CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN Ở CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Ngoài nước Do tầm quan trọng của giáo dục đại học đối với sự phát triển của mỗi quốc gia và do tầm quan trọng của đội ngũ giảng dạy trong các trường đại học đối với chất lượng và danh tiếng của một trường đại học nên việc phát triển đội ngũ giảng viên, đặc biệt là phát triển chuyên môn được nhiều nhà chuyên môn và các tổ chức nghiên cứu về phát triển giáo dục nghiên cứu. Từ những năm 1990 UNESCO đã thực hiện các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên.
Từ những năm 1998 Commonweath cũng đã đề cập đến các vấn đề này. Nhiều tác giả và tác phẩm nghiên cứu sâu về sự cần thiết, những thách thức, các kinh nghiệm và các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên: Day, C. Planning for the professional development of teachers and schools: a principled approach. Teacher Educators' Annual Handbook, Brisbane: QUT: 108-133; Blackwell R, Blackmore P(2003), Towards Strategic Staff Development in Higher Education ; Barnes J, Berendt B và nhiều tác giả khác, 1994, Higher education staff development: directions for the 21st century, UNESCO Fielden J, 1998, Higher Education Staff Development: A Continuing MissionHigher Education Staff Development: A Continuing Mission, Commonwealth Secretariat.
Và nhiều các tác phẩm, tác giả khác. Trong các công trình nghiên cứu này các tác giả đều nhấn mạnh tầm quan trọng của đội ngũ giảng viên đối với chất lượng của trường đại học. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một đội ngũ giảng viên có chất lượng tốt và có nhiều sáng kiến là sự đảm bảo chắc chắn đối với chất lượng của trường đại học trong thế giới đầy sự biến đổi này. Phát triển đội ngũ, chìa khóa tạo nên chất lượng của đội ngũ ( Fielden J, 1998).
Phát triển đội ngũ giảng viên được xem là mấu chốt để giúp một trường đại học thành công. Các tác giả đề cập đến sự cần thiết phải phát triển đội ngũ giảng viên do những yêu cầu mới của thời đại. Phát triển đội ngũ giảng viên là yêu cầu của các trường đại học đứng trước những thách thức của nhu cầu học tập ngày càng lớn của dân số, do sự đòi hỏi của sự phát triển kinh tế, xã hội trong hoàn cảnh mới, sự thay đổi của công nghệ, các yêu cầu mới của thị trường lao động (Fielden J, 1998) Tuy vậy theo Blackwell R, Blackmore P (2003), vấn đề phát triển đội ngũ hầu như không nằm trong chiến lược của các trường đại học. Các tác giả đưa ra các giải pháp phát triển đội ngũ khác nhau.
(1994) tóm tắt các giải pháp phát triển nguồn nhân lực trong đó chỉ rõ những nguyên tắc cần tiến hành để phát triển đội ngũ: Những chiến lược cơ bản về phát triển nguồn nhân lực Nguyên tắc về nguồn nhân lực Cụ thể hoá nguyên tắc Phát triển và ứng dụng triết lý - Xây dựng hệ thống triết lý chung để quản lý quyền con người con người - Xây dựng hệ thống và những thực hành để áp dụng triết lý Thuê đúng người - Biết mình cần gì - Lựa chọn kĩ càng Giữ chân họ - Thưởng hậu hĩnh - Bảo vệ công việc - Thăng chức - Chia sẻ sự sung túc 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đầu tư vào họ - Đầu tư vào giáo dục đào tạo - Cung cấp nhiều cơ hội phát triển Trao quyền cho họ - Cung cấp thông tin và các dịch vụ hỗ trợ - Khuyến khích sự tự quản và sự tham gia - Tái xây dựng kế hoạch cho công việc - Thúc đẩy những nhóm tự quản Thúc đẩy sự đa dạng - Hiểu rõ và sâu về sự đa dạng trong tổ chức - Người quản lý chịu trách nhiệm Các tác giả đều nhấn mạnh khía cạnh cần thiết nhất là phát triển chuyên môn cho giảng viên. Day C (1994) đưa ra định nghĩa về phát triển chuyên môn cho giảng viên, mục đích của phát triển chuyên môn và các giải pháp phát triển chuyên môn cho giảng viên. Các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên được các tác giả đề cập đến là: Xây dựng chiến lược và chính sách phát triển đội ngũ; Đào tạo các kiến thức và kĩ năng cơ bản về sư phạm và quản lí; Phát triển mạng lưới chuyên môn dạy học; Khuyến khích nhiều lực lượng tham gia vào việc phát triển đội ngũ (trường đại học, các tổ chức tư nhân, các tổ chức phi chính phủ…), đào tạo từ xa, xây dựng môi trường làm việc khuyến khích giảng viên, trao quyền tự chủ cho nhà trường trong việc đào tạo đội ngũ, xây dựng văn hóa hợp tác, sự tham gia của các lực lượng vào phát triển chuyên môn cho đội ngũ giảng viên, yêu cầu các cá nhân có kế hoạch phát triển chuyên môn cho bản thân… (Fielden J, 1998). Phát triển khả năng sáng nghiệp và học tập suốt đời của đội ngũ; Blackwell R, Blackmore P (2003), đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ; xây dựng các khoa thành những cộng đồng học tập và đào tạo giảng viên, khuyến khích việc dạy học dựa trên các kết quả nghiên cứu; đưa công nghệ thông tin vào quá trình bồi dưỡng đội ngũ và tạo các điều kiện hỗ trợ việc phát triển đội ngũ.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để đạt được mục đích phát triển đội ngũ giảng viên theo Barnes J, Berendt B và nhiều tác giả khác, (1994) cần: Cải tiến chương trình đào tạo; Tích hợp các môn học trong quá trình đào tạo; Chia sẻ kinh nghiệm giữa các giảng viên; Xây dựng các chính sách phát triển đội ngũ. Nhìn chung các nghiên cứu đã đi sâu vào các vấn đề về phát triển đội ngũ và đưa ra nhiều giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ở các trường đại học. Trong nước Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của giảng viên và luôn dành cho đội ngũ nhà giáo những tình cảm đặc biệt. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh “Nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục, không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hóa”.
“Dù là tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng Huân chương, song những người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh” [23, tr. Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa tiếp tục khẳng định: “Thực sự coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu. Nhận thức sâu sắc giáo dục - đào tạo cùng với khoa học công nghệ là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, đầu tư cho giáo dục - đào tạo là đầu tư phát triển”. Trong đó chất lượng giáo dục có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội và “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của giáo dục và được xã hội tôn vinh”.
Ngày 15/4/2004 Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 40- CT/TƯ về việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, đã khẳng định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện phát huy nguồn lực con người. Đây là 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt có vai trò quan trọng” [9, tr. Sự nghiệp giáo dục - đào tạo những thế hệ người Việt Nam có bản lĩnh chính trị vững vàng, có lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, có phẩm chất đạo đức, có khả năng sáng tạo, làm chủ tri thức hiện đại quyết tâm đưa đất nước phát triển sánh kịp các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, gắn liền với sự đầu tư phát triển một nền giáo dục vững mạnh, trong đó việc quan tâm chăm lo phát triển đội ngũ nhà giáo một cách toàn diện hết sức quan trọng. Luật Giáo dục đã khẳng định nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục.
Ngày 11/01/2005 Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 09/2005/TTg về việc phê duyệt Đề án “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo thông qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả của sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế” [36, tr. Như vậy, sự nghiệp phát triển giáo dục - đào tạo luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, trong đó biện pháp phát triển đội ngũ nhà giáo được coi là: Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và tiêu chuẩn hóa đội ngũ giảng viên, cũng như đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cả về chính trị tư tưởng, đạo đức và nâng cao năng lực chuyên môn. Vì vậy, biện pháp phát triển đội ngũ nhà giáo hiện nay là vấn đề đang được cán bộ quản lý các cấp, nhất là các cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trong các nhà trường và các nhà khoa học giáo dục quan tâm nghiên cứu. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thời gian qua, các nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu về công tác quản lý giáo dục, các chuyên gia tập trung phần nhiều về nghiên cứu những vấn đề về chiến lược phát triển giáo dục, đổi mới chương trình, mục tiêu, phương pháp giảng dạy, phát triển nguồn nhân lực trong đó có những nội dung đề cập đến việc xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên dưới nhiều góc độ của các cấp học, ngành học khác nhau.
Một số đề tài luận văn thạc sĩ tập trung nghiên cứu về đội ngũ giảng viên ở từng cấp học, bậc học như: Nguyễn Đức Lương (2007), Một số biện pháp xây dựng đội ngũ giáo viên THPT tỉnh Hoà Bình giai đoạn 2006 - 2010. Vương Thị Thì (2007), Các biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung cấp Nông nghiệp Hà Nội.