CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC HOẠCH ĐỊNH CÔNG NGHỆ VÀ LỰA CHỌN THIẾT BỊ TẠI DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm có liên quan đến công tác hoạch định công nghệ và lựa chọn thiết bị tại Doanh nghiệp 1. Khái niệm về sản xuất và quản trị sản xuất Khái niệm sản xuất: - Theo quan niệm cũ: Sản xuất là quá trình tạo ra các sản phẩm vật chất hữu hình. Ví dụ: Quá trình sản xuất ra các sản phẩm như quần áo, giường tủ, ô tô, xe máy.các sản phẩm này là hữu hình.
- Theo quan niệm mới: Sản xuất là quá trình chuyển hoá các yếu tố đầu vào, biến chúng thành đầu ra dưới dạng sản phẩm vật chất hoặc dịch vụ. Ví dụ: Doanh nghiệp triển khai các hoạt động cung ứng các yếu tố đầu vào (nguyên vật liệu, nhiên liệu, lao động, dịch vụ .), đồng thời thông qua công nghệ và các phương tiện kỹ thuật để chuyển hoá các yếu tố này thành các sản phẩm hay dịch vụ. Như vậy, theo quan niệm này thì sản xuất không đơn thuần là là việc chế biến các nguyên nhiên vật liệu để tạo ra các sản phẩm hữu hình (như quan niệm cũ) Cũng theo quan niệm mới thì sản xuất cần được hiểu theo nghĩa rộng, nghĩa là bao gồm cả hoạt động tạo ra sản phẩm hoặc quá trình cung cấp dịch vụ. Vì vậy nó còn được gọi là “tác nghiệp” hay “hoạt động tác nghiệp”.
Khái niệm quản trị sản xuất: Quản trị sản xuất là quá trình xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát hệ thống sản xuất nhằm đạt được các mục tiêu sản xuất đã định. Từ khái niệm nêu trên cho thấy: - Quản trị sản xuất là một quá trình bao gồm các hoạt động quản trị (theo chức năng) như lập kế hoạch (hay hoạch định) sản xuất; tổ chức triển khai hoạt động sản xuất; kiểm soát hoạt động sản xuất. - Trong doanh nghiệp, hoạt động sản xuất được coi là một hệ thống bao gồm nhiều yếu tố cấu thành và có quan hệ hữu cơ, mật thiết với nhau, như các yếu tố đầu vào, đầu ra, thông tin, quá trình biến đổi yếu tố đầu vào thành đầu ra, các yếu tố ngẫu SVTH: Nguyễn Thị Hồng Nhung Lớp: K48K5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 6 GVHD: ThS. Đào Thị Phương Mai nhiên khác.
Các yếu tố này bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác, ví dụ như trong yếu tố đầu vào có các yếu tố như nguyên vật liêu, nhiên liệu, năng lượng, công nghệ và máy móc trang thiết bị, địa điểm, lao động, thông tin. Đây là những nguồn lực cần thiết cho quá trình sản xuấ và đòi hỏi phải được sử dụng và khai thác hợp lý và có hiệu quả cao. Quản trị sản xuất hướng tới việc thực hiện các mục tiêu sản xuất của doanh nghiệp đã được xác định và thể hiện trong kế hoạch sản xuất, đồng thời qua đó góp phần thực hiện mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Khái niệm về hoạch định sản xuất Khái niệm về hoạch định sản xuất: Hoạch định sản xuất là quá trình xây dựng kế hoạch sản xuất, dịch vụ của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
Khái niệm về công nghệ, hoạch định công nghệ và các phần của công tác hoạch định công nghệ Khái niệm về công nghệ: Theo Bộ Luật Khoa học và công nghệ Việt Nam thì công nghệ được hiểu là những phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực và sản phẩm. Khái niệm về hoạch định công nghệ: Hoạch định công nghệ thực chất là việc lựa chọn công nghệ phù hợp, xây dựng các kế hoạch công nghệ chi tiết và lựa chon quy trình sản xuất phù hợp với công nghệ đã được xác định để sản xuất các sản phẩm, dịch vụ đã được thiết kế. Khái niệm về lựa chọn công nghệ: Lựa chọn công nghệ là việc nghiên cứu, phân tích và đánh giá tất cả các yếu tố cấu thành công nghệ của tất cả các loại công nghệ khác nhau theo các tiêu chuẩn đã được lựa chọn. Khái niệm về kế hoạch công nghệ: Kế hoạch công nghệ bao gồm toàn bộ tài liệu kỹ thuật cụ thể hoá cách thức chế tạo một sản phẩm hay cách thực hiện một dịch vụ.
Khái niệm về lựa chọn quy trình sản xuất : Lựa chọn quy trình sản xuất là lựa chọn phương thức mà doanh nghiệp sẽ áp dụng để sản xuất các sản phẩm theo công nghệ đã xác định 1. Khái niệm về thiết bị và lựa chọn thiết bị Khái niệm thiết bị: Thiết bị là tổng thể nói chung những máy móc thiết bị, phụ tùng cần thiết cho một hoạt động nào đó. SVTH: Nguyễn Thị Hồng Nhung Lớp: K48K5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 7 GVHD: ThS. Đào Thị Phương Mai Khái niệm lựa chọn thiết bị: Lựa chọn thiết bị là câu trả lời cho các câu hỏi: Khi nào mua thiết bị? Mua những loại thiết bị gì? Những yêu cầu đặt ra khi mua thiết bị là gì? 1.
Các nội dung lý luận của công tác hoạch định công nghệ và lựa chọn thiết bị tại doanh nghiệp 1. Hoạch định công nghệ 1. Lựa chọn công nghệ sản xuất sản phẩm theo thiết kế Các tiêu chuẩn trong lựa chọn công nghệ như sau: - Đảm bảo tạo ra (sản xuất) được sản phẩm theo thiết kế trên cả hai khía cạnh hữu hình và vô hình, vật chất và phi vật chất của sản phẩm - Đáp ứng và thoả mãn tối đa nhu cầu của khách hàng về sản phẩm và dịch vụ cả về số lượng, chất lượng, chủng loại, mẫu mã. - Chi phí để có được công nghệ và chi phí sản xuất theo công nghệ phải thấp nhất để mang lại hiệu quả cao cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Trình độ công nghệ phải phù hợp với trình độ và khả năng cung cấp các nguồn lực của doanh nghiệp (tài chính, nhân lực, khả năng quản lý công nghệ, các yếu tố khác.) - Đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường và an toàn lao động. Sau khi đã lựa chọn được công nghệ phù hợp, cần phải xây dựng phương án công nghệ với các nội dung chủ yếu sau: - Tên và các đặc điểm chủ yếu của công nghệ như: Quy cách, chất lượng, công suất, giá thành, vệ sinh công nghiệp, điều kiện kỹ thuật, các loại trang thiết bị và tuổi thọ của chúng. - Nguồn công nghệ và phương thức chuyển giao công nghệ. - Các bản thiết kế (hay sơ đồ) công nghệ.
- Danh mục trang thiết bị cần thiết để vận hành công nghệ. - Những rủi ro và giải pháp phòng ngừa, khắc phục rủi ro kỹ thuật trong quá trình vận hành công nghệ. - Những tác động đến môi trường (Môi trường làm việc, môi trường tư nhiên sinh thái.) và các biện pháp nhằm hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường. SVTH: Nguyễn Thị Hồng Nhung Lớp: K48K5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 8 GVHD: ThS.
Đào Thị Phương Mai 1. Xác định các kế hoạch công nghệ chi tiết Các nội dung cần xác định một cách cụ thể và chi tiết trong kế hoạch công nghệ bao gồm: - Bảng vẽ chi tiết hoặc công thức sản phẩm theo thiết kế - Bảng định mức nguyên vật liệu: bao gồm danh sách các nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, hoặc các chi tiết để chế tạo sản phẩm. - Sơ đồ lắp ráp hay cấu trúc sản phẩm: Minh hoạ cách kết hợp những vật liệu/ chi tiết khác nhau thành sản phẩm cuối cùng. - Sơ đồ công nghệ: Liệt kê các giai đoạn công nghệ, chế biến để tạo thành sản phẩm, thời gian lưu lại tại mỗi công đoạn, những công cụ thiết bị cần thiết, những chỉ tiêu cần kiểm tra.
- Bảng lịch trình: cho biết thứ tự các sản phẩm, chi tiết hay bộ phận cấu thành sản phẩm qua các thiết bị/công đoạn. - Các kế hoạch chi tiết khác (chu kỳ sống, thời gian sử dụng, nguồn nhập công nghệ, ngân sách nhập công nghệ. Lựa chọn quy trình sản xuất Trước khi lựa chọn quy trình sản xuất, nhà quản trị cần phải quyết định: Doanh nghiệp sẽ tự sản xuất hay mua sản phẩm của các nhà cung ứng. Nếu mua thì sẽ mua một vài phần hay toàn bộ sản phẩm? Phải lý giải được vì sao lại có quyết định như vậy? Để có được những quyết định trên một cách đúng đắn và hợp lý, cần phải xem xét, phân tích các yếu tố như: giá (giá mua và giá thành sản xuất); năng lực sản xuất; chất lượng sản phẩm; thời gian có được sản phẩm; độ tin cậy; kiến thức chuyên gia; mức độ chuyên môn hoá, phân công lao động theo ngành nghề.
Để lựa chọn quy trình sản xuất phù hợp, cần phải nắm được các loại quy trình sản xuất theo các tiêu thức khác nhau, cụ thể: - Theo quy trình sản xuất tổng hợp chung: gồm có sản xuất đơn chiếc (dự án); sản xuất theo lô, sản xuất hàng loạt; sản xuất liên tục. - Theo khả năng liên tục sản xuất sản phẩm của quy trình: gồm có quá trình sản xuất liên tục, quá trình sản xuất gián đoạn, quá trình sản xuất theo loạt, cửa hàng công việc. - Theo kết cấu và đặc điểm chế tạo sản phẩm: gồm có sản xuất để dự trữ, sản xuất theo đơn hàng, lắp ráp theo đơn hàng. SVTH: Nguyễn Thị Hồng Nhung Lớp: K48K5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 9 GVHD: ThS.
Đào Thị Phương Mai Thông thường, việc lựa chọn quy trình sản xuất được dựa vào 2 yếu tố cơ bản là nhu cầu về số lượng sản phẩm và số lượng loại hình sản phẩm. Theo đó, có 3 loại quy trình sản xuất (theo cách phân loại thứ nhất ở trên) là: sản xuất đơn chiếc (đơn lẻ, dự án), sản xuất hàng loạt (đại trà), sản xuất theo lô và sản xuất liên tục. Theo đó, phương án lựa chọn quy trình sản xuất sẽ là: - Sản xuất đơn chiếc (đơn lẻ): được lựa chọn để sản xuất sản phẩm rất đa dạng về chủng loại, số lượng ít (ví dụ như các dự án xây dựng, sản xuất máy bay, đóng tàu, các sản phẩm chuyên dụng) - Sản xuất theo lô: được lựa chọn để sản xuất các sản phẩm có số lượng không lớn hoặc nhỏ, chủng loại không đa dạng hoặc ít (ví dụ như sản phẩm trong các phân xưởng cơ khí, xưởng chế tạo vật dụng nội thất, xưởng bánh kẹo.