Luận Văn Thạc Sỹ: Giải Pháp Giảm Nghèo Trên Địa Bàn Huyện Hữu Lũng, Tỉnh Lạng Sơn

Khám phá giải pháp giảm nghèo hiệu quả tại huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, giúp cải thiện đời sống người dân và phát triển kinh tế bền vững.

• Tác giả: Tô Khánh Vân
• Người hướng dẫn: TS. Trương Đức Toàn
• Trường học: Trường Đại học Thủy Lợi
• Đề tài: Giải Pháp Giảm Nghèo Hiệu Quả Tại Huyện Hữu Lũng, Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Quan niệm về nghèo
• 1.1.2. Quan niệm về chuẩn nghèo
• 1.1.3. Khái niệm về giảm nghèo
• 1.2. Nội dung công tác giảm nghèo ở cấp huyện
• 1.2.1. Công tác lập kế hoạch thực hiện các chính sách giảm nghèo
• 1.2.2. Công tác tổ chức thực hiện các chính sách giảm nghèo
• 1.2.3. Công tác kiểm tra, giám sát
• 1.3. Các tiêu chí đánh giá hộ nghèo và công tác giảm nghèo
• 1.3.1. Các tiêu chí đánh giá hộ nghèo
• 1.3.2. Các tiêu chí đánh giá công tác giảm nghèo
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hộ nghèo và công tác giảm nghèo
• 1.4.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến hộ nghèo
• 1.4.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác giảm nghèo
• 1.5. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số nước trong khu vực và một số huyện của Việt Nam
• 1.5.1. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số nước trong khu vực
• 1.5.2. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số huyện của Việt Nam
• 1.5.3. Bài học kinh nghiệm về công tác giảm nghèo cho huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 1.6. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.7. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGHÈO VÀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HỮU LŨNG TỈNH LẠNG SƠN GIAI ĐOẠN 2016 - 2018
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế-xã hội của huyện Hữu Lũng
• 2.1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng hộ nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn trong thời gian qua
• 2.2.1. Khái quát về thực trạng hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
• 2.2.2. Thực trạng hộ nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng
• 2.2.3. Nguyên nhân gây ra tình trạng nghèo của các hộ dân trên địa bàn huyện Hữu Lũng
• 2.3. Thực trạng thực hiện các chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.1. Công tác lập kế hoạch thực hiện các chính sách giảm nghèo
• 2.3.2. Công tác tổ chức thực hiện các chính sách giảm nghèo
• 2.3.3. Công tác kiểm tra, giám sát
• 2.4. Đánh giá chung về công tác giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 2.4.1. Những kết quả đạt được trong công tác giảm nghèo
• 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.4.3. Bài học rút ra từ thực tiễn trong công tác giảm nghèo
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HỮU LŨNG, TỈNH LẠNG SƠN
• 3.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu giảm nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.1. Quan điểm, mục tiêu chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác giảm nghèo
• 3.1.2. Định hướng, mục tiêu giảm nghèo của tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.3. Định hướng và mục tiêu giảm nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 3.2. Cơ hội và thách thức của giảm nghèo tại huyện Hữu Lũng
• 3.3. Các giải pháp thúc đẩy công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• 3.3.1. Nhóm giải pháp tạo điều kiện cho hộ nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập
• 3.3.2. Nhóm giải pháp tạo điều kiện cho người nghèo cải thiện đời sống vật chất và tiếp cận các dịch vụ xã hội
• 3.3.3. Nhóm giải pháp nâng cao công tác tổ chức thực hiện công tác giảm nghèo
• 3.4. Một số vấn đề cần quan tâm khi thực hiện các giải pháp
• 3.5. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tình hình nghèo tại huyện Hữu Lũng

Huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, là một trong những địa phương có tỷ lệ hộ nghèo cao. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện này vẫn còn ở mức đáng lo ngại, với nhiều nguyên nhân phức tạp. Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng của chính quyền địa phương. Việc thực hiện các chương trình giảm nghèo cần được chú trọng để cải thiện đời sống cho người dân. Đặc biệt, các chính sách hỗ trợ người nghèo cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện Hữu Lũng

Huyện Hữu Lũng có điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội đặc thù. Địa hình chủ yếu là đồi núi, ảnh hưởng đến việc phát triển nông nghiệp. Phát triển kinh tế địa phương gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ sở hạ tầng và nguồn lực. Nông nghiệp là ngành chủ yếu, nhưng năng suất thấp. Việc đào tạo nghề cho người nghèo cũng cần được chú trọng để nâng cao tay nghề và thu nhập cho người dân.

1.2. Thực trạng hộ nghèo tại huyện Hữu Lũng

Thực trạng hộ nghèo tại huyện Hữu Lũng cho thấy nhiều hộ gia đình vẫn sống trong điều kiện khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu việc làm và thu nhập không ổn định. Chính sách giảm nghèo hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân. Cần có các giải pháp cụ thể để hỗ trợ người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội và cải thiện đời sống.

II. Các chính sách và chương trình giảm nghèo

Chính phủ đã triển khai nhiều chương trình giảm nghèo nhằm hỗ trợ các hộ nghèo tại huyện Hữu Lũng. Các chính sách này bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề và phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để đảm bảo hiệu quả của các chương trình này.

2.1. Chính sách hỗ trợ tài chính cho người nghèo

Chính sách hỗ trợ tài chính cho người nghèo bao gồm các khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội. Tuy nhiên, nhiều hộ nghèo vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn này. Cần có các biện pháp cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ vốn cho người nghèo để họ có thể phát triển sản xuất.

2.2. Đào tạo nghề và tạo việc làm

Đào tạo nghề cho người nghèo là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao thu nhập. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Việc tạo việc làm cho người nghèo cũng cần được chú trọng để giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống.

III. Giải pháp giảm nghèo hiệu quả

Để giảm nghèo hiệu quả tại huyện Hữu Lũng, cần có các giải pháp đồng bộ và khả thi. Các giải pháp này bao gồm phát triển nông nghiệp bền vững, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng giáo dục. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế cũng là một yếu tố quan trọng để tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

3.1. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là giải pháp quan trọng để nâng cao thu nhập cho người dân. Cần áp dụng các công nghệ mới và phương pháp canh tác hiện đại để tăng năng suất. Việc hỗ trợ sản xuất cho người nghèo cũng cần được thực hiện để giúp họ cải thiện đời sống.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Cải thiện cơ sở hạ tầng là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế địa phương. Cần đầu tư vào hệ thống giao thông, điện, nước sạch để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Việc hỗ trợ xây dựng hạ tầng cơ sở sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xóa đói giảm nghèo là một trong những mục tiêu chiến lược xuyên suốt trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Trên bình diện quốc gia, tỷ lệ nghèo đã giảm mạnh từ mức 58,1% vào năm 1993 xuống còn 28,9% năm 2002 và tiếp tục hạ xuống khoảng 7% vào cuối năm 2018 với quy mô còn gần 2 triệu hộ nghèo. Mặc dù đạt được những thành tựu vượt bậc được cộng đồng quốc tế ghi nhận, thách thức giảm nghèo bền vững vẫn hiện hữu gay gắt tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn là một địa bàn điển hình với diện tích tự nhiên 806,74 km² và quy mô dân số đạt 118.538 người thuộc 7 dân tộc anh em gồm Tày, Nùng, Kinh, Dao, Hoa, Cao Lan, Sán Dìu.

Thực tiễn phát triển tại địa phương đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính cơ cấu. Toàn huyện hiện có 8 xã đặc biệt khó khăn cùng 86 thôn bản thuộc diện thụ hưởng chính sách hỗ trợ từ Chương trình 135 giai đoạn II của Chính phủ. Địa hình núi đá vôi hiểm trở chiếm tới 40,97% tổng diện tích, kết cấu hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, trình độ dân trí không đồng đều và nguy cơ tái nghèo cao là những vấn đề cấp bách cần giải quyết.

Luận văn thạc sĩ tập trung phân tích thực trạng công tác giảm nghèo trên phạm vi 26 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn và 25 xã của huyện Hữu Lũng trong giai đoạn 2016 - 2018. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là nhận diện các nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng chậm thoát nghèo, đánh giá kết quả thực thi các chính sách an sinh xã hội hiện hành, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2020 - 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ thực chứng nhằm nâng cao thu nhập bình quân đầu người, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống mức bền vững và hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước về an sinh xã hội tại địa bàn miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng dựa trên sự tích hợp ba trường phái lý thuyết kinh điển về đói nghèo. Thứ nhất là Lý thuyết Phúc lợi kinh tế, tiếp cận nghèo đói dưới góc độ thiếu hụt độ thỏa dụng cá nhân và mức sống tối thiểu, lấy việc gia tăng thu nhập và năng suất lao động làm trọng tâm can thiệp. Thứ hai là Lý thuyết Nhu cầu cơ bản, xác định ngưỡng nghèo dựa trên việc đảm bảo giỏ hàng hóa thiết yếu bao gồm lương thực đạt mức 2.100 đến 2.300 kcal/người/ngày, nước sạch, điều kiện vệ sinh, nhà ở và chăm sóc sức khỏe. Thứ ba là Lý thuyết Năng lực của nhà kinh tế học Amartya Sen, nhấn mạnh việc trao quyền, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực và giải phóng năng lực nội sinh của người nghèo để họ chủ động vươn lên hòa nhập cộng đồng.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg và Đề án tổng thể tại Quyết định số 1614/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Hệ thống tiêu chí này kết hợp chuẩn thu nhập gồm 700.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 900.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị với 5 dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh môi trường, tiếp cận thông tin được đo lường qua 10 chỉ số thiếu hụt cụ thể. Các khái niệm trung tâm như hộ nghèo đa chiều, hộ cận nghèo và năng lực quản lý nhà nước cấp huyện được chuẩn hóa nhằm làm sáng tỏ bản chất của các chính sách giảm nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các niên giám thống kê giai đoạn 2016 - 2018 của Cục Thống kê tỉnh Lạng Sơn và báo cáo của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Hữu Lũng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học với cỡ mẫu đại diện gồm hơn 200 phiếu khảo sát cán bộ quản lý cấp xã, trưởng thôn và các hộ dân thuộc các nhóm thu nhập khác nhau. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng dựa trên đặc điểm phân vùng địa lý giữa khu vực núi đá vôi phía Tây Bắc và vùng đồi núi đất phía Đông Nam nhằm phản ánh đầy đủ tính đa dạng sinh kế của 7 dân tộc trên địa bàn.

Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng và phương pháp tổng hợp liên ngành được lựa chọn vì tính tương thích cao với đặc thù quản trị công cấp huyện. Cách tiếp cận này cho phép bóc tách mối liên hệ định lượng giữa trình độ học vấn, nguồn vốn tín dụng, quy mô nhân khẩu với mức thu nhập thực tế của nông hộ, từ đó đảm bảo các luận cứ khoa học có độ tin cậy và giá trị ứng dụng cao cho giai đoạn 2020 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích bức tranh kinh tế - xã hội huyện Hữu Lũng giai đoạn 2016 - 2018 ghi nhận những bước chuyển mình quan trọng song hành cùng nhiều nút thắt cơ cấu:

Thứ nhất, tổng giá trị sản xuất toàn huyện tăng trưởng vững chắc từ 1.534,18 tỷ đồng năm 2016 lên 2.085,20 tỷ đồng năm 2018, tương đương mức tăng ròng 551 tỷ đồng. Thu nhập bình quân đầu người năm 2018 đạt mốc 32 triệu đồng/người/năm, tăng 28% so với năm 2016. Ngành thương mại - dịch vụ chiếm tỷ trọng chi phối với 49,5% cơ cấu kinh tế năm 2018, trong khi khu vực nông - lâm - thủy sản đạt giá trị 332,20 tỷ đồng. Dù vậy, lực lượng lao động nông lâm nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo tới 75% tương đương 37.562 người, phản ánh sự chuyển dịch lao động chưa bắt kịp tốc độ chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất.

Thứ hai, việc hình thành các vùng sản xuất nông lâm nghiệp hàng hóa đã tạo sinh kế trực tiếp cho người dân với 1.260 ha cây na đạt sản lượng 12.090 tấn, 168 ha măng tre Bát độ, trên 110 ha táo đại và hơn 32.500 ha diện tích rừng trồng. Ngành lâm nghiệp hình thành vùng nguyên liệu cung cấp cho 47 cơ sở chế biến gỗ trên địa bàn. Tuy nhiên, quy mô sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng cao còn khiêm tốn khi diện tích na và cây ăn quả áp dụng tiêu chuẩn VietGAP chỉ chiếm khoảng 25 đến 30 ha, dẫn đến giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Thứ ba, công tác an sinh xã hội đạt kết quả nổi bật khi tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt mức 97%, tạo điều kiện khám chữa bệnh cho 607.515 lượt người trong giai đoạn nghiên cứu. Mặc dù vậy, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là điểm nghẽn nghiêm trọng khi tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề chỉ đạt 8% theo số liệu thống kê chuyên ngành, và tỷ lệ lao động thiếu việc làm thường xuyên ở mức 9,2%.

Thứ tư, nguyên nhân nghèo đói tại địa phương xuất phát từ tổ hợp các rào cản nội tại bao gồm thiếu vốn sản xuất, thiếu đất canh tác màu mỡ, trình độ văn hóa thấp và quy mô hộ đông con phổ biến từ 3 đến 5 con ở các gia đình trẻ.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thực nghiệm cho thấy tình trạng nghèo đói tại Hữu Lũng mang tính vòng luẩn quẩn điển hình của kinh tế học phát triển. Khi chủ hộ có trình độ học vấn dưới trung học cơ sở, khả năng tiếp cận kỹ thuật canh tác mới và thị trường lao động phi chính thức bị hạn chế nghiêm trọng, khiến thu nhập thuần nông chỉ đủ trang trải nhu cầu dinh dưỡng tối thiểu mà không có tích lũy tái đầu tư. Thực tế này được minh chứng rõ qua các bảng ma trận tương quan giữa trình độ văn hóa và thu nhập, cũng như biểu đồ phân bổ nguồn thu nhập hộ gia đình năm 2018 được thể hiện trong hồ sơ nghiên cứu, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào việc làm thời vụ bấp bênh.

Đối chiếu với mô hình thành công của huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu khi giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 43% xuống 22,2% nhờ tập trung nâng cấp hạ tầng thủy lợi và trạm biến áp, có thể thấy Hữu Lũng cần đẩy mạnh hơn nữa việc lồng ghép vốn Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới đã huy động hơn 100 tỷ đồng mỗi năm. Đồng thời, bài học từ mô hình xí nghiệp hương trấn và phương châm mỗi làng một sản phẩm của Trung Quốc cho thấy phát triển công nghiệp chế biến gỗ và vật liệu xây dựng quy mô vừa và nhỏ ngay tại các xã sẽ là chìa khóa giải quyết việc làm tại chỗ cho 39.220 lao động nữ và thanh niên nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy công tác giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Hữu Lũng giai đoạn 2020 - 2025, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được xác lập cụ thể như sau:

Nhóm 1: Phát triển sản xuất nông lâm nghiệp hàng hóa theo chuỗi giá trị. Ủy ban nhân dân huyện chỉ đạo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các xã mở rộng diện tích chuyên canh na lên 1.500 ha, nâng diện tích chứng nhận VietGAP từ 25 ha lên 200 ha vào năm 2025; củng cố vùng nguyên liệu gỗ rừng trồng 32.500 ha gắn với hỗ trợ kỹ thuật chế biến sâu cho 47 xí nghiệp cơ sở, hướng tới mục tiêu nâng mức tăng trưởng thu nhập của hộ nghèo tham gia liên kết chuỗi đạt từ 12% đến 15% mỗi năm.

Nhóm 2: Mở rộng tín dụng chính sách và hỗ trợ tư liệu sản xuất. Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Hữu Lũng chủ trì liên kết với các hội đoàn thể nâng hạn mức vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo và hộ mới thoát nghèo, đồng thời áp dụng cơ chế bù lãi suất cho các hộ vay vốn chuyển đổi mô hình chăn nuôi trang trại tổng hợp và trồng cây ăn quả giá trị cao, phấn đấu hạ tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm bình quân từ 1,5% đến 2,0% mỗi năm.

Nhóm 3: Nâng cao chất lượng đào tạo nghề và dịch vụ việc làm. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh gắn trực tiếp với nhu cầu tuyển dụng của 175 doanh nghiệp trên địa bàn và cụm công nghiệp thị trấn Hữu Lũng, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 8% lên trên 35% vào năm 2025, giải quyết triệt để tình trạng 9,2% lao động thiếu việc làm.

Nhóm 4: Hoàn thiện hạ tầng cơ sở và đổi mới năng lực quản lý nhà nước. Ban Chỉ đạo Giảm nghèo huyện Hữu Lũng chịu trách nhiệm nâng tỷ lệ cứng hóa đường huyện từ 42,76% lên 70% vào năm 2025, ưu tiên nguồn lực cho 8 xã và 86 thôn đặc biệt khó khăn; triển khai số hóa 100% cơ sở dữ liệu rà soát hộ nghèo đa chiều nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch trong phân bổ nguồn lực hỗ trợ an sinh xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện, xã: Nắm bắt phương pháp luận khoa học trong việc lập kế hoạch hành động, phân bổ ngân sách và điều hành quy trình kiểm tra, giám sát giảm nghèo đa chiều tại địa bàn miền núi.

Thứ hai, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển, Chính sách công: Khai thác bộ khung phân tích chuẩn mực về đánh giá chính sách an sinh xã hội và kỹ năng kết hợp dữ liệu thống kê kinh tế với phương pháp điều tra xã hội học thực địa.

Thứ ba, các tổ chức phi chính phủ, cơ quan phát triển quốc tế và các nhà tài trợ xã hội: Xác định chính xác các chỉ số thiếu hụt dịch vụ cơ bản của đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng dự án Chương trình 135 để xây dựng các chương trình viện trợ sinh kế trúng đích.

Thứ tư, các doanh nghiệp nông lâm nghiệp, hợp tác xã và chủ trang trại tại địa phương: Nhận diện tiềm năng phát triển chuỗi liên kết sản xuất na Chi Lăng, chế biến lâm sản và du lịch sinh thái cộng đồng tại xã Hữu Liên để mở rộng hoạt động kinh doanh bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận vấn đề nghèo đói dựa trên những khung lý thuyết nào? Đề tài tích hợp ba lý thuyết nền tảng gồm Lý thuyết Phúc lợi kinh tế, Lý thuyết Nhu cầu cơ bản và Lý thuyết Năng lực của Amartya Sen. Đồng thời, nghiên cứu áp dụng khung đo lường nghèo tiếp cận đa chiều theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg với 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản và 10 chỉ số thiếu hụt thực tế.

Đâu là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng chậm thoát nghèo tại huyện Hữu Lũng? Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc 75% lực lượng lao động còn làm nông nghiệp truyền thống, tỷ lệ qua đào tạo nghề chỉ đạt 8%, cơ sở hạ tầng giao thông vùng núi đá hiểm trở còn khó khăn và quy mô hộ gia đình đông con từ 3 đến 5 nhân khẩu làm cạn kiệt nguồn lực tích lũy.

Quy mô phát triển kinh tế huyện Hữu Lũng giai đoạn 2016 - 2018 có điểm gì nổi bật? Tổng giá trị sản xuất tăng trưởng ấn tượng từ 1.534,18 tỷ đồng lên 2.085,20 tỷ đồng, tăng 551 tỷ đồng sau 3 năm. Thu nhập bình quân đầu người năm 2018 đạt 32 triệu đồng/năm, giá trị thu ngân sách đạt 107 tỷ đồng và thương mại dịch vụ chiếm tới 49,5% cơ cấu kinh tế.

Đề tài đã rút ra bài học kinh nghiệm nào từ các địa phương điển hình trong nước? Luận văn đúc kết bài học từ huyện Than Uyên tỉnh Lai Châu về việc tập trung đầu tư hạ tầng điện, thủy lợi giúp giảm tỷ lệ nghèo từ 43% xuống 22,2%, và kinh nghiệm huyện Bảo Thắng tỉnh Lào Cai trong việc nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ thuật thâm canh cho đồng bào dân tộc.

Chính sách an sinh xã hội nào tại địa phương đạt kết quả thực thi cao nhất? Chính sách bảo hiểm y tế và chăm sóc sức khỏe đạt thành tựu vượt trội với tỷ lệ bao phủ đạt 97% dân số toàn huyện, thực hiện khám bệnh cho 607.515 lượt người và điều trị nội ngoại trú cho 207.694 lượt bệnh nhân, góp phần giảm thiểu rủi ro y tế cho hộ nghèo.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về giảm nghèo đa chiều và năng lực quản lý nhà nước về an sinh xã hội tại địa bàn cấp huyện miền núi.
• Phân tích chi tiết thực trạng kinh tế - xã hội huyện Hữu Lũng giai đoạn 2016 - 2018 với quy mô sản xuất đạt 2.085,20 tỷ đồng, thu nhập bình quân 32 triệu đồng/người/năm nhưng còn tồn tại 8 xã và 86 thôn đặc biệt khó khăn.
• Nhận diện chính xác các nguyên nhân cản trở giảm nghèo bền vững gồm tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề thấp ở mức 8%, địa hình núi đá chiếm 40,97% diện tích và hạn chế trong liên kết chuỗi giá trị nông lâm sản.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về phát triển 1.500 ha nông sản hàng hóa, mở rộng tín dụng chính sách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật giai đoạn 2020 - 2025.
• Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác hoạch định chính sách công và quản lý phát triển nông thôn trên phạm vi tỉnh Lạng Sơn.

Kế hoạch hành động giai đoạn 2020 - 2025 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự chủ động vươn lên của đồng bào các dân tộc địa phương. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển quan tâm có thể khai thác sâu các luận cứ trong công trình này để triển khai các mô hình sinh kế giảm nghèo bền vững phù hợp với điều kiện thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO 1.1 Một số khái niệm 1.1 Quan niệm về nghèo 1.1 Q ế ớ Đói nghèo là một vấn đề được loài người quan tâm cả trong thực tiễn và lý luận. Có rất nhiều nghiên cứu về vấn đề này, dĩ nhiên cũng có nhiều quan điểm bất đồng và gây ra những tranh cãi lớn nhưng nhìn chung đều coi đói nghèo là tình trạng một nhóm người trong xã hội không có khả năng được hưởng một “ ” ở mức tối thiểu cần thiết. Sự khác nhau về “ ” đã được đề cập đến ở ba lý thuyết chủ yếu đó là lý thuyết của trường phái Phúc lợi, trường phái Nhu cầu cơ bản và trường phái Khả năng. Trường phái thứ nhất, trường phái phúc lợi, xem một xã hội có hiện tượng đói nghèo khi một hay nhiều cá nhân trong xã hội đó không có được một mức phúc lợi kinh tế được coi là cần thiết để đảm bảo một cuộc sống tối thiểu hợp lý theo tiêu chuẩn của xã hội đó.

Cách hiểu này coi “ ” là phúc lợi kinh tế của cá nhân, hay độ thỏa dụng cá nhân. Tuy nhiên, vì độ khả dụng vốn là một khái niệm mang tính ước lệ, không thể đo lường hay lượng hóa được, nên người ta thường đồng nhất nó với một khái niệm khác cụ thể hơn, đó là mức sống. Khi đó, tăng thu nhập được xem là điều quan trọng nhất để nâng cao mức sống hay độ thỏa dụng cá nhân. Theo cách hiểu này, các các chính sách giảm nghèo sẽ phải tập trung vào việc tăng năng suất, tạo việc làm.

qua đó nâng cao thu nhập cho người dân để họ có thể có được mức phúc lợi kinh tế cần thiết như xã hội mong muốn. Quan niệm về đói nghèo như vậy tuy được coi là cần, nhưng chưa đủ vì đói nghèo còn bao hàm nhiều khía cạnh khác chứ không chỉ riêng thu nhập. Trường phái thứ hai, trường phái dựa vào nhu cầu cơ bản, coi “cái gì đó” mà người nghèo thiếu là một tập hợp những hàng hóa và dịch vụ được xác định cụ thể mà việc thỏa mãn chúng là điều kiện tiên quyết để đảm bảo chất lượng cuộc sống. Những nhu cầu cơ bản đó bao gồm lương thực thực phẩm, nước, điều kiện vệ sinh, nhà ở, quần áo, giáo dục, y tế cơ sở, và giao thông công cộng.

Trong những nhu cầu cơ bản đó, nhu cầu về dinh dưỡng là quan trọng nhất. Điểm khác biệt chính của trường phái này so 6 với trường phái phúc lợi là nó không đi vào xác định mức sống hay độ thỏa dụng cá nhân, mà là một hệ thống các hàng hóa cơ bản được coi là mọi cá nhân có quyền được hưởng. Một khó khăn lớn nhất đối với quan niệm đói nghèo theo trường phái nhu cầu cơ bản là nhu cầu cơ bản cũng thay đổi tùy theo tuổi tác, giới tính. và các đặc điểm nhân khẩu khác, cũng như mức độ tham gia các hoạt động của từng cá nhân.

Vì thế, trường phái thứ ba không quan tâm đến những gì thiếu để thỏa mãn độ khả dụng cá nhân hay nhu cầu cơ bản của con người, mà chú trọng đến khả năng hay năng lực của con người. Do vậy, trường phái này còn được gọi là trường phái dựa vào năng lực, mới nổi lên từ những năm 80 với người đi tiên phong là nhà kinh tế học người Mỹ gốc Ấn Độ Amartya. Theo ông, giá trị cuộc sống của con người không chỉ phụ thuộc duy nhất vào độ khả dụng hay thỏa mãn các nhu cầu cơ bản, mà đó là khả năng mà một con người có được, là quyền tự do đáng kể mà họ được hưởng, để vươn tới một cuộc sống mà họ mong muốn. Theo cách hiểu này, điều mà các các chính sách giảm nghèo cần làm là phải tạo điều kiện để người nghèo có được năng lực thực hiện các chức năng cần thiết, đi tìm những thứ rất cơ bản như đủ dinh dưỡng, có sức khỏe tốt, tránh được nguy cơ tử vong lớn.

đến những nhu cầu cao hơn như được tôn trọng, được tham gia vào đời sống xã hội, có tiếng nói và quyền lợi. Như vậy, trường phái này khác cơ bản so với các trường phái trên ở chỗ nó chú trọng đến việc tạo cơ hội cho người nghèo để họ có thể phát huy năng lực theo cách mà họ tự chọn. Ngày nay, hầu hết các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới [7,tr45], Liên Hiệp Quốc [4,tr79] đều đã mở rộng khái niệm đói nghèo. Theo đó, đói nghèo gồm những khía cạnh cơ bản như sau: Trước tiên và trên hết là sự khốn cùng về vật chất, được đo lường theo một tiêu chí thích hợp về thu nhập hoặc tiêu dùng hay nói cách khác khía cạnh đầu tiên của đói nghèo là đói nghèo theo thu nhập.

Đi kèm với sự khốn cùng về vật chất là sự hưởng thụ thiếu thốn về giáo dục và y tế. Tiếp đến nguy cơ dễ bị tổn thương và dễ gặp rủi ro, tức là khả năng một hộ gia đình hay cá nhân bị rơi vào cảnh nghèo đói về thu nhập hoặc về sức khỏe. Cuối cùng là tình trạng không có tiếng nói và quyền lực của người nghèo. 7 Với phát hiện đói nghèo là đa chiều, các khía cạnh đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau cho thấy để giải quyết vấn đề đói nghèo cần có một hệ thống các giải pháp hoàn chỉnh và đồng bộ.

Việc chỉ ra bản chất đói nghèo sẽ là cơ sở cho các quốc gia xây dựng một chiến lược hành động phù hợp cho mình. Đặc biệt hệ thống giải pháp được xây dựng trên cơ sở phân tích bản chất đói nghèo sẽ tác động một cách hiệu quả đa chiều đến vấn đề này.2 Q V Cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam đã nhận thức được tầm quan trọng của công tác giảm nghèo. Chính vì vậy, thời gian qua Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong hoạt động giảm nghèo cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Trong đó, việc thống nhất quan niệm đói nghèo của Việt Nam cũng được xác định là một vấn đề cần được quan tâm.

Quan niệm về đói nghèo ở Việt Nam khá phong phú. Nó được thay đổi và ngày một gần với quan niệm đói nghèo của thế giới. Trên cơ sở đó, Bộ Kế hoạch và Đầu tư [6,tr26] đề nghị thống nhất dùng khái niệm nghèo đói theo nghĩa hẹp như sau: Hộ đói là hộ cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, con cái thất học, ốm đau không có tiền chữa trị, nhà ở rách nát (nếu theo thu nhập thì các hộ này chỉ có thu nhập bình quân đầu người của loại hộ này quy ra gạo dưới 25 kg/tháng ở thành thị, 20 kg/tháng ở nông thôn đồng bằng và trung du, dưới 15 kg/tháng ở nông thôn miền núi). Huyện nghèo là huyện có trên 40% tổng số hộ nghèo đói, không có hoặc có rất ít những cơ sở hạ tầng thiết yếu, trình độ dân trí theo tỉ lệ mù chữ cao.2 Quan niệm về chuẩn nghèo 1.1 í ẩ è ế ớ Theo ngân hàng thế giới (WB)[7,tr51], từ những năm 80 cho đến nay chuẩn mực để xác định gianh giới giữa người giàu với người nghèo ở các nước đang phát triển và các nước ở khu vực ASEAN được xác định bằng mức chi phí lương thực, thực phẩm cần thiết để duy trì cuộc sống với mức tiêu dùng nhiệt lượng từ 2100 - 2300 calo/ngày/người hoặc mức thu nhập bình quân tính ra tiền là 370USD/người/năm.

8 * Ở Ấn Độ: Lấy tiêu chuẩn là 2250 calo/người/ngày. * BănglaĐesh lấy tiêu chuẩn là 2100 calo/người/ngày. * Ở Inđônêxia: Vào đầu những năm 80 lấy mức tiêu dùng nhiệt lượng là 2100calo/người/ngày làm mức chuẩn để xác định gianh giới giữa giàu với nghèo. * Ở Trung Quốc: năm 1990 lấy mức tiêu dùng là 2150calo/người/ngày.

* Các nước công nghiệp phát triển châu âu: 2570 calo/người/ngày 1.2 í ẩ è ởV Căn cứ vào mức sống thực tế và trình độ phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), từ năm 1993 đến nay Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã 6 lần công bố tiêu chí cụ thể để đánh giá hộ nghèo. Các tiêu chí này cũng thay đổi theo thời gian điều tra cùng với sự thay đổi mặt bằng thu nhập quốc gia. Một số mốc thời gian áp dụng mức chuẩn nghèo theo từng giai đoạn ở Việt Nam như sau: Chuẩn nghèo giai đoạn 2006 - 2010 được áp dụng theo Quyết định số 170/2005/QĐ- TTg ngày 08/7/2005 của Thủ tướng Chính phủ ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010, quy định những người có mức thu nhập sau được xếp vào nhóm hộ nghèo.[17] - Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực nông thôn dưới 200.000đồng/người/tháng. - Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực thành thị dưới 260.000đồng/người/tháng.

Chuẩn nghèo giai đoạn 2011 - 2015 theo quyết định số 09/2011/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ : Về việc ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015 [18] nêu rõ: - Hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống. - Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng 9 (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống. - Hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng. - Hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng.

Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 [20] như sau: - Chuẩn nghèo: 700.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 900.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. - Chuẩn cận nghèo: 1.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 1.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. Tóm lại, đến nay quan niệm về đói nghèo ở Việt Nam đã ngày càng phản ánh đúng bản chất của đói nghèo. Nếu như nhu cầu hỗ trợ của người nghèo vào những năm 90 của thế kỷ 20 chỉ giới hạn đến nhu cầu “ăn no, mặc ấm”, thì ngày nay, người nghèo còn có nhu cầu được hỗ trợ về nhà ở, giáo dục, y tế, văn hóa.

Tiếp đến là nhu cầu được trợ giúp để hạn chế rủi ro, quan trọng hơn là được quyền tham gia nhiều hơn và có hiệu quả hơn vào các hoạt động của xã hội.