho vay đối với Doanh nghiệp. - Cho vay đối với Doanh nghiệp: Cho vay đối với doanh nghiêp là hình thức cấp tín dụng, theo đó các NHTM giao hoặc cam kết giao cho Doanh nghiệp một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. NHTM cho vay đối với các Doanh nghiệp nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu vốn hợp pháp của các Doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Nguyên tắc cho vay: Ngân hàng cho vay đối với các Doanh nghiệp theo nguyên tắc thỏa thuận giữa Ngân hàng và khách hàng, phù hợp với quy định của NHNN, pháp luật có liên quan. Doanh nghiệp vay vốn cam kết chấp hành đúng quy chế cho vay và các thỏa thuận với Ngân hàng, sử dụng vốn vay đúng mục đích, hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng thời hạn đã thỏa thuận với Ngân hàng.