Chương I: Một số lý luận cơ bản về phát triển văn hóa doanh nghiệp - Chương II: Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển văn hóa doanh nghiệp tại Công ty trách nhiệm hữu hạn giấy Hưng Hà - Chương III: Đề xuất và kiến nghị phát triển văn hóa doanh nghiệp tại Công ty trách nhiệm hữu hạn giấy Hưng Hà. Luan van 4 CHƯƠNG1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp 1. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Có rất nhiều định nghĩa xung quanh khái niệm này.
Mỗi nền văn hóa khác nhau có các định nghĩa khác nhau. Mỗi doanh nghiệp lại có một cách nhìn khác nhau về VHDN. Qua quá trình nghiên cứu đã có nhiều khái niệm VHDN được đưa ra nhưng cho đến nay chưa có một định nghĩa chuẩn nào chính thức được công nhận. Theo ông Georges de Saite Marie, một chuyên gia người pháp về doanh nghiệp vừa và nhỏ, đã đưa ra định nghĩa như sau: “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, các biểu tượng, huyền thoại, nghi thức, điều cấm kỵ, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp”.
[1] Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì định nghĩa VHDN như sau: “Văn hóa doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”. [2] Định nghĩa được phổ biến và chấp nhận rộng rãi nhất là định nghĩa của Edgar Shein một chuyên gia nghiên cứu các tổ chức: “Văn hóa công ty là tổng hợp các quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý với các môi trường xung quanh”. [3] Nói chung, các định nghĩa đều đã đề cập đến những nhân tố tinh thần của VHDN như: các quan niệm chung, các giá trị, các huyền thoại, các nghi thức, … của doanh nghiệp nhưng chưa đề cập đến yếu tố vật chất; đây cũng là một nhân tố quan trọng của văn hóa doanh nghiệp. Tóm lại, VHDN là những quy phạm chung nhất của một doanh nghiệp, nó định hướng cho một doanh nghiệp và tạo nên những giá trị khác biệt giữa các doanh nghiệp.
Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về VHDN, nhưng qua một số cách hiểu trên, chúng ta có thể rút ra một khái niệm khái quát: Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống ăn Luan van 5 sâu vào hoạt động của doanh nghiệp ấy và chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuổi và thực hiện các mục đích. Các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp 1. Các yếu tố hữu hình Đó là những biểu trưng trực quan giúp con người dễ dàng nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy các giá trị và triết lý cần được tôn trọng, ta có thể dễ dàng quan sát được ngay từ lần gặp đầu tiên đối với doanh nghiệp. Kiến trúc đặc trưng Bao gồm kiến trúc ngoại thất và thiết kế nội thất, đây là một giá trị văn hóa rất quan trọng, vì tại mỗi doanh nghiệp điều đầu tiên mà khách hàng và đối tác cảm nhận được khi đến làm việc là kiến trúc công ty, nó thể hiện hình ảnh và bộ mặt của công ty trong những mối quan hệ lâu dài sau này.
Bên cạnh đó những thiết kế nội thất cũng được rất quan tâm, từ những chi tiết lớn như những tiêu chuẩn về màu sắc, kiểu dáng, thiết kế như mặt bằng làm việc, bàn ghế, phòng làm việc, lối đi, … đến các chi tiết nhỏ như đồ ăn, công tắc điện, … tất cả đều được thiết kế sao cho diện tích dễ sử dụng, tạo ấn tượng thân quen thể hiện thiện chí và sự quan tâm. Nghi lễ, nghi thức Là những hoạt động đã được dự kiến từ trước và chuẩn bị kỹ lưỡng dưới hình thức các hoạt động, sự kiện văn hóa – xã hột chính thức, nghiêm trang được tổ chức định kỳ hay bất thường nhằm thắt chặt mối quan hệ trong doanh nghiệp, cùng với đó giới thiệu về những giá trị được doanh nghiệp coi trọng và thường tổ chức vì lợi ích của những người tham dự. Biểu tượng Các công trình kiến trúc, lễ nghi, giai thoại, khẩu hiệu đều chứa đựng những đặc trưng của biểu tượng; bởi thông qua những giá trị vật chất, cụ thể, hữu hình, các biểu trưng này đều muốn truyền đạt những giá trị, ý nghĩa tiềm ẩn bên trong. Một biểu tượng khác là logo hay một tác phẩm sáng tạo được thiết kế để thể hiện về hình tượng của một tổ chức, một doanh nghiệp.
Các biểu tượng vật chất này có tác dụng hướng sự chú ý của người thấy nó vào một vài chi tiết hay điểm nhấn cụ thể có thể diễn đạt được những giá trị chủ đạo mà doanh nghiệp muốn tạo ấn tượng, lưu lại hay truyền đạt cho người thấy nó. Mẩu chuyện, giai thoại, tấm gương điển hình Mẩu chuyện là những câu chuyện về những giá trị, triết lý của VHDN được các nhân viên trong doanh nghiệp thường xuyên nhắc lại và phổ biến cho những thanh viên mới. Một số mẩu chuyện gắn với sự kiện lịch sử và có thể khái quát thành giai thoại. Trong các mẩu chuyện thường có những tấm gương điển hình, đó là những mẫu lý tưởng về hành vi phù hợp với chuẩn mực và giá trị VHDN.
Ngôn ngữ, khẩu hiệu Nhiều doanh nghiệp đã sử dụng những câu chữ đặc biệt, ẩn dụ hay một sắc thái ngôn từ để truyền tải một ý nghĩa cụ thể đến nhân viên và những người liên quan. Do đó mà khẩu hiệu thường rất đơn giản, dễ nhớ và cũng có tác dụng khích lệ tinh thần lao động của các thành viên trong doanh nghiệp. Ấn phẩm doanh nghiệp Đây là những tài liệu chính thức, giúp mọi người có thể nhận thấy rõ hơn về cấu trúc văn hóa của doanh nghiệp. Chúng có thể là những tài liệu giới thiệu về công ty, ấn phẩm định kỳ, các tài liệu hướng dẫn sử dụng, … Những tài liệu này sẽ giúp doanh nghiệp làm rõ được mục tiêu, phương châm hành động, niềm tin và giá trị chủ đạo, triết lý quản lý, thái độ đối với lao động, người tiêu dùng và xã hội.
Những giá trị đó là hình thức thể hiện bên ngoài của văn hóa, song yếu tố này dễ thay đổi và thể hiện không đầy đủ và sâu sắc VHDN. Khi tới thăm một doanh nghiệp có trụ sở to đẹp, biển hiệu rõ ràng, nhân viên ra vào ăn mặc lịch sự, … sẽ tạo ra được thiện cảm với mọi người khi đến đây và bước đầu đánh giá VHDN này ở mức cao. Các yếu tố vô hình a. Đạo đức kinh doanh Dù có muốn hay không thì đạo đức kinh doanh cần được đặt lên hàng đầu, đây là tiêu chí mà khách hàng hay các đối tác liên quan đều quan tâm.
Nếu một doanh nghiệp vi phạm đạo đức kinh doanh thì rõ ràng là chưa thực hiện đúng trách nhiệm xã hội và có thể là dẫn đến vi phạm pháp luật. Từ đó làm giảm đi uy tín của doanh nghiệp, VHDN cũng vì thế mà bị cộng đồng xã hội đánh giá thấp. Như vậy, các yếu tố luật pháp, trách nhiệm xã hội và đạo đức đan xen nhau trong VHDN. Do đó, doanh nghiệp cần chấp hành tốt pháp luật mới thể hiện được đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.
Giá trị theo đuổi Bất kể doanh nghiệp nào cũng tuyên bố các triết lý, mục tiêu và chiến lược hoạt động riêng của mình; nhưng chúng được thể hiện với nội dung, phạm vi mức độ khác nhau giữa các doanh nghiệp. Qua những tuyên bố này có thể biết doanh nghiệp đang theo đuổi những giá trị nào. Đó là kim chỉ nam cho hoạt động của toàn bộ nhân viên trong doanh nghiệp và được công bố rộng rãi để mọi thành viên cùng thực hiện, chia sẻ và xây dựng. Đây chính là những giá trị được công bố, một bộ phận của nền VHDN.
Những giá trị đó cũng thực hiện chức năng hướng dẫn cho các thành viên trong doanh nghiệp cách thức đối phó với các tình huống cơ bản và rèn luyện cách ứng xử cho các nhân viên mới trong môi trường cạnh tranh. Có doanh nghiệp chỉ theo đuổi các giá trị mang lại cho khách hàng thông qua việc sáng tạo các sản phẩm mới. Bên cạnh đó thì cũng có doanh nghiệp phấn đấu làm hài lòng khách hàng bằng chất lượng và giá cả hợp lý nhất. Những giá trị mà doanh nghiệp mong muốn mà cam kết theo đuổi là một trong những tiêu chí quan trọng trong nhóm các yếu tố nền tảng của VHDN.
Trong các giá trị doanh nghiệp theo đuổi nhiều doanh nghiệp và nhân viên đã nhận thức tầm quan trọng của các giá trị được coi là giá trị gia tăng trong quá trình hợp tác cùng làm việc như văn hóa hợp tác; văn hóa chia sẻ thông tin, kiến thức, kinh nghiệm, … c. Niềm tin Nhân viên phải có niềm tin vào sứ mệnh, chiến lược và cam kết của ban lãnh đạo thì mới đi theo doanh nghiệp để phấn đấu, chấp nhận thách thức và xây dựng doanh nghiệp. Một số nhân viên có xu thế làm việc cho doanh nghiệp đơn thuần là công việc, chỉ cần trả lương cao và đầy đủ, còn nếu doanh nghiệp gặp khó khăn sẽ bỏ đi tìm kiếm công việc khác. Với đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp trong ngành nghề sáng tạo, nếu ban lãnh đạo và nhân viên không có niềm tin vào thành công trong tương lai thì thật khó có sức mạnh trong hợp tác.
Thiếu đi niềm tin, con người có thể mất phương hướng và doanh nghiệp cũng vậy. Doanh nghiệp mà không có niềm tin vào sứ mệnh theo đuổi thì khó có thể phát huy được tối đa các nguồn lực và kết quả cũng không được như mong đợi. Trong quá trình phát triển VHDN, ban lãnh đạo cũng như nhân viên trong doanh nghiệp cần phải có niềm tin vào kết quả mà văn hóa doanh nghiệp mang lại và có như vậy thì tất cả các thành viên trong doanh nghiệp mới chung tay góp sức cùng phát triển VHDN lên một tầm cao mới. Thái độ ứng xử Thông thường nội quy Công ty nào cũng có quy định về thái độ ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp và với tất cả các bên liên quan.