Mô Hình Tố Tụng Hình Sự Việt Nam và Vấn Đề Áp Dụng Tố Tụng Tranh Tụng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls mô hình tố tụng hình sự việt nam và vấn đề áp dụng tố tụng tranh tụng luận án ts luật 62 38, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Gs. Tskh Đào Trí Úc
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Mô Hình Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Và Vấn Đề Áp Dụng Tố Tụng Tranh Tụng
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.3. Những vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 2.1. Khái niệm và các yếu tố phân loại mô hình tố tụng hình sự
• 2.2. Các mô hình tố tụng hình sự và những đặc trưng chủ yếu
• 2.3. Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam trong lịch sử hiện đại
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN CỦA MÔ HÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 3.1. Cơ sở pháp lý của mô hình tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành
• 3.2. Thực tiễn áp dụng mô hình tố tụng hình sự ở nước ta hiện nay
• 3.3. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong mô hình tố tụng hình sự Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ NỘI DUNG TIẾP THU TỐ TỤNG TRANH TỤNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI MÔ HÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 4.1. Những tiền đề và thách thức đối với áp dụng tố tụng tranh tụng ở Việt Nam
• 4.2. Cải cách tư pháp và những yêu cầu cơ bản đối với đổi mới mô hình tố tụng hình sự Việt Nam
• 4.3. Những yếu tố của tố tụng tranh tụng cần được tiếp thu trong quá trình đổi mới mô hình tố tụng hình sự Việt Nam
• 4.4. Các biện pháp bảo đảm về thể chế và áp dụng tố tụng tranh tụng trong mô hình tố tụng hình sự Việt Nam
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay

Mô hình tố tụng hình sự (TTHS) Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và cải cách. Từ khi có Bộ luật Tố tụng hình sự đầu tiên vào năm 1988, mô hình này đã được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu của thực tiễn và các tiêu chuẩn quốc tế. Mô hình TTHS hiện nay không chỉ phản ánh sự phát triển của hệ thống tư pháp mà còn thể hiện những nỗ lực trong việc bảo vệ quyền con người và đảm bảo công lý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của mô hình tố tụng hình sự Việt Nam

Mô hình TTHS Việt Nam được xác định là mô hình pha trộn, kết hợp giữa tố tụng thẩm vấn và tố tụng tranh tụng. Điều này có nghĩa là trong quá trình tố tụng, vai trò của các cơ quan tố tụng như Tòa án, Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra được quy định rõ ràng, nhưng vẫn còn tồn tại những yếu tố của mô hình thẩm vấn.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển mô hình tố tụng hình sự

Mô hình TTHS Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn từ năm 1945 đến nay. Mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng, phản ánh sự thay đổi trong tư duy pháp lý và yêu cầu của xã hội. Các cải cách trong mô hình TTHS đã được thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

II. Những thách thức trong việc áp dụng mô hình tố tụng hình sự hiện nay

Mặc dù mô hình TTHS Việt Nam đã có những cải cách tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch trong quy trình tố tụng, vai trò của luật sư chưa được phát huy đầy đủ, và sự chồng chéo trong chức năng của các cơ quan tố tụng là những vấn đề cần được chú ý.

2.1. Vấn đề thiếu minh bạch trong quy trình tố tụng

Thiếu minh bạch trong quy trình tố tụng có thể dẫn đến việc vi phạm quyền lợi của các bên tham gia. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng xét xử mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

2.2. Vai trò của luật sư trong tố tụng hình sự

Vai trò của luật sư trong mô hình TTHS Việt Nam vẫn chưa được phát huy tối đa. Nhiều luật sư gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và tài liệu cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho thân chủ của mình.

III. Phương pháp cải cách mô hình tố tụng hình sự Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của mô hình TTHS, cần có những phương pháp cải cách cụ thể. Các biện pháp này không chỉ tập trung vào việc sửa đổi pháp luật mà còn cần cải thiện quy trình thực hiện và nâng cao năng lực cho các cơ quan tố tụng.

3.1. Cải cách pháp luật về tố tụng hình sự

Cần thiết phải sửa đổi, bổ sung các quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình tố tụng. Các quy định mới cần phải tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện quyền bào chữa của luật sư.

3.2. Nâng cao năng lực cho các cơ quan tố tụng

Đào tạo và nâng cao năng lực cho các cán bộ trong hệ thống tư pháp là một yếu tố quan trọng để cải cách mô hình TTHS. Việc này sẽ giúp cải thiện chất lượng điều tra, truy tố và xét xử.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình tố tụng hình sự Việt Nam

Mô hình TTHS Việt Nam đã được áp dụng trong nhiều vụ án thực tế, cho thấy những ưu điểm và hạn chế của nó. Việc phân tích các vụ án cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho việc cải cách mô hình này trong tương lai.

4.1. Các vụ án tiêu biểu trong thực tiễn áp dụng

Nghiên cứu các vụ án tiêu biểu sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của mô hình TTHS hiện nay. Những vụ án này thường phản ánh rõ nét những vấn đề tồn tại trong quy trình tố tụng.

4.2. Kết quả và bài học từ thực tiễn

Kết quả từ các vụ án thực tiễn sẽ cung cấp những bài học quý giá cho việc cải cách mô hình TTHS. Những thành công và thất bại trong các vụ án sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho mô hình tố tụng hình sự Việt Nam

Mô hình TTHS Việt Nam cần tiếp tục được cải cách để đáp ứng yêu cầu của xã hội và bảo vệ quyền con người. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong quá trình tố tụng.

5.1. Định hướng cải cách mô hình TTHS

Cần xác định rõ các mục tiêu cụ thể cho việc cải cách mô hình TTHS, bao gồm việc nâng cao vai trò của luật sư và đảm bảo quyền lợi của các bên tham gia tố tụng.

5.2. Tương lai của mô hình tố tụng hình sự Việt Nam

Mô hình TTHS Việt Nam trong tương lai cần hướng tới việc xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng, minh bạch và hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu của người dân và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam và vấn đề áp dụng tố tụng tranh tụng" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thủy thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TSKH Đào Trí Úc (chuyên ngành Luật hình sự, mã số 62 38 40 01, bảo vệ tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014) là một luận án tiến sĩ luật học có tính tiên phong và đột phá. Đặt trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tiến trình cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị và đặc biệt là sự kiện Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên hiến định nguyên tắc: "Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm" (Khoản 5 Điều 103), luận án giải quyết một khoảng trống nghiên cứu mang tính hệ thống (research gap): sự thiếu vắng một khung lý thuyết hoàn chỉnh và tiêu chí phân loại khoa học để định vị chính xác bản chất mô hình tố tụng hình sự (TTHS) Việt Nam, từ đó xác định lộ trình tiếp thu các yếu tố của mô hình tranh tụng mà không làm phá vỡ cấu trúc thể chế chính trị - pháp lý hiện hành.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết cốt lõi:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất cấu trúc lý luận của mô hình TTHS là gì và những tiêu chí khoa học nào quyết định việc phân loại các mô hình TTHS trên thế giới?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mô hình TTHS Việt Nam từ năm 1945 đến nay, đặc biệt dưới hiệu lực của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, mang đặc trưng của mô hình nào và những điểm nghẽn thể chế nào đang cản trở việc bảo đảm công lý, quyền con người?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Việt Nam cần tiếp thu những hạt nhân hợp lý nào của mô hình tố tụng tranh tụng và lộ trình thiết kế thể chế bảo đảm ra sao để đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa?

Các giả thuyết nghiên cứu (hypotheses) tương ứng:

• H1: Mô hình TTHS không phải là một tập hợp ngẫu nhiên các thủ tục tố tụng mà là một cấu trúc hệ thống hoàn chỉnh được cấu thành bởi 4 yếu tố bản chất: tính chất TTHS; mục tiêu và phương thức đạt mục tiêu; tổ chức vận hành 3 chức năng tố tụng cơ bản (buộc tội, bào chữa, xét xử) gắn với địa vị pháp lý chủ thể; và hình thức tồn tại của chứng cứ cùng hồ sơ vụ án.
• H2: Mô hình TTHS Việt Nam hiện hành là "mô hình pha trộn thiên về thẩm vấn" (inquisitorial-dominant hybrid model), trong đó sự pha trộn cơ học dẫn đến tình trạng chồng chéo chức năng, làm suy giảm tính độc lập xét xử của Tòa án và biến thủ tục tranh tụng thành hình thức mang tính trình diễn ("án tại hồ sơ").
• H3: Việc chuyển dịch sang mô hình kết hợp hiện đại có tiếp thu chọn lọc các hạt nhân của mô hình tranh tụng (adversarial elements) là điều kiện tiên quyết để khắc phục tình trạng oan sai, nâng cao chỉ số tiếp cận công lý và bảo vệ tối thượng quyền con người.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình lập pháp và thực tiễn áp dụng pháp luật TTHS Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2014, khảo sát thực tiễn tại các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) từ cấp huyện đến cấp tối cao, với chuỗi dữ liệu định lượng phong phú minh chứng cho các bất cập thể chế.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong nước và quốc tế cho thấy bức tranh đa chiều nhưng còn phân mảnh về lý thuyết mô hình TTHS:

graph TD
    A["Lý luận Mô hình TTHS Toàn cầu"] --> B["Trường phái Tranh tụng (Adversarial)<br/>Anglo-American: Packer (1968), Damaska (1986)"]
    A --> C["Trường phái Thẩm vấn (Inquisitorial)<br/>Continental Europe: Reichel (2005), Vogler (2005)"]
    A --> D["Trường phái Xô Viết / Hậu Xô Viết<br/>Strogovich (1979), Savitski (1971), Petrukhin (1990s)"]
    
    B --> E["Khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam<br/>(Nghiên cứu đơn lẻ từng chế định: Đào Trí Úc 2011, Lê Hữu Thể 2011)"]
    C --> E
    D --> E
    
    E --> F["Định vị Luận án Nguyễn Thị Thủy (2014)<br/>Khung 4 yếu tố cấu trúc + Tiếp thu tranh tụng có chọn lọc"]

Tại Việt Nam, các công trình trước đây của PGS.TS Trần Văn Độ (2004, 2007), GS.TSKH Lê Văn Cảm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí (2004), PGS.TS Nguyễn Thái Phúc (2007, 2008), TS. Lê Hữu Thể (2005, 2011), TS. Phan Trung Hoài (2009), TS. Tô Văn Hòa (2006, 2007), và luận án của Nguyễn Văn Hiển (2010) đã tiếp cận nhiều khía cạnh như tính độc lập của Tòa án, vai trò của luật sư, hoặc nguyên tắc tranh tụng. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu khảo sát riêng rẽ từng thủ tục, thiếu một cái nhìn tổng thể mang tính chỉnh thể cấu trúc (structural wholeness).

Trên bình diện quốc tế, Herbert L. Packer (1968) đã đặt nền móng với sự đối lập giữa Mô hình kiểm soát tội phạm (Crime Control Model) và Mô hình thủ tục công bằng (Due Process Model). Tiếp đó, Mirjan Damaška (1986), Philip Reichel (2005), Richard Vogler (2005), E.A. Tomlinson (1983) đã đi sâu so sánh các hệ thống tư pháp hình sự. Tại Liên bang Nga, Báo cáo cải cách của GS. V.M. Savitski và GS. I.L. Petrukhin (Viện Nhà nước và Pháp luật - Viện Hàn lâm Khoa học Nga) đã mở đường cho Bộ luật TTHS Nga năm 2001 chuyển dịch mạnh mẽ sang nguyên tắc tranh tụng.

Luận án của NCS Nguyễn Thị Thủy tự định vị ở điểm giao thoa giữa lý thuyết pháp lý so sánh và nhu cầu lập pháp thực tiễn của Việt Nam. Tác giả đối chiếu sâu sắc với hai trường hợp quốc tế điển hình:

1. Cộng hòa Pháp: Tiến trình cải cách từ năm 1958 đến đầu những năm 2000, nơi các học giả tranh luận gay gắt nhằm thu hẹp hoặc bãi bỏ chế định Thẩm phán điều tra (Juge d'instruction) do tính chất "khép kín quá mức của giai đoạn điều tra" và thời hạn tạm giam quá dài, từng bước du nhập yếu tố tranh tụng của truyền thống Thông luật (Common Law).
2. Cộng hòa Liên bang Đức: Tiến trình cải cách liên tục (1964, 1974, 1986–1997) mở rộng quyền tiếp cận hồ sơ vụ án của người bào chữa, quyền tham gia lấy lời khai của can phạm và chế định luật sư chỉ định cho người chưa thành niên, dù vẫn duy trì nguyên tắc công tố bắt buộc (Legalitätsprinzip).

So với các công trình trên, luận án đã tiến một bước xa hơn khi chứng minh rằng việc tiếp thu tranh tụng không đồng nghĩa với việc sao chép nguyên mẫu hệ thống Anglo-Saxon, mà là tích hợp các chuẩn mực bảo đảm quyền con người vào mô hình tố tụng của một nhà nước pháp quyền định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã đóng góp vào khoa học luật tố tụng hình sự Việt Nam một bước chuyển biến nhận thức (paradigm shift) mang tính đột phá:

classDiagram
    class CauTrucMoHinhTTHS {
        +TinhChatToTung: Giai quyet tranh chap vs Quyen luc cong
        +MucTieuVaPhuongThuc: Su that phap ly vs Su that khach quan
        +BaChucNangCoBan: Buoc toi - Bao chua - Xet xu
        +ChungCuVaHoSo: Tranh tung loi tai Toa vs An tai ho so
    }
    class MoHinhTranhTung {
        +Xung dot hai ben binh dang
        +Su that phap ly (Formal truth)
        +Ba chuc nang tach bach tuyet doi
        +Chung cu loi, khong ton tai ho so toa an
    }
    class MoHinhThamVan {
        +Quoc gia chu dong dieu tra
        +Su that tuyet doi (Substantive truth)
        +Chuc nang dan xen, Toa an tham van
        +Chung cu van ban, quyen nang ho so
    }
    class MoHinhVietNamHienHanh {
        +Pha tron thien ve tham van
        +Muc tieu su that khach quan
        +Toa an ganh trach nhiem chung minh
        +Ton tai bat cap an tai ho so
    }
    CauTrucMoHinhTTHS <|-- MoHinhTranhTung
    CauTrucMoHinhTTHS <|-- MoHinhThamVan
    CauTrucMoHinhTTHS <|-- MoHinhVietNamHienHanh

1. Chuẩn hóa khái niệm và cấu trúc mô hình TTHS: Luận án bác bỏ các quan điểm chia cắt cơ học và khẳng định mô hình TTHS là phương thức cấu trúc toàn bộ nền tư pháp hình sự. Tác giả chỉ rõ: "Sự tồn tại các chức năng cơ bản của TTHS là vấn đề thuộc phạm trù khách quan, còn việc tổ chức vận hành các chức năng đó trong từng mô hình thuộc phạm trù chủ quan."
2. Làm rõ sự đối lập và giao thoa giữa các chuẩn chân lý: Tác giả phân tích thấu đáo sự khác biệt giữa "sự thật khách quan/sự thật tuyệt đối" của mô hình thẩm vấn và "sự thật pháp lý/sự thật hình thức" của mô hình tranh tụng. Luận án chỉ ra rằng việc cực đoan hóa mục tiêu "tìm kiếm sự thật tuyệt đối" bằng mọi giá trong mô hình thẩm vấn thuần túy là nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng lạm dụng quyền lực công, bức cung, nhục hình và xâm phạm quyền tự do cá nhân.
3. Phân định rạch ròi ba chức năng tố tụng cơ bản: Luận án phát triển luận điểm cho rằng tính công bằng của tố tụng chỉ đạt được khi ba chức năng: Buộc tội (Prosecution), Bào chữa (Defense), và Xét xử (Adjudication) được phân tách rành mạch cho các chủ thể độc lập thực hiện, trong đó Tòa án giữ vai trò trọng tài trung lập, không làm thay nghĩa vụ chứng minh của bên buộc tội.

Khung phân tích độc đáo

Tác giả xây dựng khung phân tích dựa trên sự tích hợp của ba hệ lý thuyết nền tảng: Lý thuyết phân công quyền lực nhà nước, Lý thuyết quyền con người quốc tế (International Human Rights Law), và Lý thuyết công lý thủ tục (Procedural Justice Theory). Khung phân tích xác lập 4 trục tiêu chí cốt lõi:

• Trục 1 - Bản chất quan hệ tố tụng: Giải quyết xung đột công - tư hay sự trừng phạt đơn phương của quyền lực công.
• Trục 2 - Cơ chế thu thập và thẩm tra chứng cứ: Cơ chế xét hỏi viết khép kín (inquisitorial dossier) đối lập với cơ chế đối tụng kiểm tra chéo công khai bằng lời nói (adversarial cross-examination).
• *Trục 3 - Cân bằng quyền lực vũ khí (Equality of Arms): Đánh giá mức độ bình đẳng thực tế giữa cơ quan công quyền (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát) và người bị buộc tội/người bào chữa.
• Trục 4 - Vị thế của Tòa án: Tòa án chủ động chứng minh tội phạm đối lập với Tòa án thụ động lắng nghe, cân nhắc chứng cứ và chỉ phán quyết trên kết quả tranh tụng tại phiên tòa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với chủ nghĩa hiện thực pháp lý (legal realism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level research design) kết hợp phương pháp nghiên cứu pháp lý chuẩn tắc (normative doctrinal legal research) và nghiên cứu pháp lý thực nghiệm (empirical legal research).

flowchart LR
    subgraph D1["Thu thập Dữ liệu Đa nguồn"]
        P1["Chuỗi dữ liệu lập pháp 1945-2014"]
        P2["Thống kê xét xử ngành Tòa án & VKS"]
        P3["Khảo sát chuyên gia & Người tham gia tố tụng"]
    end
    subgraph D2["Phân tích & Kiểm chứng (Triangulation)"]
        A1["Phân tích chuẩn tắc Doctrinal Analysis"]
        A2["Luật học so sánh Comparative Law (Pháp, Đức, Mỹ, Nga)"]
        A3["Phân tích định lượng Thống kê mô tả (Bảng 3.1-3.4, Biểu đồ 3.1-3.5)"]
    end
    subgraph D3["Kết quả & Kiến nghị"]
        R1["Xác thực mô hình pha trộn thiên về thẩm vấn"]
        R2["Bộ giải pháp lập pháp sửa đổi BLTTHS"]
    end
    D1 --> D2 --> D3

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật tam giác hóa dữ liệu (data triangulation):

• Phân tích chuẩn tắc: Khảo cứu toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật TTHS Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2014 (Sắc lệnh số 13/SL năm 1945, BLTTHS 1988, BLTTHS 2003, Hiến pháp 2013).
• Luật học so sánh: Phân tích quy phạm và thực tiễn áp dụng của các hệ thống luật thuộc truyền thống Dân luật (Civil Law - Pháp, Đức), Thông luật (Common Law - Anh, Mỹ) và các quốc gia chuyển đổi (Nga, Chile, Ý).
• Khảo sát thực tiễn & Phỏng vấn sâu: Tiến hành khảo sát trực tiếp tại các cơ quan tiến hành tố tụng (TAND tối cao, VKSND tối cao, các Tòa án và Viện kiểm sát địa phương), phỏng vấn sâu cá nhân là những người tiến hành tố tụng (Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên) và người tham gia tố tụng (Luật sư thuộc Liên đoàn Luật sư Việt Nam).

Data và phân tích

Luận án sử dụng bộ dữ liệu thống kê tư pháp thực tế với độ tin cậy cao:

• Dữ liệu chất lượng xét xử và án tồn đọng: Phân tích dữ liệu từ Bảng 3.1 (Chất lượng xét xử của Tòa án), Biểu đồ 3.1 (Số lượng các vụ án truy tố ra tòa), Biểu đồ 3.2 (Số quyết định khởi tố bị can bị VKS hủy bỏ).
• Dữ liệu về đội ngũ luật sư và hiệu quả bào chữa: Bảng 3.2 phản ánh sự phát triển số lượng luật sư qua các năm, cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về tỷ lệ luật sư/dân số và rào cản tham gia tố tụng giai đoạn điều tra.
• Dữ liệu về oan sai và trả hồ sơ điều tra bổ sung: Bảng 3.3 (Số bị can, bị cáo bị oan), Bảng 3.4 (Số vụ án Tòa án trả hồ sơ yêu cầu Viện kiểm sát điều tra bổ sung), Biểu đồ 3.3 (Tỷ lệ bản án, quyết định của Tòa án bị hủy bỏ), Biểu đồ 3.4 (Số bị can bị đình chỉ điều tra vì không phạm tội), và Biểu đồ 3.5 (Số bị cáo bị tòa tuyên không phạm tội).

Việc xử lý số liệu thống kê mô tả giúp lượng hóa trực quan những "điểm nghẽn" của mô hình thẩm vấn, chứng minh mối liên hệ tỷ lệ thuận giữa việc thiếu vắng tranh tụng thực chất và nguy cơ xảy ra sai sót tư pháp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nhận diện chính xác mô hình TTHS Việt Nam: Luận án kết luận mô hình TTHS Việt Nam là mô hình pha trộn nhưng mang nặng tính chất thẩm vấn áp đặt. Nhà nước nắm thế chủ động tuyệt đối trong việc khởi xướng, điều tra, thu thập chứng cứ và định đoạt số phận pháp lý của người bị buộc tội; vai trò của bên bào chữa bị động và phụ thuộc.
2. Chỉ rõ sự xung đột thể chế và mâu thuẫn chức năng trong BLTTHS 2003: Luận án bóc tách trực diện các quy định bất cập:
   • Điều 10 BLTTHS 2003: Quy định Tòa án có trách nhiệm chứng minh tội phạm cùng với CQĐT và VKS, biến Tòa án từ một cơ quan xét xử trung lập thành một bên có nghĩa vụ buộc tội.
   • Điều 104 BLTTHS 2003: Trao cho Hội đồng xét xử thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự ngay tại phiên tòa.
   • Điều 221 BLTTHS 2003: Cho phép Tòa án tiếp tục xét xử vụ án ngay cả khi Kiểm sát viên đã rút toàn bộ quyết định truy tố.
3. Hiện tượng "Án tại hồ sơ" và thực trạng "Luật sư tố khổ": Luận án chứng minh rằng quy trình tố tụng hiện hành phụ thuộc gần như tuyệt đối vào tập hồ sơ do CQĐT lập ra trước phiên tòa. Tại phiên xử, "Hội đồng xét xử dành thời lượng cho việc xét hỏi nhiều hơn thời lượng nghe hai bên tranh luận, đối đáp"; quyền thu thập chứng cứ của luật sư bị vô hiệu hóa trên thực tế, dẫn đến hiện tượng tranh luận mang tính chiếu lệ.
4. Bằng chứng thực nghiệm về trả hồ sơ và hủy án: Số liệu tại Bảng 3.4 và Biểu đồ 3.3 cho thấy tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung và tỷ lệ bản án bị hủy, sửa ở mức cao bắt nguồn từ sự thiếu gắn kết giữa quyền công tố và hoạt động điều tra, cùng với việc Kiểm sát viên không đủ năng lực đối đáp trước những lập luận mới tại phiên tòa.

graph LR
    subgraph HienTrang["Bất cập thể chế hiện hành"]
        A1["Điều 10: Tòa án cùng chứng minh tội phạm"]
        A2["Điều 104: Tòa án khởi tố vụ án tại tòa"]
        A3["Điều 221: Tòa xét xử khi VKS rút truy tố"]
        A4["Độc quyền thu thập chứng cứ của Cơ quan THTT"]
    end
    
    subgraph HeLuy["Hệ lụy Thực tiễn"]
        B1["Án tại hồ sơ - Phiên tòa hình thức"]
        B2["Luật sư bị động - Bất bình đẳng vũ khí"]
        B3["Nguy cơ Oan sai (Bảng 3.3)"]
        B4["Tỷ lệ trả hồ sơ bổ sung cao (Bảng 3.4)"]
    end
    
    subgraph GiaiPhap["Chuyển dịch Mô hình Tiếp thu Tranh tụng"]
        C1["Tách bạch 3 chức năng: Buộc tội - Bào chữa - Xét xử"]
        C2["Tòa án trung lập tuyệt đối, chỉ xét xử theo cáo trạng"]
        C3["Thừa nhận quyền thu thập chứng cứ độc lập của Luật sư"]
        C4["Phán quyết duy nhất dựa trên kết quả tranh tụng tại phiên tòa"]
    end
    
    HienTrang --> HeLuy
    HeLuy --> GiaiPhap

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để tái cấu trúc các nguyên tắc tố tụng cơ bản: nguyên tắc suy đoán vô tội (presumption of innocence), nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa từ thời điểm bị bắt, và nguyên tắc bảo đảm tranh tụng bình đẳng.
• Về mặt lập pháp: Luận án là luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ cho quá trình xây dựng và thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.
• Về mặt thực tiễn áp dụng: Định hướng thay đổi căn bản tác phong tư pháp của Thẩm phán (từ thẩm vấn điều tra sang điều hành tranh tụng vô tư) và Kiểm sát viên (từ đọc cáo trạng thụ động sang thực hành quyền công tố gắn chặt với tranh tụng đối đáp).

Limitations và Future Research

• Hạn chế nghiên cứu:
  1. Giới hạn thời điểm: Dữ liệu thực nghiệm dừng lại ở mốc thời gian năm 2014, chưa phản ánh đầy đủ tác động thực tế sau khi BLTTHS năm 2015 có hiệu lực thi hành.
  2. Giới hạn phạm vi địa bàn: Việc khảo sát thực tiễn tập trung chủ yếu ở một số địa phương trọng điểm đại diện cho các vùng miền, chưa bao phủ toàn bộ 63 tỉnh thành.
  3. Thiếu hụt dữ liệu về một số thủ tục tư pháp đặc thù: Luận án chưa đi sâu vào cơ chế tranh tụng trong các vụ án có yếu tố tư pháp người chưa thành niên hoặc các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Đánh giá tác động định lượng của nguyên tắc tranh tụng theo BLTTHS 2015 đối với việc giảm tỷ lệ án oan sai giai đoạn 2015–2025.
  2. Nghiên cứu khả năng thiết lập chế định Thẩm phán giám sát tư pháp (Judicial Pre-trial Judge) kiểm soát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn hạn chế quyền con người.
  3. Nghiên cứu sự tương tác giữa chuyển đổi số tư pháp, phiên tòa trực tuyến và nguyên tắc tranh tụng trực tiếp bằng lời nói.
  4. Mở rộng nghiên cứu cơ chế đàm phán nhận tội rút gọn (guilty plea/plea bargaining) phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đã tạo ra tiếng vang học thuật và ảnh hưởng sâu rộng đến tiến trình lập pháp tại Việt Nam:

• Tác động lập pháp quốc gia: Cung cấp cơ sở lý thuyết then chốt cho Tổ biên tập dự thảo BLTTHS năm 2015 bãi bỏ trách nhiệm chứng minh tội phạm của Tòa án tại Điều 10 cũ, bổ sung nguyên tắc suy đoán vô tội (Điều 13 BLTTHS 2015), nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm (Điều 26 BLTTHS 2015), và quy định mở rộng quyền thu thập chứng cứ của người bào chữa (Điều 88 BLTTHS 2015).
• Tác động đến thể chế tư pháp: Đẩy mạnh việc thực hiện chủ trương "Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, thực hiện cơ chế công tố gắn với điều tra" theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW.
• Thúc đẩy phát triển nghề luật sư: Góp phần nâng cao vị thế pháp lý của luật sư trong hoạt động tố tụng, biến phiên tòa thành nơi kiểm tra công khai mọi chứng cứ buộc tội và gỡ tội.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giới nghiên cứu luật học: Khung lý thuyết 4 yếu tố cấu trúc mô hình TTHS là tài liệu tham khảo chuẩn mực để phân tích so sánh các hệ thống tố tụng trên thế giới.
• Cơ quan lập pháp (Quốc hội, Ủy ban Tư pháp): Bộ luận cứ hoàn chỉnh giúp rà soát, sửa đổi, bổ sung các đạo luật tư pháp trong tương lai.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án: Cẩm nang định hướng phương pháp điều hành phiên tòa dân chủ, tôn trọng quyền tranh luận của các bên.
• Kiểm sát viên, Điều tra viên: Khung chỉ dẫn nghiệp vụ để chuyển đổi tư duy từ "buộc tội áp đặt" sang "buộc tội dựa trên chứng cứ có giá trị chứng minh pháp lý vững chắc".
• Luật sư và các tổ chức hành nghề luật: Cơ sở khoa học để đấu tranh bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, hiện thực hóa nguyên tắc bình đẳng vũ khí.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp độc đáo nhất là việc xây dựng hệ thống 4 tiêu chí khoa học cấu thành một mô hình TTHS (tính chất tố tụng, mục tiêu/phương thức đạt mục tiêu, 3 chức năng cơ bản gắn với địa vị pháp lý, và hình thức chứng cứ/hồ sơ). Luận án chứng minh rằng mô hình TTHS Việt Nam là "mô hình pha trộn thiên về thẩm vấn", từ đó giải quyết triệt để sự nhầm lẫn tồn tại nhiều thập kỷ giữa "nguyên tắc tranh tụng" (một nguyên tắc của tố tụng) và "mô hình tố tụng tranh tụng" (toàn bộ cấu trúc tổ chức của nền tư pháp).

2. Đổi mới phương pháp luận so với các công trình trước đây như thế nào?

So với nghiên cứu của PGS.TS Trần Văn Độ (2004) hay luận án của Nguyễn Văn Hiển (2010), luận án này không tiếp cận tranh tụng như một thủ tục diễn ra riêng lẻ tại phiên tòa mà đặt tranh tụng trong mối liên kết xuyên suốt toàn bộ tiến trình tố tụng từ khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử. Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa luật học so sánh quốc tế (Pháp, Đức, Mỹ, Nga) với việc giải mã dữ liệu thực chứng (thống kê án oan, án trả điều tra bổ sung, tỷ lệ luật sư tham gia tố tụng) tạo nên sự vượt trội về tính thuyết phục.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất được dữ liệu chứng minh là gì?

Phát hiện thực nghiệm chỉ ra rằng các quy định mang tính "bảo hộ nhà nước" trong BLTTHS 2003 (như Điều 10 buộc Tòa án chứng minh tội phạm, Điều 104 cho Tòa án quyền khởi tố vụ án, Điều 221 cho Tòa án quyền tiếp tục xét xử khi VKS rút truy tố) không hề giúp giảm tội phạm mà ngược lại làm tăng nguy cơ oan sai (Bảng 3.3) và làm gia tăng đột biến các vụ trả hồ sơ điều tra bổ sung hình thức (Bảng 3.4), do Tòa án đánh mất vị thế trọng tài vô tư và bị cuốn vào thiên kiến buộc tội của hồ sơ điều tra sẵn có.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức kiểm chứng lại (Replication Protocol) không?

Có. Luận án thiết lập giao thức kiểm chứng rõ ràng thông qua: (1) Khung 4 tiêu chí đánh giá mô hình áp dụng được cho mọi giai đoạn lập pháp; (2) Ma trận đối chiếu quy phạm BLTTHS qua các thời kỳ (1988, 2003) với các chuẩn mực tư pháp quốc tế (ICCPR 1966); (3) Phương pháp trích xuất dữ liệu thống kê từ báo cáo công tác thường niên của TAND tối cao và VKSND tối cao có thể tái lập để đo lường hiệu quả tư pháp.

5. Lộ trình cải cách 10 năm được luận án phác thảo ra sao?

Luận án vạch ra lộ trình 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (Thể chế hóa Hiến pháp): Sửa đổi toàn diện BLTTHS, hiến định và quy phạm hóa triệt để nguyên tắc suy đoán vô tội, nguyên tắc tranh tụng trong xét xử; xóa bỏ thẩm quyền chứng minh tội phạm của Tòa án.
• Giai đoạn 2 (Tái cấu trúc tố tụng tiền xét xử): Đổi mới hoạt động điều tra, chuyển giao quyền kiểm soát thực chất các biện pháp ngăn chặn cho cơ quan tư pháp; mở rộng quyền thu thập chứng cứ của luật sư ngay từ khi bắt giữ.
• Giai đoạn 3 (Hoàn thiện phiên tòa tranh tụng thực chất): Chuyển đổi từ cơ chế xét xử dựa trên hồ sơ văn bản sang phán quyết dựa trên việc thẩm tra công khai bằng lời nói tại tòa; hoàn thiện thể chế bổ trợ tư pháp và nâng cao năng lực đội ngũ Kiểm sát viên, Thẩm phán và Luật sư.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thủy là một công trình khoa học mẫu mực, toàn diện và có giá trị học thuật xuất sắc. Tác phẩm mang lại 5 cống hiến cốt lõi:

1. Xác lập khung lý thuyết kinh điển: Định hình hệ tiêu chí 4 yếu tố khoa học nhận diện cấu trúc mô hình TTHS.
2. Định vị chính xác bản chất hệ thống: Khẳng định mô hình TTHS Việt Nam là mô hình pha trộn thiên về thẩm vấn và chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế trong BLTTHS 2003.
3. Luận giải lộ trình tiếp thu tranh tụng: Đề xuất giải pháp khoa học tiếp thu các hạt nhân hợp lý của mô hình đối tụng Anglo-American vào cấu trúc pháp luật xã hội chủ nghĩa mà không gây xung đột hệ thống.
4. Cung cấp luận cứ nền tảng cho BLTTHS 2015: Tạo tiền đề lý luận trực tiếp cho việc hiến định nguyên tắc tranh tụng, bãi bỏ trách nhiệm chứng minh tội phạm của Tòa án, và ghi nhận đầy đủ nguyên tắc suy đoán vô tội.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về bảo đảm quyền con người, công lý thủ tục, và hội nhập chuẩn mực tư pháp quốc tế của nền tư pháp Việt Nam thế kỷ 21.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề khá hệ thống về mô hình TTHS, tiếp cận cụ thể hơn với các mô hình TTHS trên thế giới, đề xuất hoàn thiện mô hình TTHS từ khía cạnh tiếp cận về mô hình TTHS theo hướng tăng cường các yếu tố tranh tụng, loại bỏ những yếu tố không đáp ứng yêu cầu "dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch" như đã được xác định tại Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Về vấn đề tố tụng tranh tụng Yêu cầu chung nhất đối với giai đoạn hiện nay là làm rõ những giá trị ưu việt mà tranh tụng sẽ mang lại cho TTHS Việt Nam. Vì vậy, tính chất tiếp cận giá trị là yếu tố nổi bật trong các đề xuất đổi mới mô hình TTHS Việt Nam. Một điều đáng chú ý là vào thời điểm trước khi Đảng ta ban hành các Nghị quyết quan trọng về cải cách pháp luật và cải cách tư pháp đã có nhiều công trình đi tiên phong trong việc tìm hiểu về tố tụng tranh tụng và nguyên tắc tranh tụng trong TTHS.

Điều đó thể hiện trong nội dung nghiên cứu của các tác giả cuốn chuyên khảo "Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền" do GS.TSKH Lê Văn Cảm và PGS. Nguyễn Ngọc Chí đồng chủ biên (bài của PGS. Nguyễn Ngọc Chí: "Tố tụng tranh tụng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và vấn đề cải cách tư pháp ở Việt Nam theo kiểu tranh tụng"; bài của TS. Trịnh Tiến Việt: "Nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa hình sự trước yêu cầu của cải cách tư pháp").

Không thể không kể đến các công trình và bài viết từ rất sớm của nhiều tác giả như: của PGS.TS Nguyễn Mạnh Kháng: "Cải cách tư pháp và vấn đề tranh tụng" đăng trong Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 10/2003; của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc: "Dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi và nguyên tắc tranh tụng"; của GS.TSKH Lê Văn Cảm: "Nguyên tắc tranh tụng trong hệ thống các nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự Việt Nam", đăng trong Đặc san Luật học, số 6/2004… Đặc biệt, từ sau khi có chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp hình sự theo hướng mở rộng tranh tụng, đã có hàng loạt các bài viết, các luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ về đề tài này. Trong số đó, có bài của PGS.TS Trần Văn Độ: "Bản chất tranh tụng tại phiên tòa", Tạp chí Khoa học pháp lý, số 4/2004; của ThS. Võ Thị Kim Oanh: "Nguyên tắc tranh tụng - giải pháp nâng cao chất lượng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự", Tạp chí Kiểm sát, số 17/2006; của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc: "Vấn đề tranh tụng và tăng cường tranh tụng trong tố tụng hình sự theo yêu cầu của cải cách tư pháp", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 8/2008; Luận án tiến sĩ Luật học của Nguyễn Văn Hiển: "Nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam - những vấn đề lý luận và thực tiễn", 2010… Các công trình này đã từng bước phân biệt sự khác nhau giữa mô hình TTHS tranh tụng với nguyên tắc tranh tụng trong TTHS; làm rõ hơn nội hàm của nguyên tắc tranh tụng trong TTHS và đề xuất một số giải pháp để thể hiện nguyên tắc tranh tụng trong TTHS Việt Nam. Về các nguyên tắc của tố tụng hình sự Khi bàn về mô hình TTHS và đổi mới mô hình TTHS đã có một số công trình đi sâu làm rõ hiện trạng và nội dung của các nguyên tắc TTHS, coi đó là bộ phận cần được đổi mới của TTHS nước ta.

Các tác giả đã xác định những nguyên tắc chủ đạo của mô hình tố tụng thẩm vấn và các nguyên tắc chủ đạo của mô hình tố tụng tranh tụng, từ đó đã đề xuất xây dựng hệ thống các nguyên tắc 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đặc trưng mới cho TTHS Việt Nam. Đó là: nguyên tắc tranh tụng, nguyên tắc suy đoán vô tội, nguyên tắc công tố, nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo; nguyên tắc tự do trình bày chứng cứ; nguyên tắc minh oan. Có thể tìm thấy những đề xuất này trong các công trình như: bài của GS.TSKH Đào Trí Úc: "Các nguyên tắc của tố tụng hình sự Việt Nam", Tạp chí Khoa học (Luật học), Tập 27, số 1/2011; PGS. Nguyễn Ngọc Chí: "Các nguyên tắc cơ bản trong Luật tố tụng hình sự-những đề xuất sửa đổi, bổ sung", Tạp chí Khoa học (Kinh tế - Luật), Đại học Quốc gia Hà Nội, số 24/2008; GS.TSKH Lê Cảm: "Các nguyên tắc cơ bản của cải cách tư pháp trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam", Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/2006; PGS.TS Trịnh Quốc Toản: "Cải cách luật tố tụng hình sự với việc hoàn thiện nguyên tắc suy đoán vô tội", đăng trong cuốn chuyên khảo: "Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền" đã nêu ở trên; Chuyên khảo của PGS.

Hoàng Thị Sơn và TS. Bùi Kiên Điện: "Những nguyên tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự Việt Nam", Nxb Công an nhân dân, 1999… Khi bàn về các nguyên tắc của TTHS, ở Việt Nam hiện có hai luồng ý kiến khác nhau. Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, nguyên tắc pháp lý và những nguyên tắc được pháp luật điều chỉnh, nhờ đó, các nguyên tắc cũng có tính quy phạm và được bảo đảm thực hiện bởi sức mạnh của quyền lực nhà nước. Loại ý kiến thứ hai cho rằng, nguyên tắc chỉ là những tư tưởng chỉ đạo chung, phản ánh quy luật khách quan của quá trình phát triển xã hội, có mức độ phổ quát hơn so với các quy định của pháp luật, do đó, nó có khả năng chỉ đạo cả hoạt động lập pháp, định hướng thực tiễn và định hướng nhận thức về pháp luật, áp dụng pháp luật.

Tuy nhiên, nhận định về khả năng điều chỉnh ở cả hai mức độ này của nguyên tắc TTHS Việt Nam hiện hành, các tác giả đều thống nhất nhận thấy rằng, các nguyên tắc được ghi nhận trong BLTTHS Việt Nam năm 2003 chưa phản ánh đầy đủ những đổi mới quan trọng trong quan điểm chỉ đạo về đổi mới các hoạt động tư pháp nói chung và các hoạt động TTHS nói riêng trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về địa vị pháp lý tố tụng của các chủ thể Đây cũng là một bộ phận quan trọng của các vấn đề về TTHS được các nhà nghiên cứu quan tâm trong quá trình tìm kiếm những giải pháp đổi mới TTHS và pháp luật TTHS nước ta. Các công trình nghiên cứu đã có những đánh giá xác đáng về địa vị pháp lý hiện hành của các chủ thể quan hệ tố tụng và thống nhất nhận định rằng, sự thiếu độc lập và chưa bình đẳng trong địa vị pháp lý của các chủ thể tố tụng là yếu tố cản trở quá trình thực hiện những mục tiêu xây dựng một mô hình tố tụng dân chủ, bình đẳng, bảo đảm yêu cầu tranh tụng, bảo đảm một cách hữu hiệu quyền con người trong TTHS nước ta.

Có thể nêu những công trình tiêu biểu trong nhóm các công trình nghiên cứu vấn đề này như: Nguyễn Văn Du: "Vị trí của Tòa án trong hoạt động tố tụng hình sự", Tạp chí Tòa án nhân dân, số 3/1999; PGS.TS Phạm Hồng Hải: "Mấy ý kiến về hoàn thiện mối quan hệ giữa Viện kiểm sát và Tòa án cùng cấp trước và trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 11/1998, "Vai trò của luật sư trong hoạt động tố tụng: thực trạng và phương hướng đổi mới", Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Đặc san số 4, tháng 3/2003; Sách tham khảo của tập thể tác giả do TS. Lê Hữu Thể chủ biên: "Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra" Nxb Tư pháp, 2005; Nguyễn Tiến Long: "Một số giải pháp để bảo đảm quyền và nghĩa vụ của người bào chữa khi tranh tụng tại phiên tòa xét xử", Tạp chí Kiểm sát, số 17, tháng 9/2005; Sách chuyên khảo của TS.Uông Chu Lưu - Hà Mạnh Trí: "Bộ luật tố tụng hình sự mới, Bộ luật của tiến trình dân chủ, bình đẳng, bảo vệ quyền con người", Nxb Tư pháp, 2004… e. Về các chức năng tố tụng Các nhà nghiên cứu nước ta đã thể hiện cách nhìn mới, đề xuất các giải pháp đổi mới các chức năng đó gắn với yêu cầu về tranh tụng và sự độc lập của Tòa án trong TTHS. Chẳng hạn, bài của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc: "Những chức năng cơ bản trong tố tụng hình sự", Tạp chí Nhà nước và pháp 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] luật, số 12/2005.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu mới chủ yếu tập trung vào từng chức năng: chức năng xét xử, chức năng công tố (buộc tội) và chức năng bào chữa, ví dụ bài: "Xác định chức năng, nhiệm vụ thẩm quyền của Tòa án trong tố tụng hình sự" của PGS. Một số công trình tạo ra một cách nhìn tổng thể, toàn diện về mối liên hệ giữa các chức năng trong TTHS như bài viết của TS. Phan Trung Hoài "Bàn về mối quan hệ giữa chức năng buộc tội, bào chữa, xét xử trong xét xử hình sự" (Đề tài cấp Bộ của VKSNDTC, 1998) và bài viết của TS. Hoàng Thị Sơn: "Các chức năng buộc tội, bào chữa và xét xử trong tố tụng hình sự", Tạp chí Luật học, số 2/2000.

Hoặc chỉ nhìn nhận chức năng tố tụng trong khi bàn về giai đoạn tố tụng cụ thể, chẳng hạn, Luận án tiến sĩ Luật học của Võ Thị Kim Oanh: "Xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam" của Lê Tiến Châu: "Chức năng xét xử trong tố tụng hình sự Việt Nam" (2008) có thể được coi là một trong những công trình nghiên cứu theo hướng tạo ra một cái nhìn xuyên suốt về sự thể hiện của những chức năng tố tụng trong toàn bộ tiến trình TTHS. Các công trình nghiên cứu theo hướng này đã góp phần khẳng định rõ hơn về các chức năng cơ bản của TTHS; nhiệm vụ của từng chức năng TTHS; đánh giá việc tổ chức vận hành các chức năng cơ bản của TTHS ở nước ta và bước đầu đề xuất hoàn thiện địa vị pháp lý của các chủ thể gắn với các chức năng của TTHS. Vấn đề bảo đảm quyền con ngƣời trong tố tụng hình sự Hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam cần được đổi mới theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền con người, tiếp cận đầy đủ hơn với các chuẩn mực pháp lý quốc tế.