CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.Các công trình nghiên cứu có liên quan 1.1 Luận văn thạc sỹ:”Nâng cao năng lực đào tạo công nhân kỹ thuật của các trường thuộc bộ xây dựng từ nay đến 2010” - Tác giả: Phạm Xuân Điều - Bảo vệ năm 2001 - Nội dung chính +Vai trò của các trường đào tạo công nhân kỹ thuật và sự cần thiết nâng cao năng lực đào tạo công nhân kỹ thuật của các trường thuộc Bộ xây dựng. + Phân tích năng lực đào tạo công nhân kỹ thuật của các trường thuộc Bộ xây dựng đến năm 2000. +Những quan điểm và biện pháp nâng cao năng lực đào tạo công nhân kỹ thuật của các trường thuộc Bộ xây dựng đến năm 2010. -Những đóng góp của luận văn + Nhấn mạnh được vai trò quan trọng của việc đào tạo ra các công nhân kỹ thuật có kỹ năng nghề và có nhận thức cơ bản về mặt chuyên môn nghề.
Đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa với sự đổi mới về kỹ thuật, công nghệ và những thành tựu khoa học với nhịp độ chóng mặt, sự cạnh tranh giữa các quốc gia có nền công nghiệp phát triển càng trở nên khốc liệt đòi hỏi đội ngũ công nhân kỹ thuật phải đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, vừa có tay nghề, sử dụng thành thạo trang thiết bị công nghệ hiện đại. + Luận văn cũng đưa ra phân tích các yếu tố thể hiện năng lực đào tạo công nhân kỹ thuật của các trường và các chỉ tiêu thể hiện năng lực đào tạo của các trường. Từ đó phân tích đánh giá năng lực đào tạo của các trường đào tạo công nhân kỹ thuật của các trường thuộc bộ xây dựng đưa ra những bất cập trong công tác đào tạo và nguyên nhân. 12 + Luận văn đề ra một số giải pháp nâng cao năng lực đào tạo công nhân kỹ thuật tại các trường thuộc bộ xây dựng đến năm 2010 dựa vào các phân tích về đặc điểm ngành và các bất cập trong công tác đào tạo như ở trên như: xây dựng các trường trọng điểm vùng, xây dựng các chuẩn cấp bậc công nhân kỹ thuật, nâng cao năng lực giáo viên… - Hạn chế của luận văn + Đề tài quá rộng dẫn tới không đi sâu được vào một vấn đề nào cụ thể.
Các nhận xét và giải pháp đưa ra còn chung chung chưa cụ thể. Quy mô quá lớn là hệ thống các trường đào tạo CNKT của Bộ xây dựng trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, nhưng trong quá trình nghiên cứu chưa chú ý tới yếu tố vùng miền + Cũng do đề tài rộng và giải pháp đưa ra chung chung nên khó áp dụng với một đơn vị nào cụ thể. Luận văn thạc sỹ:”Giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng đào tạo nghề Việt nam đến 2010” - Tác giả: Lê Nho Luyện - Bảo vệ năm 2004 tại Hà Nội - Nội dung chính +Cơ sở lý luận về đào tạo nghề và chất lượng đào tạo nghề + Thực trạng và chất lượng đào tạo nghề giai đoạn đổi mới từ năm 1986 đến 2004 + Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề đến năm 2010 - Những đóng góp của luận văn + Luận văn đưa ra hệ thống các khái niệm về đào tạo nghề, khẳng định lựa chọn quan điểm quản lý chất lượng đào tạo nghề là hướng tiếp cận. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng đào tạo nghề và thị trường lao động, các yếu tố đảm bảo chất lượng đào tạo nghề nhưng chú trọng nhất đến chương trình và đội ngũ giáo viên.
Khẳng định vai trò quan trọng của đào tạo nghề trong công cuộc phát triển kinh tế xã hội, nhưng cũng đặt các cơ sở đào tạo nghề trong xu hướng của xã hội là 13 phải cạnh tranh về chất lượng đào tạo để tồn tại và phát triển dù có sự hỗ trợ rất lớn từ Nhà nước. +Luận văn đã phân tích đánh giá thực trạng đào tạo nghề và chất lượng đào tạo nghề Việt Nam đến năm 2002. Luận văn khẳng định sự mất cân đối trong đào tạo cao đẳng, đại học, trung học chuyên nghiệp và đào tạo nghề dẫn tới sự thiếu hụt nghiêm trọng công nhân lành nghề và kỹ thuật viên thực hành cóa trình độ cao. Cũng từ đó không đảm bảo được nguồn nhân lực cho quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.
Đánh giá thực trạng chất lượng đào tạo nghề từ việc phân tích các yếu tố như chương trình, giáo viên, cơ sở vật chất… và chỉ ra rằng chất lượng đào tạo nghề hiện tại còn hạn chế chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động và chất lượng đào tạo nghề không được kiểm định đánh giá cụ thể. + Luận văn đã đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề đến năm 2010: phát triển đội ngũ giáo viên; xây dựng hệ thống chương trình đào tạo theo mô đun; hình thành phát triển hệ thống kiểm định chất lượng đào tạo nghề; xây dựng chính sách đào tạo nghề. - Hạn chế của luận văn + Đề tài quá rộng, không đi sâu phân tích cụ thể một ngành nghề nào cụ thể. Các phân tích đều mang tính vĩ mô khó áp dụng trong thực tế từng ngành nghề hay địa phương nào cụ thể.
+ Các giải pháp đưa ra có tính xây dựng rất cao nhưng vẫn chung chung mang tính vĩ mô. Luận văn thạc sỹ:”Nâng cao chất lượng đào tạo nghề bằng biện pháp tăng cường sự liên kết giữa trường dạy nghề với doanh nghiệp” - Tác giả: Vũ Thị Phương Oanh - Bảo vệ năm 2008 tại Hà Nội - Nội dung chính + Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng đào tạo nghề bằng biện pháp tăng cường sự liên kết giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp 14 + Phân tích thực trạng về chất lượng đào tạo và sự liên kết giữa trường và doanh nghiệp tại các trường dạy nghề thuộc dự án Giáo dục kỹ thuật và dạy nghề + Giải pháp liên kết giữa trường với doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề - Những đóng góp của luận văn + Luận văn đưa ra những khái niệm về dạy nghề cũng như chất lượng đào tạo nghề, đặc biệt đưa ra mô hình đánh giá chất lượng đào tạo nghề của GS.TS Đặng Quốc Bảo có sự quan hệ mật thiết của các yếu tố đến chất lượng đào tạo nghề như: giáo viên, học viên, mục tiêu đào tạo, nội dung đào tạo, phương pháp đào tạo, phương tiện phục vụ đào tạo, cơ sở vật chất, tài chính phục vụ đào tạo. Tác giả cũng đánh giá chất lượng đào tạo nghề của các cơ sở dạy nghề chưa đáp ứng được yêu cầu công việc. Trên cơ sở đó xây dựng lên cơ sở lý luận về sự liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nghề.
Tác giả cũng giới hạn sự liên kết này là mọi quan hệ tương tác giữa nhà trường và doanh nghiệp hợp thành một hệ thống đào tạo nghề thống nhất và phù hợp, trong đó chức năng của hệ thống được tích hợp từ hai bộ phận tạo thành là nhà trường và doanh nghiệp. Tác giả đưa ra các nội dung liên kết: liên kết về tổ chức đào tạo, liên kết về tài chính và cơ sở vật chất, liên kết về nhân sự, liên kết về thiết kế và xây dựng chương trình đào tạo, liên kết về thông tin. Luận văn cũng đề cập đến tương quan giữa trường và doanh nghiệp: trường nằm trong doanh nghiệp, doanh nghiệp nằm trong trường, trường và doanh nghiệp là những đơn vị độc lập. Tác giả cũng đưa ra các mức độ liên kết: liên kết toàn diện, liên kết từng phần.Tác giả cũng đưa ra một số mô hình liên kết đào tạo giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp phổ biến trên thế giới như mô hình “ Alternation”, mô hình “Dual system”, mô hình đào tạo tuần tự.
Luận văn khẳng định sự liên kết đào tạo này góp phần lớn vào việc nâng cao chất lượng dạy nghề vì có sự thay đổi các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo như đã nói trên: mục tiêu đào tạo và nội dung sát với yêu cầu thực tiễn hơn, giáo viên của cả nhà trường và doanh nghiệp nên cả phần lý thuyết và thực hành đều tốt, tổ chức đào tạo và tuyển sinh tốt hơn, cơ sở vật chất trang thiết bị tốt hơn, kinh phí đào tạo nhiều hơn, tạo đầu ra cho học viên 15 sau khi học xong tốt hơn. Tóm lại thiết lập sự liên kết giữa trường và doanh nghiệp trong đào tạo nghề sẽ cải thiện các yếu tố đảm bảo chất lượng đào tao từ đó nâng cao chất lượng đào tạo nghề. +Luận văn cũng đã phân tích thực trạng liên kết giữa trường và doanh nghiệp trong đào tạo nghề là rất yếu. Thể hiện thứ nhất trong việc liên kết trong xây dựng mục tiêu, nội dung chương trình giáo trình đào tạo chỉ có 11% cơ sở đào tạo có sự liên kết của doanh nghiệp; Thứ hai về sự liên kết về đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý các cơ sở đào tạo thiếu giáo viên thực hành nhưng lại không tranh thủ được đội ngũ kỹ sư và công nhân bậc cao tại doanh nghiệp, chỉ có 23% trong số 1000 doanh nghiệp điều tra có tổ chức hướng dẫn thực tập sản xuất cho các học viên ở các trường dạy nghề; Thứ ba về sự liên kết tài chính, cơ sở vật chất hầu như không có, các trường chủ yếu dùng ngân sách của nhà nước phục vụ cho việc đào tạo; Thứ tư về sự liên kết tuyển sinh, đánh giá tốt nghiệp và việc làm thường được thực hiện bởi cơ sở đào tạo mà không có sự kết nối với doanh nghiệp.
Bên cạnh đó tác giả cũng đi sâu phân tích thực trạng sự liên kết sự liên kết giữa trường và doanh nghiệp tại các trường dạy nghề thuộc dự án giáo dục kỹ thuật và dạy nghề. Tác giả đưa ra hai nhóm nguyên nhân hạn chế sự liên kết giữa trường và doanh nghiệp: thứ nhất là nhóm nguyên nhân vĩ mô do hoàn cảnh lịch sử phát triển đào tạo nghề, cơ chế, chính sách, các điều kiện kinh tế - văn hóa – xã hội, quan điểm quản lý của Nhà nước…nằm ngoài tầm kiểm soát của các trường và doanh nghiệp; Thứ hai nhóm nguyên nhân vi mô về phía các trường thì trông chờ vào Nhà nước, thiếu linh động, chủ động trong liên kết; còn phía doanh nghiệp không có trách nhiệm trong việc liên kết đào tạo, chưa nhận thức được lợi ích của sự liên kết này.