Luận Văn: Tín Dụng Dành Cho Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Từ Các Ngân Hàng

Luận văn phân tích tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa từ các ngân hàng, đánh giá hiệu quả và giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng.

• Tác giả: Võ Đức Toàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Linh Hiệp
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài chính, Ngân hàng
• Đề tài: Tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do nghiên cứu
• Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• Mục tiêu, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp
• 1.1.2. Tiêu chuẩn doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2.1. Tiểu chuẩn của một số quốc gia trên thế giới
• 1.1.2.2. Tiêu chuẩn ở Việt Nam
• 1.1.3. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.4. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.2.1. Cơ sở lý luận chung về tín dụng ngân hàng
• 1.2.1.1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng ngân hàng
• 1.2.1.2. Bản chất của tín dụng ngân hàng
• 1.2.1.3. Một số hình thức tín dụng ngân hàng chủ yếu trong nền kinh tế
• 1.2.2. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2.2.1. Hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại
• 1.2.2.2. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Đặc điểm và rủi ro của tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.2.4. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.4.1. Tín dụng ngân hàng là đòn bẩy kinh tế hỗ trợ các DNNVV phát triển, làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.4.2. Tín dụng ngân hàng góp phần tăng nguồn vốn, nâng cao khả năng cạnh tranh của các DNNVV
• 1.2.4.3. Tín dụng ngân hàng tạo điều kiện cho các DNNVV tiếp cận các nguồn vốn từ nước ngoài
• 1.2.4.4. Tín dụng ngân hàng góp phần tích cực hình thành đồng bộ hệ thống thị trường các yếu tố “đầu vào” và “đầu ra” cho các DNNVV
• 1.2.4.5. Tín dụng ngân hàng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của các DNNVV
• 1.2.4.6. Góp phần nâng cao trình độ công nghệ khoa học, chất lượng và mẫu mã sản phẩm
• 1.2.4.7. Góp phần nâng cao trình độ quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp và trình độ tay nghề người lao động
• 1.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.5.1. Môi trường chính trị, pháp lý, kinh tế xã hội
• 1.2.5.2. Chính sách hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.5.3. Năng lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.5.4. Năng lực và chính sách của các ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.2.6. Mở rộng tín dụng của các NHTM đối với DNNVV
• 1.2.7. Chất lượng tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.3. BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ VÙNG LÃNH THỔ VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.3.1. Kinh nghiệm một số quốc gia, vùng lãnh thổ trong khu vực và trên thế giới
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. SƠ LƯỢC VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA TP.HCM
• 2.2. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.2.1. Tình hình phát triển số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.2. Cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.3. Thực trạng các nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua
• 2.2.3.1. Vốn đăng ký kinh doanh
• 2.2.3.2. Nguồn vốn vay từ ngân hàng thương mại
• 2.2.3.3. Vốn huy động thông qua thị trường chứng khoán
• 2.2.3.4. Các nguồn vốn khác
• 2.2.4. Nhu cầu vốn phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.5. Những đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.3.1. Huy động vốn của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.1.1. Vốn điều lệ của một số ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.1.2. Tình hình huy động tiền gửi từ các tổ chức, cá nhân của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.2. Cho vay của các ngân hàng thương mại cổ phần đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.2.1. Một số sản phẩm cho vay phổ biến được các ngân hàng thương mại cổ phần vận dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.2.2. Tình hình dư nợ tín dụng của các ngân hàng TMCP đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.3. Đánh giá chất lượng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4. NHỮNG KẾT LUẬN RÚT RA TỪ PHÂN TÍCH ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG TMCP ĐỐI VỚI DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.4.1. Những ưu điểm trong hoạt động tín dụng của các Ngân hàng TMCP đối với DNNVV
• 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân của nó trong quan hệ tín dụng của các Ngân hàng TMCP đối với DNNVV
• 2.4.2.1. Những hạn chế xuất phát từ phía các ngân hàng TMCP
• 2.4.2.2. Những hạn chế xuất phát từ phía các DNNVV
• 2.4.2.3. Những hạn chế xuất phát từ phía cơ quan quản lý nhà nước
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP MỞ RỘNG VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.2. GIẢI PHÁP MỞ RỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NHTMCP ĐỐI VỚI DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.2.1. Giải pháp đối với các ngân hàng TMCP trên địa bàn Tp.Hồ Chí Minh
• 3.2.1.1. Các giải pháp gia tăng nguồn vốn
• 3.2.1.2. Tăng cường liên kết, hợp tác với các hiệp hội, các tổ chức tài chính tín dụng trong và ngoài nước trong việc cho vay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.1.3. Xây dựng mục tiêu tín dụng và chính sách lãi suất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.1.4. Hoàn thiện điều kiện cho vay một số sản phẩm tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.1.5. Tăng cường công tác tiếp thị, giới thiệu sản phẩm cho vay đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.2. Giải pháp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Tp.Hồ Chí Minh
• 3.2.2.1. Tham gia vào các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề để tận dụng sự hỗ trợ
• 3.2.2.2. Tăng cường liên kết, hợp tác theo chiều dọc lẫn chiều ngang giữa các doanh nghiệp để tận dụng nguồn lực của nhau
• 3.2.2.3. Chú trọng đổi mới và hiện đại hóa công nghệ để tăng năng suất lao động và chất lượng sản phẩm
• 3.2.2.4. Xây dựng mạng thông tin để quảng bá hình ảnh, đồng thời cũng là kênh cung cấp thông tin cho khách hàng và ngân hàng khi muốn tìm hiểu doanh nghiệp
• 3.2.2.5. Tận dụng tối đa sự hỗ trợ của các tổ chức trung gian tài chính trong quan hệ tín dụng với Ngân hàng TMCP
• 3.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NHTMCP ĐỐI VỚI DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.3.1. Đối với các ngân hàng TMCP trên địa bàn Tp.Hồ Chí Minh
• 3.3.1.1. Quan tâm nghiên cứu rút ngắn hơn nữa thời gian từ lúc doanh nghiệp xin vay cho đến lúc giải ngân
• 3.3.1.2. Quản lý và thẩm định chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng đến tính lành mạnh trong quan hệ tín dụng với DNNVV
• 3.3.1.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tín dụng trong quan hệ với các DNNVV thông qua công tác đào tạo, tái đào tạo và tuyển dụng
• 3.3.1.4. Hoàn thiện quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ và đảm bảo thực hiện đúng qui trình trước khi giải ngân
• 3.3.1.5. Nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vốn vay của doanh nghiệp nhỏ và vừa sau khi giải ngân
• 3.3.1.6. Tăng cường quản lý rủi ro và thu hồi nợ quá hạn, nợ xấu để nâng cao chất lượng tín dụng
• 3.3.2. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Tp.Hồ Chí Minh
• 3.3.2.1. Chuyên nghiệp hóa trong tổ chức hoạt bộ máy kế toán – tài chính để tạo tính minh bạch và trung thực trong các báo cáo
• 3.3.2.2. Tăng cường giao dịch thanh toán qua ngân hàng nhằm tăng tính minh bạch trong hoạt động tài chính của DNNVV
• 3.3.2.3. Nâng cao kỹ năng và trình độ nghề nghiệp đối với nhân viên và các cấp quản lý của DNNVV
• 3.3.2.4. Tăng cường bổ sung nguồn vốn chủ sở hữu để tăng năng lực tài chính của doanh nghiệp
• 3.3.2.5. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng nhằm tăng uy tín của doanh nghiệp
• 3.4. CÁC KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI HIỆP HỘI VÀ CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
• 3.4.1. Khuyến nghị đối với các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp
• 3.4.2. Khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức khác
• 3.4.2.1. Hoàn thiện qui chế về thành lập và hoạt động quỹ bão lãnh tín dụng linh hoạt, hợp lý và hiệu quả hơn
• 3.4.2.2. Nâng cao vai trò đích thực của hiệp hội doanh nghiệp trong tư cách của một tổ chức nghề nghiệp
• 3.4.2.3. Đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức tài chính tín dụng quốc tế thực hiện các hoạt động cho vay và bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 3.4.2.4. Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực có chất lượng phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các DNNVV
• 3.4.2.5. Tiếp tục hoàn thiện các chính sách hỗ trợ nhằm phát huy vai trò của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.4.2.6. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.4.2.7. Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa các ngân hàng thương mại Nhà nước để tăng tính linh hoạt và hiệu quả trong hoạt động của ngân hàng
• 3.4.2.8. Nghiên cứu và xúc tiến phương án tái cấu trúc hệ thống ngân hàng TMCP Việt Nam nhằm tăng khả năng cạnh tranh trong điều kiện hội nhập vừa gia tăng khả năng đáp ứng các sản phẩm dịch vụ có chất lượng cao
• 3.4.2.9. Thành lập và triển khai nghiệp vụ bảo lãnh tín dụng thuộc sở hữu tư nhân
• 3.4.2.10. Xây dựng quỹ hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC SỐ 1
• PHỤ LỤC SỐ 2
• PHỤ LỤC SỐ 3
• PHỤ LỤC SỐ 4

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa

Luận văn tập trung phân tích tín dụng doanh nghiệp và vai trò của nó đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Ngân hàng đóng vai trò trung gian trong việc huy động và cung ứng vốn, hỗ trợ phát triển kinh tế. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của tài chính doanh nghiệp và vay vốn doanh nghiệp trong việc thúc đẩy tăng trưởng. Các chính sách tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng được đề cập như yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động.

1.1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng ngân hàng

Tín dụng ngân hàng là công cụ tài chính quan trọng, giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn. Luận văn phân tích các hình thức tín dụng phổ biến, bao gồm cho vay ngắn hạn và dài hạn. Quản lý rủi ro tín dụng được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng.

1.2. Vai trò của tín dụng đối với DNNVV

Tín dụng ngân hàng giúp DNNVV tăng nguồn vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh. Luận văn chỉ ra rằng, việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất, cải thiện công nghệ. Hỗ trợ doanh nghiệp thông qua tín dụng là yếu tố quan trọng trong phát triển doanh nghiệp.

II. Thực trạng tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần

Luận văn phân tích thực trạng tín dụng doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh. Dữ liệu từ năm 2006 đến 2011 cho thấy sự tăng trưởng mạnh về dư nợ tín dụng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế như quản lý rủi ro tín dụng chưa hiệu quả và tỷ lệ nợ xấu cao.

2.1. Tình hình huy động và cho vay

Các ngân hàng đã huy động vốn hiệu quả, với tốc độ tăng trưởng bình quân 29% giai đoạn 2006-2010. Vay vốn doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục tín dụng. Tuy nhiên, việc phân bổ vốn chưa đồng đều giữa các ngành nghề.

2.2. Chất lượng tín dụng và rủi ro

Luận văn chỉ ra rằng, quản lý rủi ro tín dụng là thách thức lớn đối với các ngân hàng. Tỷ lệ nợ xấu tăng cao, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp. Cần có giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định và giám sát tín dụng.

III. Giải pháp mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng doanh nghiệp. Các giải pháp tập trung vào việc hoàn thiện chính sách tín dụng, tăng cường quản lý rủi ro tín dụng, và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp.

3.1. Giải pháp đối với ngân hàng

Các ngân hàng cần tăng cường liên kết với các tổ chức tài chính, hoàn thiện quy trình thẩm định. Quản lý rủi ro tín dụng cần được chú trọng thông qua đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ.

3.2. Giải pháp đối với DNNVV

DNNVV cần chuyên nghiệp hóa bộ máy tài chính, tăng cường giao dịch qua ngân hàng. Việc nâng cao trình độ quản lý và kỹ năng nghề nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Võ Đức Toàn dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Đỗ Linh Hiệp tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (chuyên ngành Kinh tế Tài chính, Ngân hàng, mã số 60.01, năm bảo vệ 2012).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) nói riêng thông qua việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm, huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. TP.HCM là trung tâm kinh tế, tài chính tập trung hệ thống các tổ chức tín dụng và định chế tài chính trung gian. Trong giai đoạn 2006–2010, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đạt tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân 32%/năm và tăng trưởng huy động bình quân 29%/năm. Mặc dù các NHTM nhà nước chiếm thị phần lớn, khối ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) ngày càng mở rộng hoạt động bán lẻ và tài trợ cho khu vực DNNVV. Tuy nhiên, phần lớn DNNVV vẫn gặp trở ngại khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng từ khối NHTMCP để phục vụ sản xuất kinh doanh. Xuất phát từ thực trạng này, luận án tập trung giải quyết yêu cầu nghiên cứu nhằm tìm ra các rào cản và giải pháp giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng hoạt động cấp tín dụng cho DNNVV của các NHTMCP trên địa bàn TP.HCM, làm rõ những mặt đạt được, hạn chế và nguyên nhân; từ đó đề xuất các giải pháp giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn.

Mục đích nghiên cứu là đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV. Để hoàn thành mục đích này, luận án xác định 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về DNNVV, tín dụng của NHTM đối với DNNVV và tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế áp dụng cho Việt Nam.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng của các NHTMCP đối với DNNVV tại TP.HCM trong giai đoạn 2006–2011; chỉ ra các ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân từ phía ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp và khuyến nghị khả thi nhằm mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng của các NHTMCP đối với DNNVV trên địa bàn TP.HCM.

Giả thuyết nghiên cứu

DNNVV có vai trò quan trọng đối với sự phát triển và ổn định kinh tế, song luôn bị hạn chế về năng lực tài chính và gặp khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng. Trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế, hội nhập quốc tế và cổ phần hóa các NHTM nhà nước, việc nghiên cứu các cơ chế giúp DNNVV tiếp cận vốn tín dụng của các NHTMCP là yêu cầu khách quan và cấp thiết.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận và thực trạng hoạt động tín dụng đối với DNNVV của các NHTMCP trên địa bàn TP.HCM.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào các NHTMCP hoạt động trên địa bàn TP.HCM.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu và số liệu thực tế được thu thập và phân tích chủ yếu từ năm 2006 đến năm 2011 (và cập nhật đến thời điểm hoàn thành năm 2012).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã điểm lại các công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến đề tài:

1. Phạm Văn Hồng (2007), Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, Luận án tiến sĩ kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội: Công trình hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phát triển DNNVV, tổng kết kinh nghiệm quốc tế và phân tích thực trạng DNNVV cùng môi trường thể chế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Nguyễn Minh Tuấn (2008), Phát triển dịch vụ ngân hàng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội: Tác giả nghiên cứu lý luận về dịch vụ ngân hàng cho DNNVV, đề cập đến quản lý rủi ro, chi phí giao dịch, chi phí hành chính, hệ thống kế toán đặc thù cho DNNVV; xem xét DNNVV theo phân khúc khách hàng đại chúng và khách hàng lợi nhuận cao; phân tích kinh nghiệm quốc tế để định vị hệ thống DNNVV và NHTM Việt Nam.
3. Trương Quang Thông (2010), Tín dụng ngân hàng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, Nghiên cứu thực nghiệm tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh: Đề tài hệ thống hóa lý thuyết về DNNVV, phân tích tổng quan số liệu thống kê và chính sách của nhà nước, đồng thời tiến hành khảo sát thực nghiệm về tài trợ tín dụng cho DNNVV tại địa bàn TP.HCM để đưa ra gợi ý chính sách.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án: Kế thừa các nghiên cứu trước, luận án tập trung chuyên sâu vào quan hệ tín dụng giữa khu vực DNNVV và khối NHTMCP trên địa bàn trọng điểm TP.HCM, kết hợp phân tích số liệu thống kê toàn ngành trên địa bàn giai đoạn 2006–2011 với kết quả điều tra khảo sát thực tế 83 DNNVV năm 2010 để đề xuất giải pháp mở rộng quy mô gắn liền với kiểm soát chất lượng tín dụng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa: Tổng hợp quan điểm của các tác giả Lê Xuân Bá, Trần Kim Hào, Nguyễn Hữu Thắng (2006); Nguyễn Công Bình (2007); Shim Shoon Chong (2004); Đàm Văn Huệ (2007). Căn cứ pháp lý phân loại doanh nghiệp gồm: Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11; Công văn số 681/CP-KTN ngày 20/06/1998; Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001; Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ.
• Lý luận về tín dụng ngân hàng: Tiếp thu hệ thống lý thuyết của Nguyễn Đăng Dờn (2009); Lê Thị Tuyết Hoa và Nguyễn Thị Nhung (2006); Nguyễn Minh Kiều (2008, 2009); Nguyễn Văn Tiến (2010); Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12; Quyết định số 457/2005/QĐ-NHNN; Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN; Thông tư số 13/2010/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Khung phân tích tín dụng: Hoạt động tín dụng NHTM được xem xét qua hai mặt: tạo lập nguồn vốn (nhận tiền gửi, phát hành chứng chỉ tiền gửi, vay liên ngân hàng/quốc tế) và sử dụng vốn (cho vay theo thời hạn, mục đích, mức độ tín nhiệm, tài sản bảo đảm, phương thức hoàn trả và kỹ thuật cấp tín dụng). Đánh giá tín dụng bao gồm mở rộng tín dụng (quy mô dư nợ, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu sản phẩm) và chất lượng tín dụng (tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu, khả năng sinh lời, vòng quay vốn).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh TP.HCM, Cục Thống kê TP.HCM, Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV TP.HCM, các báo cáo tài chính của các NHTMCP (ACB, Sacombank, ABBank, SHB, Navibank, VietinBank, Vietcombank...), báo cáo khảo sát của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILSSA), Đại học Copenhagen (Đan Mạch), Ngân hàng HSBC, Quỹ SMEDF.
• Phương pháp điều tra khảo sát: Tiến hành khảo sát thực nghiệm mẫu gồm 83 DNNVV trên địa bàn TP.HCM trong năm 2010 nhằm thu thập dữ liệu định lượng và định tính về tình hình tài sản, nguồn vốn, trình độ học vấn của chủ doanh nghiệp, mức độ tiếp cận sản phẩm tín dụng, nguyên nhân bị từ chối vay vốn và lý do không vay vốn ngân hàng.
• Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả, phân tích so sánh, phân tích cơ cấu, tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà quản trị ngân hàng và nhà hoạch định chính sách.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tín dụng của các ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về DNNVV, tín dụng NHTM và bài học kinh nghiệm quốc tế:

1. Khái niệm và tiêu chuẩn phân định DNNVV

Theo Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11, doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh nhằm mục đích thực hiện hoạt động kinh doanh sinh lợi. Luận án tổng hợp tiêu chí phân định DNNVV tại nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế:

Quốc gia / Tổ chức	Lĩnh vực / Phân loại	Tiêu chí lao động	Tiêu chí tài chính / Doanh thu
Nhật Bản	Chế tạo Bán buôn	Dưới 300 người Dưới 50 người	Vốn dưới 100 triệu Yên Vốn dưới 10 triệu Yên
Hàn Quốc	Chế tạo, vận tải Kiến trúc Thương mại, dịch vụ Bán buôn	Dưới 300 người Dưới 50 người Dưới 50 người Dưới 50 người	Tài sản dưới 500 triệu Won Tài sản dưới 500 triệu Won Tài sản dưới 50 triệu Won Tài sản dưới 200 triệu Won
Hoa Kỳ	Chế tạo Bán lẻ Bán buôn Nông nghiệp	Dưới 500 người (ô tô: <1.000) — — —	— Doanh thu < 80 triệu USD Doanh thu < 220 triệu USD Doanh thu < 1 triệu USD
Ngân hàng Thế giới (WB) & IFC	Siêu nhỏ Nhỏ Vừa	Dưới 10 người Dưới 50 người Dưới 300 người	Tài sản/vốn ≤ 100.000 USD; Doanh thu ≤ 100.000 USD Tài sản/vốn ≤ 3.000.000 USD; Doanh thu ≤ 3.000.000 USD Tài sản/vốn ≤ 15.000.000 USD; Doanh thu ≤ 15.000.000 USD
Liên minh Châu Âu (EU)	Siêu nhỏ Nhỏ Vừa	Dưới 10 người 10 đến dưới 50 người 50 đến dưới 250 người	Doanh số ≤ 2 triệu EUR; Tổng tài sản ≤ 2 triệu EUR Doanh số ≤ 10 triệu EUR; Tổng tài sản ≤ 10 triệu EUR Doanh số ≤ 50 triệu EUR; Tổng tài sản ≤ 43 triệu EUR

Tại Việt Nam, theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, phân loại DNNVV căn cứ vào tổng nguồn vốn (tương đương tổng tài sản trên bảng cân đối kế toán - tiêu chí ưu tiên) hoặc số lao động bình quân năm theo từng nhóm ngành:

• Doanh nghiệp siêu nhỏ: Tất cả các ngành có số lao động từ 10 người trở xuống.
• Doanh nghiệp nhỏ: Nông lâm thủy sản và Công nghiệp xây dựng có tổng nguồn vốn từ 20 tỷ đồng trở xuống hoặc lao động từ trên 10 đến 200 người; Thương mại dịch vụ có tổng nguồn vốn từ 10 tỷ đồng trở xuống hoặc lao động từ trên 10 đến 50 người.
• Doanh nghiệp vừa: Nông lâm thủy sản và Công nghiệp xây dựng có tổng nguồn vốn từ trên 20 tỷ đến 100 tỷ đồng hoặc lao động từ trên 200 đến 300 người; Thương mại dịch vụ có tổng nguồn vốn từ trên 10 tỷ đến 50 tỷ đồng hoặc lao động từ trên 50 đến 100 người.

2. Đặc điểm và vai trò của DNNVV

• Đặc điểm: Đa dạng loại hình sở hữu; năng lực tài chính hạn chế, vốn tự có thấp; công nghệ lạc hậu, lao động trình độ thấp; bộ máy quản lý gọn nhẹ nhưng chuyên môn hóa chưa cao; diện tích mặt bằng hạn chế; năng lực tiếp cận thị trường và marketing kém. Ngược lại, DNNVV có tính linh hoạt cao, dễ chuyển đổi phương án sản xuất và thích ứng nhanh với biến động thị trường.
• Vai trò: Cung cấp sản phẩm dịch vụ đa dạng; tạo việc làm và thu nhập; huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội; làm mạng lưới vệ tinh, gia công và tiêu thụ cho các tập đoàn lớn; khai thác tiềm năng thế mạnh kinh tế địa phương.

3. Hoạt động tín dụng của NHTM đối với DNNVV

• Bản chất: Tín dụng ngân hàng giải quyết mâu thuẫn giữa ứ đọng và thiếu hụt vốn tạm thời bằng nguyên tắc ứng vốn có hoàn trả (gốc và lãi), vượt trội so với phương thức cấp phát ngân sách nhà nước không hoàn lại.
• Các hình thức tín dụng: Cho vay bổ sung vốn lưu động (cho vay theo món, theo hạn mức, bao thanh toán nội địa, thấu chi), cho vay đầu tư dự án/tài sản cố định (cho vay trả góp, tài trợ mua xe ô tô, vốn ủy thác), bảo lãnh ngân hàng và chiết khấu chứng từ có giá.
• Quy trình cho vay chuẩn gồm 7 bước: (1) Tiếp nhận hồ sơ tín dụng; (2) Thẩm định hồ sơ tín dụng; (3) Ra quyết định tín dụng; (4) Giải ngân; (5) Kiểm tra sử dụng vốn vay; (6) Đôn đốc thu hồi nợ; (7) Thanh lý hợp đồng tín dụng.
• Đặc điểm và rủi ro tín dụng DNNVV: Tín dụng cho DNNVV có quy mô món vay nhỏ, chủ yếu ngắn hạn, yêu cầu tài sản bảo đảm nghiêm ngặt, chịu lãi suất thương mại cao. Rủi ro nảy sinh từ: (1) Bất cân xứng thông tin; (2) Mô hình kinh doanh quan hệ manh mún; (3) Vốn tự có thấp, dễ mất thanh khoản; (4) Sử dụng vốn vay sai mục đích cho tiêu dùng cá nhân/gia đình; (5) Phụ thuộc vào một vài khách hàng lớn; (6) Năng lực quản trị tài chính yếu kém.
• Nhân tố ảnh hưởng: Môi trường chính trị - pháp lý - kinh tế xã hội; chính sách hỗ trợ của Nhà nước; năng lực tài chính và quản trị của DNNVV; năng lực tài chính, mạng lưới, công nghệ và chính sách tín dụng của các NHTMCP.

---

Chương 2: Thực trạng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 trình bày bức tranh toàn diện về phát triển DNNVV và hoạt động cấp tín dụng của khối NHTMCP tại TP.HCM trong giai đoạn 2006–2011:

1. Thực trạng phát triển và nhu cầu vốn của DNNVV tại TP.HCM

• Số lượng DNNVV tại TP.HCM tăng trưởng liên tục qua các năm (từ 2006 đến 2011), đóng góp lớn vào ngân sách địa phương, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp giải thể và phá sản cũng gia tăng do biến động kinh tế vĩ mô.
• Về cơ cấu vốn: Vốn tự có của các DNNVV chiếm tỷ trọng thấp trong tổng nguồn vốn. Phần lớn vốn hoạt động dựa vào vốn vay ngân hàng, vay mượn từ người thân, bạn bè hoặc chiếm dụng vốn thương mại; khả năng huy động qua thị trường chứng khoán (TTCK) gần như không đáng kể. Nhu cầu vốn bổ sung vốn lưu động và đổi mới máy móc thiết bị của các DNNVV là rất lớn.

2. Hoạt động huy động vốn và cấp tín dụng của NHTMCP tại TP.HCM

• Huy động vốn: Vốn điều lệ của các NHTMCP tại TP.HCM tính đến 31/12/2010 tăng mạnh nhằm đáp ứng quy định vốn pháp định. Nguồn vốn huy động tiền gửi từ tổ chức kinh tế và dân cư tăng trưởng qua các năm, tạo điều kiện mở rộng dư nợ cho vay.
• Dư nợ tín dụng đối với DNNVV: Dư nợ cho vay DNNVV của các NHTMCP tăng đều qua các năm 2006–2011. Các sản phẩm cấp tín dụng chủ yếu là cho vay ngắn hạn tài trợ vốn lưu động, cho vay từng lần, cho vay thấu chi, cho vay mua xe ô tô và tài trợ thương mại. Tỷ trọng dư nợ phân theo ngành nghề kinh doanh tập trung chủ yếu vào thương mại, dịch vụ và công nghiệp chế biến, xây dựng.
• Chất lượng tín dụng: Luận án thống kê các chỉ tiêu nợ quá hạn, nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP giai đoạn 2006–2011; theo dõi các chỉ tiêu lợi nhuận từ hoạt động tín dụng, tỷ suất sinh lời và hiệu suất sử dụng vốn giai đoạn 2006–2010. Dư nợ quá hạn và nợ xấu có xu hướng gia tăng trong giai đoạn lạm phát và lãi suất biến động mạnh. Hoạt động của Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV TP.HCM (giai đoạn 2008–2010) còn hạn chế về quy mô bảo lãnh do quy chế hoạt động khắt khe và nguồn vốn nhỏ.

3. Kết quả khảo sát thực nghiệm 83 DNNVV tại TP.HCM năm 2010

Cuộc điều tra khảo sát 83 DNNVV trên địa bàn năm 2010 cung cấp các số liệu thực chứng:

• Tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản của các DNNVV ở mức thấp, chủ yếu là tài sản thuê mướn hoặc thuộc sở hữu tư nhân chưa chuyển quyền sở hữu sang doanh nghiệp.
• Về trình độ học vấn của cán bộ quản lý: tỷ lệ chủ doanh nghiệp có trình độ chuyên môn sâu về quản trị tài chính, kế toán còn thấp.
• Về tiếp cận sản phẩm: Nhiều doanh nghiệp chưa nắm bắt đầy đủ thông tin về các gói sản phẩm cho vay chuyên biệt của các NHTMCP.
• Về rào cản vay vốn: Các nguyên nhân chính khiến DNNVV không được chấp thuận cho vay gồm thiếu tài sản thế chấp hợp pháp, báo cáo tài chính thiếu minh bạch, phương án sản xuất kinh doanh thiếu tính khả thi. Ngược lại, lý do một số DNNVV không muốn tiếp cận tín dụng NHTMCP là lãi suất cho vay cao, thủ tục thẩm định kéo dài và yêu cầu hồ sơ phức tạp.

4. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân

• Ưu điểm: Khối NHTMCP năng động, triển khai nhiều sản phẩm tín dụng đa dạng, quy trình xử lý hồ sơ linh hoạt hơn khối ngân hàng thương mại nhà nước, góp phần cung ứng vốn kịp thời cho nhiều DNNVV.
• Hạn chế và nguyên nhân:
  • Từ phía NHTMCP: Thủ tục xét duyệt một số nơi còn rườm rà; thời gian từ lúc nhận hồ sơ đến khi giải ngân còn kéo dài; chính sách quản trị rủi ro quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm; năng lực cán bộ tín dụng trong việc thẩm định dòng tiền dự án DNNVV còn hạn chế; công tác thanh tra, giám sát sau cho vay chưa đồng bộ.
  • Từ phía DNNVV: Năng lực tài chính yếu, vốn chủ sở hữu mỏng; hệ thống sổ sách kế toán chưa minh bạch, thường tồn tại tình trạng hai hệ thống sổ sách; thiếu tài sản bảo đảm có giá trị pháp lý đầy đủ; trình độ quản trị kém, khả năng lập dự án kinh doanh khả thi còn yếu; việc sử dụng vốn sai mục đích cam kết vẫn diễn ra.
  • Từ phía cơ quan quản lý nhà nước: Hệ thống pháp lý, chính sách hỗ trợ DNNVV còn thiếu đồng bộ; cơ chế hoạt động của Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV chưa hiệu quả, điều kiện bảo lãnh chặt chẽ tương đương ngân hàng; thiếu cơ chế khuyến khích chia sẻ rủi ro giữa ngân hàng và các quỹ hỗ trợ; tiến độ tái cơ cấu, cổ phần hóa ngân hàng còn chậm.

---

Chương 3: Giải pháp mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 đề xuất định hướng, các giải pháp cụ thể và khuyến nghị chính sách:

1. Định hướng phát triển tín dụng

Phát triển tín dụng đối với DNNVV của các NHTMCP trên địa bàn TP.HCM phải hướng tới việc mở rộng quy mô tín dụng an toàn, bền vững; chuyển dịch cơ cấu tín dụng theo hướng nâng cao tỷ trọng cho vay các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp phụ trợ, dịch vụ xuất khẩu; kiểm soát nợ xấu và tăng cường tính minh bạch trong quan hệ tín dụng.

2. Nhóm giải pháp mở rộng quy mô tín dụng

• Đối với các NHTMCP:
  • Gia tăng nguồn vốn: Đa dạng hóa các hình thức huy động tiền gửi dân cư, phát hành kỳ phiếu, trái phiếu dài hạn, vay vốn ủy thác từ các tổ chức quốc tế (như WB, IFC, JBIC thông qua chương trình SMEFP).
  • Hợp tác liên kết: Tăng cường liên kết với các hiệp hội ngành nghề để tiếp cận nhóm khách hàng tiềm năng; phối hợp với các tổ chức tài chính tín dụng trong và ngoài nước.
  • Chính sách tín dụng và lãi suất: Xây dựng các gói tín dụng chuyên biệt, áp dụng lãi suất linh hoạt dựa trên mức độ rủi ro và xếp hạng tín nhiệm của từng nhóm DNNVV.
  • Đổi mới sản phẩm và điều kiện cho vay: Thiết kế các gói cho vay thấu chi, cho vay theo hạn mức linh hoạt, bao thanh toán, cho thuê tài chính; xem xét mở rộng cho vay tín chấp hoặc thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay/dòng tiền tương lai đối với doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH một thành viên có phương án kinh doanh hiệu quả.
  • Tăng cường tiếp thị: Đẩy mạnh tiếp thị trực tiếp, giới thiệu sản phẩm và tư vấn tài chính cho DNNVV.
• Đối với các DNNVV:
  • Chủ động tham gia các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề để tận dụng sự hỗ trợ thông tin và cơ hội thị trường.
  • Tăng cường liên kết ngang và liên kết dọc giữa các doanh nghiệp để chia sẻ nguồn lực, tạo chuỗi cung ứng.
  • Chú trọng đổi mới, nâng cấp máy móc công nghệ nhằm tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.
  • Xây dựng hệ thống thông tin, website quảng bá hình ảnh và minh bạch thông tin hoạt động với ngân hàng.
  • Tận dụng các dịch vụ trung gian tài chính và quỹ hỗ trợ để tăng cường khả năng tiếp cận vốn.

3. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng

• Đối với các NHTMCP:
  • Rút ngắn thời gian từ khâu tiếp nhận hồ sơ xin vay đến khi giải ngân thông qua việc chuẩn hóa thủ tục và ứng dụng công nghệ thông tin.
  • Quản lý và thẩm định chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng đến tính lành mạnh trong quan hệ tín dụng; chú trọng thẩm định dòng tiền và tính khả thi của phương án kinh doanh thay vì thuần túy dựa vào tài sản thế chấp.
  • Nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ tín dụng thông qua đào tạo và tái đào tạo thường xuyên.
  • Hoàn thiện quy trình thẩm định tín dụng, thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc phân cách giữa bộ phận tiếp thị, thẩm định và quản trị rủi ro.
  • Tăng cường kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vốn vay sau giải ngân để phát hiện và ngăn chặn kịp thời hiện tượng sử dụng vốn sai mục đích.
  • Đẩy mạnh công tác quản trị rủi ro, phân loại nợ theo quy định của NHNN, trích lập dự phòng đầy đủ và chủ động xử lý, thu hồi nợ quá hạn, nợ xấu.
• Đối với các DNNVV:
  • Chuyên nghiệp hóa bộ máy kế toán – tài chính, lập báo cáo tài chính trung thực, minh bạch, có kiểm toán độc lập đối với các doanh nghiệp quy mô vừa.
  • Thực hiện các giao dịch thu chi, thanh toán qua tài khoản ngân hàng để chứng minh doanh thu và dòng tiền thực tế.
  • Bồi dưỡng, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp cho chủ cơ sở và đào tạo kỹ năng nghề cho người lao động.
  • Tích lũy lợi nhuận giữ lại để bổ sung nguồn vốn chủ sở hữu, nâng cao tỷ lệ an toàn vốn tự có.
  • Áp dụng hệ thống quản lý chất lượng (như tiêu chuẩn ISO) để nâng cao uy tín trên thị trường.

4. Khuyến nghị đối với Hiệp hội và Cơ quan quản lý Nhà nước

• Đối với các hiệp hội nghề nghiệp: Nâng cao vai trò cầu nối đại diện cho DNNVV; tổ chức các chương trình tư vấn, đào tạo kỹ năng quản lý, hỗ trợ hội viên hoàn thiện hồ sơ vay vốn ngân hàng.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và các Bộ, ngành:
  • Hoàn thiện khung khổ pháp lý, quy chế về thành lập và vận hành Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV theo hướng linh hoạt, giảm thiểu các thủ tục rườm rà, chấp nhận bảo lãnh dựa trên phương án khả thi.
  • Đẩy mạnh thu hút và khai thác các nguồn vốn ODA, vốn tài trợ từ các tổ chức quốc tế (WB, IFC, USAID, JBIC) để phục vụ cho vay và bảo lãnh tín dụng DNNVV.
  • Xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển nguồn nhân lực cho khối DNNVV.
  • Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa các NHTM nhà nước nhằm tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch.
  • Xúc tiến đề án tái cấu trúc hệ thống NHTMCP nhằm gia tăng năng lực tài chính, quản trị rủi ro và chất lượng dịch vụ.
  • Nghiên cứu cơ chế thành lập và triển khai nghiệp vụ bảo lãnh tín dụng thuộc sở hữu tư nhân.
  • Xây dựng quỹ hỗ trợ lãi suất có mục tiêu dành cho các DNNVV thuộc các ngành nghề ưu tiên phát triển.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã nêu rõ ba đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Hệ thống hóa lý luận có chọn lọc: Luận án hệ thống hóa các vấn đề lý luận về DNNVV và tín dụng ngân hàng, kết hợp phân tích mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn để làm rõ vai trò của tín dụng NHTM trong việc hỗ trợ DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
2. Đánh giá thực trạng toàn diện và chuyên sâu: Dựa trên nguồn số liệu thống kê giai đoạn 2006–2011 và kết quả khảo sát thực nghiệm 83 DNNVV tại TP.HCM năm 2010, luận án đã phân tích sâu các nhân tố ảnh hưởng, chỉ rõ các điểm nghẽn, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi (từ NHTMCP, DNNVV và quản lý nhà nước) trong quan hệ tín dụng trên địa bàn.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị đồng bộ: Luận án đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng thực tế cho cả hai chủ thể (NHTMCP và DNNVV), bao gồm việc áp dụng cơ chế cho vay tín chấp có điều kiện đối với doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH một thành viên, doanh nghiệp siêu nhỏ dựa trên quản trị dòng tiền; đồng thời đưa ra 10 khuyến nghị chính sách cụ thể đối với cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội nghề nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực nghiệm của luận án tập trung vào mẫu 83 DNNVV trên địa bàn TP.HCM trong năm 2010 và đối tượng nghiên cứu giới hạn ở khối NHTMCP. Số liệu thứ cấp phân tích hoạt động tín dụng và tài chính doanh nghiệp tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2006–2011.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô mẫu điều tra khảo sát DNNVV trên phạm vi liên vùng hoặc toàn quốc; nghiên cứu so sánh quan hệ tín dụng DNNVV giữa các nhóm ngân hàng khác nhau (NHTM nhà nước, NHTMCP, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài); cập nhật tác động của các chính sách tiền tệ và khung pháp lý ngân hàng mới đối với khả năng tiếp cận vốn của DNNVV.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cho nhiều đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp khung lý luận, hệ thống chỉ tiêu đánh giá mở rộng và chất lượng tín dụng, phương pháp thiết kế bảng hỏi và phân tích thực trạng tín dụng DNNVV tại địa bàn đô thị lớn.
• Đối với các nhà quản trị NHTMCP: Tham khảo các phân tích về điểm nghẽn thẩm định, khẩu vị rủi ro, quy trình cho vay 7 bước và định hướng thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù của khách hàng doanh nghiệp nhỏ.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và ban quản lý Quỹ Bảo lãnh tín dụng: Cung cấp cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng, chính sách hỗ trợ lãi suất và định hướng tái cơ cấu hệ thống NHTMCP.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng tiêu chuẩn pháp lý nào của Việt Nam để phân loại DNNVV?

Luận án căn cứ vào Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ (thay thế Nghị định số 90/2001/NĐ-CP), phân loại DNNVV thành 3 cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên 2 tiêu chí là tổng nguồn vốn (tiêu chí ưu tiên, tương đương tổng tài sản trên bảng cân đối kế toán) hoặc số lao động bình quân năm, kết hợp phân chia theo 3 nhóm ngành: Nông lâm thủy sản; Công nghiệp và xây dựng; Thương mại và dịch vụ.

2. Tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động bình quân của các NHTM giai đoạn 2006–2010 trong luận án là bao nhiêu?

Theo số liệu thống kê được luận án nêu tại phần Mở đầu, trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2010, hệ thống các NHTM có tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân đạt 32%/năm và tốc độ tăng trưởng huy động vốn bình quân đạt 29%/năm.

3. Những nguyên nhân chính nào khiến DNNVV tại TP.HCM bị ngân hàng từ chối cho vay?

Theo kết quả khảo sát thực nghiệm 83 DNNVV năm 2010 và phân tích tại Chương 2, các nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp bị từ chối vay vốn gồm: thiếu tài sản bảo đảm hợp pháp; báo cáo tài chính không rõ ràng, thiếu minh bạch; phương án sản xuất kinh doanh hoặc dự án đầu tư thiếu tính khả thi; quy mô vốn tự có quá nhỏ và khả năng quản lý tài chính yếu kém.

4. Quy trình cho vay của NHTM được luận án tổng hợp gồm những bước nào?

Luận án hệ thống hóa quy trình cấp tín dụng tiêu chuẩn gồm 7 bước:

1. Tiếp nhận hồ sơ tín dụng
2. Thẩm định hồ sơ tín dụng
3. Ra quyết định tín dụng
4. Giải ngân
5. Kiểm tra sử dụng vốn vay
6. Đôn đốc thu hồi nợ
7. Thanh lý hợp đồng tín dụng

5. Luận án đề xuất các giải pháp chủ yếu nào để NHTMCP mở rộng tín dụng cho DNNVV?

Luận án đề xuất các giải pháp trọng tâm cho NHTMCP gồm: gia tăng và đa dạng hóa nguồn vốn huy động (kể cả nguồn vốn ủy thác quốc tế); tăng cường liên kết với các hiệp hội ngành nghề; xây dựng chính sách lãi suất linh hoạt và mục tiêu tín dụng rõ ràng; hoàn thiện điều kiện cho vay, phát triển các sản phẩm mới (thấu chi, bao thanh toán, cho thuê tài chính, cho vay tín chấp chọn lọc); rút ngắn thời gian thẩm định và đẩy mạnh công tác tiếp thị khách hàng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Võ Đức Toàn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng NHTM đối với DNNVV và phân tích thực trạng hoạt động này tại các NHTMCP trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2006–2011. Dựa trên việc kết hợp số liệu ngành với điều tra khảo sát thực nghiệm 83 DNNVV năm 2010, nghiên cứu đã chỉ rõ các nguyên nhân gây nghẽn dòng vốn từ cả ba phía: NHTMCP, doanh nghiệp và môi trường thể chế. Hệ thống giải pháp và khuyến nghị được xây dựng có tính đồng bộ, hướng tới mục tiêu vừa mở rộng quy mô tín dụng vừa kiểm soát chặt chẽ rủi ro, nâng cao chất lượng tín dụng đối với khu vực DNNVV tại trung tâm kinh tế TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1 Khái niệm về doanh nghiệp Doanh nghiệp có thể được hiểu một cách chung nhất là một tổ chức kinh tế được thành lập nhằm sản xuất, cung ứng sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ trên thị trường. Khoản 1 và 2 Điều 4 Luật doanh nghiệp số 60/2005/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2005 thì doanh nghiệp được hiểu như sau: Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Từ khái niệm trên chúng ta thấy: trước hết doanh nghiệp phải là chủ thể kinh tế độc lập, có hoặc không có tư cách pháp nhân, có tên gọi và hoạt động với danh nghĩa riêng, thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh trên thị trường và chịu trách nhiệm độc lập về mọi hoạt động kinh doanh của mình.

Thứ hai, tùy theo mục đích thành lập doanh nghiệp mà mỗi doanh nghiệp có mục đích hoạt động khác nhau nhưng trừ một số ít các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công ích còn mục đích của các doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận. Trong nền kinh tế thị trường có nhiều loại hình doanh nghiệp cùng tồn tại, phát triển và cạnh tranh lẫn nhau. Tuy nhiên, để thuận lợi cho việc quản lý, hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển, người ta thường dựa theo những tiêu thức khác nhau để phân loại các doanh nghiệp. 9 Dựa vào quan hệ sở hữu về vốn và tài sản, các doanh nghiệp được chia thành: doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp cổ phần và doanh nghiệp tư nhân.

- Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp do nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý. - Doanh nghiệp cổ phần là các doanh nghiệp có sự đan xen của các hình thức sở hữu khác nhau trong cùng một doanh nghiệp. - Doanh nghiệp tư nhân là những doanh nghiệp do cá nhân đầu tư vốn và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Cách phân loại này chỉ rõ quan hệ sở hữu vốn và tài sản trong doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau đồng thời là một trong những căn cứ để nhà nước có chính sách kinh tế và định hướng phát triển phù hợp đối với từng loại hình doanh nghiệp.

Dựa vào mục đích kinh doanh, người ta chia doanh nghiệp thành doanh nghiệp hoạt động kinh doanh (vì mục tiêu lợi nhuận) và doanh nghiệp hoạt động công ích (không vì mục tiêu lợi nhuận). - Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh là những doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo cơ chế thị trường với mục tiêu là thu lợi nhuận. - Doanh nghiệp hoạt động công ích (thông thường là các doanh nghiệp 100% vốn của Nhà nước) là doanh nghiệp thành lập để thực hiện các hoạt động sản xuất, lưu thông hay cung ứng các dịch vụ công cộng, trực tiếp thực hiện các chính sách xã hội của Nhà nước hoặc thực hiện các nhiệm vụ an ninh quốc phòng. Mục đích chính của các doanh nghiệp này là hiệu quả về mặt kinh tế, xã hội nói chung.

Việc phân loại theo cách này là cơ sở để chọn tiêu thức đánh giá hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp và là căn cứ quan trọng để xác định chính sách tài trợ của Nhà nước. 10 Dựa vào lĩnh vực hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp có thể được chia thành: doanh nghiệp tài chính và doanh nghiệp phi tài chính. - Doanh nghiệp tài chính là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính, là các tổ chức tài chính trung gian như các ngân hàng thương mại, các công ty tài chính, các công ty bảo hiệm v.v… Những doanh nghiệp này cung ứng cho nền kinh tế các dịch vụ tài chính, tiền tệ, bảo hiểm v. - Doanh nghiệp phi tài chính là các doanh nghiệp lấy hoạt động sản xuất kinh doanh các hàng hóa và dịch vụ thông thường là chủ yếu.

Việc phân loại theo tiêu thức này nhằm chỉ ra được chức năng chủ yếu của từng loại doanh nghiệp. Chức năng chủ yếu của các doanh nghiệp tài chính là làm môi giới thu hút vốn, biến tiết kiệm thành đầu tư trong nền kinh tế, còn các doanh nghiệp phi tài chính có chức năng chủ yếu là cung cấp các sản phẩm hàng hóa dịch vụ phi tài chính để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nền kinh tế. Điều đó giúp Nhà nước có căn cứ để hoạch định các chính sách quản lý phù hợp với mỗi loại hình doanh nghiệp. Ví dụ: các doanh nghiệp phi tài chính thì hoạt động theo luật doanh nghiệp hay Luật doanh nghiệp Nhà nước, còn các doanh nghiệp tài chính thì hoạt động theo luật ngân hàng và các tổ chức tài chính.

Tuy nhiên cách phân loại này cũng chỉ mang tính chất tương đối vì trong điều kiện thị trường bản thân các doanh nghiệp phi tài chính nhưng vẫn có thể cho các doanh nghiệp khác hoặc cá nhân vay tiền bằng cách bán chịu hàng hóa, các doanh nghiệp tài chính vẫn thành lập các công ty độc lập hoạt động trong lĩnh vực cung cấp hàng hóa và dịch vụ. Dựa vào quy mô kinh doanh người ta chia doanh nghiệp thành doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp nhỏ. Việc quy định tiêu thức như thế nào là doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa là tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội của từng nước trong từng giai đoạn cụ thể. 11 Thông thường những tiêu thức được lựa chọn là: Số lượng cán bộ công nhân viên bình quân, vốn đầu tư, tổng tài sản, doanh thu tiêu thụ.

Riêng ở Việt Nam hiện nay thì căn cứ vào hai tiêu thức là số lao động làm việc bình quân và tổng nguồn vốn để phân loại doanh nghiệp thành siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Việc phân loại theo tiêu thức này nhằm giúp cho Nhà nước có những chiến lược và những chính sách hợp lý nhằm hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong từng thời kỳ, từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể, đặc biệt là trong lúc nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn như lạm phát, khủng hoảng ….2 Tiêu chuẩn doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Tiểu chuẩn của một số quốc gia và tổ chức trên thế giới Doanh nghiệp nhỏ và vừa là khái niệm tương đối đối với doanh nghiệp có quy mô lớn. Phương thức phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa thường là căn cứ các tiêu chuẩn như số lượng nhân viên, tổng số vốn, tổng số tài sản, thị phần của doanh nghiệp …, hoặc kết hợp một số tiêu chuẩn trên để phân loại. Do mức độ phát triển kinh tế, bối cảnh văn hóa và mục đích phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của các nước khác nhau, cho dù ở cùng một quốc gia, những địa điểm hoạt động và thời điểm hoạt động khác nhau thì phương pháp phân loại và chỉ tiêu phân loại cũng khác nhau.

Tiêu chuẩn phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa phần lớn được quyết định bởi mục đích thiết lập tiêu chuẩn. Mục đích thường gặp nhất là nắm vững được tình hình hoạt động kinh doanh, kết cấu tỷ lệ của các doanh nghiệp ở các quy mô khác nhau trong nền kinh tế quốc dân đồng thời tiến hành quản lý các doanh nghiệp đó về phương diện hành chính, kinh tế và pháp luật …. Ở nhiều quốc gia, tiêu chuẩn phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các ngành khác nhau cũng có những khác biệt nhất định. Dưới đây là bảng tiêu chuẩn 12 phân định doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực và trên thế giới: Bảng 1.1 Tiêu chuẩn phân định doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số nước trên thế giới.

Tên Tên và tiêu chuẩn phân định quốc gia Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Ngành chế tạo: Số lượng nhân viên dưới 300 người hoặc vốn đầu tư khoảng Nhật Bản dưới 100 triệu Yên Ngành bán buôn: Nhân viên dưới 50 người và vốn đầu tư 10 triệu Yên. Doanh nghiệp vừa: Số nhân viên từ 50 – 249 người Braxin Doanh nghiệp nhỏ: Số nhân viên 5 – 49 người Doanh nghiệp nhỏ: Nhân viên từ 5 – 19 người, vốn khoảng 70 triệu Rubi (trừ Indonesia đất đai và bất động sản) Doanh nghiệp vừa: Số nhân viên khoảng 20 – 29 người Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nhân viên khoảng dưới 250 người, vốn tài sản cố Malaysia định hoặc tài sản khoảng 1 triệu Ringis Doanh nghiệp nhỏ và vừa: 1. Ngành chế tạo, vận tải có số lượng nhân viên khoảng dưới 300 người hoặc tài sản dưới 500 triệu Won 2. Ngành kiến trúc có số nhân viên dưới 50 người và tài sản dưới 500 triệu Hàn Won Quốc 3.

Ngành thương mại, ngành dịch vụ có số nhân viên dưới 50 người và tài sản dưới 50 triệu Won 4. Ngành bán buôn có số nhân viên dưới 50 người hoặc tài sản dưới 200 triệu Won. Công nghiệp quy mô nhỏ và vừa: Tổng tài sản trên 250 nghìn và dưới 1 triệu Pêsô. Philippin Công nghiệp quy mô nhỏ: Chủ doanh nghiệp chỉ đạo mọi hoạt động ngoài sản xuất và có số lượng nhân viên từ 5 – 99 người, tổng tài sản là 100 nghìn đến 1 triệu Pêsô.

Doanh nghiệp nhỏ: Tài sản cố định dưới 5 triệu đô la Sing Singapore Doanh nghiệp vừa: Vốn cố định từ 5 – 10 triệu đô la Sing Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Đài 1. Ngành chế tạo: Vốn dưới 40 triệu Đài tệ, tổng tài sản dưới 120 triệu Đài tệ. Ngành khoáng sản: Tổng vốn dưới 40 triệu Đài tệ 3. Ngành thương mại, vận tải …: Mức tiêu thụ hàng năm dưới 40 triệu Đài tệ.

Thái Lan Công nghiệp quy mô nhỏ: Vốn đăng ký dưới 2 triệu Bạt và dưới 50 nhân viên. Ngành chế tạo: Có số nhân viên dưới 500 người, ngành chế tạo ô tô dươi 1.000 người, ngành chế tạo máy hàng không dưới 500 người. Mỹ Ngành dịch vụ bán lẻ: Mức tiêu thụ hàng năm dưới 80. Ngành bán buôn: Mức tiêu thụ hàng năm dưới 220.

Ngành nông nghiệp: Mức tiêu thụ hàng năm dưới 1 triệu đô la. Nguồn: Viện nghiên cứu và đào tạo về quản lý [42].