CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1.1 Khái niệm, ý nghĩa và nhiệm vụ của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Kế toán doanh thu Khái niệm Theo chế độ kế toán doanh nghiệp về hệ thống các tài khoản kế toán , Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được trong kỳ kế toán , phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu. Ý nghĩa Doanh thu đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, bởi lẽ doanh thu đóng vai trò trong việc bù đắp chi phí , doanh thu bán hàng phản ánh quy mô của quá trình sản xuất , phản ánh trình độ tổ chức chỉ đạo sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Bởi lẽ nó chứng tỏ sản phẩm , dịch vụ của doanh nghiệp được các cá nhân tổ chức khác chấp nhận.
Điều kiện ghi nhận doanh thu a) Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả năm (5) điều kiện sau: Doanh thu đã trao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua; Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. b) Doanh thu của giao dịch về cung cấp dịch vụ được ghi nhận khi kết quả của giao dịch đó được xác định một cách đáng tin cậy. Trường hợp giao dịch về cung cấp dịch vụ liên quan đến nhiều kỳ thì doanh thu được ghi nhận trong kỳ theo kết quả phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập bảng cân đối kế toán của kỳ đó. Kết quả của giao dịch cung cấp dịch vụ được xác định khi thõa mãn đồng thời bốn (4) điều kiện sau: Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó; SVTH: Trương Thị Phương Thảo 4 Lớp 10DKKT8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Th.S Trần Nam Trung Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán; Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó.2 Kế toán chi phí Khái niệm Chi phí là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí của lao động sống ( tiền lương và các khoản trích theo lương ) và lao động vât hóa ( nguyên vật liệu, khấu hao tài sản cố định …) mà doanh nghiệp đã bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kì nhất định.
Phương pháp ghi nhận chi phí Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam có rất nhiều chuẩn mực đề cập đến việc ghi nhận chi phí như chuẩn mực 01-Chuẩn mực chung, chuẩn mực 02-Hàng tồn kho, chuẩn mực 03- Tài sản cố định hữu hình, chuẩn mực 04- Tài sản cố định vô hình, chuẩn mực 05- Bất động sản đầu tư, chuẩn mực 12-Doanh thu và thu nhập, ví dụ: Chuẩn mực 01 –Chuẩn mực chung : Theo nguyên tắc phù hợp , việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kì tạo ra doanh thu và chi phí của các kì trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó. Chuẩn mực 02- Hàng tồn kho: Khi bán hàng tồn kho, giá gốc của hàng tồn kho đã bán được ghi nhận là chi phí sản xuất , kinh doanh trong kỳ phù hợp với doanh thu liên quan đến chúng được ghi nhận.
Tất cả các khoản chênh lệch giữa khoảng dự phòng giảm giá hàng tồn kho phải lập ở cuối niên độ kế toán năm nay lớn hơn khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho đã lập ở cuối niên độ kế toán năm trước, các khoản hao hụt mất mát của hàng tồn kho, sau khi trừ phần bồi thường do trách nhiệm cá nhân gây ra, và chi phí sản xuất chung không phân bổ , được ghi nhận là sản xuất kinh doanh trong kì.Trường hợp khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho được lập ở cuối niên độ kế toán năm nay nhỏ hơn khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho đã lập ở cuối niên độ kế toán năm trước , thì số chênh lệch lớn hơn phải được hoàn nhập ghi giảm chi phí sản xuất, kinh doanh. Chuẩn mực 03- Tài sản cố định hữu hình: - Các chi phí phát sinh sau khi ghi nhận TSCĐ hữu hình được ghi tăng nguyên giá của tài sản nếu các chi phí này chắc chắn làm tăng lợi ích SVTH: Trương Thị Phương Thảo 5 Lớp 10DKKT8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Th.S Trần Nam Trung kinh tế trong tương lai do sử dụng tài sản đó. Các chi phí phát sinh không thõa mãn điều kiện trên phải được ghi nhận là chi phí, sản xuất, kinh doanh trong kỳ.3 Kế toán xác định kết quả kinh doanh 1.1 Khái niệm Trong giáo trình kế toán tài chính II của Th.S Nguyễn Quỳnh Tứ Ly (Năm 2012) định nghĩa Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động kinh tế đã được thực hiện trong một thời kỳ nhất định trên cơ sở tổng hợp tất cả các kết quả của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp được xác định theo từng kỳ kế toán ( tháng , quý , năm) là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán đó.2 Phân loại kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp được hình thành từ tổng hợp kết quả kinh doanh của hoạt động kinh doanh chính, hoạt động tài chính và hoạt động khác.
Tương ứng với các hoạt động này, doanh nghiệp thường chia kết quả kinh doanh thành hai loại là : Kết quả hoạt động kinh doanh bán hàng và kết quả hoạt động khác. a) Kết quả hoạt động kinh doanh bán hàng Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả của hoạt động tiêu thụ sản phẩm ,hàng hóa, dịch vụ trong kỳ và kết quả hoạt động tài chính.Kết quả kinh doanh được xác định bằng các chỉ tiêu: Lợi nhuận gộp từ bán hàng và cung cấp dịch vụ = Doanh thu thuần – Giá vốn hàng bán Trong đó: Chit khu thng mi Hàng bán b tr li Doanh thu thuần = Doanh thu bán hàng - Gim giá hàng bán Thu xut khu, thu TTĐB Thu GTGT theo PP trc tip Kết quả hoạt động tài chính là phần chênh lệch giữa doanh thu hoạt động tài chính SVTH: Trương Thị Phương Thảo 6 Lớp 10DKKT8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Th.S Trần Nam Trung ( thu nhập về đầu tư mua bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn, chênh lệch lãi do bán ngoại tệ ….) và chi phí hoạt động tài chính ( chi phí đi vay, góp vốn liên doanh , liên kết…) thực tế phát sinh trong kỳ. Lợi nhuận thuần từ HĐKD được tính: = Là á à + D à í đ - Cà í í - Cá à í - CQLDNí a) Kết quả hoạt động khác Kết quả hoạt động khác là những hoạt động diễn ra không thường xuyên , không dự tính trước hoặc có dự tính nhưng ít có khả năng thực hiện , các hoạt động khác như thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, thu được tiền phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế, thu được khoản nợ khó đòi đã xóa sổ… Kết quả của hoạt động khác là số chênh lệch giữa thu nhập thuần khác ( thu các khoản nợ khó đòi đã xử lý xóa sổ, thu bồi thường do vi phạm hợp đồng, thu thanh lý tài sản cố định…) và chi phí khác ( chi phí thanh lý tài sản cố định, chi bồi thường do vi phạm hợp đồng…) phát sinh trong kỳ.3 Ý nghĩa của kế toán xác định kết quả kinh doanh Kết qủa kinh doanh là chỉ tiêu chất lượng để đánh giá hiệu quả hoạt động và mức độ tích cực trên các mặt của doanh nghiệp. Trong nền kình tế thị trường , mục đích kinh doanh của các doanh nghiệp luôn là lợi nhuận.
Lợi nhuận là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh kết quả cuối cùng của các hoạt động kinh doanh trong kỳ. Nó có ý nghĩa rất lớn với toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp và có thể nói là yếu tố quan trọng trong việc quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Lợi nhuận là nguồn tích lũy nhằm đảm bảo cho doanh nghiệp có thể tái sản xuất mở rộng, cải thiện nâng cao đời sống của người lao động tham gia góp vốn cổ phần, tham gia góp vốn liên doanh, liên kết. Và là nguồn để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ với nhà nước như đóng thuế và một số khoản khác.
Vì vậy , việc xác định kết quả kinh doanh là một việc vô cùng cần thiết.4 Nhiệm vụ của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Để phát huy đầy đủ vị trí , vai trò trong công tác quản lý và phù hợp với những đặc điểm của hoạt động kinh doanh, kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: Quản lý hoạt động của từng loại hình dịch vụ theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng và giá trị. SVTH: Trương Thị Phương Thảo 7 Lớp 10DKKT8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Th.S Trần Nam Trung Mở đầy đủ số tổng hợp và sổ chi tiết để theo dõi tình hình doanh thu và chi tiêu hằng ngày. Phản ánh và ghi chép đầy đủ , kịp thời chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng.