Chương I: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA HÌNH THỨC MUA SẮM TRỰC TUYẾN, THỰC TRẠNG 5 NĂM TRỞ LẠI ĐÂY Ở VIỆT NAM, LỢI ÍCH VÀ HẠN CHẾ CỦA NÓ. Khái niệm mua sắm trực tuyến Mua sắm trực tuyến là gì?Thương mại điện tử là gì? Sự giống và khác nhau giữa mua sắm trực tuyến và thương mại điện tử? Đó là một trong những câu hỏi mà chúng ta thường hay thắc mắc khi đến với mua sắm trực tuyến. Có nhiều khái niệm về thương mại điện tử (TMĐT), nhưng hiểu một cách tổng quát, TMĐT là việc tiến hành một phần hay toàn bộ hoạt động thương mại bằng những phương tiện điện tử. TMĐT vẫn mang bản chất như các hoạt động thương mại truyền thống.
Tuy nhiên, thông qua các phương tiện điện tử mới, các hoạt động thương mại được thực hiện nhanh hơn, hiệu quả hơn, giúp tiết kiệm chi phí và mở rộng không gian kinh doanh. Thương mại điện tử (E-commerce, Electronic commerce) là hình thái hoạt động thương mại bằng phương pháp điện tử; là việc trao đổi thông tin thương mại thông qua các phương tiện công nghệ điện tử mà nói chung là không cần phải in ra giấy trong bất cứ công đoạn nào của quá trình giao dịch. Khi nói về khái niệm thương mại điện tử (E-Commerce), nhiều người nhầm lẫn với khái niệm của Kinh doanh điện tử (E-Business).Tuy nhiên, thương mại điện tử đôi khi được xem là tập con của kinh doanh điện tử. Thương mại điện tử chú trọng đến việc mua bán trực tuyến (tập trung bên ngoài), trong khi đó kinh doanh điện tử là việc sử dụng Internet và các công nghệ trực tuyến tạo ra quá trình hoạt động kinh doanh hiệu quả dù có hay không có lợi nhuận, vì vậy tăng lợi ích với khách hàng (tập trung bên trong).
Một số khái niệm thương mại điện tử được định nghĩa bởi các tổ chức uy tín thế giới như sau: 5 + Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), "Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet". + Theo Ủy ban Thương mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) định nghĩa: “Thương mại điện tử liên quan đến các giao dịch thương mại trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nhóm (cá nhân) mang tính điện tử chủ yếu thông qua các hệ thống có nền tảng dựa trênInternet”. Các kỹ thuật thông tin liên lạc có thể là email, EDI, Internet và Extranet có thể được dùng để hỗ trợ thương mại điện tử. + Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử có thể định nghĩa chung là sự mua bán, trao đổi hàng hóa hay dịch vụ giữa các doanh nghiệp, gia đình, cá nhân, tổ chức tư nhân bằng các giao dịch điện tử thông qua mạng Internet hay các mạng máy tính trung gian (thông tin liên lạc trực tuyến).
Thuật ngữ bao gồm việc đặt hàng và dịch thuật thông qua mạng máy tính, nhưng thanh toán và quá trình vận chuyển hàng hay dịch vụ cuối cùng có thể thực hiện trực tuyến hoặc bằng phương pháp thủ công". Tóm lại, thương mại điện tử chỉ xảy ra trong môi trường kinh doanh mạngInternetvà các phương tiện điện tử giữa các nhóm (cá nhân) với nhau thông qua các công cụ, kỹ thuật và công nghệ điện tử. Mua sắm trực tuyến là quá trình mà người tiêu dùng trực tiếp mua hàng hoá, dịch vụ từ một người bán trong thời gian thực, mà không có một dịch vụ trung gian, quaInternet. Nó là một trong những hình thái cơ bản và gần gũi nhất nhất của TMĐT.
Một cửa hàng trực tuyến, eshop, cửa hàng điện tử, internet cửa hàng, webshop, webstore, cửa hàng trực tuyến, hoặc cửa hàng ảo gợi lên sự tương tự vật lý của sản phẩm, dịch vụ mua tại một cửa hàng bán lẻ hoặc trong một trung tâm mua sắm. Quá trình này được gọi là Kinh doanh tới người tiêu 6 dùng mua sắm trực tuyến (B2C). Khi một doanh nghiệp mua từ một doanh nghiệp khác được gọi là “Business – to – Business” mua sắm trực tuyến (B2B). Lịch sử hình thành hình thức mua sắm trực tuyến Mua sắm trực tuyến là một hình thức của thương mại điện tử nên trước tiên ta đi tìm hiểu về lịch sử hình thành của thương mại điện tử.
Về nguồn gốc, thương mại điện tử được xem như là điều kiện thuận lợi của các giao dịch thương mại điện tử, sử dụng công nghệ như EDI và EFT. Cả hai công nghệ này đều được giới thiệu thập niên 70, cho phép các doanh nghiệp gửi các hợp đồng điện tử như đơn đặt hàng hay hóa đơn điện tử. Sự phát triển và chấp nhận của thẻ tín dụng, máy rút tiền tự động (ATM) và ngân hàng điện thoại vào thập niên 80 cũng đã hình thành nên thương mại điện tử. Một dạng thương mại điện tử khác là hệ thống đặt vé máy bay bởi Sabre ở Mỹ và Travicom ở Anh.
Vào thập niên 90, thương mại điện tử bao gồm các hệ thống hoạch định tài nguyên doanh nghiệp (ERP), khai thác dữ liệu và kho dữ liệu. Năm 1990, Tim Berners-Leephát minh ra WorldWideWeb trình duyệt Web và chuyển mạng thông tin liên lạc giáo dục thành mạng toàn cầu được gọi là Internet (www). Các công ty thương mại trên Internet bị cấm bởi NSF cho đến năm 1995. Mặc dù Internet trở nên phổ biến khắp thế giới vào khoảng năm 1994 với sự đề nghị của trình duyệt Web Mosaic, nhưng phải mất tới 5 năm để giới thiệu các giao thức bảo mật (mã hóa SSL trên trình duyệt Netscape vào cuối năm 1994) và DSL cho phép kết nối Internet liên tục.
Vào cuối năm 2000, nhiều công ty kinh doanh ở Mỹ và Châu Âu đã thiết lập các dịch vụ thông qua World Wide Web. Từ đó con người bắt đầu có mối liên hệ với từ "ecommerce" với quyền trao đổi các loại hàng hóa khác nhau thông qua Internet dùng các giao thức bảo mật và dịch vụ thanh toán điện tử. Các mốc thời gian về sự phát triển của thương mại điện tử như sau: + Năm 1979: Michael Aldrich phát minh mua sắm trực tuyến. 7 ` + Năm 1982: Minitel được giới thiệu tại Pháp thông qua France Telecom và sử dụng để đặt hàng trực tuyến.
+ Năm 1984: Gateshead SIS/Tescolas trang mua bán trực tuyến dạng B2C đầu tiên và bà Snowball, 72 tuổi, là khách hàng mua hàng trực tuyến đầu tiên. + Năm 1984: Tháng 4 năm 1984, CompuServe ra mắt Trung tâm Mua sắm Điện tử ở Mỹ và Canada. Đây là dịch vụ thương mại điện tử đầu tiên toàn diện. + Năm 1990: TimBerners-Lee xây dựng trình duyệt đầu tiên, WorldWideWeb, sử dụng máy NeXT + Năm 1992: Terry Brownell ra mắt hệ thống bảng Bulletin cửa hàng trực tuyến dùng RoboBOARD/FX.
+ Năm 1994: Netscape tung trình duyệt Navigator vào tháng 10 với tên là Mozilla. Pizza Hut đặt hàng trên trang web này. Ngân hàng trực tuyến đầu tiên được mở. Một số nỗ lực nhằm cung cấp giao hoa tươi và đăng ký tạp chí trực tuyến.
Các dụng cụ "người lớn" cũng có sẵn như xe hơi và xe đạp.0 được giới thiệu vào cuối năm 1994, giao thức mã hóa SSL làm cho các giao dịch bảo mật hơn. + Năm 1995: Thứ năm, ngày 27 tháng 4 năm 1995, việc mua sách của ông Paul Stanfield, Giám đốc sản xuất của công ty CompuServe tại Anh, từ cửa hàng W H Smith trong trung tâm mua sắm CompuServe là dịch vụ mua hàng trực tuyến đầu tiên ở Anh mang tính bảo mật. Dịch vụ mua sắm trực tuyến bắt đầu từ WH smith, Tesco, Virgin/Our Price, Great Universal Stores/GUS, Interflora, Dixons Retail, Past Times, PC World (retailer) và Innovations. + Năm 1995: Jeff Bezos ra mắt Amazon.com và thương mại miễn phí 24h, đài phát thanh trên Internet, Radio HK và chương trình phát song ngôi sao NetRadio.
Dell và Cisco bắt đầu tích cực sử dụng Internet cho các giao dịch 8 thương mại. eBay được thành lập bởi máy tính lập trình viên Pierre Omidyar như là dạng AuctionWeb. + Năm 1998: Tem điện tử được mua bán và tải trực tuyến từ Web. Cũng trong năm 1998: Alibaba Group được hình thành ở Trung Quốc.5 triệu USD cho eCompanies, được mua vào năm 1997 với giá 149,000 USD.
Phần mềm chia sẻ tập tin ngang hàng Napster ra mắt. ATG Stores ra mắt các sản phẩm trang trí tại nhà trực tuyến. + Nă, 2000: bùng nổ dot - com.com đạt lợi nhuận trong tháng 12 năm 2001. + Năm 2002: eBay mua lại PayPal với 1.com đăng tải bài viết lợi nhuận hàng năm.com, công ty B2C giao dịch trực tuyến đầu tiên ở Trung Quốc được thành lập, buộc các trang web khác B2B bỏ mô hình "trang vàng".
+ Năm 2005: Yuval Tal sáng lập giải pháp phân phối thanh toán trực tuyến bảo mật.com mua lại bởi R. Donnelley với 345 triệu USD.com mua lại bởi Amazon.com với 928 triệu USD. + Năm 2010: Groupon ra báo cáo từ chối một lời đề nghị mua lại trị giá 6 tỷ USD từ Google. Thay vào đó, Groupon có kế hoạch đi trước với IPO vào giữa năm 2011.com, công ty cha của Diapers.com, được mua lại bởi Amazon.com với 500 triệu USD tiền mặt cộng với 45 triệu nợ và các nghĩa vụ khác.
GSI Connerce, công ty chuyên tạo ra, phát triển và thực thi trang 9 web.mua sắm trực tuyến cho dịch vụ gạch và vữa trong kinh doanh được mua lại bởi eBay với 2,4 tỉ USD. + Năm Thương mại điện tử và Doanh số bán lẻ trực tuyến của Mỹ dự kiến đạt 226 tỷ USD, tăng 12%so với năm 2011. Ở Việt Nam, năm 1997 người dân bắt đầu dùng Internet nhưng chưa phổ biến đại trà, đến năm 2000 thì đã có nhiều cửa hàng Internet và hầu như ai cũng có thể dùng với chi phí không cao. Trước năm 2000, hầu như rất ít doanh nghiệp có Website.
Đến khoảng năm 2004 thì Bộ Thương mại thành lập Vụ Thương mại điện tử (nay là Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin) để hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển Thương mại điện tử ở Việt Nam. Từ lịch sử hình thành và phát triển của thương mại điện tử, trên cơ sở đó đi sâu và xem xét lịch sử của mua sắm trực tuyến để hiểu rỏ hơn về loại hình này. Hình thức mua sắm online là một bước ngoặt trong lịch sử các phương thức mua sắm. Từ những năm 1970 trở về trước, chợ truyền thống là nơi duy nhất để người dân đến mua những vật dụng cần thiết.
Từ năm 1970 đến 1990, hình thức mua sắm tại siêu thị phổ biến hơn. Giai đoạn từ 1990 đến nay, mua hàng trực tuyến trở thành xu hướng mua sắm mới và phát triển tại nhiều nước trên thế giới.