Lêi më ®Çu KÕ to¸n lµ mét bé phËn cÊu thµnh quan träng cña hÖ thèng c«ng cô qu¶n lý tµi chÝnh, lµ c«ng cô ®¾c lùc trong viÖc qu¶n lý, ®iÒu hµnh c¸c ho¹t ®éng, tÝnh to¸n kinh tÕ vµ kiÓm tra kiÓm so¸t viÖc b¶o vÖ sö dông tµi s¶n, vËt t, tiÒn vèn nh»m ®¶m b¶o sù chñ ®éng trong s¶n xuÊt kinh doanh vµ chñ ®éng tµi chÝnh cña doanh nghiÖp. Trong toµn bé c«ng t¸c kÕ to¸n, kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ mét trong nh÷ng kh©u träng t©m ®îc c¸c doanh nghiÖp coi träng. Bëi v× trªn c¬ së tÝnh to¸n chÝnh x¸c chi phÝ s¶n xuÊt tõ ®ã tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, c¸c doanh nghiÖp míi cã thÓ x¸c ®Þnh ®óng ®¾n kÕt qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh, qua ®ã rót ra ®îc nh÷ng ph¬ng híng, biÖn ph¸p, ph¸t huy ®îc nh÷ng thµnh tÝch ®¹t ®îc vµ kh¾c phôc nh÷ng mÆt cßn thiÕu sãt. XuÊt ph¸t tõ nhËn thøc ®ã, C«ng ty C¬ khÝ vµ X©y l¾p víi sù nh¹y bÐn cña m×nh ®· tá ra lµ mét doanh nghiÖp n¨ng ®éng, c«ng ty ®· x¸c ®Þnh ®îc tÇm quan träng cña nghiÖp vô c«ng t¸c kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ®· ®îc C«ng ty C¬ khÝ vµ X©y l¾p coi träng ®óng møc.
Víi ®Æc thï cña C«ng ty cã hai m« h×nh s¶n xuÊt kinh doanh chÝnh lµ: X©y l¾p vµ C¬ khÝ, do ®iÒu kiÖn thêi gian thùc tËp kh«ng cho phÐp nªn trong ph¹m vi ®Ò tµi nµy em xin ®îc ®i s©u vÒ lÜnh vùc X©y l¾p víi ®Ò tµi : “H¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm X©y l¾p” Néi dung ®Ò tµi, ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn ®Ò tµi gåm 3 phÇn nh sau: 1 PhÇn 1 : Lý luËn chung vÒ kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm trong c¸c doanh nghiÖp x©y l¾p. PhÇn 2: Thùc tr¹ng kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm X©y L¾p t¹i C«ng ty C¬ khÝ vµ X©y l¾p. PhÇn 3 : Mét sè gi¶i ph¸p hoµn thiÖn c«ng t¸c h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm X©y l¾p t¹i C«ng ty C¬ khÝ vµ X©y l¾p. PhÇn I Lý luËn chung vÒ kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm trong c¸c doanh nghiÖp X©y l¾p.
Nguyªn t¾c h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm §Ó b¶o ®¶m ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, cung cÊp th«ng tin kÞp thêi cho qu¶n trÞ doanh nghiÖp, kÕ to¸n cÇn qu¸n triÖt c¸c nguyªn t¾c sau: 1. Néi dung vµ b¶n chÊt kinh tÕ cña chi phÝ : Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ®· bá qua ®· liªn quan ®Õn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh ( th¸ng, quý, n¨m). Nãi c¸ch kh¸c, chi phÝ s¶n xuÊt lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ mµ doanh nghiÖp ph¶i tiªu dïng trong mét kú ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt 2 vµ tiªu thô s¶n phÈm. Thùc chÊt chi phÝ lµ sù dÞch chuyÓn vèn – chuyÓn dÞch gi¸ trÞ cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt vµo c¸c ®èi tîng tÝnh gi¸ thµnh ( s¶n phÈm, lao vô, dÞch vô) 2.
Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt hîp lý theo yªu cÇu cña c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n. Do chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cã nhiÒu lo¹i nªn cÇn thiÕt ph¶i ph©n lo¹i chi phÝ nh»m t¹o thuËn lîi cho c«ng t¸c qu¶n lý vµ vµ h¹ch to¸n chi phÝ. Ph©n lo¹i chi phÝ lµ viÖc s¾p xÕp c¸c lo¹i chi phÝ kh¸c nhau vµo tõng nhãm theo nh÷ng ®Æc trng nhÊt ®Þnh. Trªn thùc tÕ, cã rÊt nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i kh¸c nhau, tuy nhiªn lùa chän tiªu thøc ph©n lo¹i nµo lµ ph¶i dùa vµo yªu cÇu cña c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n.
Ph©n ®Þnh chi phÝ víi gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ n¾m râ mèi quan hÖ gi÷a chóng Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c kho¶n hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ cã liªn quan ®Õn khèi lîng c«ng t¸c, s¶n phÈm vµ lao vô ®· hoµn thµnh. VÒ thùc chÊt, chi phÝ vµ gi¸ thµnh lµ lµ hai mÆt kh¸c nhau cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Chi phÝ s¶n xuÊt ph¶n ¸nh mÆt hao phÝ s¶n xuÊt, cßn gi¸ thµnh s¶n phÈm ph¶n ¸nh mÆt kÕt qu¶ s¶n xuÊt. TÊt c¶ nh÷ng kho¶n chi phÝ ph¸t sinh ( kú nµy hay kú tríc chuyÓn sang) vµ c¸c chi phÝ tÝnh tríc cã liªn quan ®Õn khèi lîng s¶n phÈm, dÞch vô ®· hoµn thµnh trong kú sÏ t¹o nªn chØ tiªu gi¸ thµnh s¶n phÈm.
Nãi c¸ch kh¸c, gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn toµn bé c¸c kho¶n chi phÝ mµ doanh nghiÖp ®· bá ra bÊt kÓ ë kú nµo nhng cã liªn quan ®Õn khèi lîng c«ng viÖc, s¶n phÈm ®· hoµn thµnh trong kú. S¬ ®å mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm 3 CPSX dë dang ®Çu kú CPSX ph¸t sinh trong kú A B C D Tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm CPSX dë dang cuèi kú Qua s¬ ®å ta thÊy : AC = AB + BD – CD Tæng Chi phÝ Chi phÝ s¶n xuÊt Chi phÝ gi¸ thµnh = s¶n xuÊt + ph¸t sinh trong kú - s¶n xuÊt s¶n phÈm dë dang ( ®· trõ c¸c kho¶n thu dë dang hoµn thµnh ®Çu kú håi ghi gi¶m chi phÝ) cuèi kú Khi gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang( CPSXdd) ®Çu kú vµ cuèi kú b»ng nhau hoÆc c¸c nghµnh s¶n xuÊt kh«ng cã s¶n phÈm dë dang, th× tæng gi¸ th¸nh s¶n phÈm b»ng tæng chi phÝ ph¸t sinh trong kú. §èi tîng vµ ph¬ng ph¸p h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm: §Ó h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ®îc chÝnh x¸c, ®ßi hái c«ng viÖc ®Çu tiªn mµ nhµ qu¶n lý ph¶i lµm lµ x¸c ®Þnh ®èi tîng h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ ®èi tîng tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. X¸c ®Þnh ®èi tîng h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt chÝnh lµ viÖc x¸c ®Þnh giíi h¹n tËp hîp chi phÝ mµ thùc chÊt lµ x¸c ®Þnh vÞ trÝ n¬i ph¸t sinh chi phÝ vµ chÞu chi phÝ.
Cßn x¸c ®Þnh ®èi tîng tÝnh gi¸ thµnh chÝnh lµ viÖc x¸c ®Þnh s¶n phÈm, b¸n thµnh phÈm, c«ng viÖc, lao vô cã thÓ vµ cÇn thiÕt ph¶i tÝnh gi¸ thµnh mét ®¬n vÞ. Do cã sù kh¸c nhau c¬ b¶n gi÷a ®èi tîng h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ ®èi tîng tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm mµ cã sù ph©n biÖt ph¬ng ph¸p h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ ph¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n 4 phÈm. Ph¬ng ph¸p h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt lµ mét ph¬ng ph¸p hay hÖ thèng c¸c ph¬ng ph¸p ®îc sö dông ®Ó tËp hîp vµ ph©n lo¹i c¸c chi phÝ s¶n xuÊt trong ph¹m vi giíi h¹n cña ®èi tîng h¹ch to¸n chi phÝ. Ph- ¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh lµ mét ph¬ng ph¸p hay mét hÖ thèng ph¬ng ph¸p ®îc sö dông ®Ó tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ ®¬n vÞ s¶n phÈm, nã mang tÝnh chÊt thuÇn tuý kü thuËt tÝnh to¸n chi phÝ cho tõng ®èi tîng tÝnh gi¸ thµnh.
X¸c ®Þnh tr×nh tù h¹ch to¸n vµ tæng hîp chi phÝ s¶n xuÊt thÝch øng: Tuú thuéc vµo ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt cña tõng nghµnh, nghÒ, tõng doanh nghiÖp, vµo mèi quan hÖ gi÷a c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong doanh nghiÖp, vµo tr×nh ®é cña c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n ®îc thÓ hiÖn qua c¸c bíc sau: Bíc 1: TËp hîp c¸c chi phÝ c¬ b¶n cã liªn quan trùc tiÕp cho tõng ®èi tîng sö dông. Bíc 2: TÝnh to¸n vµ ph©n bæ gi¸ trÞ dÞch vô cña c¸c nghµnh s¶n xuÊt kinh doanh phông vô cho tõng ®èi tîng sö dông trªn c¬ së khèi lîng dÞch vô phôc vô vµ gi¸ thµnh ®¬n vÞ dÞch vô. Bíc 3: TËp hîp vµ ph©n bæ chi phÝ s¶n xuÊt chung cho c¸c ®èi t- îng kh¸c cã liªn quan Bíc 4: X¸c ®Þnh chi phÝ s¶n xuÊt dë dang cuèi kú. Tuú theo ph¬ng ph¸p h¹ch to¸n hµng tån kho ¸p dông trong doanh nghiÖp mµ néi dung vµ c¸ch thøc h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c nhau.
Chi phÝ s¶n xuÊt 1. B¶n chÊt vµ néi dung kinh tÕ cña chi phÝ Sù ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña x· héi lo¹i ngêi g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. NÒn s¶n xuÊt x· héi cña bÊt kú ph¬ng thøc s¶n xuÊt nµo còng g¾n liÒn víi sù vËn ®éng vµ tiªu hao c¸c yÕu tè c¬ b¶n t¹o nªn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Nãi c¸ch kh¸c, qu¸ tr×nh s¶n xu¸t hµng ho¸ lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp ba yÕu tè: t liÖu lao ®éng, ®èi tîng lao ®éng vµ søc lao ®éng.
§ång thêi, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸ ®ång thêi còng lµ qu¸ tr×nh tiªu hao cña chÝnh b¶n th©n c¸c yÕu tè trªn. Nh vËy, ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt hµng ho¸, ngêi s¶n xuÊt ph¶i bá ra chi phÝ vÒ thï lao lao ®éng, vÒ t liÖu s¶n xuÊt vµ ®èi tîng lao ®éng. V× thÕ sù h×nh thµnh nªn c¸c chi phÝ s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ s¶n phÈm lµ tÊt yÕu kh¸ch qua, kh«ng phô thuéc vµo ý trÝ chñ quan cña ngêi s¶n xuÊt. CÇn chó ý ph©n biÖt gi÷a chi phÝ vµ chi tiªu.
Chi phÝ lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ cÇn thiªt cña qóa tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh mµ doanh nghiÖp ph¶i chi ra trong mét kú kinh doanh. Nh vËy, chØ ®îc tÝnh lµ chi phÝ cña kú h¹ch to¸n nh÷ng hao phÝ vÒ tµi s¶n vµ lao ®éng cã liªn quan ®Õn khèi lîng s¶n phÈm s¶n xuÊt trong kú chø kh«ng ph¶i mäi kho¶n chi ra trong kú h¹ch to¸n. Ngîc l¹i, chi tiªu lµ sù gi¶m ®i ®¬n thuÇn c¸c lo¹i vËt t tµi s¶n, tiÒn vèn cña doanh nghiÖp, bÊt kÓ nã ®îc dïng vµo môc ®Ých g×. Tæng sè chi tiªu trong kú cña doanh nghiÖp bao gåm chi tiªu cho qu¸ tr×nh cung cÊp ( chi mua s¾m vËt t hµng ho¸…), chi tiªu cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh ( chi cho s¶n xuÊt, chÕ t¹o s¶n phÈm, c«ng t¸c qu¶n lý…) vµ chi tiªu cho qu¸ tr×nh tiªu thô ( chi vËn chuyÓn bèc dì, qu¶ng c¸o…) Chi phÝ vµ chi tiªu lµ hai kh¸i niÖm kh¸c nhau nhng cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau.
Chi tiªu lµ c¬ së ph¸t sinh cña chi phÝ, kh«ng cã chi 6 tiªu th× kh«ng cã chi phÝ. tæng sè chi phÝ ph¸t sinh trong kú cña doanh nghiÖp bao gåm toµn bé gi¸ trÞ tµi s¶n hao phÝ ho¹c tiªu dïng cho hÕt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh trong kú nµy.