Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) chiếm tới hơn 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu sử dụng dịch vụ kế toán - thuế bên ngoài tăng trưởng mạnh mẽ. Việc thuê dịch vụ kế toán giúp các doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 60% đến 66,7% chi phí vận hành bộ máy so với việc duy trì một phòng kế toán nội bộ. Tuy nhiên, đối với các đơn vị cung ứng dịch vụ kế toán, việc xác định một mức giá cung cấp vừa có khả năng cạnh tranh trên thị trường, vừa đảm bảo bù đắp đầy đủ chi phí và đạt tỷ suất lợi nhuận mục tiêu từ 15% đến 20% lại là một bài toán quản trị đầy thách thức.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh với đề tài "Định giá dịch vụ kế toán tại Công ty cổ phần Năng Lực Việt" của tác giả Nguyễn Thị Tuyết, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đỗ Quang Giám tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã tập trung giải quyết triệt để vấn đề này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về định giá dịch vụ tài chính, phân tích thực trạng công tác hạch toán chi phí và xây dựng biểu giá dịch vụ kế toán tại Công ty cổ phần Năng Lực Việt giai đoạn 2013 - 2015, đồng thời xử lý số liệu khảo sát thực tế trong năm 2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập khung định giá khoa học, giúp doanh nghiệp giảm thiểu tới 30% sai lệch giữa chi phí dự toán và chi phí thực tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững mạng lưới khách hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết Marketing Mix 4P hiện đại (đặc biệt là biến số Price - Giá cả) và lý thuyết Kế toán quản trị chi phí. Trong mô hình quản trị giá, biến số giá là công cụ duy nhất tạo ra doanh thu trực tiếp, trong khi các biến số khác tạo ra chi phí. Luận văn áp dụng mô hình phân tích hòa vốn nhằm xác định sản lượng hòa vốn theo công thức $Q = F / (P - V)$, trong đó định phí ($F$) và biến phí ($V$) được bóc tách chi tiết theo từng gói dịch vụ.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết tích hợp hai phương pháp định giá nền tảng:

  1. Phương pháp định giá cộng chi phí ($G = Z + m$, với $G$ là giá bán, $Z$ là chi phí dự kiến, $m$ là mức lãi kỳ vọng).
  2. Phương pháp định giá theo giá trị nhận thức (Value-based Pricing) và định giá dựa trên đối thủ cạnh tranh.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa theo quy chuẩn của Luật Kế toán năm 2015, Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Thông tư 72/2007/TT-BTC của Bộ Tài chính, trong đó quy định rõ đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán phải có tối thiểu 2 chuyên viên có chứng chỉ hành nghề kế toán hoặc kiểm toán viên, người đại diện theo pháp luật phải có kinh nghiệm hành nghề từ 2 năm trở lên. Độ co giãn của cầu theo giá ($E_D$) cũng được đưa vào mô hình để đo lường mức độ phản ứng của 4 nhóm thị trường cạnh tranh đối với sự thay đổi của biểu phí dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong mốc thời gian từ năm 2013 đến năm 2016. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo tài chính, bảng lương, báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh và hồ sơ hợp đồng dịch vụ của Công ty cổ phần Năng Lực Việt trong giai đoạn 3 năm (2013 - 2015).

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi và phỏng vấn sâu với cỡ mẫu nghiên cứu gồm 50 đối tượng (trong đó có 35 đại diện doanh nghiệp khách hàng thuộc nhiều lĩnh vực và 15 chuyên gia, kế toán viên trưởng dày dạn kinh nghiệm). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất (chọn mẫu thuận tiện có chủ đích) được áp dụng nhằm đảm bảo người được phỏng vấn có đủ hiểu biết chuyên sâu về giao dịch dịch vụ kế toán.

Luận văn lựa chọn các phương pháp phân tích số liệu gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và phương pháp phân tích điểm hòa vốn. Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì dịch vụ kế toán là sản phẩm vô hình, chi phí cấu thành chủ yếu là chi phí lao động trực tiếp và chi phí quản lý vô hình; việc kết hợp thống kê mô tả và phân tích chuyên gia giúp phản ánh chính xác mối quan hệ giữa biến phí nhân công, thời gian hoàn thành và mức độ hài lòng của khách hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng tại Công ty cổ phần Năng Lực Việt giai đoạn 2013 - 2015 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

  • Cơ cấu doanh thu dịch vụ kế toán có sự phân hóa rõ rệt: Dịch vụ báo cáo thuế hàng tháng/quý chiếm tỷ trọng cao nhất với khoảng 55% tổng doanh thu, dịch vụ làm kế toán trọn gói chiếm 30%, trong khi dịch vụ hoàn thiện sổ sách và lập báo cáo tài chính cuối năm chỉ chiếm khoảng 15%.
  • Doanh nghiệp chủ yếu sử dụng phương pháp định giá cộng chi phí giản đơn ($G = Z + m$) nhưng việc xác định chi phí lao động trực tiếp (CPLĐTT) chưa dựa trên định mức thời gian chuẩn. Điều này khiến tỷ suất lợi nhuận thực tế trên từng hợp đồng dao động mạnh từ 8% đến 22%, cách xa mức lợi nhuận mục tiêu kỳ vọng là 25% - 30%.
  • Chính sách giá thiếu điều khoản dự phòng rủi ro: Biểu giá áp dụng mang tính cố định, chưa đưa khung dự phòng 10% - 30% cho khối lượng chứng từ phát sinh ngoài dự kiến, dẫn đến khoảng 40% số lượng hợp đồng bị vượt định mức giờ công thực tế mà không thể thu thêm phụ phí.
  • Khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ có độ nhạy cảm về giá rất cao: Kết quả khảo sát cho thấy có tới 65% khách hàng sẵn sàng chuyển sang đơn vị cung ứng khác nếu công ty tăng giá dịch vụ vượt quá 15% mà không đi kèm các giá trị gia tăng rõ nét.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc công ty chưa thiết lập hệ thống bảng chấm công công việc (Time-sheet) để ghi nhận chính xác số giờ làm việc thực tế của kế toán viên cho từng khách hàng. Khi so sánh với mô hình định giá của các hãng kiểm toán quốc tế tại Việt Nam (như PwC, KPMG với biên lợi nhuận thường đạt trên 35% nhờ chiến lược định giá theo giá trị thương hiệu) hay các công ty lớn trong nước (như VACO, AASC), Năng Lực Việt vẫn đang định giá theo cảm tính và chạy đua theo mức giá sàn của thị trường.

Để minh họa trực quan cho ban lãnh đạo, các dữ liệu phân tích này có thể được trình bày thông qua Biểu đồ tròn cơ cấu doanh thu theo gói dịch vụ và Bảng so sánh chi phí nhân công kế hoạch so với thực tế phân nhóm theo 3 quy mô doanh nghiệp khách hàng (doanh thu dưới 5 tỷ đồng, từ 5 đến 20 tỷ đồng và trên 20 tỷ đồng). Qua đó, các nhà quản lý sẽ dễ dàng nhận thấy những nhóm hợp đồng đang bị thâm hụt biên lợi nhuận để đưa ra quyết định tái định giá kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và chuẩn hóa công tác định giá tại Công ty cổ phần Năng Lực Việt, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Chuẩn hóa quy trình lập dự toán chi phí dịch vụ: Ban Giám đốc cùng Trưởng bộ phận Dịch vụ cần xây dựng bảng định mức giờ công chuẩn cho từng nhóm ngành (thương mại, dịch vụ, sản xuất, xây dựng) trong Quý 3/2016. Mục tiêu cụ thể là giảm tỷ lệ sai lệch dự toán chi phí nhân công trực tiếp xuống dưới mức 5%.
  2. Thiết lập bảng giá đa tầng kết hợp biên độ dự phòng linh hoạt: Phòng Kinh doanh cần đưa điều khoản biên độ dao động chi phí từ 10% đến 30% vào hợp đồng dịch vụ kế toán từ Quý 4/2016. Khi số lượng hóa đơn phát sinh vượt quá 50 số/tháng so với thỏa thuận ban đầu, công ty sẽ tự động áp dụng phụ phí trượt định mức, đảm bảo tỷ suất lợi nhuận bình quân toàn công ty đạt ổn định ở mức 25%.
  3. Triển khai chiến lược định giá theo giá trị gia tăng (Value-Added Pricing): Bộ phận Chăm sóc khách hàng tích hợp thêm các dịch vụ bổ trợ miễn phí như soát xét rủi ro hóa đơn định kỳ, tư vấn tối ưu chi phí thuế hợp pháp vào các gói kế toán trọn gói cao cấp. Chiến lược này hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ lệ tái ký hợp đồng của khách hàng lên trên 85% trong năm 2017.
  4. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý và hội nghề nghiệp: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA), Hội Kiểm toán viên hành nghề (VACPA) và Bộ Tài chính cần sớm ban hành khung giá dịch vụ sàn tham chiếu để ngăn chặn cạnh tranh không lành mạnh bằng cách phá giá; đồng thời Ban Lãnh đạo công ty cần tổ chức đào tạo chuyên môn định kỳ tối thiểu 40 giờ/năm cho 100% chuyên viên kế toán từ năm 2016.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Ban Giám đốc và Nhà quản trị doanh nghiệp dịch vụ kế toán: Nắm bắt phương pháp khoa học để bóc tách chi phí định phí - biến phí, từ đó xây dựng chính sách giá linh hoạt, nâng cao biên lợi nhuận doanh nghiệp đạt trên 20%.
  • Kế toán trưởng và Chuyên viên định giá dịch vụ: Sử dụng quy trình 5 bước định giá và biểu mẫu dự toán chi phí nhân công theo bảng chấm công chi tiết để kiểm soát khối lượng công việc thực tế của từng nhân viên.
  • Chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs): Hiểu rõ các yếu tố cấu thành nên chi phí dịch vụ kế toán, giúp đưa ra quyết định lựa chọn gói dịch vụ thuê ngoài phù hợp, tối ưu hóa từ 50% đến 66,7% ngân sách tài chính kế toán hàng năm.
  • Giảng viên, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu Quản trị kinh doanh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên khảo về việc vận dụng lý thuyết Marketing Mix 4P và Kế toán quản trị vào lĩnh vực kinh doanh dịch vụ chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao doanh nghiệp dịch vụ kế toán không nên áp dụng một mức giá cố định cho mọi khách hàng? Dịch vụ kế toán có tính chất đơn chiếc cao, phụ thuộc lớn vào khối lượng chứng từ và ngành nghề của khách hàng. Trong thực tế, một công ty thương mại phát sinh 20 hóa đơn/tháng đòi hỏi thời gian xử lý thấp hơn 3 lần so với doanh nghiệp xây lắp phát sinh 100 hóa đơn phức tạp. Định giá cào bằng cố định sẽ làm giảm tới 25% biên lợi nhuận ở các hồ sơ khó hoặc đánh mất các khách hàng nhỏ.

Biên độ dự phòng 10% - 30% trong báo giá dịch vụ kế toán mang lại lợi ích gì? Biên độ dự phòng từ 10% đến 30% giúp doanh nghiệp bù đắp kịp thời các biến phí phát sinh ngoài hợp đồng như giải trình thanh tra thuế đột xuất hoặc hóa đơn đầu vào tăng đột biến. Việc đưa biên độ này vào dự toán giúp minh bạch hóa chi phí ngay từ đầu, tạo sự tin cậy và hạn chế tối đa tranh chấp khi quyết toán hợp đồng.

Doanh nghiệp SME tiết kiệm được bao nhiêu ngân sách khi sử dụng dịch vụ kế toán thuê ngoài? Theo ước tính thực tiễn, việc thuê ngoài dịch vụ kế toán trọn gói giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 60% đến 66,7% tổng chi phí. Thay vì phải chi trả từ 8 đến 15 triệu đồng/tháng cho nhân sự cố định kèm bảo hiểm xã hội và cơ sở vật chất, doanh nghiệp chỉ cần đầu tư từ 1,5 đến 3 triệu đồng/tháng cho một đơn vị dịch vụ chuyên nghiệp.

Phương pháp định giá nào là tối ưu nhất cho dịch vụ kế toán hiện nay? Mô hình định giá kết hợp giữa định giá cộng chi phí ($G = Z + m$) làm mức giá sàn và định giá theo giá trị nhận thức làm mức giá trần là tối ưu nhất. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm bù đắp 100% chi phí lao động trực tiếp và chi phí quản lý, vừa khai thác được giá trị thặng dư từ uy tín thương hiệu và năng lực tư vấn chuyên sâu.

Điều kiện pháp lý bắt buộc để kinh doanh dịch vụ kế toán tại Việt Nam là gì? Căn cứ theo Luật Kế toán năm 2015 và Thông tư 72/2007/TT-BTC, doanh nghiệp phải có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và sở hữu ít nhất 2 chuyên viên có chứng chỉ hành nghề kế toán hoặc kiểm toán viên do Bộ Tài chính cấp. Người đại diện pháp luật hoặc Giám đốc công ty bắt buộc phải có thời gian công tác thực tế từ 2 năm trở lên.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về định giá dịch vụ kế toán dựa trên lý thuyết Marketing Mix và Kế toán quản trị chi phí.
  • Phân tích chi tiết thực trạng định giá tại Công ty cổ phần Năng Lực Việt giai đoạn 2013 - 2015 qua dữ liệu thực tế từ 50 chuyên gia và khách hàng doanh nghiệp.
  • Nhận diện chính xác các nguyên nhân gây thất thoát biên lợi nhuận, đặc biệt là sự thiếu hụt khung dự phòng rủi ro 10% - 30% trong bảng giá hợp đồng.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm chuẩn hóa định mức giờ công, áp dụng định giá theo giá trị gia tăng và nâng tỷ suất sinh lời lên trên 25% trong giai đoạn 2016 - 2018.
  • Cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giá trị cho các nhà quản trị doanh nghiệp dịch vụ tài chính tại Việt Nam trong việc tối ưu hóa năng lực cạnh tranh về giá.

Các nhà quản trị doanh nghiệp dịch vụ kế toán nên tiến hành rà soát hệ thống định mức chi phí ngay trong Quý 4/2016 để tái cấu trúc bảng giá dịch vụ, từ đó bứt phá doanh thu và khẳng định vị thế thương hiệu vững chắc trên thị trường.