chương I luật đất đai có ghi: đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý, nhà nước giao cho các tổ kinh tế đơn vị vũ trang nhân dân, cơ quan nhà nước tổ chức chính trị xã hội, hộ gia đình và cá nhân ổn định lâu dài. Đất nông nghiệp là một thành phần cấu tạo nên quỹ đất nên phải có những giải pháp hợp lý trong quản lý và sử dụng đất nông nghiệp. Đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp dần cho nên vấn đề khai thác tiềm năng đất nông nghiệp sao cho đạt hiệu quả cao là vấn đề hết sức quan trọng và cấp thiết. Cần được nghiên cứu, đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp để vạch ra những hướng quản lý, phát hiện những mặt tích cực cũng như mặt hạn chế trong sử dụng đất nông nghiệp từ đó có định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp toàn vùng, đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
Tỉnh Bắc Ninh nằm trong khu vực kinh tế trọng điểm phía bắc, có vị trí rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, với hệ thống giao thông phát triển, điều kiện sinh thái và kinh tế xã hội rất thuận lợi cho phát triển nông nghiệp hàng hoá đa dạng và bền vững. Huyện Yên Phong là huyện nằm trong vùng châu thổ sông Hồng có diện tích tự nhiên là 9686,15 ha. Trong đó đát nông nghiệp là 6056.52% diện tích đất tự nhiên của huyện. Đất đai của huyện tương đối màu mỡ thích hợp với nhiều loại cây trồng, đáp ứng được nhu cầu của kinh tế thị trường hiện nay.
Những năm gần đây, việc thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trong huyện để chuyển đổi sang mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình công cộng, công nghiệp, khu đô thị đã diễn ra quá nhanh khiến diện tích đất nông nghiệp của huyện ngày càng bị thu hẹp nhanh chóng. Mặt khác, sản xuất nông nghiệp quy 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mô nhỏ, cơ cấu chưa hợp lý. Sử dụng đất nông nghiệp chưa xứng đáng với tiềm năng, nông sản hàng hóa chưa có sức cạnh tranh trên thị trường. Chính vì vậy để khai thác tốt nhất tài nguyên đất nông nghiệp cần tìm ra những hạn chế trong sản xuất nông nghiệp hiện nay để có những giải pháp sử dụng đất hợp lý đem lại hiệu quả kinh tế cao, đồng thời bảo vệ môi trường đất và sinh thái để khai thác sử dụng lâu bền đáp ứng yêu cầu phát triển nền nông nghiệp bền vững là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết.
Từ tất cả những vấn đề trên, được sự phân công của khoa Quản lý đất đai, cùng với sự hướng dẫn của thầy giáo TS Phan Quốc Hưng, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên phương diện kinh tế, xã hội và môi trường. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của địa phương.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đề tài tiến hành nghiên cứu trên địa bàn huyện Yên Phong - tỉnh Bắc Ninh.4 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN - Xác định được những ưu điểm, hạn chế trong sử dụng đất nông nghiệp của huyện và lựa chọn được LUT/kiểu sử dụng đất hiệu quả làm cơ sở đề xuất sử dụng đất. - Thông qua các kết quả nghiên cứu có thể giúp địa phương tìm ra được loại hình sử dụng đất nào phù hợp nhất mang lại thu nhập giúp người nông dân cải tạo đời sống kinh tế xã hội. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. ĐẤT VÀ VAI TRÒ CỦA ĐẤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 2. Khái niệm về đất và đất sản xuất nông nghiệp 2. Đất đai về mặt thuật ngữ khoa học được hiểu theo nghĩa rộng như sau: "đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, boa gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên vỏ dưới bề mặt đó bao gồm: khí hậu, bề mặt, thổ nhưỡng, dáng địa hình, mặt nước ( hồ, sông, suối, đầm lầy,.
Các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường xá, nhà cửa. Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế trong sản xuất nông nghiệp nếu biết sử dụng hợp lý thì sức sản xuất của đất đai sẽ ngày càng tăng lên (Lê Trọng Cúc và Trần Đức Viên, 1995). Sản xuất nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm. Hiện tại cũng như trong tương lai, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội loài người, không ngành nào có thể thay thế được.
Các Mác đã từng nói “Đất là mẹ, sức lao động là cha sản sinh ra của cải vật chất” (Các Mác, 1949). Luật Đất đai (2013) nêu rõ: “Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng, bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất sản xuất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác”. Phân loại đất nông nghiệp Đất nông nghiệp hiện nay được chia thành 4 loại: Đất trồng cây hằng năm, đất trồng cây lâu năm ( không bao gồm cây lâm nghiệp, cây công nghiệp lâu năm trồng xen, trồng kết hợp), đất đồng cỏ dùng cho chăn nuôi, đất có mặt nước dùng vào sản xuất nông nghiệp gồm các loại ao, hồ, sông cụt,… để nuôi trồng cá loại thủy sản (không tính hồ, kênh, mương, máng thủy lợi). 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp Đất nông nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng nó vừa là tư liệu sản xuất đặc biệt vừa là tư liệu lao động. Đất nông nghiệp thuộc loại đất người ta chủ yếu sử dụng vào mục đích nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản. Ngoài ra còn có loại đất thuộc đất nông nghiệp nhưng thực tế không thuộc đất sản xuất trong nông nghiệp mà nó phục vụ cho các ngành khác. Vì vậy chỉ có loại đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp mới được coi là đất nông nghiệp.
Những diện tích đất đai phải qua cải tạo mới đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp được coi là đất có khả năng nông nghiệp. Nhà nước xác định mục đích sử dụng chủ yếu của đất nông nghiệp là sử dụng vào mục đích nông nghiệp, song do đặc điểm tình hình từng loại đất nay có sự khác nhau dẫn đến sử dụng cụ thể khác nhau. Vì vậy, người ta chia đất nông nghiệp thành 4 loại: + Đất nông nghiệp hàng năm: Bao gồm phần diện tích đất nông nghiệp dành để trồng cây các loại cây ngắn ngày bao gồm: diện tích đất trồng lúa, diện tích đất trồng lúa cộng với trồng màu, diện tích đất gieo mạ, diện tích đất nương rẫy, diện tích đất trồng cây hàng năm khác. + Đất trồng có dùng cho chăn nuôi: Là loại đất dùng chủ yếu cho chăn nuôi đó là diện tích đất chuyên trồng có cho chăn nuôi, đất đồng cỏ tự nhiên đã được quy hoạch, cải tạo và chăm sóc nhằm mục đích nuôi gia súc.
+ Đất mặt nước nuôi trồng thuỷ sản: Là toàn bộ diện tích mặt nước sử dụng vào mục đích nuôi tôm có, nuôi trồng thuỷ sản khác như: ao, hồ, đầm. Ngoài ra các loại đất mặt nước có thể nuôi thuỷ sản nhưng không nhằm mục đích thuỷ sản như các hồ sông phục vụ chủ yếu cho thuỷ lợi trong nông nghiệp. + Đất trồng cây lâu năm: Là toàn bộ diện tích đất được dùng để trồng các cây dài ngày, trồng một lần có thể cho thu hoạch nhiều lần và có chi phí kiến thiết cơ bản đáng kể: như trồng dừa, mía, chuối. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đất nông nghiệp ở nước ta phân bổ không đều giữa các vùng trong cả nước.
Vùng đồng Bằng sông Cửu Long có tỷ trọng lớn nhất của cả nước chiếm 67,1% diện tích toàn vùng và vùng đất trũng. Độ phì và độ màu mỡ của các vùng khác nhau, trong đó vùng đồng vằng Sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long có độ màu mỡ cao chủ yếu là đất phù sa chiếm tỷ lệ lớn so với các vùng khác. Còn vùng Đông Nam bộ và Tây Nguyên phần lớn là đất bazan. Đất nông nghiệp Việt Nam chiếm tỷ lệ rất lớn tổng diện tích đất tự nhiên của cả nước.
Với quỹ đất như vậy sẽ bảo đảm cho nguồn lương thực, thực phẩm tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Do đó đặc điểm tự nhiên kí hậu cận nhiệt đới lên thực vật Việt Nam rất đa dạng nên sản xuất nông nghiệp ở nước ta còng rất đa dạng và phong phú. Ở miền Bắc nước ta có 4 mùa rõ rệt vì vậy sản xuất nông nghiệp mang tính mùa vụ. ở miền Nam có 2 mùa (mùa mưa và mùa khô) nên việc sản xuất nông nghiệp rất thuận lợi.
Vậy để sử dụng đất nông nghiệp cần có các biện pháp nhằm nâng cao và sử dụng đất đai hiệu quả nhất. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp - Đất là khoảng không gian lãnh thổ cần thiết đối với mọi quá trình sản xuất trong các ngành kinh tế quốc dân và hoạt động của con người - Trong nông nghiệp ngoài vai trò là không gian đất, nó còn có hai chức năng đặc biệt quan trọng: + Là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của con người trong quá trình sản xuất + Tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng nước, muối khoáng và không khi cùng các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng sinh trưởng và phát triển. MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VỀ SỬ DỤNG ĐẤT * Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững Sử dụng đất một cách hiệu quả và bền vững luôn là mong muốn cho sự tồn tại và tương lai phát triển của loài người.