MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài Ngành ngân hàng trong những năm gần đây chứng kiến không ít những biến động, những thay đổi mạnh mẽ. Từ sáp nhập cho đến giải thể và tái cấu trúc,.có thể nói xảy ra những biến động trên đâu đó cũng một phần do nền kinh tế gặp khó khăn do khủng hoảng, suy thoái. Nhưng nguyên nhân sâu xa cũng do con người quyết định là trên hết. Từ năng lực quản lý, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, từ hoạch định các chính sách hoạt động của lãnh đạo cao cấp, từ chính sách quản trị rủi ro cho đến dự báo tương lai để có chiến lược đối phó với khó khăn khủng hoảng đều do con người quyết định.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến không ổn định là do cấu trúc nhân sự thay đổi quá nhanh và chạy theo xu thế nhất thời, không ổn định tư tưởng và không có sự gắn kết trong công việc nên hầu như các ngân hàng ngày nay không thể thực thi trọn vẹn chính sách hoặc chiến lược đưa ra để ổn định, đối phó với khó khăn và xu thế phát triển. Sự thỏa mãn công việc cũng như sự gắn kết của nhân viên trong công việc đối với tổ chức giữ vai trò rất quan trọng và quyết định đối với sự thành công trong việc phát triển của tổ chức trong môi trường cạnh tranh. Khi nhân viên thỏa mãn với công việc sẽ có động lực làm việc cao hơn, sẽ gắn bó và trung thành hơn với tổ chức. Đây cũng chính là điều mà các ngân hàng luôn mong muốn đạt được từ nhân viên của mình.
Với những áp lực cạnh tranh gay gắt như hiện nay kèm theo chính sách thu hút và giữ nhân tài của các tổ chức chưa được sâu sắc chính vì thế chỉ trong một thời gian rất ngắn, hầu hết các ngân hàng trong địa bàn TP Cần Thơ đều phải đối mặt với hàng loạt những cuộc ra đi của các cán bộ - nhân viên trong đó có không ít người sẵn sàng từ bỏ những vị trí chủ chốt để tìm đến những công việc khác tốt hơn. Và trong những năm gần đây, vấn đề nhân viên nghỉ việc trong các ngân hàng được nhắc đến khá nhiều, song vẫn chưa có được hướng đi và cách làm cụ thể để làm giảm làn sóng nghỉ việc đang len lỏi trong các tổ chức, trong đó có các ngân hàng tại địa bàn TP Cần Thơ. Làm thế nào để nhân viên cảm thấy được thỏa mãn trong công việc và luôn gắn kết trong công việc, với tổ chức luôn là vấn đề khó khăn đặt ra cho các nhà lãnh đạo ngân hàng. Để trả lời cho câu hỏi trên nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã tìm ra mối quan hệ giữa các yếu tố về thỏa mãn, hài lòng công việc và sự trung thành, gắn kết với tổ chức cho từng lĩnh vực nghiên cứu của mình chẳng hạn như ở lĩnh vực ngân hàng (nghiên cứu của Maha Ahmed Zaki Dajani, 2015); lĩnh vực y tế (nghiên cứu của Mahmoud AL-Hussami, 2008), lĩnh vực dịch vụ khách sạn (Ulker Colakoglu, Osman Culha, Hakan Atay, 2010),….
Ở Việt Nam thì có nghiên cứu của Trần Kim Dung (2005) về “Nhu cầu, sự thỏa mãn của nhân viên và sự gắn kết với tổ 2 chức”; Phạm Thị Gia Tâm (2012) nghiên cứu về “Tác động của thực tiễn quản trị nguồn nhân lực đến sự gắn kết của nhân viên tại các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”. Theo tháp nhu cầu của học thuyết Maslow (1943), nhu cầu cơ bản nhất của con người là nhu cầu sinh lý, được ăn, ở, nghỉ ngơi,.để có được điều này thì vấn đề tài chính cá nhân là điều kiện tối thiểu mà nhân viên quan tâm. Nhu cầu tiếp theo là được an toàn, cần có cảm giác yên tâm về an toàn thân thể, việc làm, gia đình, sức khỏe, tài sản được đảm bảo. Như vậy có thể nói làm việc cho một tổ chức thì nhân viên cũng quan tâm đến tài chính của tổ chức đó để đảm bảo an toàn tài chính cho họ và ổn việc làm.
Ngoài hai nhu cầu cơ bản trên đây, theo học thuyết còn có các nhu cao hơn theo mức độ thỏa mãn tăng dần. Có thể nói làm việc cho một tổ chức thì vấn đề tài chính cá nhân và tài chính cơ bản của tổ chức như lợi nhuận, chỉ số nợ xấu, tỷ lệ chia cổ tức,. cũng được nhân viên quan tâm. Do đó, có thể thấy rằng nhân viên làm việc trong một tổ chức đạt được sự thỏa mãn về các nhu cầu thấp nhất sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến quyết định gắn kết lâu dài trong công việc tại tổ chức đó.
Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự gắn kết trong công việc của nhân viên với các ngân hàng tại Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn ngành ngân hàng gặp không ít khó khăn và khủng hoảng nhân sự là một nghiên cứu tuy không mới nhưng có ý nghĩa thực tế trong lĩnh vực ngành tài chính ngân hàng tại địa phương. Nhận thức được tầm quan trọng nêu trên, tác giả chọn đề tài “Mối quan hệ gữa các yếu tố tài chính với sự gắn kết trong công việc của nhân viên tại các ngân hàng thương mại cổ phần ở TP Cần Thơ” để nghiên cứu. Hi vọng kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho lãnh đạo các ngân hàng có được công cụ đo lường mức độ thỏa mãn của nhân viên đối với công việc, mức độ gắn kết của họ đối với tổ chức; tìm và đưa ra những giải pháp nâng cao mức độ thỏa mãn cũng như mức độ gắn kết của họ đối với tổ chức.2 Tính cấp thiết của đề tài Trong thời gian gần đây, cùng với việc hội nhập quốc tế kinh tế biến động mạnh mẽ, chính sách vĩ mô thay đổi ảnh hưởng không nhỏ đến ngành ngân hàng. Ngành ngân hàng mang vận mệnh như dòng máu của nền kinh tế, là một ngành chịu nhiều tác động lớn, trong đó có cả rủi ro phá sản, dẫn đến sáp nhập, tái cơ cấu.
Nhân sự thay đổi liên tục, thậm chí ra khỏi ngành do áp lực cạnh tranh và công việc. Đặc thù nguồn nhận lực trong ngân hàng hiện nay có thể nói thừa cũng có mà thiếu cũng có. Thừa là nguồn nhân lực tại các trường đào tạo với số lượng rất lớn nhưng lại không đáp ứng nhu cầu. Theo Nguyễn Tuấn Anh và Nguyễn Văn Thọ (2014) ghi nhận kết quả khảo sát của Viện Nhân lực ngân hàng - tài chính (BTCI) cho thấy “trong 2 năm 2012 và 2013 có khoảng 30.000 sinh viên tài chính ngân hàng ra trường nhưng chỉ có khoảng một nửa trong số đó được nhận vào làm việc trong các ngân hàng”; thiếu là thiếu nguồn nhân lực thực sự vững nghề và có tâm huyết với ngành, với công việc.
Trang mạng trực tuyến JobStreet.com mới đây cũng 3 khảo sát hơn 1.800 nhân sự đang làm việc ở các ngân hàng, cho thấy có đến 65% người nhận mức lương dưới 10 triệu đồng/tháng. Điều này khiến 29% nhân sự ngành tài chính ngân hàng muốn chuyển nghề do lương thấp hơn so với kỳ vọng. Thực tế tại địa bàn TP Cần Thơ trong các năm qua, nguồn nhân lực tại các ngân hàng cũng biến động liên tục, nhân sự cấp trung thường xuyên thay đổi từ ngân hàng này qua ngân hàng khác do áp lực công việc và cơ chế chính sách hoạt động một số ngân hàng thường xuyên thay đổi. Nhân sự cấp thấp thì khó tuyển dụng do người cần việc thì không đáp ứng nhu cầu, người đang có việc thì thường đòi hỏi cơ chế ưu tiên, chính sách đãi ngộ nên sẳn sàng chuyển sang các tổ chức có ưu đãi cao hơn, các thành phần còn lại không đáp ứng thì có xu hướng chuyển ra khỏi ngành và tìm công việc khác phù hợp hơn.
Số liệu từ NHNN TP Cần Thơ cho thấy tổng số nhân sự tại 31 ngân hàng TPCP trong 3 năm gần nhất tăng rất chậm: 2015: 3.271 người trong khi quy mô (tổng huy động và dư nợ vay) các ngân hàng tăng trưởng khá qua các năm: 2015: 103. Một nghiên cứu của Nguyễn Đoàn Xuân Châu (2017) về các nhân tố ảnh hưởng đến sự gắn kết của nhân viên tại ngân hàng VCB Vũng Tàu chỉ ra rằng nhân tố thu nhập và phúc lợi hay nói chung là tài chính cá nhân có ảnh hưởng đến sự gắn kết nhân viên ngân hàng. Phạm Thị Gia Tâm (2012) nghiên cứu về ảnh hưởng của quản trị nguồn nhân lực đến sự gắn kết nhân viên các ngân hàng TMCP ở TP Hồ Chí Minh kết luận nhân tố lương và phúc lợi ảnh hưởng đến sự gắn kết nhân viên ngân hàng. Chính sách giữ chân nhân viên thì không chỉ tập trung vào lương thưởng và phúc lợi mà còn nhiều nhân tố khác như các chính sách hoạt động của ngân hàng, chỉ số tài chính ngân hàng,.
mà các nghiên cứu này chưa đề cập đến. “Điều này buộc các ngân hàng phải có chiến lược và kế hoạch nhân sự chặt chẽ để đáp ứng yêu cầu hội nhập của thị trường, nền kinh tế Việt Nam với khu vực và thế giới. Đồng thời phải có chính sách giữ được cán bộ tốt, chính sách đào tạo, nâng cao chất lượng cán bộ. Những việc này sẽ phải được tính toán một cách rất chặt chẽ mới đảm bảo sự phát triển của ngân hàng”.
“Tất cả việc đó phải gắn kết với nhau, tất nhiên là những điều đó sẽ phải đối mặt với nhiều cạnh tranh gay gắt, nhưng về nguyên tắc, phải thiết kế một cách đầy đủ những chính sách như vậy để đảm bảo nguồn nhân lực có chất lượng tốt” (Lê Đức Thọ, Tổng giám đốc Vietinbank). Các chính sách được lãnh đạo ngân hàng đề cập trên bao gồm nhiều chính sách khác nhau như chính sách hoạt động ngân hàng, chính sách lương thưởng, chính sách phân phối của ngân hàng,.được đưa ra để thu hút và giữ chân nhân viên. Đây là điểm cần thiết, vì vậy tác giả lựa chọn và nghiên cứu mối quan hệ giữa các yếu tố tài chính bao gồm tài chính cá nhân và tài chính ngân hàng ảnh hưởng đến sự thỏa mãn và sự gắn kết trong công việc 4 của nhân viên để có các khuyến nghị đối với các nhà quản lý về các quyết sách phù hợp để sử dụng và giữ chân các nhân viên trong ngân hàng tại địa bàn.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu 1.1 Mục tiêu nghiên cứu a. Mục tiêu chung Nghiên cứu nhằm đánh giá mối quan hệ giữa các yếu tố tài chính với sự gắn kết trong công việc của nhân viên ngân hàng TMCP ở TP Cần Thơ.