đặt vấn đề khá hệ thống về mô hình TTHS, tiếp cận cụ thể hơn với các mô hình TTHS trên thế giới, đề xuất hoàn thiện mô hình TTHS từ khía cạnh tiếp cận về mô hình TTHS theo hướng tăng cường các yếu tố tranh tụng, loại bỏ những yếu tố không đáp ứng yêu cầu "dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch" như đã được xác định tại Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Về vấn đề tố tụng tranh tụng Yêu cầu chung nhất đối với giai đoạn hiện nay là làm rõ những giá trị ưu việt mà tranh tụng sẽ mang lại cho TTHS Việt Nam. Vì vậy, tính chất tiếp cận giá trị là yếu tố nổi bật trong các đề xuất đổi mới mô hình TTHS Việt Nam. Một điều đáng chú ý là vào thời điểm trước khi Đảng ta ban hành các Nghị quyết quan trọng về cải cách pháp luật và cải cách tư pháp đã có nhiều công trình đi tiên phong trong việc tìm hiểu về tố tụng tranh tụng và nguyên tắc tranh tụng trong TTHS.
Điều đó thể hiện trong nội dung nghiên cứu của các tác giả cuốn chuyên khảo "Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền" do GS.TSKH Lê Văn Cảm và PGS. Nguyễn Ngọc Chí đồng chủ biên (bài của PGS. Nguyễn Ngọc Chí: "Tố tụng tranh tụng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và vấn đề cải cách tư pháp ở Việt Nam theo kiểu tranh tụng"; bài của TS. Trịnh Tiến Việt: "Nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa hình sự trước yêu cầu của cải cách tư pháp").
Không thể không kể đến các công trình và bài viết từ rất sớm của nhiều tác giả như: của PGS.TS Nguyễn Mạnh Kháng: "Cải cách tư pháp và vấn đề tranh tụng" đăng trong Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 10/2003; của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc: "Dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi và nguyên tắc tranh tụng"; của GS.TSKH Lê Văn Cảm: "Nguyên tắc tranh tụng trong hệ thống các nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự Việt Nam", đăng trong Đặc san Luật học, số 6/2004… Đặc biệt, từ sau khi có chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp hình sự theo hướng mở rộng tranh tụng, đã có hàng loạt các bài viết, các luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ về đề tài này. Trong số đó, có bài của PGS.TS Trần Văn Độ: "Bản chất tranh tụng tại phiên tòa", Tạp chí Khoa học pháp lý, số 4/2004; của ThS. Võ Thị Kim Oanh: "Nguyên tắc tranh tụng - giải pháp nâng cao chất lượng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự", Tạp chí Kiểm sát, số 17/2006; của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc: "Vấn đề tranh tụng và tăng cường tranh tụng trong tố tụng hình sự theo yêu cầu của cải cách tư pháp", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 8/2008; Luận án tiến sĩ Luật học của Nguyễn Văn Hiển: "Nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam - những vấn đề lý luận và thực tiễn", 2010… Các công trình này đã từng bước phân biệt sự khác nhau giữa mô hình TTHS tranh tụng với nguyên tắc tranh tụng trong TTHS; làm rõ hơn nội hàm của nguyên tắc tranh tụng trong TTHS và đề xuất một số giải pháp để thể hiện nguyên tắc tranh tụng trong TTHS Việt Nam. Về các nguyên tắc của tố tụng hình sự Khi bàn về mô hình TTHS và đổi mới mô hình TTHS đã có một số công trình đi sâu làm rõ hiện trạng và nội dung của các nguyên tắc TTHS, coi đó là bộ phận cần được đổi mới của TTHS nước ta.
Các tác giả đã xác định những nguyên tắc chủ đạo của mô hình tố tụng thẩm vấn và các nguyên tắc chủ đạo của mô hình tố tụng tranh tụng, từ đó đã đề xuất xây dựng hệ thống các nguyên tắc 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đặc trưng mới cho TTHS Việt Nam. Đó là: nguyên tắc tranh tụng, nguyên tắc suy đoán vô tội, nguyên tắc công tố, nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo; nguyên tắc tự do trình bày chứng cứ; nguyên tắc minh oan. Có thể tìm thấy những đề xuất này trong các công trình như: bài của GS.TSKH Đào Trí Úc: "Các nguyên tắc của tố tụng hình sự Việt Nam", Tạp chí Khoa học (Luật học), Tập 27, số 1/2011; PGS. Nguyễn Ngọc Chí: "Các nguyên tắc cơ bản trong Luật tố tụng hình sự-những đề xuất sửa đổi, bổ sung", Tạp chí Khoa học (Kinh tế - Luật), Đại học Quốc gia Hà Nội, số 24/2008; GS.TSKH Lê Cảm: "Các nguyên tắc cơ bản của cải cách tư pháp trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam", Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/2006; PGS.TS Trịnh Quốc Toản: "Cải cách luật tố tụng hình sự với việc hoàn thiện nguyên tắc suy đoán vô tội", đăng trong cuốn chuyên khảo: "Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền" đã nêu ở trên; Chuyên khảo của PGS.
Hoàng Thị Sơn và TS. Bùi Kiên Điện: "Những nguyên tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự Việt Nam", Nxb Công an nhân dân, 1999… Khi bàn về các nguyên tắc của TTHS, ở Việt Nam hiện có hai luồng ý kiến khác nhau. Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, nguyên tắc pháp lý và những nguyên tắc được pháp luật điều chỉnh, nhờ đó, các nguyên tắc cũng có tính quy phạm và được bảo đảm thực hiện bởi sức mạnh của quyền lực nhà nước. Loại ý kiến thứ hai cho rằng, nguyên tắc chỉ là những tư tưởng chỉ đạo chung, phản ánh quy luật khách quan của quá trình phát triển xã hội, có mức độ phổ quát hơn so với các quy định của pháp luật, do đó, nó có khả năng chỉ đạo cả hoạt động lập pháp, định hướng thực tiễn và định hướng nhận thức về pháp luật, áp dụng pháp luật.
Tuy nhiên, nhận định về khả năng điều chỉnh ở cả hai mức độ này của nguyên tắc TTHS Việt Nam hiện hành, các tác giả đều thống nhất nhận thấy rằng, các nguyên tắc được ghi nhận trong BLTTHS Việt Nam năm 2003 chưa phản ánh đầy đủ những đổi mới quan trọng trong quan điểm chỉ đạo về đổi mới các hoạt động tư pháp nói chung và các hoạt động TTHS nói riêng trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về địa vị pháp lý tố tụng của các chủ thể Đây cũng là một bộ phận quan trọng của các vấn đề về TTHS được các nhà nghiên cứu quan tâm trong quá trình tìm kiếm những giải pháp đổi mới TTHS và pháp luật TTHS nước ta. Các công trình nghiên cứu đã có những đánh giá xác đáng về địa vị pháp lý hiện hành của các chủ thể quan hệ tố tụng và thống nhất nhận định rằng, sự thiếu độc lập và chưa bình đẳng trong địa vị pháp lý của các chủ thể tố tụng là yếu tố cản trở quá trình thực hiện những mục tiêu xây dựng một mô hình tố tụng dân chủ, bình đẳng, bảo đảm yêu cầu tranh tụng, bảo đảm một cách hữu hiệu quyền con người trong TTHS nước ta.
Có thể nêu những công trình tiêu biểu trong nhóm các công trình nghiên cứu vấn đề này như: Nguyễn Văn Du: "Vị trí của Tòa án trong hoạt động tố tụng hình sự", Tạp chí Tòa án nhân dân, số 3/1999; PGS.TS Phạm Hồng Hải: "Mấy ý kiến về hoàn thiện mối quan hệ giữa Viện kiểm sát và Tòa án cùng cấp trước và trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 11/1998, "Vai trò của luật sư trong hoạt động tố tụng: thực trạng và phương hướng đổi mới", Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Đặc san số 4, tháng 3/2003; Sách tham khảo của tập thể tác giả do TS. Lê Hữu Thể chủ biên: "Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra" Nxb Tư pháp, 2005; Nguyễn Tiến Long: "Một số giải pháp để bảo đảm quyền và nghĩa vụ của người bào chữa khi tranh tụng tại phiên tòa xét xử", Tạp chí Kiểm sát, số 17, tháng 9/2005; Sách chuyên khảo của TS.Uông Chu Lưu - Hà Mạnh Trí: "Bộ luật tố tụng hình sự mới, Bộ luật của tiến trình dân chủ, bình đẳng, bảo vệ quyền con người", Nxb Tư pháp, 2004… e. Về các chức năng tố tụng Các nhà nghiên cứu nước ta đã thể hiện cách nhìn mới, đề xuất các giải pháp đổi mới các chức năng đó gắn với yêu cầu về tranh tụng và sự độc lập của Tòa án trong TTHS. Chẳng hạn, bài của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc: "Những chức năng cơ bản trong tố tụng hình sự", Tạp chí Nhà nước và pháp 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luật, số 12/2005.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu mới chủ yếu tập trung vào từng chức năng: chức năng xét xử, chức năng công tố (buộc tội) và chức năng bào chữa, ví dụ bài: "Xác định chức năng, nhiệm vụ thẩm quyền của Tòa án trong tố tụng hình sự" của PGS. Một số công trình tạo ra một cách nhìn tổng thể, toàn diện về mối liên hệ giữa các chức năng trong TTHS như bài viết của TS. Phan Trung Hoài "Bàn về mối quan hệ giữa chức năng buộc tội, bào chữa, xét xử trong xét xử hình sự" (Đề tài cấp Bộ của VKSNDTC, 1998) và bài viết của TS. Hoàng Thị Sơn: "Các chức năng buộc tội, bào chữa và xét xử trong tố tụng hình sự", Tạp chí Luật học, số 2/2000.
Hoặc chỉ nhìn nhận chức năng tố tụng trong khi bàn về giai đoạn tố tụng cụ thể, chẳng hạn, Luận án tiến sĩ Luật học của Võ Thị Kim Oanh: "Xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam" của Lê Tiến Châu: "Chức năng xét xử trong tố tụng hình sự Việt Nam" (2008) có thể được coi là một trong những công trình nghiên cứu theo hướng tạo ra một cái nhìn xuyên suốt về sự thể hiện của những chức năng tố tụng trong toàn bộ tiến trình TTHS. Các công trình nghiên cứu theo hướng này đã góp phần khẳng định rõ hơn về các chức năng cơ bản của TTHS; nhiệm vụ của từng chức năng TTHS; đánh giá việc tổ chức vận hành các chức năng cơ bản của TTHS ở nước ta và bước đầu đề xuất hoàn thiện địa vị pháp lý của các chủ thể gắn với các chức năng của TTHS. Vấn đề bảo đảm quyền con ngƣời trong tố tụng hình sự Hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam cần được đổi mới theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền con người, tiếp cận đầy đủ hơn với các chuẩn mực pháp lý quốc tế.