MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Giáo dục và đào tạo đang là vấn đề thiết yếu của toàn cầu. Hiện nay nhiều quốc gia trên thế giới đang nỗ lực đổi mới nội dung và phƣơng pháp giáo dục và đào tạo với nhiều mô hình, biện pháp khác nhau nhằm mở rộng qui mô, nâng cao chất lƣợng, tính tích cực trong dạy học và học một cách toàn diện, dạy làm sao để giúp ngƣời học hƣớng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Muốn vậy cần phải nâng cao, cải tiến đồng bộ các thành tố liên quan, trong đó phƣơng tiện dạy và học là một thành tố quan trọng.
Sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật đã mang lại cho con ngƣời ngày càng nhiều những công cụ, phƣơng tiện mới trong mọi mặt của đời sống xã hội trong đó có cả quá trình dạy học. Việc sử dụng những công cụ, phƣơng tiện khoa học kỹ thuật mới không những chỉ giúp cho con ngƣời có thêm nhiều khả năng trong việc cải tạo và chinh phục thế giới mà còn giúp cho con ngƣời hiểu sâu sắc hơn về bản chất của thế giới. Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng lần thứ hai (khoá VIII) về định hƣớng chiến lƣợc phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới đã yêu cầu ngành giáo dục phải “đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học. Từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy và học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”.
Phƣơng tiện dạy học chính là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới nội dung, phƣơng pháp giảng dạy, nhằm nâng cao chất lƣợng phát triển giáo dục. Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng của việc ứng dụng phƣơng tiện dạy học trong quá trình dạy học, các phƣơng tiện kỹ thuật giảm nhẹ công việc của giáo viên và giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi. Có đƣợc các phƣơng tiện thích hợp, ngƣời giáo viên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công 1 tác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, tạo ra cho học sinh những tình cảm tốt đẹp với khoa học kỹ thuật nói chung và bộ môn nói riêng. Do đặc điểm của quá trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của học sinh tăng dần theo các cấp độ của tri giác: nghe , thấy, làm đƣợc (Những gì họ nghe được không bằng những gì họ nhìn thấy và những gì họ nhìn thấy thì không bằng những gì họ tự tay làm.), nên khi đƣa những phƣơng tiện khoa học kỹ thuật vào quá trình dạy học, giáo viên có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của học sinh và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng, kỹ xảo của học sinh.
Tuy vậy, không phải bao giờ và bất cứ đâu phƣơng tiện kỹ thuật cũng có tác dụng tích cực đến hoạt động nhận thức của học sinh. Nhiều khi, nếu đƣợc sử dụng không đúng với những yêu cầu sƣ phạm cụ thể, phƣơng tiện kỹ thuật lại có tác dụng theo chiều tiêu cực, làm cho học sinh hoang mang, hiệu quả tiếp thu kém. Vì thế, khi sử dụng phƣơng tiện, ngƣời giáo viên phải nắm vững ƣu nhƣợc điểm và các khả năng cũng nhƣ yêu cầu của phƣơng tiện để từ đó có đƣợc hiệu quả dạy học nhƣ mình mong muốn.2 Lý do chọn đề tài 1.1 Lý do khách quan Trƣớc sự phát triển kinh tế xã hội nhằm đƣa đất nƣớc thành nƣớc công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì việc phát triển nguồn lực con ngƣời đã đặt ra những yêu cầu mới đối với ngƣời lao động nhất là trong bối cảnh xu thế phát triển mạnh mẽ của toàn cầu. Trong đó giáo dục có nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực sao cho có khả năng đáp ứng nhu cầu mới và thị trƣờng lao động hoà nhập thế giới.
Quan trọng là trang bị cho họ những năng lực hành động, tính năng động, sáng tạo, tích cực, linh hoạt, trách nhiệm cao, có nhiều kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn và khả năng nhạy bén giải quyết vấn đề phức tạp trƣớc sự thay đổi không ngừng. Cũng nhƣ các môn học khác thì môn “Công nghệ “ là môn học bắt buộc thuộc khung chƣơng trình giáo dục cấp trung học phổ thông (THPT). 2 Mục đích của môn học này là: Thứ nhất: Trang bị những kiến thức kĩ thuật tổng hợp cơ bản, tính ứng dụng khoa học hình thành tƣ duy kỹ thuật vào thực tiễn và định hƣớng nghề nghiệp cho học sinh trong tƣơng lai. Thứ hai: Hình thành cho ngƣời học năng lực khái quát về tƣ duy kỹ thuật ở ngƣời học Thứ 3: Hình thành ở học sinh kỹ năng và kỹ xảo nghề nghiệp để ngƣời học có khả năng vận dụng vào cuộc sống, góp phần hình thành ở học sinh năng lực hoạt động trí tuệ bao gồm năng lực nhận thức, tƣ duy kỹ thuật, năng lực kỹ thuật và năng lực sáng tạo khi vận dụng hiểu biết kỹ thuật vào thực tiễn.
Thông qua việc trang bị kiến thức kỹ thuật - công nghệ, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và năng lực hoạt động trí tuệ mà góp phần hình thành và củng cố thế giới quan khoa học cho học sinh.2 Lý do chủ quan Trong quá trình dạy học, các phƣơng tiện kỹ thuật giảm nhẹ công việc của giáo viên và giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi, việc đƣa những phƣơng tiện khoa học kỹ thuật vào quá trình dạy học, giáo viên có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của học sinh và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng, kỹ xảo của học sinh và tạo ra cho học sinh những tình cảm tốt đẹp với khoa học kỹ thuật nói chung và bộ môn nói riêng từ đó mức độ tiếp thu kiến thức mới của học sinh tăng dần theo các cấp độ của tri giác: nghe - thấy - làm đƣợc. Ngƣời giáo viên từ đó sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn. Qua thực tiễn nhiều năm giảng dạy môn Công nghệ, tôi nhận thấy việc giảng dạy, học tập môn công nghệ còn gặp nhiều bất cập về nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện và hình thức tổ chức dạy học nên việc dạy và học còn gặp nhiều khó khăn. Việc đổi mới nội dung, chƣơng trình, phƣơng pháp và cải thiện điều kiện phƣơng tiện dạy học đã góp phần nâng cao về mặt chất lƣợng dạy học luôn đòi 3 hỏi thôi thúc của chính giáo viên giảng dạy là làm sao tạo cho ngƣời học có một sự hứng thú và tích cực trong học tập môn này, điều đó cần có phƣơng tiện dạy học trực quan sinh động cho môn học đặc thù này.
Trong khi đó nội dung môn học công nghệ 12 đã yêu cầu học sinh làm quen và giải thích đƣợc một số linh kiện điện tử và nguyên lí mạch điện tử với nhiều thuật ngữ kỹ thuật khó hình dung và trừu tƣợng. Chính vì vậy đã phần nào làm cho ngƣời dạy và ngƣời học trở nên khó khăn nên phải cần đến phƣơng tiện dạy học để đƣa thông tin và giải mã thông tin đó nhằm góp phần nâng cao hiệu suất lao động của thầy và trò. Với những lí do trên đã khiến tôi chọn đề tài: “ Xây dựng mô hình dạy học cho môn công nghệ 12 THPT” làm đối tƣợng nghiên cứu cho luận văn này. Mục đích việc làm này nhằm mong muốn cải thiện và hỗ trợ việc dạy và học phần kỹ thuật điện tử môn công nghệ 12 ở các trƣờng ngày càng tốt hơn và việc dạy học đạt hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy học.
Mục tiêu nghiên cứu Xây dựng đƣợc mô hình dạy học thực hành cho phần kỹ thuật điện tử trong môn công nghệ 12 THPT hỗ trợ cho việc dạy và học, tăng tính trực quan, tƣ duy kỹ thuật và năng lực cho ngƣời học đối với bộ môn công nghệ 12 ở các trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai 3. Nhiệm vụ của đề tài nghiên cứu - Nghiên cứu xây dựng cơ sở lí luận về xây dựng mô hình dạy học thực hành phấn kỹ thuật điện tử trong môn công nghệ 12 THPT - Nghiên cứu về mục tiêu, nội dung, Giáo Viên, Học Sinh và phƣơng tiện dạy học phục vụ giảng dạy môn công nghệ 12 tại các trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. - Điều tra thực tiễn dạy và học môn công nghệ tại các trƣờng trên địa bàn tỉnh Đồng Nai - Nghiên cứu phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề phục vụ cho việc giảng dạy dựa trên mô hình đƣợc thiết kế. 4 - Xây dựng mô hình dạy học thực hành cho phần kỹ thuật điện tử trong môn công nghệ 12 THPT.
- Tổ chức dạy học môn công nghệ 12 dựa trên mô hình dạy học đƣợc xây dựng. - Kiểm nghiệm và đánh giá kết quả thu đƣợc 4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu: Mô hình dạy học thực hành và các phƣơng tiện dạy học cho môn công nghệ lớp 12 ở khối Trung học phổ thông (THPT) 4.2 Khách thể nghiên cứu: Hệ thống phƣơng tiện dạy học, chƣơng trình, tài liệu dạy và học, đội ngũ giáo viên giảng dạy và ngƣời học môn công nghệ 12 THPT.3 Mẫu nghiên cứu: Chọn một số trƣờng THPT trong tỉnh Đồng Nai để khảo sát. Giả thuyết nghiên cứu Giả thuyết: Nếu áp dụng mô hình dạy học thực hành cho phần kỹ thuật điện tử này vào việc dạy và học môn công nghệ 12 trong các trƣờng Trung Học Phổ Thông (THPT) thì: - Học sinh học tập đạt chất lƣợng cao hơn - Nâng cao tính tích cực học tập cho học sinh - Phát triển đƣợc năng lực, kỹ năng, khả năng sáng tạo cho ngƣời học - Phát triển và hỗ trợ cho ngƣời dạy về chuyên môn, truyền tải nội dung, phƣơng pháp dạy học tốt nhất 6.
Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu tài liệu: - Nghiên cứu và phân tích các tài liệu có liên quan để đƣa ra cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn.