Chương 1: Cơ sở lý luận nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng khối kinh tế trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Chương 4: Định hướng nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng khối kinh tế trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN 1. Chất lƣợng đội ngũ giảng viên và tầm quan trọng của việc nâng cao chất lƣợng đội ngũ giảng viên 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về chất lượng giáo dục Về bản chất, khái niệm chất lƣợng là một khái niệm mang tính chất tƣơng đối có nhiều quan điểm khác nhau.
Chất lƣợng là khái niệm “đa chiều” và bao hàm nhiều yếu tố. Nó đƣợc định nghĩa không những là sự phù hợp với mục tiêu mà còn chứa đựng trong đó tính tin cậy, tính bền vững, tính thẩm mỹ… Chất lƣợng còn đƣợc định nghĩa khác nhau từ những góc nhìn khác nhau. Đối với nhà sản xuất, chất lƣợng là năng suất và chi phí. Đối với khách hàng, chất lƣợng là giá cả và đặc tính sản phẩm.
Chất lƣợng cũng khác nhau theo từng cấp độ: quốc gia, khu vực, quốc tế…. Về khái niệm chất lƣợng giáo dục đại học chƣa có một định nghĩa nhất quán. Theo một nghiên cứu khá nổi tiếng của Harvey và Green (1993) nhằm tổng kết những quan niệm chung của các nhà giáo dục, chất lƣợng giáo dục có thể nhìn nhận qua các khía cạnh sau: + Chất lƣợng là sự xuất sắc: - Một sản phẩm chất lƣợng là một sản phẩm vƣợt qua một loạt các cuộc kiểm tra chất lƣợng đƣợc thiết kế dựa trên các tiêu chuẩn có thể đạt đƣợc nhằm loại bỏ các khiếm khuyết. Các tiêu chuẩn thay đổi thƣờng xuyên dƣới tác động của các nhân tố kinh tế, xã hội và phụ thuộc vào ý kiến chủ quan của ngƣời đặt ra tiêu chuẩn; - Chất lƣợng đƣợc nhìn nhận nhƣ các tiêu chuẩn “cao”, khó có thể tiếp cận đƣợc.
Theo đó, ngƣời ta quan niệm rằng: đầu vào tốt nhất sẽ cho đầu ra Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 5 xuất sắc nhất. Cho dù quá trình học nhƣ thế nào, nếu có những thầy giáo giỏi nhất thì tự nhiên kết quả học tập sẽ vƣợt trội. Theo định nghĩa này, sự xuất sắc đƣợc đánh giá thông qua danh tiếng và cấp độ nguồn tài nguyên của nhà trƣờng. Nếu nguồn tài nguyên tốt, danh tiếng của nhà trƣờng sẽ tăng lên và ngƣợc lại.
Danh tiếng tốt thu hút các tài nguyên tốt. + Chất lƣợng là sự hoàn hảo: thuộc tính hoàn hảo giúp các trƣờng đại học nâng cao chất lƣợng đào tạo thông qua giám sát chặt chẽ các quá trình quản lý giáo dục và quá trình giảng dạy trên trƣờng, cũng nhƣ không ngừng cải tiến các quá trình, đảm bảo chúng đƣợc thực hiện đúng ngay từ đầu. Tính hoàn hảo thể hiện chất lƣợng ở mức độ tuyệt đối. Các trƣờng có thể nâng cao hiệu quả của các quá trình nhƣng không thể chắc chắn các quá trình tiến hành chính xác hoàn toàn.
+ Chất lƣợng là sự phù hợp với mục tiêu - Phù hợp với mục tiêu khách hàng: khách hàng là đối tƣợng đặt ra các yêu cầu cho chất lƣợng sản phẩm; - Phù hợp với mục tiêu sứ mệnh: để đảm bảo thực hiện đúng và đủ mục tiêu, các trƣờng cần đến vai trò của đảm bảo chất lƣợng. Đảm bảo chất lƣợng không phải là cụ thể hóa các tiêu chuẩn để đo lƣờng chất lƣợng mà yêu cầu các quy định, quy trình đƣợc sắp xếp nhằm nâng cao và duy trì chất lƣợng giảng dạy. + Chất lƣợng là sự đáng giá với đồng tiền: các dịch vụ công cộng luôn đƣợc mong đợi có trách nhiệm với những ngƣời đầu tƣ và khách hàng. Để đo lƣờng tính hiệu quả của cơ sở giáo dục, ngƣời ta sử dụng các thƣớc đo nhƣ tỷ lệ sinh viên trên giảng viên, bảng thu nhập, nguồn vốn đầu tƣ, tỷ lệ quỹ công trên tƣ thục, thị phần và kết quả thi.
+ Chất lƣợng là sự chuyển đổi về chất: giáo dục là một quá trình chuyển hóa liên tục cả về chuyên môn lẫn nhận thức của các đối tƣợng tham gia, dù là sinh viên hay nhà nghiên cứu. Một nền giáo dục chất lƣợng là một Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 nền giáo dục có thể thúc đẩy sự phát triển kiến thức, năng lực, kỹ năng cho sinh viên. Một trong những thƣớc đo giá trị gia tăng hiệu quả là đánh giá của sinh viên về chất lƣợng đào tạo trong trƣờng đại học. Nếu phần lớn sinh viên đánh giá chất lƣợng giảng dạy tốt thì giá trị gia tăng về chất lƣợng của trƣờng cao, còn ngƣợc lại giá trị gia tăng sẽ thấp.
Theo từ điển tiếng Việt, chất lƣợng đƣợc hiểu là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một sự vật, sự việc. Do vậy có thể hiểu chất lƣợng là những gì tạo nên danh tiếng, thƣơng hiệu của nhà trƣờng nó đem lại sự thỏa mãn cho ngƣời sử dụng dịch vụ. Chất lƣợng giáo dục đại học là tập hợp một số yếu tố liên quan đến đầu vào, quy trình đào tạo và đầu ra. Điều đó cho thấy chất lƣợng giáo dục là một quá trình phức tạp bao gồm nhiều khâu từ khâu đầu vào đến quá trình đào tạo của nhà trƣờng với ngƣời học, muốn đào tạo đƣợc tốt nhà trƣờng phải bồi dƣờng, nâng cao chất lƣợng cho lực lƣợng lao động trực tiếp - đó là các giảng viên.
Điều đó, nhằm mục đích các sản phẩm đầu ra phải có chất lƣợng, đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp, những ngƣời sử dụng lao động. Khái niệm về đội ngũ giảng viên Ngƣời ta thƣờng sử dụng một số cách tiếp cận để định nghĩa giảng viên Theo từ điển tiếng việt của trung tâm Ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam thì “giảng viên là người giảng dạy ở đại học hay lớp huấn luyện cán bộ”. Theo luật Giáo dục 2005, giảng viên bao gồm các nhà sƣ phạm đƣợc tuyển dụng và bổ nhiệm vào các ngạch giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sƣ, giảng viên cao cấp và giáo sƣ trong biên chế sự nghiệp của cơ sở đào tạo đại học - cao đẳng công lập hoặc trong danh sách làm việc toàn thời gian của cơ sở giáo dục đại học - cao đẳng ngoài công lập. Giảng viên cơ hữu: Là giảng viên thuộc biên chế chính thức của nhà trƣờng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 7 Giảng viên thỉnh giảng: giảng viên thỉnh giảng bao gồm có giảng viên ở các trƣờng đại học, học viên thỉnh giảng tại trƣờng và giảng viên kiêm chức. Theo từ điển tiếng Việt, đội ngũ là “khối đông người cùng chức năng nghề nghiệp được tập hợp và tổ chức thành một lực lượng”. Theo luật giáo dục đƣợc quốc hội thông qua ngày 14/6/2005 thì “nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên, ở cơ sở giáo dục đại học gọi là giảng viên”.
Bên cạnh đó, giảng viên cũng có thể đƣợc hiểu là ngƣời trực tiếp tham gia vào hệ thống giáo dục đại học với vai trò truyền đạt và hƣớng dẫn. Đội ngũ giảng viên là một tập hợp những ngƣời làm nghề dạy học, giáo dục, đƣợc tổ chức thành một lực lƣợng, cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập hợp đó. Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ quy định của pháp luật, thể chế xã hội. Nói cách khác theo nghĩa hẹp, đội ngũ giảng viên là những thầy cô giáo những ngƣời làm nhiệm vụ giảng dạy và quản lý giáo dục trong các trƣờng đại học.
Các khái niệm về đội ngũ dùng cho các thành phần xã hội nhƣ đội ngũ trí thức, đội ngũ công nhân viên chức đều có gốc xuất phát từ đội ngũ theo thuật ngữ quân sự. Đó là một khối đông ngƣời, đƣợc tổ chức thành một lực lƣợng để chiến đấu và bảo vệ. Tóm lại, đội ngũ là một nhóm ngƣời đƣợc tổ chức và tập hợp thành một lực lƣợng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng nghề nghiệp hoặc không cùng một nghề nghiệp nhƣng có cùng chung một mục đích nhất định. Đội ngũ nhà giáo Theo Virgil K.Rowland “Đội ngũ nhà giáo là những chuyên gia trong ngành giáo dục, họ nắm vững tri thức và hiểu biết Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 8 dạy học và giáo dục như thế nào và có khả năng cống hiến toàn bộ tài năng và sức lực của họ cho giáo dục”.
Từ khái niệm trên ta có thể quan niệm rằng: Đội ngũ nhà giáo là một tập thể bao gồm những giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đƣợc tổ chức thành một lực lƣợng, có chung nhiệm vụ thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đặt ra cho nhà trƣờng hoặc cơ sở giáo dục đó. Đội ngũ giảng viên có vai trò nòng cốt trong sự phát triển của nhà trƣờng bởi vì đội ngũ giảng viên quyết định chất lƣợng sản phẩm tạo ra, là uy tín của nhà trƣờng đối với xã hội. Có thể hiểu: đội ngũ giảng viên là tập hợp những nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong các nhà trƣờng đại học và cao đẳng, họ gắn kết với nhau nhằm thực hiện mục tiêu chung của ngành giáo dục - đào tạo và hoàn thành mục tiêu của các nhà trƣờng nơi họ công tác. Lao động của đội ngũ giảng viên là lao động trí óc, lao động khoa học, lao động đặc thù nhằm tạo ra sản phẩm đặc biệt là con ngƣời đã đƣợc giáo dục và đào tạo.
Khái niệm về nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên Tại khoản 3, mục 1, điều 70, luật giáo dục năm 2005 ghi: “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên; ở cơ sở giáo dục đại học gọi là giảng viên”. Khối kinh tế “là một tập hợp nhiều yếu tố, thường cùng một loại, liên kết lại thành một thể thống nhất”. Các trƣờng cao đẳng khối kinh tế là tập hợp của các trƣờng cao đẳng cùng đào tạo về lĩnh vực kinh tế.
