Luận văn đánh giá thực trạng quản lý môi trường doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP Tam Điệp, Ninh Bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua đánh giá thực trạng quản lý môi trường trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Võ Hữu Công
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng quản lý môi trường trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Giả thuyết khoa học
• 1.9. Mục đích nghiên cứu
• 1.10. Phạm vi nghiên cứu
• 1.11. Yêu cầu của đề tài
• 1.12. Những đóng góp mới và ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.13. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• 1.13.1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.13.1.1. Khái quát chung về Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.13.1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với tăng trưởng kinh tế
• 1.13.1.3. Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới
• 1.13.1.4. Thực trạng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 1.13.2. Quản lý môi trường
• 1.13.2.1. Quản lý nhà nước về môi trường
• 1.13.2.2. Công tác quản lý môi trường trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.13.2.3. Hệ thống các ISO được áp dụng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• 1.13.2.4. Áp dụng chứng nhận quốc tế trong doanh nghiệp
• 1.14. Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.14.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.14.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.14.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.15. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tam Điệp
• 1.15.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.15.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.16. Thực trạng phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp
• 1.16.1. Tình hình tuân thủ các nội dung trong ĐTM, Kế hoạch BVMT, đề án BVMT, cam kết bảo vệ môi trường của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.16.2. Thực trạng áp dụng các công cụ quản lý môi trường trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp
• 1.16.3. Đề xuất các giải pháp phù hợp trong công tác bảo vệ môi trường của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.17. Phương pháp nghiên cứu
• 1.17.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 1.17.2. Những tiêu chí đánh giá về hệ thống quản lý môi trường
• 1.17.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 1.18. Kết quả nghiên cứu
• 1.18.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tam Điệp
• 1.18.2. Tình hình phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.18.2.1. Số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố
• 1.18.2.2. Cơ cấu ngành nghề trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.18.2.3. Vị trí phân bố của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.18.2.4. Mức độ đóng góp của các nhóm ngành nghề
• 1.18.3. Tình hình tuân thủ các nội dung trong ĐTM, kế hoạch, đề án và cam kết bảo vệ môi trường
• 1.18.4. Hệ thống quản lý môi trường trong doanh nghiệp
• 1.18.4.1. Công tác giám sát môi trường định kỳ
• 1.18.4.2. Công tác quản lý và xử lý chất thải
• 1.18.5. Thực trạng áp dụng công cụ quản lý môi trường trong doanh nghiệp
• 1.18.5.1. Nhãn sinh thái
• 1.18.5.2. Kiểm toán môi trường
• 1.18.5.3. Sản xuất sạch hơn
• 1.18.5.4. Quan trắc môi trường
• 1.18.5.5. Tình hình áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.18.6. Giải pháp phù hợp trong công tác bảo vệ môi trường trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.18.6.1. Ngành khai thác khoáng sản
• 1.18.6.2. Ngành chế biến nông sản
• 1.18.6.3. Ngành kinh doanh phụ tùng, sửa chữa ô tô, xe máy
• 1.18.6.4. Ngành sản xuất vật liệu xây dựng
• 1.18.6.5. Ngành kinh doanh khách sạn
• 1.19. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Quản Lý Môi Trường Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Tam Điệp

Đánh giá quản lý môi trường trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Tam Điệp, Ninh Bình là một vấn đề quan trọng. Các DNNVV đóng góp lớn vào nền kinh tế địa phương, nhưng cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Việc thực hiện các biện pháp quản lý môi trường hiệu quả là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Về Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ về vốn và số lượng lao động. Theo quy định, DNNVV thường có số lao động dưới 200 và vốn đăng ký không quá 100 tỷ đồng. Những doanh nghiệp này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.2. Vai Trò Của DNNVV Trong Kinh Tế Địa Phương

DNNVV tại Tam Điệp không chỉ tạo ra việc làm cho hàng ngàn lao động mà còn đóng góp hơn 40% vào GDP của thành phố. Sự phát triển của các doanh nghiệp này giúp nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Môi Trường Tại Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Mặc dù DNNVV có nhiều đóng góp tích cực, nhưng việc quản lý môi trường trong các doanh nghiệp này vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nhận thức về bảo vệ môi trường, khó khăn trong việc tuân thủ các quy định pháp luật là những trở ngại lớn.

2.1. Nhận Thức Về Bảo Vệ Môi Trường Của Doanh Nghiệp

Nhiều DNNVV vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Chỉ một số ít doanh nghiệp thực hiện các biện pháp giám sát và báo cáo môi trường định kỳ.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tuân Thủ Quy Định Pháp Luật

Việc tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường còn nhiều bất cập. Nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý liên quan đến bảo vệ môi trường, dẫn đến việc vi phạm quy định.

III. Phương Pháp Đánh Giá Quản Lý Môi Trường Tại DNNVV

Để đánh giá hiệu quả quản lý môi trường tại DNNVV, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu và phân tích tình hình thực tế là rất quan trọng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các doanh nghiệp thông qua khảo sát và phỏng vấn. Các thông tin về quy trình sản xuất, quản lý chất thải và các biện pháp bảo vệ môi trường sẽ được ghi nhận.

3.2. Phân Tích Tình Hình Thực Tế

Sau khi thu thập dữ liệu, việc phân tích tình hình thực tế sẽ giúp xác định các vấn đề chính trong quản lý môi trường. Điều này bao gồm việc đánh giá mức độ tuân thủ các quy định và nhận thức của doanh nghiệp.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Môi Trường Tại DNNVV

Để cải thiện quản lý môi trường tại DNNVV, cần có các giải pháp cụ thể và khả thi. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.1. Tăng Cường Đào Tạo Nhận Thức Về Môi Trường

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho doanh nghiệp về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và các quy định pháp luật liên quan. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp.

4.2. Hỗ Trợ Kỹ Thuật Và Tài Chính

Cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các DNNVV trong việc áp dụng công nghệ xanh và các biện pháp bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều DNNVV tại Tam Điệp đã có những bước tiến trong việc quản lý môi trường. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để đạt được hiệu quả cao.

5.1. Kết Quả Đánh Giá Thực Trạng

Theo số liệu khảo sát, chỉ có 16% DNNVV thực hiện giám sát môi trường định kỳ. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Các giải pháp cải thiện quản lý môi trường cần được thực hiện đồng bộ và có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Điều này sẽ giúp DNNVV phát triển bền vững hơn.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Lý Môi Trường Tại DNNVV

Quản lý môi trường tại DNNVV là một vấn đề cần được chú trọng. Việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

6.1. Tương Lai Của Quản Lý Môi Trường

Trong tương lai, việc quản lý môi trường tại DNNVV cần được cải thiện hơn nữa. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

6.2. Khuyến Khích Phát Triển Bền Vững

Cần có các chính sách khuyến khích DNNVV áp dụng công nghệ xanh và các biện pháp bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh bền vững và thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò then chốt trong cấu trúc kinh tế toàn cầu, chiếm hơn 80% số lượng cơ sở sản xuất và đóng góp trên 80% GDP tại khu vực Châu Âu. Tại Việt Nam, nhóm doanh nghiệp này chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, sử dụng 51% lực lượng lao động xã hội và đóng góp hơn 40% GDP quốc gia. Tại thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình – một đô thị công nghiệp trẻ với thế mạnh tài nguyên đá vôi và đất sét – cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận sự hiện diện của 396 đơn vị, trong đó có tới 344 DNNVV (chiếm tỷ lệ 86,87%).

Tuy nhiên, sự phát triển nóng của các ngành nghề như khai thác khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng và chế biến nông sản đang tạo áp lực gay gắt lên hệ sinh thái tự nhiên. Dù đóng góp hơn 40% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) và tạo việc làm cho trên 3.000 lao động địa phương, mức độ hoàn thiện hệ thống quản trị môi trường nội bộ của các DNNVV tại đây vẫn còn nhiều rào cản.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Phân tích thực trạng thực thi pháp luật và năng lực áp dụng các công cụ quản lý môi trường của 344 DNNVV trên địa bàn thành phố Tam Điệp giai đoạn 2017–2018. Mục tiêu cụ thể gồm: thống kê, phân loại doanh nghiệp theo Nghị định 39/2018/NĐ-CP; định lượng mức độ tuân thủ các cam kết trong Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), Kế hoạch bảo vệ môi trường, Đề án bảo vệ môi trường; và đánh giá khả năng vận hành các công cụ kỹ thuật quản lý môi trường. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng giúp các cơ quan quản lý đô thị Tam Điệp và tỉnh Ninh Bình ban hành chính sách hỗ trợ sát thực, thúc đẩy chuyển đổi xanh bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của hai khung lý thuyết nền tảng trong khoa học môi trường:

1. Lý thuyết Quản lý Môi trường Tích hợp (Integrated Environmental Management - IEM): Hệ thống hóa các tác động đan xen giữa hoạt động kinh tế và môi trường sinh thái. Lý thuyết phân định các nhóm công cụ điều phối thành: công cụ điều chỉnh vĩ mô (luật pháp, quy chuẩn môi trường), công cụ hành động trực tiếp (ĐTM, đề án, cam kết bảo vệ môi trường, quan trắc định kỳ) và công cụ hỗ trợ kỹ thuật (kiểm toán môi trường, hệ thống thông tin địa lý GIS).
2. Khung Quản lý Hệ thống Tiêu chuẩn ISO 14001:2015 và Sản xuất Sạch hơn (Cleaner Production): Tiếp cận mô hình vòng tròn cải tiến liên tục PDCA (Plan - Do - Check - Act) nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đầu vào, giảm phát thải tại nguồn và gia tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khi tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Doanh nghiệp nhỏ và vừa theo tiêu chí quy mô vốn và lao động tại Nghị định 39/2018/NĐ-CP; Báo cáo ĐTM và Kế hoạch bảo vệ môi trường theo Luật Bảo vệ Môi trường 2014; Kiểm toán môi trường; và Giám sát môi trường định kỳ.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG LÝ THUYẾT VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG                      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Lý thuyết Quản lý MT tích hợp |               | Khung ISO 14001 & SX Sạch hơn    |
|  - Công cụ luật pháp, ĐTM      |               | - Chu trình PDCA, giảm tiêu hao  |
|  - Giám sát, kế hoạch BVMT     |               | - Kiểm toán & tối ưu tài nguyên  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 344 DNNVV TẠI TP TAM ĐIỆP               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp giữa nguồn sơ cấp và thứ cấp:

• Dữ liệu kinh tế - xã hội, hồ sơ cấp phép môi trường thu thập từ UBND thành phố Tam Điệp và Phòng Tài nguyên và Môi trường giai đoạn 2017–2018.
• Số liệu kỹ thuật từ các trạm quan trắc nước thải, khí thải tại các doanh nghiệp điển hình như Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao và Công ty Cổ phần Xi măng Hướng Dương.

Về quy mô và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra chọn mẫu toàn bộ trên tổng thể 396/396 doanh nghiệp đóng trên địa bàn thành phố, trong đó đi sâu phân tích toàn diện 344 DNNVV thuộc 10 nhóm ngành nghề. Việc khảo sát 100% tổng thể doanh nghiệp bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, triệt tiêu sai số chọn mẫu và phản ánh chân thực hiện trạng của địa phương.

Phương pháp phân tích số liệu dựa trên thống kê mô tả, phân tổ thống kê bằng phần mềm chuyên dụng và đối chiếu ma trận tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm so sánh trực tiếp các chỉ tiêu phát thải thực tế với các quy chuẩn hiện hành: QCVN 40/2011/BTNMT cột A (nước thải công nghiệp), QCVN 62-MT:2016/BTNMT (nước thải chăn nuôi), và QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1 (nước mặt). Timeline nghiên cứu được thực hiện tập trung từ năm 2017 đến cuối năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra bức tranh thực trạng quản lý môi trường tại thành phố Tam Điệp với các phát hiện định lượng then chốt:

• Bất cân xứng giữa số lượng và tiềm lực tài chính: Trong tổng số 396 doanh nghiệp, nhóm DNNVV chiếm ưu thế tuyệt đối với 344 doanh nghiệp (tương đương 86,87% tổng số cơ sở), bao gồm 36 doanh nghiệp siêu nhỏ, 284 doanh nghiệp nhỏ và 60 doanh nghiệp vừa. Tuy nhiên, 344 DNNVV này chỉ nắm giữ 14,11% tổng nguồn vốn đầu tư toàn địa bàn. Ngược lại, nhóm 16 doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI (chỉ chiếm 4,03% số lượng) lại chi phối tới 85,78% tổng nguồn vốn đăng ký (đạt mức 15.296 tỷ đồng). Doanh nghiệp siêu nhỏ có mức vốn bình quân chỉ 511 triệu đồng/doanh nghiệp.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|           TỶ LỆ DOANH NGHIỆP VÀ NGUỒN VỐN TẠI THÀNH PHỐ TAM ĐIỆP                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
  Nhóm Doanh nghiệp     Tỷ lệ số lượng DN (%)       Tỷ lệ nguồn vốn đầu tư (%)
  DNNVV (344 DN)        ██████████████████ 86.87%    ███ 14.11%
  DN Lớn & FDI (16 DN)  █ 4.03%                      ██████████████████ 85.78%
  Siêu nhỏ (36 DN)      ██ 9.09%                     ▏ 0.11% (511 tr.đ/DN)
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Mức độ hoàn thành thủ tục môi trường ban đầu cao: 100% doanh nghiệp khảo sát đã hoàn thiện hồ sơ môi trường pháp lý cơ bản. Trong 344 DNNVV, có 203 doanh nghiệp (59,01%) lập Cam kết bảo vệ môi trường, 60 doanh nghiệp (17,44%) lập Đề án bảo vệ môi trường, 46 doanh nghiệp (13,37%) lập Kế hoạch bảo vệ môi trường và 35 doanh nghiệp (10,17%) đã lập Báo cáo ĐTM.
• Tỷ lệ thực hiện công tác giám sát định kỳ còn thấp: Mặc dù hoàn thiện hồ sơ pháp lý ban đầu, việc duy trì giám sát kỹ thuật sau cấp phép bộc lộ sự thiếu hụt nghiêm trọng. Chỉ có 38% số DNNVV (131 doanh nghiệp) tiến hành quan trắc môi trường định kỳ hàng năm và chỉ 16% (55 doanh nghiệp) nộp báo cáo giám sát môi trường định kỳ đầy đủ cho cơ quan quản lý.
• Tỷ lệ ứng dụng công cụ quản lý tiên tiến hạn chế: Tỷ lệ DNNVV tiếp cận và triển khai sản xuất sạch hơn đạt 21% (72 doanh nghiệp), trong khi tỷ lệ áp dụng kiểm toán môi trường chỉ dừng lại ở mức 2% (7 doanh nghiệp). Hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ISO 14001, ISO 9001 và ISO 22000 chủ yếu được vận hành tại các doanh nghiệp lớn và FDI, rất hiếm thấy tại các DNNVV thuần túy.
• Quản lý chất thải có bước tiến rõ rệt: 100% các đơn vị phát sinh chất thải nguy hại đã lập thủ tục đăng ký chủ nguồn thải và ký hợp đồng thu gom với các đơn vị chức năng, không ghi nhận hành vi xả thẳng chất thải nguy hại chưa qua xử lý ra môi trường tiếp nhận.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               HIỆN TRẠNG TUÂN THỦ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG CỦA 344 DNNVV                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
  Tiêu chí thực hiện                         Tỷ lệ tuân thủ (%)
  Lập hồ sơ môi trường ban đầu               ████████████████████ 100.00%
  Lập Cam kết BVMT (203 DN)                  ████████████ 59.01%
  Quan trắc môi trường định kỳ (131 DN)      ███████ 38.00%
  Áp dụng Sản xuất sạch hơn (72 DN)          ████ 21.00%
  Lập báo cáo giám sát định kỳ (55 DN)       ███ 16.00%
  Thực hiện Kiểm toán môi trường (7 DN)      ▏ 2.00%
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc đứt gãy giữa tỷ lệ lập hồ sơ ban đầu (100%) và tỷ lệ giám sát định kỳ (16%) xuất phát từ áp lực tài chính. Với quy mô vốn eo hẹp (dưới 10 tỷ đồng ở nhóm DN nhỏ), chi phí lấy mẫu phân tích và kiểm toán môi trường định kỳ bị các chủ doanh nghiệp coi là gánh nặng chi phí thứ cấp thay vì một khoản đầu tư sinh lợi. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ phụ trách công tác bảo vệ môi trường tại các DNNVV chủ yếu làm việc kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về kỹ thuật phân tích môi trường.

Nếu mô hình hóa dữ liệu trên biểu đồ ma trận tương quan giữa quy mô vốn và mức độ áp dụng công cụ quản trị môi trường, ta thấy rõ nhóm doanh nghiệp có vốn trên 20 tỷ đồng duy trì tần suất quan trắc đạt trên 70%, trong khi nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ dưới 3 tỷ đồng tỷ lệ này chỉ đạt dưới 10%.

So sánh với bức tranh chung cả nước, thực trạng tại Tam Điệp phản ánh đúng báo cáo của Cục Phát triển Doanh nghiệp, khi hơn 68% DNNVV Việt Nam sở hữu công nghệ xử lý chất thải lạc hậu. Tuy nhiên, tính chất phức tạp tại Tam Điệp cao hơn do sự tập trung của các ngành ô nhiễm nặng như khai thác đá, sản xuất xi măng và công nghệ chế biến hoa quả xuất khẩu. Điểm sáng là các doanh nghiệp chế biến lớn như Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao đã vận hành trạm xử lý nước thải đạt QCVN 40/2011/BTNMT Cột A, tạo hình mẫu chuyển giao công nghệ cho khối doanh nghiệp phụ trợ trên địa bàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao được đề xuất:

1. Tăng cường cơ chế hậu kiểm và thanh tra liên ngành: Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Tam Điệp chủ trì, phối hợp với Công an Môi trường tỉnh Ninh Bình tiến hành thanh tra định kỳ, phấn đấu nâng tỷ lệ nộp báo cáo giám sát môi trường từ 16% lên tối thiểu 65% vào năm 2021 và đạt 90% vào năm 2025. Xử phạt nghiêm các cơ sở trốn tránh trách nhiệm quan trắc định kỳ.
2. Triển khai gói hỗ trợ tài chính kỹ thuật áp dụng ISO 14001 và Sản xuất sạch hơn: UBND tỉnh Ninh Bình và Sở Khoa học & Công nghệ vận dụng Quyết định 712/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, cấp kinh phí hỗ trợ từ 20 đến 50 triệu đồng/doanh nghiệp hoặc hỗ trợ 30%–50% chi phí tư vấn chứng nhận cho các DNNVV ngành chế biến thực phẩm và vật liệu xây dựng. Mục tiêu nâng tỷ lệ áp dụng sản xuất sạch hơn từ 21% lên 45% trong giai đoạn 2020–2024.
3. Hiện đại hóa công nghệ giảm thiểu bụi và khí thải: Yêu cầu 100% doanh nghiệp khai thác khoáng sản đá vôi và sản xuất xi măng (như Xi măng Hướng Dương và các trạm nghiền) hoàn thành lắp đặt hệ thống phun sương dập bụi, lọc bụi túi vải và che chắn băng tải vận chuyển trước năm 2022, đưa nồng độ bụi lơ lửng tại khu vực khai trường về dưới ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 05:2013/BTNMT.
4. Quy hoạch và xây dựng cụm xử lý nước thải tập trung: Ban Quản lý Khu công nghiệp Tam Điệp và UBND thành phố triển khai dự án đầu tư công - tư (PPP) xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung công suất 3.000 m³/ngày đêm cho các cơ sở chế biến nông sản và chăn nuôi gia súc quy mô vừa, bảo đảm 100% nước thải đạt chuẩn QCVN 40/2011/BTNMT Cột A và QCVN 62-MT:2016/BTNMT trước khi xả ra suối Tam Điệp và hồ Yên Thắng trong giai đoạn 2021–2025.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                  LỘ TRÌNH THỰC HIỆN GIẢI PHÁP ĐẾN NĂM 2025                        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
  Timeline      Mục tiêu và Chỉ số cam kết (Target Metrics)
  2019 - 2021   Nâng tỷ lệ nộp báo cáo giám sát môi trường từ 16% lên 65%.
  2020 - 2022   100% cơ sở khai thác đá, xi măng lắp đặt hệ thống lọc bụi túi vải.
  2020 - 2024   Nâng tỷ lệ DNNVV áp dụng Sản xuất sạch hơn từ 21% lên 45%.
  2021 - 2025   Vận hành cụm xử lý nước thải tập trung 3.000 m3/ngày đêm (Cột A).
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở TNMT Ninh Bình, Phòng TNMT TP Tam Điệp): Khai thác bộ cơ sở dữ liệu định lượng của 344 DNNVV để hoạch định chính sách cấp phép, lập kế hoạch thanh tra trọng điểm và xây dựng đề án hỗ trợ tài chính cho các ngành có nguy cơ ô nhiễm cao.
• Chủ doanh nghiệp và Giám đốc điều hành DNNVV: Nhận diện các lỗ hổng tuân thủ pháp lý (khi có tới 84% doanh nghiệp chưa nộp báo cáo giám sát định kỳ), từ đó chủ động cơ cấu lại ngân sách vận hành trạm xử lý chất thải, đăng ký gói hỗ trợ 20–50 triệu đồng theo Quyết định 712/QĐ-TTg để áp dụng ISO 14001, mở rộng đường xuất khẩu vào thị trường EU và Hoa Kỳ.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Khoa học Môi trường và Quản lý Kinh tế: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu mẫu toàn bộ (396 cơ sở), kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê kết hợp đối chiếu quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trong nghiên cứu môi trường đô thị công nghiệp.
• Các tổ chức tư vấn môi trường và đơn vị chuyển giao công nghệ: Sử dụng dữ liệu phân tích hiện trạng phát thải ngành khai khoáng và chế biến nông sản tại Tam Điệp để thiết kế các module xử lý nước thải, khí thải nhỏ gọn, tối ưu chi phí đầu tư dưới 100 triệu đồng phù hợp với khả năng chi trả của DNNVV.

Câu hỏi thường gặp

Đặc điểm nổi bật về cơ cấu DNNVV tại thành phố Tam Điệp là gì?

Thành phố Tam Điệp có 344 DNNVV, chiếm 86,87% tổng số 396 doanh nghiệp trên địa bàn. Mặc dù chiếm tỷ lệ áp đảo về số lượng, nhóm này chỉ nắm giữ 14,11% tổng nguồn vốn đăng ký. DNNVV đóng vai trò xương sống cho kinh tế địa phương khi tạo ra hơn 40% GRDP và giải quyết việc làm cho hơn 3.000 lao động.

Tình hình thực hiện các thủ tục pháp lý môi trường ban đầu của các DNNVV ra sao?

100% doanh nghiệp (344/344) đã hoàn thành thủ tục môi trường ban đầu theo quy định. Cụ thể, có 203 doanh nghiệp (59,01%) lập Cam kết bảo vệ môi trường, 60 doanh nghiệp (17,44%) lập Đề án bảo vệ môi trường, 46 doanh nghiệp (13,37%) lập Kế hoạch bảo vệ môi trường và 35 doanh nghiệp (10,17%) lập Báo cáo ĐTM.

Vì sao tỷ lệ nộp báo cáo giám sát môi trường định kỳ tại các DNNVV chỉ đạt 16%?

Tỷ lệ này chỉ đạt 16% (55 doanh nghiệp) do đa số DNNVV có quy mô vốn nhỏ (dưới 10 tỷ đồng), muốn cắt giảm chi phí lấy mẫu phân tích quan trắc định kỳ để tập trung vốn cho sản xuất. Ngoài ra, nhận thức của chủ doanh nghiệp còn mang tính đối phó và chế tài hậu kiểm tại địa phương thời gian qua chưa đủ sức răn đe.

Mức độ áp dụng hệ thống tiêu chuẩn ISO 14001 và Sản xuất sạch hơn tại Tam Điệp như thế nào?

Việc áp dụng các công cụ quản lý môi trường tiên tiến còn rất hạn chế: chỉ có 21% doanh nghiệp (72 cơ sở) bước đầu tiếp cận lộ trình sản xuất sạch hơn và 2% (7 cơ sở) thực hiện kiểm toán môi trường. Hệ thống tiêu chuẩn quản lý môi trường quốc tế ISO 14001 hầu như chỉ được triển khai tại các doanh nghiệp lớn và khối FDI.

Nước thải sau xử lý của các ngành trọng điểm tại Tam Điệp phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật nào?

Nước thải sau xử lý của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm, nông sản xuất khẩu bắt buộc phải đạt quy chuẩn QCVN 40/2011/BTNMT Cột A. Đối với các cơ sở chăn nuôi gia súc tập trung phải kiểm soát theo QCVN 62-MT:2016/BTNMT, và nước thải sinh hoạt khu vực khai trường khoáng sản phải bảo đảm đạt QCVN 08-MT:2015/BTNMT Cột B1.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện 396 doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Tam Điệp, chỉ ra thực trạng 344 DNNVV (chiếm 86,87%) nắm giữ 14,11% nguồn vốn nhưng tạo ra hơn 40% GRDP và giải quyết trên 3.000 việc làm.
• Xác lập tỷ lệ hoàn thành 100% thủ tục môi trường ban đầu (gồm 203 cam kết, 60 đề án, 46 kế hoạch và 35 báo cáo ĐTM), song chỉ có 16% doanh nghiệp duy trì nộp báo cáo giám sát định kỳ.
• Định lượng mức độ ứng dụng công cụ quản lý môi trường kỹ thuật còn khiêm tốn: 38% quan trắc định kỳ, 21% tiếp cận sản xuất sạch hơn và 2% thực hiện kiểm toán môi trường.
• Đóng góp hệ thống giải pháp chuyên biệt hóa theo 5 nhóm ngành kinh tế chủ lực: khai thác khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến nông sản, cơ khí sửa chữa và dịch vụ lưu trú.
• Hoạch định lộ trình thực thi giai đoạn 2019–2025 với mục tiêu nâng tỷ lệ giám sát môi trường định kỳ lên 65% và tỷ lệ ứng dụng sản xuất sạch hơn lên 45%.

Để thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái bền vững, các cơ quan ban ngành tỉnh Ninh Bình cùng cộng đồng doanh nghiệp cần bắt tay triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ và chính sách hỗ trợ ngay trong giai đoạn hiện nay. Quý độc giả, các nhà quản lý và cộng đồng nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các dữ liệu thực chứng và khung giải pháp của luận văn vào công tác quản trị và hoạch định chính sách tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN THÙY LINH ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ TAM ĐIỆP, TỈNH NINH BÌNH Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 8440301 Người hướng dẫn khoa học: TS. Võ Hữu Công NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 05 tháng 11 năm 2018 Tác giả luận văn Trần Thùy Linh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS.Võ Hữu Công đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Quản lý môi trường, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Tam Điệp đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Các đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Tam Điệp đã cung cấp thông tin và tạo điều kiện cho tôi được nghiên cứu về hoạt động sản xuất và quản lý môi trường trong doanh nghiệp.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 05 tháng 11 năm 2018 Tác giả luận văn Trần Thùy Linh ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Gıả thuyết khoa học. Mục đích nghiên cứu. Phạm vı nghıên cứu.

Yêu cầu của đề tài. Những đóng góp mới và ý nghĩa khoa học của đề tài. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Khái quát chung về Doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với tăng trưởng kinh tế. Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới. Thực trạng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam.

Quản lý môi trường. Quản lý môi trường. Quản lý nhà nước về môi trường. Công tác quản lý môi trường trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hệ thống các iso được áp dụng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa việt nam. Áp dụng chứng nhận quốc tế trong doanh nghiệp .18 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố Tam Điệp. Thực trạng phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp.

Tình hình tuân thủ các nội dung trong ĐTM, Kế hoạch BVMT, đề án BVMT, cam kết bảo vệ môi trường của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thực trạng áp dụng các công cụ quản lý môi trường trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp. Đề xuất các giải pháp phù hợp trong công tác bảo vệ môi trường của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Những tiêu chí đánh giá về hệ thống quản lý môi trường. Phương pháp phân tích số liệu. Kết quả nghiên cứu.

Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố tam điệp.1 Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Tình hình phát triền các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố.

Cơ cấu ngành nghề trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vị trí phân bố của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mức độ đóng góp của các nhóm ngành nghề. Tình hình tuân thủ các nộı dung trong đtm, kế hoạch, đề án và cam kết bảo vệ môı trường.

Hệ thống quản lý môi trường trong doanh nghiệp. Công tác giám sát môi trường định kỳ. Công tác quản lý và xử lý chất thải. Thực trạng áp dụng công cụ quản lý môi trường trong doanh nghiệp .50 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nhãn sinh thái. Kiểm toán môi trường .3 Sản xuất sạch hơn. Quan trắc môi trường. Tình hình áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Giải pháp phù hợp trong công tác bảo vệ môi trường trong doanh nghıệp nhỏ và vừa. Ngành Khai thác khoáng sản. Ngành chế biến nông sản. Ngành kinh doanh phụ tùng, sửa chữa ô tô, xe máy.

Ngành sản xuất vật liệu xây dựng. Ngành kinh doanh khách sạn. Kết luận và kiến nghị .66 Tài liệu tham khảo .69 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BHXH Bảo hiểm xã hội BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường BVMT Bảo vệ môi trường CKBVMT Cam kết bảo vệ môi trường DABVMT Đề án bảo vệ môi trường ĐMC Đánh giá môi trường chiến lược DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa ĐTM Đánh giá tác động môi trường FDI Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài HTQLCL Hệ thống quản lý chất lượng KCN Khu công nghiệp KHBVMT Kế hoạch bảo vệ môi trường KTKS Khai thác khoáng sản KS Khách sạn MT Môi trường QL Hệ thống quản lý QLMT Quản lý môi trường TNMT Tài nguyên môi trường UBND Ủy ban nhân dân vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa phân loại theo quy mô ở Việt Nam.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa ở một số quốc gia. Số lượng chứng chỉ ISO được cấp tại Việt Nam. Những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng chứng nhận chứng chỉ quốc tế trong doanh nghiệp. Điều kiện kinh tế- xã hội thành phố Tam Điệp.

Số lượng doanh nghiệp theo từng loại hình trên địa bàn thành phố. Tỷ lệ doanh nghiệp theo loại hình sản xuất, kinh doanh. Vị trí phân bố của các DNNVV. Cơ sở pháp lý liên quan đến các hồ sơ bảo vệ môi trường trong doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Kết quả phân tích chất lượng không khí tại khu vực khai thác khoáng sản năm 2017trên địa bàn thành phố Tam Điệp. Kết quả chất lượng khí thải tại nhà máy xi măng Hướng Dương năm 2017. Tình hình áp dụng công cụ quản lý môi trường trong doanh nghiệp. Kết quả quan trắc định kỳ chất lượng nước sau xử lý tại Công ty cổ phần TPXK Đồng Giao.

Kết quả quan trắc định kỳ chất lượng nước tại mỏ Hang Nước II- Công ty CP xi măng Hướng Dương (27/6/2018). 54 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Số lượng DNNVV theo quy mô lao động và theo quy mô vốn. Sơ đồ thành phố Tam Điệp.

Số lượng doanh nghiệp theo quy mô vốn. Số lượng doanh nghiệp theo quy mô lao động. Lợi nhuận ước tính của các loại hình doanh nghiệp theo các năm. Hệ thống quản lý môi trường áp dụng trong các doanh nghiệp.

Cơ cấu quản lý hành chính giám sát công tác BVMT của UBND tỉnh Ninh Bình. Số doanh nghiệp áp dụng ISO tại thành phố Tam Điệp .55 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Trần Thùy Linh Tên luận văn: Đánh giá thực trạng quản lý môi trường trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình. Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 8440301 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Thống kê và phân loại các loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Tam Điệp. - Đánh giá mức độ tuân thủ các nội dung trong đề án, cam kết bảo vệ môi trường của các DNNVV.

- Đánh giá nhận thức và khả năng áp dụng các công cụ vào quản lý môi trường của doanh nghiệp. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu thực hiện trên đối tượng 396 doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Tam Điệp. Thống kê và phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa vào quy mô về nguồn vốn và số lao động, so sánh với tiêu chí được đưa ra trong Nghị định 39/2018/NĐ-CP ngày 11/03/2018; (Hệ thống quản lý môi trường trong doanh nghiệp gồm các hồ sơ về Đánh giá tác động môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, đề án, kế hoạch, cam kết bảo vệ môi trường, kiểm toán môi trường, nhãn sinh thái, quan trắc môi trường); Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và thống kê, phân tích số liệu. Kết quả chính và kết luận Kết quả chính: Trên địa bàn thành phố Tam Điệp hiện có 396 doanh nghiệp gồm 36 doanh nghiệp thuộc nhóm siêu nhỏ, 284 doanh nghiệp nhỏ, 60 doanh nghiệp vừa, 9 doanh nghiệp lớn và 7 doanh nghiệp FDI.

Trong đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên tổng số 10 lĩnh vực chính. Tam Điệp là thành phố giàu khoáng sản đá vôi và sét. Nhiều DNNVV trên địa bàn thành phố đã có ý thức bảo vệ môi trường, và làm các thủ tục pháp lý ban đầu về môi trường. Tính đến cuối năm 2017, toàn thành phố có 35/344 doanh nghiệp nhỏ và vừa đã lập báo cáo ĐTM, 46/344 doanh nghiệp lập kế hoạch bảo vệ môi trường, 60/344 doanh nghiệp lập đề án bảo vệ môi trường, và có tới 203/344 doanh nghiệp lập cam kết ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bảo vệ môi trường.