Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế đề tài tăng cường phát triển nông nghiệp huyện lộc bình tỉnh lạng sơn

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế đề tài tăng cường phát triển nông nghiệp huyện lộc bình tỉnh lạng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Đình Tú
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Hoàn
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế và quản lý xây dựng
• Đề tài: Giải pháp tăng cường phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN MIỀN NÚI, BIÊN GIỚI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của phát triển nông nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của phát triển nông nghiệp trên địa bàn cấp huyện miền núi, biên giới
• 1.1.2. Vai trò phát triển nông nghiệp ở huyện miền núi, biên giới
• 1.2. Nội dung, tiêu chí và các nhân tố tác động đến phát triển nông nghiệp
• 1.2.1. Nội dung phát triển nông nghiệp trên địa bàn cấp huyện
• 1.2.2. Tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp
• 1.2.3. Các nhân tố tác động đến phát triển nông nghiệp ở địa phương miền núi, biên giới
• 1.3. Kinh nghiệm của một số địa phương về phát triển nông nghiệp
• 1.4. Những công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HUYỆN LỘC BÌNH, TỈNH LẠNG SƠN
• 2.1. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Những thuận lợi và khó khăn đối với phát triển nông nghiệp
• 2.2. Thực trạng phát triển nông nghiệp tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 2.2.1. Thực trạng quy hoạch phát triển sản xuất nông nghiệp của địa phương
• 2.2.2. Thực trạng thu hút và sử dụng các nguồn lực phát triển nông nghiệp ở địa phương
• 2.2.3. Thực trạng về mối liên kết đối với phát triển nông nghiệp
• 2.2.4. Thực trạng thị trường đầu ra của các sản phẩm chủ lực
• 2.2.5. Thực trạng vai trò quản lý nhà nước và hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước đối với phát triển nông nghiệp
• 2.3. Đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HUYỆN LỘC BÌNH, TỈNH LẠNG SƠN
• 3.1. Định hướng, mục tiêu phát triển nông nghiệp tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn trong thời gian tới
• 3.1.1. Định hướng phát triển nông nghiệp của huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2022
• 3.1.2. Mục tiêu chủ yếu để phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 3.2. Cơ hội và thách thức cho phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 3.2.1. Những cơ hội, thuận lợi
• 3.2.2. Những thách thức, khó khăn
• 3.3. Giải pháp chủ yếu để phát triển nông nghiệp tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 3.3.1. Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy hoạch tổng thể phát triển nông nghiệp gắn với quy hoạch chung của huyện
• 3.3.2. Chú trọng đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho phát triển nông nghiệp và nông thôn
• 3.3.3. Tăng cường hoạt động khuyến nông gắn với chuyển giao tiến bộ công nghệ vào khu vực nông nghiệp, nông thôn
• 3.3.4. Giải pháp về tiêu thụ sản phẩm
• 3.3.5. Các giải pháp hỗ trợ khác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp trên địa bàn cấp huyện miền núi biên giới

Phát triển nông nghiệp là một quá trình phức tạp, bao gồm nhiều yếu tố tác động từ tự nhiên đến xã hội. Đặc biệt, ở các huyện miền núi như Lộc Bình, việc phát triển nông nghiệp không chỉ đơn thuần là tăng trưởng sản lượng mà còn phải đảm bảo tính bền vững và thích ứng với điều kiện địa phương. Theo giáo sư Đỗ Kim Chung, phát triển nông nghiệp không chỉ phản ánh sự gia tăng về lượng mà còn về chất, bao gồm cả sự thay đổi trong cơ cấu sản xuất và sự tham gia của cộng đồng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà biến đổi khí hậu và các yếu tố kinh tế toàn cầu đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến sản xuất nông nghiệp. Việc phát triển nông nghiệp bền vững ở huyện Lộc Bình cần phải gắn liền với việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của phát triển nông nghiệp trên địa bàn cấp huyện miền núi biên giới

Phát triển nông nghiệp ở huyện Lộc Bình mang những đặc điểm riêng biệt do điều kiện tự nhiên và xã hội. Đất đai, nguồn nước và khí hậu là những yếu tố quyết định đến sự phát triển nông nghiệp. Đặc biệt, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là đối tượng lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Hơn nữa, nông nghiệp ở miền núi thường phải đối mặt với nhiều thách thức như thiên tai, biến đổi khí hậu và sự cạnh tranh từ các ngành khác. Do đó, việc quy hoạch và sử dụng đất đai hợp lý là rất cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất cũng là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp tại địa phương.

II. Thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình tỉnh Lạng Sơn

Thực trạng phát triển nông nghiệp tại huyện Lộc Bình cho thấy nhiều thành tựu đáng kể, nhưng cũng tồn tại không ít khó khăn. Theo báo cáo, quy hoạch phát triển sản xuất nông nghiệp đã được thực hiện, tuy nhiên, việc thu hút và sử dụng các nguồn lực vẫn còn hạn chế. Thị trường đầu ra cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực chưa ổn định, dẫn đến tình trạng giá cả biến động và ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân. Hơn nữa, vai trò quản lý nhà nước trong phát triển nông nghiệp cần được củng cố để đảm bảo các chính sách hỗ trợ nông nghiệp được thực hiện hiệu quả. Đánh giá thực trạng cho thấy, mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng vẫn cần khắc phục những hạn chế để phát triển nông nghiệp bền vững hơn.

2.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội huyện Lộc Bình

Điều kiện tự nhiên của huyện Lộc Bình có ảnh hưởng lớn đến phát triển nông nghiệp. Với địa hình miền núi, đất đai và khí hậu đa dạng, huyện có tiềm năng lớn cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, điều này cũng đi kèm với nhiều thách thức như thiên tai và biến đổi khí hậu. Về mặt kinh tế - xã hội, huyện Lộc Bình đang trong quá trình chuyển mình, với nhiều chính sách hỗ trợ từ chính phủ nhằm nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, trình độ phát triển kinh tế - xã hội còn thấp, cần có những giải pháp đồng bộ để thúc đẩy phát triển nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân.

III. Giải pháp phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình tỉnh Lạng Sơn

Để phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Đầu tiên, việc hoàn thiện quy hoạch tổng thể phát triển nông nghiệp gắn với quy hoạch chung của huyện là rất quan trọng. Tiếp theo, cần chú trọng đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho phát triển nông nghiệp và nông thôn. Tăng cường hoạt động khuyến nông và chuyển giao công nghệ cũng là một trong những giải pháp cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, việc xây dựng các kênh tiêu thụ sản phẩm ổn định và hiệu quả sẽ giúp nông dân yên tâm sản xuất và nâng cao thu nhập.

3.1 Định hướng mục tiêu phát triển nông nghiệp tại huyện Lộc Bình

Định hướng phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình trong thời gian tới cần tập trung vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Mục tiêu chủ yếu là tăng cường sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức và người dân trong việc thực hiện các chính sách phát triển nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực miền núi biên giới giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế bền vững của quốc gia. Tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn, với tổng diện tích tự nhiên đạt 100.094,98 ha và quy mô dân số gần 80.000 người, nông lâm nghiệp tiếp tục là trụ cột sinh kế chủ yếu của đại đa số đồng bào các dân tộc. Mặc dù sở hữu diện tích đất lâm nghiệp lớn với hơn 60.000 ha và tiềm năng kinh tế biên mậu thông qua cửa khẩu quốc gia Chi Ma, nền sản xuất nông nghiệp địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản nội tại: phương thức canh tác manh mún, địa hình dốc bình quân 22 độ phức tạp, năng suất lao động thấp và tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch còn cao.

Nghiên cứu được triển khai nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích sâu sắc thực trạng phát triển nông nghiệp giai đoạn 2015-2018, từ đó xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy phát triển nông nghiệp toàn diện cho giai đoạn 2018-2022. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ địa bàn huyện Lộc Bình, tập trung vào 3 phân ngành cốt lõi: trồng trọt, chăn nuôi và lâm nghiệp. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần giải quyết bài toán gia tăng giá trị sản xuất bình quân hàng năm từ 6% đến 8%, nâng cao thu nhập cho cư dân nông thôn, mà còn tạo tiền đề khoa học vững chắc giúp địa phương thực hiện thắng lợi các mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Lộc Bình lần thứ XXI.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển nông nghiệp bền vững và lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Theo quan điểm kinh tế học phát triển, phát triển nông nghiệp không chỉ đơn thuần là tăng trưởng về mặt lượng thông qua sản lượng hay giá trị thô, mà là quá trình chuyển biến toàn diện cả về lượng và chất trên 3 trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái. Nghiên cứu vận dụng mô hình liên kết chuỗi giá trị và cơ chế hợp tác 4 nhà gồm Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Nhà nông nhằm tối ưu hóa các dòng luân chuyển nguồn lực.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Tăng trưởng nông nghiệp: Sự gia tăng về quy mô sản lượng, tổng giá trị sản phẩm và diện tích gieo trồng trong một thời kỳ nhất định.
• Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp: Sự thay đổi tỷ trọng và mối quan hệ hữu cơ giữa trồng trọt, chăn nuôi và lâm nghiệp theo hướng gia tăng hàm lượng công nghệ.
• Phát triển nông nghiệp đặc thù vùng biên giới: Quá trình phát triển gắn liền giữa mục tiêu kinh tế với nhiệm vụ bảo đảm an ninh biên giới quốc gia.
• Năng lực cạnh tranh nông sản: Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, giá thành và chuỗi cung ứng trên thị trường nội địa lẫn xuất khẩu.

Các báo cáo chuyên ngành chỉ ra rằng nông nghiệp Việt Nam đóng góp khoảng 22% GDP, 23% kim ngạch xuất khẩu và bảo đảm sinh kế cho 68,2% dân số nông thôn, khẳng định vai trò nền tảng của ngành đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2015-2018. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các niên giám thống kê, báo cáo tổng kết của Phòng Nông nghiệp huyện Lộc Bình, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lạng Sơn và các văn kiện chính sách liên quan.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa với cỡ mẫu 120 hộ gia đình sản xuất nông lâm nghiệp và 15 cán bộ chuyên trách tại các xã vùng cao và vùng trũng của huyện. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các tiểu vùng sinh thái khác nhau. Tác giả sử dụng phương pháp logic - lịch sử kết hợp với thống kê toán học, phân tích so sánh và tổng hợp chỉ số phát triển để đánh giá xu hướng biến động của các chỉ tiêu kinh tế. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các tác động của yếu tố tự nhiên, vốn đầu tư và chính sách đến tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2015-2018 cho thấy bức tranh nông nghiệp huyện Lộc Bình có những bước chuyển biến rõ nét nhưng vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn:

Thứ nhất, về quy mô đất đai và tài nguyên rừng, huyện sở hữu 50.000 ha rừng trồng phân bố rộng khắp các xã và 10.518 ha rừng tự nhiên, chiếm 15,67% tổng diện tích đất lâm nghiệp. Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định ở mức trên 55%, đóng vai trò then chốt trong phòng hộ đầu nguồn và bảo vệ môi trường sinh thái lưu vực sông Kỳ Cùng và sông Lục Nam.

Thứ hai, cơ cấu giá trị sản xuất có sự chuyển biến tích cực nhưng tốc độ chưa đồng đều. Nhóm cây lương thực và lâm nghiệp giữ vai trò chủ đạo. Các sản phẩm đặc sản vùng cao Mẫu Sơn như chè tuyết san, đào tiên, gà sáu cựa, ếch hương đã bắt đầu hình thành vùng sản xuất hàng hóa nhưng quy mô còn nhỏ lẻ. Khoảng 75% khối lượng nông sản chủ lực vẫn được tiêu thụ dưới dạng thô qua kênh thương mại tiểu ngạch sang Trung Quốc, dẫn đến giá trị gia tăng thấp.

Thứ ba, nguồn lực tài chính đầu tư cho nông nghiệp tăng trưởng đều đặn. Dư nợ vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội tăng trưởng bình quân 10-12% mỗi năm, tạo điều kiện cho các hộ dân mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, tỷ lệ cơ giới hóa trong khâu gieo cấy và thu hoạch còn thấp, mức độ tổn thất sau thu hoạch ước tính chiếm từ 18% đến 20% tổng sản lượng.

Thứ tư, về hạ tầng kỹ thuật, toàn huyện có 25 hồ chứa lớn nhỏ, nổi bật là hồ Tà Keo với dung tích 15 triệu m3 và hồ Nà Cáy với 7 triệu m3, đảm bảo cung cấp nước tưới cho phần lớn diện tích lúa nước. Dù vậy, tỷ lệ kênh mương nội đồng được kiên cố hóa chỉ đạt khoảng 45%, gây khó khăn trong việc điều tiết nước vào mùa khô.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ điều kiện địa hình chia cắt mạnh, độ dốc trung bình 22 độ và biên độ nhiệt lớn với 3-4 ngày sương muối mỗi năm, làm tăng chi phí đầu tư hạ tầng giao thông và thủy lợi. Trình độ dân trí không đồng đều và thói quen canh tác quảng canh truyền thống tạo nên sức ỳ lớn trong việc tiếp thu tiến bộ khoa học kỹ thuật.

Khi so sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ huyện Quỳ Hợp (Nghệ An) trong việc áp dụng kỹ thuật bón phân viên dúi sâu giúp tăng năng suất lúa từ 15-20% và giảm chi phí 30.000-40.000 đồng mỗi sào, hay bài học tại huyện Hữu Lũng (Lạng Sơn) với 14 xưởng chế biến gỗ đạt sản lượng trên 10.000 m3 gỗ xuất khẩu mỗi năm, Lộc Bình hoàn toàn có dư địa để bứt phá nếu xây dựng được các chuỗi chế biến sâu. Ngoài ra, mô hình phát triển 2.000 ha thạch đen tại huyện Tràng Định đạt sản lượng 130.000 tấn/năm là gợi ý quan trọng cho Lộc Bình trong việc quy hoạch cây trồng đặc sản bản địa gắn với hợp đồng bao tiêu chính ngạch.

Các phân tích định lượng nêu trên có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện biến động diện tích rừng giai đoạn 2015-2018 kết hợp bảng ma trận so sánh năng suất cây trồng chính giữa các tiểu vùng để làm rõ hơn hiệu quả kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp toàn diện huyện Lộc Bình giai đoạn 2018-2022, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Rà soát và hoàn thiện quy hoạch phân vùng sản xuất nông lâm nghiệp: Ủy ban nhân dân huyện Lộc Bình phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp tiến hành chuẩn hóa 100% quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp gắn liền với đề án tái cơ cấu ngành. Mục tiêu hình thành vùng trồng rừng nguyên liệu tập trung 50.000 ha và khu vực bảo tồn, phát triển dược liệu, cây đặc sản Mẫu Sơn hoàn thành trước quý IV năm 2020.

2. Đẩy mạnh hoạt động khuyến nông và chuyển giao tiến bộ công nghệ: Trạm Khuyến nông huyện chủ trì tổ chức định kỳ 25-30 lớp tập huấn kỹ thuật hàng năm theo phương châm cầm tay chỉ việc. Chuyển giao các giống cây trồng mới chịu hạn, công nghệ ép phân viên nén và quy trình bảo quản sau thu hoạch, phấn đấu đưa tỷ lệ diện tích áp dụng giống tiến bộ kỹ thuật đạt trên 85% và kéo giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch xuống dưới 12% vào năm 2022.

3. Phát triển chuỗi liên kết 4 nhà và xúc tiến thương mại nông sản: Phòng Kinh tế và Hạ tầng chủ động kết nối các doanh nghiệp chế biến gỗ và nông sản với các hợp tác xã địa phương. Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể cho 3-5 sản phẩm đặc trưng vùng Mẫu Sơn, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc xuất xứ nhằm đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch qua cửa khẩu Chi Ma, nâng giá trị gia tăng nông sản lên 20-25% trong giai đoạn 2018-2022.

4. Huy động đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư hạ tầng nông thôn: Ban Quản lý dự án huyện lồng ghép nguồn vốn từ Chương trình 135, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và vốn tín dụng ưu đãi để nâng cấp hạ tầng. Phấn đấu đến năm 2022 đạt mục tiêu kiên cố hóa 70% hệ thống kênh mương tưới tiêu và nhựa hóa hoặc bê tông hóa 100% đường trục xã, liên xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch sử dụng đất và bố trí ngân sách đầu tư công cho hệ thống 25 công trình hồ đập thủy lợi cùng hạ tầng giao thông nông thôn biên giới.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận đánh giá phát triển nông nghiệp cấp huyện miền núi, cung cấp bộ dữ liệu thực tế giai đoạn 2015-2018 phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan.

3. Doanh nghiệp, Hợp tác xã và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông lâm nghiệp: Cung cấp thông tin tổng quan về tiềm năng vùng nguyên liệu 50.000 ha rừng trồng, đặc điểm khí hậu thổ nhưỡng và danh mục nông sản đặc thù Mẫu Sơn để xây dựng phương án kinh doanh, thiết lập chuỗi liên kết bao tiêu bền vững.

4. Đội ngũ cán bộ khuyến nông và các tổ chức phát triển cộng đồng: Nắm bắt các mô hình thử nghiệm thành công, từ đó biên soạn tài liệu tập huấn kỹ thuật canh tác phù hợp địa hình đồi dốc cho gần 80.000 người dân trên địa bàn.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là gì? Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Lộc Bình trong giai đoạn 2015-2018, nhận diện các nút thắt về cơ chế, hạ tầng và kỹ thuật, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm gia tăng giá trị sản xuất và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp bền vững cho giai đoạn 2018-2022.

Điều kiện tự nhiên của huyện Lộc Bình mang lại những lợi thế gì cho nông nghiệp? Huyện sở hữu quỹ đất lâm nghiệp rộng lớn trên 60.000 ha, địa hình đồi núi với độ dốc trung bình 22 độ và hệ thống thủy văn phong phú gồm 25 hồ đập lớn nhỏ cùng sông Kỳ Cùng, tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế đồi rừng, trồng rừng gỗ lớn và canh tác nông sản đặc sản á nhiệt đới tại tiểu vùng Mẫu Sơn.

Những hạn chế lớn nhất trong sản xuất nông nghiệp tại Lộc Bình giai đoạn 2015-2018 là gì? Hạn chế chính bao gồm quy mô sản xuất còn manh mún, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch ở mức cao từ 18% đến 20%, hạ tầng thủy lợi nội đồng mới kiên cố hóa 45%, sản phẩm chủ yếu xuất khẩu thô qua đường tiểu ngạch và thiếu vắng các liên kết chuỗi giá trị bền vững giữa nông dân với doanh nghiệp chế biến.

Kinh nghiệm từ các địa phương lân cận có thể ứng dụng tại Lộc Bình như thế nào? Lộc Bình có thể áp dụng mô hình thâm canh lúa bằng phân viên nén dúi sâu từ Quỳ Hợp để tăng năng suất 15-20%, học tập huyện Hữu Lũng phát triển xưởng chế biến gỗ gắn với vùng nguyên liệu rừng trồng, và triển khai chuỗi liên kết sản xuất thạch đen xuất khẩu chính ngạch như huyện Tràng Định đã thực hiện với quy mô 2.000 ha.

Luận văn đề xuất giải pháp gì để tháo gỡ điểm nghẽn tiêu thụ nông sản? Tác giả đề xuất đẩy mạnh liên kết 4 nhà, chuẩn hóa quy trình canh tác an toàn, xây dựng thương hiệu chứng nhận cho các nông sản đặc sản Mẫu Sơn và phát huy tối đa lợi thế kinh tế cửa khẩu Chi Ma để chuyển hướng mạnh mẽ sang xuất khẩu chính ngạch, giúp tăng giá trị nông sản thêm 20-25%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp tại địa bàn cấp huyện miền núi, biên giới trong điều kiện hội nhập kinh tế.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng nông nghiệp huyện Lộc Bình giai đoạn 2015-2018 trên tổng diện tích 100.094,98 ha, chỉ rõ những thành tựu về lâm nghiệp và hạn chế về chế biến sâu.
• Rút ra các bài học kinh nghiệm đắt giá từ các mô hình kinh tế nông nghiệp thành công tại Quỳ Hợp, Hữu Lũng và Tràng Định để áp dụng linh hoạt vào thực tế địa phương.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ bao gồm quy hoạch vùng, chuyển giao khoa học kỹ thuật, phát triển chuỗi liên kết thương mại và hiện đại hóa hạ tầng thủy lợi.
• Xác định lộ trình thực hiện cụ thể cho giai đoạn 2018-2022 với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho gần 80.000 cư dân và củng cố vững chắc an ninh quốc phòng biên cương.

Để đưa các giải pháp vào thực tiễn, chính quyền địa phương cần khẩn trương ban hành kế hoạch hành động cụ thể cho giai đoạn 2018-2022, ưu tiên bố trí nguồn lực cho công tác khuyến nông và hoàn thiện hạ tầng tưới tiêu. Các nhà nghiên cứu và quý độc giả quan tâm đến việc phát triển kinh tế nông nghiệp miền núi biên giới hãy tiếp tục khai thác, ứng dụng các phát hiện từ luận văn để đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng nông thôn mới bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN MIỀN NÚI, BIÊN GIỚI 1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của phát triển nông nghiệp 1.1 Khái niệm và đặc điểm của phát triển nông nghiệp trên địa bàn cấp huyện miền núi, biên giới * Khái ni m phát triển nông nghi p Phát triển nông nghiệp được dùng nhiều trong đời sống kinh tế và xã hội nên cũng được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu dưới những góc độ khác nhau. Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Kim Chung cho rằng: “Phát triển nông nghiệp thể hiện quá trình thay đổi của nền nông nghiệp ở giai đoạn này so với giai đoạn trước đó và thường đạt ở mức độ cao hơn cả về lượng và về chất. Nền nông nghiệp phát triển là một nền sản xuất vật chất không những có nhiều hơn về đầu ra (sản phẩm và dịch vụ) đa dạng hơn về chủng loại và phù hợp hơn về cơ cấu, thích ứng hơn về tổ chức và thể chế, thoả mãn tốt hơn nhu cầu của xã hội về nông nghiệp [1]. Phát triển nông nghiệp khác với tăng trưởng nông nghiệp.

Tăng trưởng nông nghiệp chỉ thể hiện rằng ở thời điểm nào đó, nền nông nghiệp có nhiều đầu ra so với giai đoạn trước, chủ yếu phản ánh sự thay đổi về kinh tế và tập trung nhiều về mặt lượng. Tăng trưởng nông nghiệp thường được đo bằng mức tăng thu nhập quốc dân trong nước của nông nghiệp, mức tăng về sản lượng và sản phẩm nông nghiệp, số lượng diện tích, số đầu con vật nuôi. Trái lại, phát triển nông nghiệp thể hiện cả về lượng và về chất. Phát triển nông nghiệp không những bao hàm cả tăng trưởng mà còn phản ánh các thay đổi cơ bản trong cơ cấu của nền nông nghiệp, sự thích ứng của nông nghiệp với hoàn cảnh mới, sự tham gia của người dân trong quản lý và sử dụng nguồn lực, sự phân bố của cải và tài nguyên giữa các nhóm dân cư trong nội bộ nông nghiệp và giữa nông nghiệp với các ngành kinh tế.

Phát triển nông nghiệp còn bao hàm cả kinh tế, xã hội, tổ chức, thể chế và môi trường. Từ quan niệm đã phân tích ở trên và quan niệm của các nhà kinh tế khác có thể đưa ra khái niệm sau đây về phát triển nông nghiệp: Phát triển nông nghi p là q á trình tăng tiến ề mọi mặt của nông nghi p. Nó ao gồm sự tăng trưởng ề kinh tế của nông 5 nghi p đồng thời ới q á trình ch yển dịch cơ cấ kinh tế - xã hội theo hướng tiến ộ và nâng cao chất lượng c ộc sống của dân cư ở nông thôn. Sự tăng trưởng về kinh tế nông nghiệp là sự gia tăng về quy mô, sản lượng của nông nghiệp theo thời gian.

Để phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững thì tăng trưởng nông nghiệp phải hợp lý và duy trì trong dài hạn. Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng tiến bộ là quá trình thay đổi tỷ trọng, vai trò và mối quan hệ của các bộ phận cấu thành của nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH để đạt được các mục tiêu phát triển ngày càng cao hơn. Nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư ở nông thôn là sự tăng lên về thu nhập, cải thiện về tinh thần của đại đa số nông dân. Trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải phát triển bền vững nông nghiệp có nghĩa là sự tăng trưởng của nông nghiệp đáp ứng những nhu cầu về lương thực, thực phẩm của thế hệ hiện tại mà không làm ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai.

Phát triển nông nghi p tr n địa àn cấp h y n miền núi, i n giới ngoài những nội d ng tr n còn đòi hỏi ph i o đ m ổn định chính trị - xã hội à an ninh ùng i n giới của q ốc gia. * Đặc điểm của phát triển nông nghi p ở địa phương miền núi, i n giới Phát triển nông nghiệp ở địa phương miền núi, biên giới vừa mang những đặc điểm chung của phát triển nông nghiệp vừa có những đặc trưng riêng của địa phương: Một là, đặc điểm ch ng của phát triển nông nghi p Nông nghiệp là ngành sản xuất ra của cải vật chất dựa vào quy luật sinh trưởng của cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm. Do vậy, phát triển nông nghiệp có những đặc điểm sau: - Sự phát triển của nền nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố tự nhiên, đặc biệt là đất đai, nguồn nước và khí hậu. 6 + Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế: Trong công nghiệp, đất đai chỉ đóng vai trò là mặt bằng sản xuất.

Còn trong nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế. Thông thường, không thể có sản xuất nông nghiệp nếu không có đất đai. Đất đai được gọi là tư liệu sản xuất đặc biệt là vì nó vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động. Đất đai là đối tượng lao động là vì đất đai chịu sự tác động lao động của con người như cày, bừa, cuốc, xới,.

để có môi trường tốt cho sinh vật phát triển. Đất đai là tư liệu lao động là vì nó phát huy tác dụng như một công cụ lao động. Con người dùng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi. Không có đất đai thì không có sản xuất nông nghiệp.

Vì thế số lượng và chất lượng đất đai quy định lợi thế so sánh của mỗi vùng, cũng như cơ cấu sản xuất của từng nông trại và cả vùng. Hướng sử dụng đất quy định hướng sử dụng các tư liệu sản xuất khác. Chỉ có thông qua đất các tư liệu sản xuất khác mới tác động đến cây trồng. Sử dụng đất đai đúng hướng còn quyết định đến hiệu quả của sản xuất.

Từ đây, cần sử dụng đầy đủ và hợp lý đất đai để vừa làm tăng năng suất đất đai vừa giữ gìn và bảo vệ đất đai. Quỹ đất đai phải được bảo tồn cả cho lợi ích trước mắt cũng như mục tiêu lâu dài. + Nông nghiệp được phân bố trên phạm vi rộng lớn: Tích tụ và tập trung cao là đặc điểm cơ bản của sản xuất công nghiệp. Trái lại, nông nghiệp được phân bố trên phạm vi không gian rộng lớn.

Đặc điểm này do tính chất đất đai qui định. Đất với tư cách là tư liệu sản xuất chủ yếu có địa bàn trải rộng. Tính chất này kéo theo sự đa dạng về địa hình, chất đất, nguồn nước, sinh vật sống ở đó và điều kiện thời tiết khí hậu. Mỗi vùng đất có một hệ thống kinh tế - sinh thái riêng.

Do đó, mỗi vùng có lợi thế so sánh riêng. Từ đấy, cần phải bố trí sinh vật phù hợp với lợi thế so sánh của mỗi vùng sản xuất, thực hiện chuyên môn hóa gắn liền với phát triển thoá hợp. - Đối tượng sản xuất nông nghiệp là các sinh vật gồm: Các cây trồng và vật nuôi. Chúng sinh trưởng và phát triển theo các quy luật riêng đồng thời lại chịu nhiều tác động rất nhiều từ ngoại cảnh như thời tiết, khí hậu, môi trường.

Các quy luật sinh học và điều kiện ngoại cảnh tồn tại độc lập với ý muốn chủ quan của con người. Vì thế con người, phải nhận thức cho được quy luật sinh học và quy luật tự nhiên để cho sinh vật phát triển theo hướng có lợi cho con người. Trong quá trình phát triển nông nghiệp chúng ta cần chú trọng những vấn đề sau đây: Trong nông nghiệp, quá trình tái sản 7 xuất kinh tế liên hệ mật thiết với quá trình tái sản xuất tự nhiên của sinh vật, thời gian lao động không ăn khớp xen kẽ vào thời gian sản xuất, từ đó sinh ra tính thời vụ trong sản xuất nông nghiệp. Trong nông nghiệp, khối lượng đầu ra không tương ứng về cả số lượng và chất lượng so với đầu vào - Sản phẩm nông nghiệp vừa được tiêu dùng tại chỗ, vừa được trao đổi trên thị trường: Trong công nghiệp, gần như sản phẩm sản xuất ra được đưa toàn bộ vào thị trường.

Trái lại, trong nông nghiệp, sản phẩm sản xuất ra vừa được người tiêu dùng nội bộ vừa được bán trên thị trường. Sản phẩm tiêu dùng nội bộ bao gồm các sản phẩm giữ lại đáp ứng nhu cầu lương thực thực phẩm của gia đình nông dân, làm giống để cho vụ sản xuất tiếp theo. Sản phẩm bán ra trên thị trường bao gồm các sản phẩm cho người tiêu dùng, các ngành công nghiệp trong nước và các sản phẩm xuất khẩu. Vì thế, nông sản có thể tham gia vào rất nhiều kênh thị trường.

Các kênh này đan xen theo các mối quan hệ phức tạp, nhiều chiều. Tỷ trọng sản phẩm bán ra trong tổng số sản phẩm sản xuất ra phụ thuộc nhiều vào mục tiêu của người sản xuất, trình độ phát triển của hệ thống thị trường và thông tin mà người sản xuất có được. Từ đây, cần thấy rõ các luồng đi của sản phẩm nông nghiệp, tác động vào các khâu thị trường trọng yếu để có chiến lược sản xuất tiêu thụ sản phẩm hiệu quả. Ở mỗi khâu của quá trình sản xuất, chế biến, phân phối, bán hàng và tiêu dùng đều phải coi trọng một cách đúng mức.

Đó là yêu cầu tất yếu của một nền nông nghiệp hàng hóa. - Cung về nông sản hàng hoá và cầu về đầu vào cho nông sản mang tính thời vụ: Do sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ nên cung cấp nông sản hàng hoá và cầu về đầu vào của nông nghiệp mang tính thời vụ. Đặc điểm này làm cho có sự biến động lớn về giá nông sản cũng như vật tư nông nghiệp giữa đầu vụ, chính vụ và cuối vụ. Thông thường giá nông sản chính vụ thường thấp hơn giá nông sản lúc đầu vụ và cuối vụ.

Trái lại, giá vật tư nông nghiệp lúc chính vụ (như giá phân bón ở thời kỳ chăm sóc cây trồng) thường cao hơn lúc đầu vụ hay sau vụ sản xuất. Mặt khác, ở ngành công nghiệp, chỉ trong thời gian rất ngắn, người sản xuất có thể đưa ra thị trường sản phẩm mà người tiêu dùng cần. Trong nông nghiệp, người sản xuất phải trải qua hàng vụ, hàng năm, thậm chí dài hơn đối với cây trồng vật nuôi có thời gian kiến thiết cơ bản dài mới đưa ra thị trường sản phẩm người tiêu dùng cần.