CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TẠI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP. Lý luận chung về NVL trong các doanh nghiệp xây lắp 1. Các khái niệm cơ bản Hàng tồn kho : Là những tài sản: + Được giữ lại để bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường + Đang trong quá trình sản xuất, kinh doanh dở dang + Nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ để sử dụng trong quá trình sản xuất, kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ. (Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 – Hàng tồn kho, quyết định số 149/2001/QĐ-BTC) Như vậy, hàng tồn kho trong doanh nghiệp là một bộ phận tài sản ngắn hạn dự trữ cho sản xuất lưu thông hoặc đang trong quá trình sản xuất chế tạo ở doanh nghiệp bao gồm: - Hàng hóa mua về để bán: Hàng hóa tồn kho, hàng mua đang đi trên đường, hàng gửi đi bán, hàng hóa gửi đi gia công chế biến; - Thành phẩm tồn kho và thành phẩm gửi đi bán; - Sản phẩm dở dang: Sản phẩm chưa hoàn thành và sản phẩm hoàn thành chưa làm thủ tục nhập kho thành phẩm; - Nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ tồn kho, gửi đi gia công chế biến và đã mua đang đi trên đường; - Chi phí dịch vụ dở dang (Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 – Hàng tồn kho, quyết định số 149/2001/QĐ-BTC) Nguyên vật liệu là một bộ phận của hàng tồn kho, sử dụng trong quá trình sản xuất, kinhh doanh hoặc cung cấp dịch vụ, nó bao gồm cả vật liệu tồn kho, vật liệu gửi đi gia công chế biến và đã mua đang đi trên đường.
(Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 – Hàng tồn kho, quyết định số 149/2001/QĐ-BTC) SVTH: Nguyễn Thị Hà 5 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Nga Ngoài ra còn có một số khái niệm khác về NVL như: + NVL là một bộ phận hàng tồn kho được dự trữ để sử dụng cho mục đích sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. (Giáo trình kế toán tài chính – ĐH Thương Mại) Như vậy, nguyên vật liệu là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, giá trị nguyên vật liệu tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh tạo nên giá trị của sản phẩm dịch vụ tùy thược vào từng loại hình doanh nghiệp.Đối với doanh nghiệp sản xuất thì giá trị nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn và chủ yếu trong giá trị sản phẩm. Phân loại nguyên vật liệu Trong các doanh nghiệp xây lắp, nguyên vật liệu bao gồm nhiều loại, với nội dung kinh tế, công dụng, tính năng lý hóa học và yêu cầu quản lý khác nhau.Vì vậy để quản lý chặt chẽ từng loại, thứ nguyên vật liệu phục vụ cho công tác quản trị danh nghiệp cần thiết phải tiến hành phân loại nguyên vật liệu.
Căn cứ vào nội dung kinh tế và yêu cầu quản trị của doanh nghiệp thì nguyên vật liệu được phân loại thành các loại sau: - Nguyên vật liệu chính: Là những loại nguyên liệu,vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất,thì cấu thành thực thể,vật chất,thực thể chính của sản phẩm. Nguyên vật liệu chính bao gồm cả những bán thành phẩm mua ngoài với mục đích tiếp tục quá trình sản xuất,chế tạo sản phẩm. - Nguyên vật liệu phụ: Là những loại vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất không cấu thành thực thể chính của sản phẩm mà có thể kết hợp với vật liệu chính làm thay đổi màu sắc, tăng thêm chất lượng của sản phẩm như: sơn trong các sản phẩm gỗ, các chất phụ gia, xúc tác trong sản xuất hóa chất… - Nhiên liệu: Là những thứ có tác dụng cung cấp nhiệt lượng trong quá trình sản xuất kinh doanh như: than, củi gỗ, xăng, dầu… - Phụ tùng thay thế: là những vật tư cần dự trữ để sửa chữa, thay thế các phụ tùng của máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ, dụng cụ sản xuất. - Vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản: Là những loại vật liệu và thiết bị sử dụng cho các công trình xây dựng cơ bản bao gồm: thiết bị cần lắp, công cụ, khí cụ và vật liệu thu hồi trong quá trình thanh lý tài sản cố định SVTH: Nguyễn Thị Hà 6 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Nguyễn Hồng Nga - Phế liệu: Bao gồm các vật liệu loại ra từ quá trình sản xuất và thanh lý tài sản cố định, công cụ dụng cụ…nhưng cũng có thể bán ra ngoài để thu hồi vốn. Việc phân chia nguyên vật liệu thành các loại như trên giúp kế toán tổ chức các tài khoản tổng hợp, chi tiết để phản ánh tình hình hiện có và sự biến động của các loại nguyên vật liệu đó trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty, giúp cho doanh nghiệp nhận biết rõ nội dung kinh tế và vai trò, chức năng của từng loại vật liệu trong quá trình sản xuất kinh doanh từ đó có biện pháp thích hợp trong quản lý và sử dụng hiệu quả các loaii vật liệu. Căn cứ vào mục đích, công dụng của nguyên vật liệu cũng như nội dung quy định phản ánh chi phí vật liệu trên các tài khoản kế toán, vật liệu của doanh nghiệp chia thành: - Nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho xây dựng công trình - Nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho các nhu cầu khác: Phục vụ quản lý các đội xây dựng, sửa chữa văn phòng. Căn cứ vào nguồn nhập nguên vật liệu, nguyên vật liệu của doanh nghiệp được chia thành: - Nguyên vật liệu mua ngoài - Nguyên vật liệu tự gia công chế biến - Nguyên vật liệu thuê ngoài gia công chế biến - Nguyên vật liệu nhận vốn góp kinh doanh.
Tuy nhiên để đảm bảo nhu cầu nguyên vật liệu cho quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành thường xuyên, liên tục, không bị gián đoạn và quản lý nguyên vật liệu một cách chặt chẽ cần phải nhận biết một cách cụ thể vầ số hiện có và tình hình biến động của từng vật liệu được sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Bởi vậy, các lại vật liệu phải được phân chia một cách chi tiết, tỉ mỉ hơn theo tính năng lý, hóa, theo quy cách, phẩm chất của vật liệu. Việc phân chia vật liệu một cách chi tiết, tỉ mỉ trong các doanh nghiệp sản xuất được thực hiện trên cơ sở xây dựng và lập sổ danh điểm vật liệu, trong đó vật liệu chia thành loại, nhóm, thứ và mỗi loại, nhóm, thứ được sử dụng một ký hiệu riêng gọi là sổ danh điểm vật liệu và được sử dụng thống nhất trong phạm vi doanh nghiệp nhằm đảm bảo cho các bộ phận, đơn vị trong doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ trong công tác quản lý SVTH: Nguyễn Thị Hà 7 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Nga vật liệu.
Mỗi loại vật liệu sử dụng trong một số trang trong sổ danh điểm vật liệu để ghi đủ các nhóm, thứ vật liệu thuộc loại vật liệu đó. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán. Yêu cầu quản lý nguyên vật liệu Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp không nằm ngoài quy luật cạnh tranh.Chính quy luật này đôi đòi hỏi doanh nghiệp không những khai thác tối đa nguồn năng lực sản xuất vốn có mà còn phải đáp ứng nhu cầu thị trường.Muốn có sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường thì sản phẩm phải đạt chất lượng, mẫu mã đa dạng hợp lý.Một trong những yếu tố tác động về giá thành sản phẩm phải kể đén yếu tố đầu vào mà nguyên vật liệu là một yếu tố quan trọng.Vì vậy, quản lý nguyên vật liệu trong doanh nghiệp là một yêu cầu cấp bách để đạt tới mục tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, do trình độ khác nhau nên phạm vi, mức độ, phương pháp quản lý nguyên vật liệu là khác nhau.
Hơn nữa, việc quản lý nguyên vật liệu còn phụ thuộc vào khả năng và sự nhiệt tình của người quản lý.Xã hội càng phát triển, khối lượng sản phẩm càng nhiều, chủng loại nguyên vật liệu ngày càng đa dạng, phong phú.Ở nước ta, nguyên vật liệu được sản xuất ở nhiều nơi với trình độ kỹ thuật khác nhau nên chất lượng, số lượng, kích cỡ khác nhau. Do đó, yêu cầu quản lý nguyên vật liệu trên tinh thần tiết kiệm đúng mực, kiểm tra chặt chẽ số lượng, chất lượng. nguyên vật liêu nhập kho để đảm bảo cho những sản phẩm tốt nhất. Xuất phát từ những vai trò, đặc điểm của nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất việc qản lý nguyên vật liệu đòi hỏi phả chặt chẽ, khoa học ở tất cả các khâu thu mua, bảo quản, dự trữ và sử dụng.
- Khâu thu mua: Để quá trình sản xuất kinh doanh được tiến hành bình thường thì doanh nghiệp phải thường xuyên đảm bảo cho các loại nguyên vật liệu được thu mua đủ khối lượng, đúng quy cách, chủng loại. Kế hoạch thu mua đúng tiến độ phù hợp với kế hoạch sản xuất của doanh nghiêp, Đồng thời doanh nghiệp phải thường xuyên tiến hành phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu mua để từ đó chọn nguồn thu mua đảm bảo về số lượng, chất lượng, giá cả và chi phí thu mua thấp nhất. - Khâu bảo quản: Tổ chức bảo quản nguyên vật liệu phải quan tâm tới việc tổ chức tốt kho hàng, bến bãi, trang bị đầy đủ các phương tiện cân đo, kiểm tra thực hiện SVTH: Nguyễn Thị Hà 8 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Nga đung chế độ bảo quản đối với từng loại nguyên vật liệu, tránh hư hỏng, mất mát, hao hụt đảm bảo an toàn là một trong những yêu cầu quản lý nguyên vật liệu.
- Khâu dự trữ: Thúc đẩy nhanh chóng quá trình chuyển hóa nguyên vật liệu, hạn chế nguyên vật liệu bị ứ đọng, rút ngắn chu kỳ sản xuất kinh doanh là một đòi hỏi đối với khâu dự trữ. Do đó, doanh nghiệp phải xây dựng định mức tối đa và định mức dự trữ tối thiểu cho từng loại nguyên vật liệu để đảm bảo cho quá trình sản xuất không bị đình trệ, gián đoạn do việc dự trữ quá nhiều. - Khâu sử dụng: Quản lý ở khâu sử dụng phải thực hiện việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm trên cơ sở định mức, dự toán chi phí nhằm hạ thấp chi phí, tiêu hao nguyên vật liệu trong giá thành sản phẩm tăng tích lũy cho daonh nghiệp. Do vậy, ở khâu này cần tổ chức tốt việc ghi chép, phản ánh tình hình xuất dùng và sử dụng nguyên vật liệu trong qúa trình sản xuất.
Như vậy, công tác quản lý nguyên vật liệu quan trọng.