Luận văn phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học Hóa học lớp 12 - ĐH Giáo dục

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát triển năng lực giải quyết vấn đề qua dạy học hóa học lớp 12, liên kết với phát triển kinh tế xã hội.

• Tác giả: Vũ Thị Minh Thúy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Kim Long
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Thông Qua Dạy Học Chương Hóa Học Và Vấn Đề Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Môi Trường - Hóa Học Lớp 12
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng, khách thể nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của đề tài
• Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO NGƯỜI HỌC
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2. Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông
• 1.2.1. Một số quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục trung học phổ thông
• 1.3. Phát triển năng lực trong dạy học
• 1.3.1. Khái niệm năng lực
• 1.3.2. Cấu trúc năng lực
• 1.3.3. Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông
• 1.3.4. Các năng lực chuyên biệt cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học hóa học
• 1.4. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.2. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.3. Biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.4. Các phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.5. Dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.5.1. Bản chất của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4.5.2. Quy trình tổ chức dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4.5.3. Các mức độ của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4.5.4. Ưu điểm và nhược điểm của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.5. Thực trạng phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong quá trình dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông hiện nay
• 1.5.1. Mục đích điều tra
• 1.5.2. Nội dung điều tra
• 1.5.3. Phương pháp điều tra
• 1.5.4. Đối tượng điều tra
• 1.5.5. Kết quả điều tra
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KHI DẠY HỌC CHƯƠNG HÓA HỌC VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI MÔI TRƯỜNG
• 2.1. Mục tiêu dạy học
• 2.2. Định hướng phát triển năng lực
• 2.3. Cấu trúc chương Hóa học và vấn đề phát triển kinh tế, xã hội, môi trường
• 2.4. Vị trí chương Hóa học và vấn đề phát triển kinh tế, xã hội, môi trường
• 2.5. Nội dung và các phương pháp kỹ thuật tổ chức hoạt động dạy học
• 2.6. Các mức độ yêu cầu cần đạt của chương
• 2.7. Phương tiện dạy học
• 2.8. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong quá trình dạy học hóa học
• 2.8.1. Tích hợp các nội dung môn học tạo tình huống có vấn đề
• 2.8.2. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học
• 2.8.3. Phối hợp linh hoạt các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực
• 2.8.4. Sử dụng các bài tập gắn với bối cảnh thực tiễn và tình huống có vấn đề
• 2.8.5. Tổ chức trò chơi và hoạt động ngoại khóa
• 2.8.6. Thiết kế giáo án cách tổ chức các hoạt động nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• 2.8.6.1. Thiết kế giáo án
• 2.8.6.2. Hoạt động ngoại khóa với chủ đề Trái đất xanh
• 2.8.7. Kiểm tra đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• 2.8.7.1. Nguyên tắc đánh giá năng lực
• 2.8.7.2. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực
• 2.8.7.3. Mục tiêu đánh giá
• 2.8.7.4. Hình thức kiểm tra đánh giá
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Kế hoạch tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nhiệm vụ và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kết quả và xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại, đặc biệt trong dạy học hóa học lớp 12. Môn hóa học không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc tích hợp các tình huống có vấn đề vào chương trình học sẽ giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Trong dạy học hóa học, năng lực này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu về kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng làm việc nhóm.

1.2. Vai Trò Của Dạy Học Hóa Học Trong Phát Triển Năng Lực

Dạy học hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Thông qua các bài học thực tiễn, học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học để giải quyết các vấn đề liên quan đến môi trường, kinh tế và xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Mặc dù việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học hóa học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Ngoài ra, việc gắn kết lý thuyết với thực tiễn trong dạy học cũng gặp nhiều khó khăn.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Dạy Học

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để giảng dạy các tình huống có vấn đề. Điều này dẫn đến việc dạy học chủ yếu tập trung vào lý thuyết mà thiếu đi sự thực hành cần thiết.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Gắn Kết Lý Thuyết Với Thực Tiễn

Việc áp dụng lý thuyết hóa học vào các tình huống thực tiễn không phải lúc nào cũng dễ dàng. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc liên kết kiến thức đã học với các vấn đề thực tế trong cuộc sống.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Sử Dụng Tình Huống Có Vấn Đề Trong Dạy Học

Tình huống có vấn đề là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Giáo viên có thể thiết kế các bài học dựa trên các tình huống thực tế, từ đó khuyến khích học sinh tìm ra giải pháp.

3.2. Tích Hợp Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học sẽ tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn. Học sinh có thể sử dụng các phần mềm mô phỏng để thực hiện các thí nghiệm ảo, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Hóa Học

Năng lực giải quyết vấn đề không chỉ có giá trị trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có thể áp dụng những gì đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến môi trường và phát triển kinh tế xã hội.

4.1. Giải Quyết Các Vấn Đề Môi Trường

Học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học để phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề ô nhiễm môi trường. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn khuyến khích hành động bảo vệ môi trường.

4.2. Ứng Dụng Trong Phát Triển Kinh Tế

Năng lực giải quyết vấn đề cũng giúp học sinh hiểu rõ hơn về các quy trình sản xuất và ứng dụng hóa học trong phát triển kinh tế. Họ có thể tham gia vào các dự án nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học hóa học lớp 12 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Trong tương lai, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong giáo dục. Các trường học cần tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu của xã hội.

5.2. Khuyến Khích Sự Sáng Tạo Trong Dạy Học

Khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện trong dạy học sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Điều này không chỉ có lợi cho học sinh mà còn cho xã hội trong việc tạo ra những thế hệ công dân có trách nhiệm và sáng tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ với nhu cầu sử dụng năng lượng tăng trung bình khoảng 11% mỗi năm (cao gấp 2 lần tốc độ tăng trưởng GDP), việc đào tạo nguồn nhân lực có tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với các biến đổi kinh tế - xã hội trở thành yêu cầu cấp thiết. Giáo dục phổ thông đóng vai trò then chốt trong việc trang bị cho thế hệ trẻ nền tảng kiến thức khoa học và năng lực hành động thực tiễn. Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông nhiều năm qua vẫn nặng về trang bị kiến thức hàn lâm, chú trọng giải các dạng bài tập định lượng phức tạp mà chưa chú trọng đúng mức đến khả năng ứng dụng thực tế. Theo khảo sát thực tế, có tới 42,22% học sinh hiểu lý thuyết nhưng hoàn toàn lúng túng khi vận dụng vào việc giải quyết các tình huống đời sống.

Chương "Hóa học và vấn đề phát triển kinh tế, xã hội, môi trường" thuộc chương trình Hóa học lớp 12 giữ vị trí tổng kết toàn bộ chương trình hóa học phổ thông, tích hợp tri thức đa ngành nhằm giải quyết các vấn đề cấp thiết như an ninh năng lượng, vật liệu mới, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Do được bố trí vào giai đoạn cuối cấp khi học sinh tập trung cao độ cho các kỳ thi tuyển sinh, nội dung này thường bị dạy lướt hoặc chỉ giảng dạy thuần túy lý thuyết truyền thụ một chiều.

Nghiên cứu của luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học được triển khai trong giai đoạn từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 10 năm 2016 tại 2 cơ sở giáo dục tiêu biểu gồm Trường THPT Bình Xuyên và Trường THPT Quang Hà thuộc tỉnh Vĩnh Phúc. Đề tài đặt mục tiêu nghiên cứu, cải tiến quy trình giảng dạy thông qua việc thiết kế kế hoạch bài dạy 7 tiết tích hợp liên môn, kết hợp 2 tiết hoạt động ngoại khóa trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển toàn diện năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa các học thuyết giáo dục hiện đại và định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 44/NQ-CP của Chính phủ.

Thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner (1996) xác định trí tuệ con người biểu hiện qua 7 lĩnh vực khác nhau và năng lực cá nhân chỉ được định hình khi có sự kết hợp đa diện nhằm giải quyết các tình huống phức tạp trong đời sống thực tế. Luận văn tiếp cận cấu trúc năng lực phù hợp với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO bao gồm: Học để biết (năng lực chuyên môn), Học để làm (năng lực phương pháp), Học để cùng chung sống (năng lực xã hội) và Học để tự khẳng định (năng lực cá thể).

Trong khuôn khổ môn Hóa học, năng lực giải quyết vấn đề được định nghĩa là sự tổng hòa giữa khả năng tư duy độc lập, năng lực hợp tác nhóm, năng lực thực nghiệm hóa học và kỹ năng vận dụng kiến thức liên môn vào bối cảnh thực tiễn. Cấu trúc năng lực này bao gồm 5 năng lực thành phần cốt lõi: phát hiện và làm rõ vấn đề; đề xuất và lựa chọn giải pháp; thực hiện và đánh giá giải pháp; nhận ra ý tưởng mới; hình thành và triển khai ý tưởng sáng tạo. Tiến trình dạy học giải quyết vấn đề được cụ thể hóa qua 4 bước chuẩn mực và vận hành linh hoạt theo 5 cấp độ phân quyền trách nhiệm giữa giáo viên và học sinh nhằm nâng cao tính tự chủ của người học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp đồng bộ các nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra khảo sát thực tiễn và thực nghiệm sư phạm có đối chứng.

Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 14 giáo viên giảng dạy Hóa học và 132 học sinh lớp 12 (thu về 128 phiếu hợp lệ, 4 phiếu không hợp lệ) tại 2 trường THPT trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu phân tầng thuận tiện, lựa chọn các lớp học đại diện cho khối lớp 12 có chất lượng học tập tương đương (lớp 12A1, 12A2 trường THPT Bình Xuyên và lớp 12A3, 12A4 trường THPT Quang Hà). Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học (phân phối tần số, tần suất, tần số tích lũy, tính điểm trung bình và độ lệch chuẩn) kết hợp bảng kiểm quan sát hành vi là bắt buộc nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác sự biến chuyển định lượng và định tính về năng lực của học sinh trước và sau tác động sư phạm. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt 14 tháng trong năm học 2015 - 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy rào cản rất lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học tại các trường trung học phổ thông. Chỉ có khoảng 21,4% giáo viên sử dụng thường xuyên phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề; có tới 57,15% giáo viên phản ánh chưa có đủ thời gian nghiên cứu sâu về phương pháp này và khoảng 43% giáo viên chưa nắm vững bản chất quy trình tổ chức dạy học phát triển năng lực. Về phía người học, 53,34% học sinh chỉ có hứng thú ở mức độ trung bình đối với môn Hóa học, 42,22% học sinh gặp khó khăn trong việc gắn kết lý thuyết với thực tế và 9,4% học sinh có xu hướng bỏ qua các bài toán thực tiễn phức tạp.

Quá trình thực nghiệm sư phạm trên 4 lớp học (2 lớp thực nghiệm và 2 lớp đối chứng) với hệ thống 7 tiết học bài giảng điện tử tích hợp kỹ thuật KWL, sơ đồ tư duy, kỹ thuật công não và hoạt động ngoại khóa chuyên đề "Trái đất xanh" đã mang lại sự chuyển biến vượt bậc.

Kết quả xử lý số liệu qua 2 bài kiểm tra đánh giá năng lực cho thấy: ở bài kiểm tra số 1 (trước tác động), phổ điểm giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng có sự tương đương; nhưng ở bài kiểm tra số 2 (sau tác động), tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm tăng cao hơn nhóm đối chứng từ 15% đến 20%, trong khi tỷ lệ học sinh đạt điểm yếu kém giảm xuống dưới mức 3%.

Đánh giá hồ sơ học tập và bảng kiểm quan sát biểu hiện năng lực cho thấy năng lực tự phát hiện vấn đề và đề xuất giải pháp của học sinh nhóm thực nghiệm đã dịch chuyển vững chắc từ cấp độ 1 (giáo viên định hướng hoàn toàn) sang cấp độ 3 và cấp độ 4 (học sinh độc lập lập kế hoạch, tự thu thập dữ liệu và tự đánh giá kết quả thực hiện dự án).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về kết quả học tập và năng lực hành động của học sinh nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc các em được trực tiếp tham gia vào các nhiệm vụ học tập gắn chặt với đời sống kinh tế - xã hội địa phương. Khi được giao các dự án thực tế như: đóng vai nhân viên kỹ thuật phân tích hiệu quả của máy lọc nước gia đình, tìm hiểu ảnh hưởng môi trường từ làng nghề mộc truyền thống Thanh Lãng, hay tính toán hiệu quả năng lượng của hầm khí sinh học Biogas tại các trang trại chăn nuôi, người học đã chủ động huy động kiến thức liên môn giữa Hóa học, Sinh học, Công nghệ và Địa lý để giải quyết vấn đề.

Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa sinh động qua đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra sau tác động. Đồ thị đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải và phía dưới so với đường lũy tích của nhóm đối chứng, phản ánh tỷ lệ học sinh đạt điểm cao chiếm ưu thế rõ rệt. Phân phối xếp loại học lực dạng biểu đồ hình cột cũng minh chứng sự phân hóa tích cực về năng lực tư duy khoa học của học sinh.

Kết quả này hoàn toàn tương thích và kế thừa phát triển từ các nghiên cứu trước đây về dạy học giải quyết vấn đề của các tác giả trong nước giai đoạn 2011 - 2015, đồng thời khẳng định tính khả thi cao của mô hình tích hợp giáo dục môi trường và định hướng nghề nghiệp trong môn Hóa học lớp 12.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm đạt được, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể nhằm nhân rộng hiệu quả phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong hệ thống giáo dục phổ thông:

• Tái cấu trúc kế hoạch dạy học môn Hóa học lớp 12: Ban giám hiệu nhà trường và Tổ chuyên môn Hóa học cần chủ động chuyển dịch từ việc dạy học truyền thụ kiến thức phân mảnh sang thiết kế các chủ đề học tập tích hợp liên môn (Hóa học kết hợp Sinh học, Địa lý, Công nghệ lớp 10, 11 và 12). Mục tiêu phấn đấu đạt 100% các tiết dạy của chương ứng dụng thực tiễn được triển khai theo mô hình dạy học dự án và dạy học nêu vấn đề trong kế hoạch năm học.
• Chuẩn hóa hệ thống bài tập tình huống thực tiễn: Giáo viên bộ môn cần xây dựng tối thiểu 30 bộ câu hỏi, bài tập gắn với các vấn đề cấp thiết như an ninh năng lượng, xử lý rác thải công nghiệp, an toàn vệ sinh thực phẩm và ô nhiễm nguồn nước cục bộ tại địa phương trước mỗi học kỳ nhằm làm phong phú học liệu dạy học tích cực.
• Đa dạng hóa công cụ và hình thức kiểm tra đánh giá: Bộ phận khảo thí và giáo viên cần thay thế hình thức kiểm tra ghi nhớ tái hiện bằng bộ công cụ đánh giá năng lực toàn diện, bao gồm: bảng kiểm quan sát rubric 5 tiêu chí, hồ sơ học tập cá nhân (portfolio), đánh giá đồng đẳng giữa các nhóm và bài kiểm tra giải quyết tình huống thực tế định kỳ theo biểu mẫu chuẩn.
• Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên kỹ thuật dạy học tích cực: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc cùng các trường trung học phổ thông cần định kỳ tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% giáo viên về kỹ thuật công não, kỹ thuật sơ đồ tư duy, kỹ thuật KWL và phương pháp hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học kỹ thuật gắn liền với thực tiễn sản xuất địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống giải pháp của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giáo viên giảng dạy môn Hóa học cấp THPT: Tài liệu cung cấp trọn bộ 7 giáo án bài dạy mẫu theo định hướng phát triển năng lực, kèm theo các phiếu học tập, hướng dẫn tổ chức trò chơi ô chữ khoa học và kịch bản hoạt động ngoại khóa trải nghiệm thực tế với chủ đề "Trái đất xanh".
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Cung cấp khung năng lực giải quyết vấn đề chuẩn hóa với 5 thành tố, quy trình 4 bước tổ chức và hệ thống bảng tiêu chí đánh giá định tính - định lượng làm cơ sở chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá tại cơ sở.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục, phương pháp thiết kế công cụ điều tra thực trạng (14 giáo viên, 128 học sinh) và kỹ thuật xử lý dữ liệu thực nghiệm sư phạm bằng toán thống kê.
• Chuyên gia biên soạn chương trình và tài liệu giáo dục STEM: Cung cấp các tình huống thực tiễn phong phú liên quan đến năng lượng tái tạo, pin quang điện nano silic, xử lý ô nhiễm làng nghề truyền thống để tích hợp vào các dự án học tập trải nghiệm sáng tạo liên môn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần chú trọng phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học Hóa học lớp 12? Thực trạng cho thấy 42,22% học sinh không biết vận dụng lý thuyết vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh chuyển hóa tri thức sách vở thành khả năng hành động thực tế, trang bị tư duy phản biện và năng lực thích ứng với các thách thức môi trường, nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Rào cản lớn nhất của giáo viên khi triển khai dạy học giải quyết vấn đề là gì? Khảo sát trên 14 giáo viên THPT tại tỉnh Vĩnh Phúc chỉ ra rằng có tới 57,15% giáo viên thiếu thời gian nghiên cứu chuyên sâu và 43% giáo viên chưa nắm vững bản chất quy trình xây dựng tình huống có vấn đề. Áp lực thi cử truyền thống cũng khiến giáo viên ưu tiên phương pháp luyện giải bài tập thay vì tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Quy trình tổ chức dạy học giải quyết vấn đề gồm những bước nào? Tiến trình dạy học chuẩn gồm 4 bước liên hoàn: Bước 1 - Nhận biết và phát biểu tình huống có vấn đề; Bước 2 - Nghiên cứu, phân tích và lập kế hoạch tìm phương án giải quyết; Bước 3 - Thực hiện kế hoạch và kiểm nghiệm các giả thuyết khoa học; Bước 4 - Thảo luận, đánh giá kết quả và rút ra kết luận khái quát hóa.

Hoạt động ngoại khóa đóng góp vai trò gì trong việc nâng cao chất lượng dạy học? Hoạt động ngoại khóa chuyên đề "Trái đất xanh" với thời lượng 2 tiết tạo không gian mở để học sinh thể hiện tư duy sáng tạo thông qua việc đóng vai diễn kịch, thiết kế bài thuyết trình tuyên truyền môi trường và giải quyết các tình huống tương tác nhanh, từ đó kích thích hứng thú học tập vượt bậc cho trên 53% học sinh.

Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của người học được thực hiện bằng công cụ nào? Đánh giá năng lực không phụ thuộc vào một bài kiểm tra đơn lẻ mà phối hợp đồng bộ 5 công cụ: bảng kiểm quan sát hành vi của giáo viên, phiếu tự đánh giá của học sinh, bảng đánh giá đồng đẳng giữa các nhóm, hồ sơ học tập (portfolio) ghi nhận tiến bộ và các bài kiểm tra đánh giá kỹ năng vận dụng thực tiễn.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 kết quả đóng góp trọng tâm:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về cấu trúc và 5 biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề trong môn Hóa học dựa trên các trụ cột giáo dục của UNESCO.
• Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy thông qua khảo sát 14 giáo viên và 128 học sinh tại tỉnh Vĩnh Phúc, chỉ ra 57,15% giáo viên gặp khó khăn về phương pháp luận và 42,22% học sinh yếu kỹ năng thực hành.
• Thiết kế thành công tiến trình 7 tiết dạy tích hợp liên môn và 3 dự án học tập thực tế gắn với bối cảnh kinh tế - xã hội địa phương (làng nghề Thanh Lãng, mô hình Biogas).
• Thực nghiệm sư phạm trên 4 lớp học chứng minh phương pháp mới giúp tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi thêm 15% - 20% và giảm mạnh tỷ lệ yếu kém xuống dưới 3%.
• Xây dựng bộ công cụ kiểm tra đánh giá đa diện bao gồm rubrics quan sát, hồ sơ học tập và hệ thống câu hỏi tình huống thực tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ sở giáo dục cần tiếp tục mở rộng quy mô áp dụng mô hình dạy học tích hợp dự án này cho các chủ đề khác trong chương trình giáo dục phổ thông. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trọn vẹn bộ giáo án và ngân hàng tình huống thực tiễn được công bố trong luận văn để ứng dụng trực tiếp vào công tác giảng dạy hàng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO NGƯỜI HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu nước ngoài Vào những năm 70 của thế kỷ XX, ở các nước xã hội chủ nghĩa, nhất là Liên Xô, vấn đề rèn luyện năng lực và năng lực sáng tạo cho học trò trong nhà trường được đặc biệt quan tâm, điển hình là các tác giả I. Cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI, tiếp tục có những công trình nghiên cứu và bài viết về tư duy sáng tạo và phát triển sáng tạo của Robert Z.Strenberg và Wendy M.

Howard Gardner, Giáo sư tâm lý học của đại học Harvard (Mỹ) (1996) đã đề cập đến khái niệm năng lực qua việc phân tích bảy mặt biểu hiện của trí tuệ con người: ngôn ngữ, logic toán học, âm nhạc, không gian, thể hình, giao cảm và nội cảm. Ông khẳng định rằng: mỗi mặt biểu hiện của trí tuệ đều phải được thể hiện hoặc biểu lộ dưới dạng sơ đẳng hoặc sáng tạo đỉnh cao. Để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống thì con người không thể huy động duy nhất một mặt của biểu hiện trí tuệ nào đó mà phải kết hợp nhiều mặt biểu hiện của trí tuệ liên quan đến nhau. Sự kết hợp đó tạo thành năng lực cá nhân, H.Gardner đã kết luận rằng: Năng lực phải được thể hiện thông qua hoạt động có kết quả và có thể đánh giá hoặc đo đạc được [32, tr.

Nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, người đầu tiên đưa PP H GQVĐ vào Việt Nam là dịch giả Phan Tất Đắc đã dịch cuốn sách “ ạy học nêu vấn đề” của Lecne (1977). Về sau nhiều nhà khoa học nghiên cứu. Với môn Hóa học, PP H GQVĐ được các tác giả Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Cương, ương Xuân Trinh. uận án tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu DH nêu vấn đề của tác giả ê Văn Năm (2001), Sử dụng DH nêu vấn đề - Ơrixtic để nâng cao hiệu quả dạy chương trình Hóa đại cương và Hóa vô cơ ở trường THPT.

Trong những năm gần đây có nhiều luận văn thạc sĩ và khóa luận tốt nghiệp của sinh viên nghiên cứu ứng dụng PPDH này trong DHHH ở THPT như: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Hoàng Thị Thùy Dung (2011), Sử dụng phương pháp dạy học nêu và GQVĐ nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua dạy học Hóa hữu cơ lớp 11 chương trình nâng cao THPT, Luận văn Thạc sĩ, trường ĐHG. - Hoàng Thị Huyền(2015), Sử dụng hệ thống bài tập hóa học chương oxi – lưu huỳnh hóa học lớp 10 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học - Nguyễn Văn Khánh (2012), Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống BTHH có nội dung thực tiễn để phát triển năng lực vận dụng kiến thức của HS THPT tỉnh Nam Định (phần hữu cơ Hóa học lớp 12 nâng cao), uận văn thạc sĩ, ĐHG – ĐHQG Hà Nội - Đặng Thị Nga (2015), Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học phần hidrocacbon - Hóa học lớp 11 trung học phổ thông. Luận văn thạc sĩ, ĐHG – ĐHQG Hà Nội. - Phạm Thị Nhài (2011), Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập về giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm trong dạy học phần hóa học hữu cơ THPT.

Luận văn thạc sĩ, ĐHG – ĐHQG Hà Nội. - Trương Thị Khánh inh(2015), Phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua dạy học chương oxi – lưu huỳnh hóa học lớp 10. uận văn thạc sĩ, ĐHG – ĐHQG Hà Nội.