MỞ ĐẦU 1- TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi: NghÞ quyÕt sè 49-NQ/TW ngµy 02/6/2005 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ chiÕn l-îc c¶i c¸ch t ph¸p ®Õn n¨m 2020 ®· nªu râ môc tiªu lµ: “X©y dùng nÒn t ph¸p trong s¹ch, v÷ng m¹nh, d©n chñ, nghiªm minh, b¶o vÖ c«ng lý, tõng b-íc hiÖn ®¹i, phôc vô nh©n d©n, phông sù Tæ quèc ViÖt Nam XHCN; ho¹t ®éng t- ph¸p mµ träng t©m lµ ho¹t ®éng xÐt xö ®îc tiÕn hµnh cã hiÖu qu¶ vµ hiÖu lùc cao”. C«ng cuéc c¶i c¸ch t- ph¸p ë ViÖt Nam ®· ®-îc b¾t ®Çu tõ nhiÒu n¨m qua, nhÊt lµ sau khi cã NghÞ quyÕt 08-NQ/TW cña Bé ChÝnh trÞ ngµy 2/1/2002 “VÒ mét sè nhiÖm vô träng t©m c«ng t¸c t ph¸p trong thêi gian tíi” vµ ®· ®¹t ®îc nhiÒu kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ. Tuy nhiªn, nh÷ng kÕt qu¶ ®ã míi chØ tËp trung vµo nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc nhÊt, c«ng t¸c t- ph¸p vÉn cßn béc lé nhiÒu h¹n chÕ. Do vËy, nhiÖm vô c¶i c¸ch t- ph¸p cßn ®øng tr-íc nhiÒu khã kh¨n vµ th¸ch thøc.
NghÞ quyÕt sè 49- NQ/TW ngµy 02/6/2005 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ chiÕn l-îc c¶i c¸ch t- ph¸p ®Õn n¨m 2020 ®· kÞp thêi ®-a ra nh÷ng môc tiªu, ph-¬ng h-íng, nhiÖm vô cô thÓ cña c«ng cuéc c¶i c¸ch t- ph¸p trong thêi gian tíi. Mét trong nh÷ng khã kh¨n, th¸ch thøc trong chiÕn l-îc c¶i c¸ch t- ph¸p ë ViÖt Nam ®-îc NghÞ quyÕt sè 49-NQ/TW ngµy 02/6/2005 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ chiÕn l-îc c¶i c¸ch t- ph¸p ®Õn n¨m 2020 ®Ò cËp ®Õn chÝnh lµ nh÷ng ®iÓm bÊt cËp trong c¸c thñ tôc tè tông. ViÖc ban hµnh mét thñ tôc tè tông thèng nhÊt, æn ®Þnh phï hîp víi t×nh h×nh kinh tÕ x· héi trong thêi gian tr-íc m¾t còng nh- trong t-¬ng lai lµ mÊu chèt cña c¶i c¸ch thñ tôc tè tông ë ViÖt Nam. BLTTDS n¨m 2004 ra ®êi ®· thÓ hiÖn ®-îc quan ®iÓm cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam trong viÖc x©y dùng vµ cñng cè Nhµ n-íc ph¸p quyÒn ViÖt Nam XHCN.
Cho đến nay, mặc dù đã có BLTTDS thống nhất quy định trình tự giải quyết các vụ án dân sự (theo nghĩa rộng, bao gồm cả việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thƣơng mại, lao động trƣớc đây), trong đó các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quy định về Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm đã đáp ứng đƣợc tƣơng đối rõ ràng về yêu cầu cải cách tƣ pháp, đặc biệt là thể hiện một bƣớc trong hoạt động tranh tụng tại phiên toà. Song các quy định đó còn tƣơng đối mới, một số quy định chƣa rõ ràng nên việc áp dụng còn nhiều quan điểm khác nhau, văn bản hƣớng dẫn thi hành của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chƣa đầy đủ và nhiều vấn đề liên quan đến xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự chƣa đƣợc nghiên cứu. Do vậy, tiễn xét xử của Toà án đã có không ít các bản án của Toà án cấp dƣới đã bị Toà án cấp trên huỷ do vi phạm các thủ tục tố tụng. Mặt khác, trong hoạt động xét xử của Toà án, vẫn tồn tại không ít trƣờng hợp có ngƣời coi nhẹ công tác phiên toà, cho rằng xét xử ở phiên toà chỉ là việc “công khai hoá” hay “hợp pháp hoá” một chủ trƣơng xét xử mà Toà án đã dự kiến, Thẩm phán xây dựng hồ sơ và đã có dự kiến trƣớc về đƣờng lối xét xử nên tại phiên toà khó có sự kiện gì mới.
Tƣ tƣởng sai lầm này còn có phần coi nhẹ vai trò của HTND, coi nhẹ việc xét xử tập thể. Việc nghiên cứu về trình tự thủ tục xét xử sơ thẩm vụ án dân sự nhằm hoàn thiện pháp luật và thấy rõ đƣợc vai trò quan trọng của việc xét xử vụ án, từ đó nâng cao hoạt động cải cách tƣ pháp, nâng cao hoạt động tranh tụng công khai tại phiên toà là một trong những yêu cầu cấp bách nhất của pháp luật tố tụng dân sự hiện nay. Với ý nghĩa trên, tôi lựa chọn đề tài “Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm” để làm luận văn thạc sỹ luật học nhằm góp phần hoàn thiện làm rõ hơn nữa các quy định trong pháp luật thực định cũng nhƣ áp dụng pháp luật tại các Toà án, đáp ứng yêu cầu hiện nay. 2- Tình hình nghiên cứu đề tài: Từ trƣớc tới nay, đã có một số tác giả viết về vấn đề “Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm”, nhƣng chủ yếu đề cập đến một số khía cạnh của thủ tục xét xử các vụ án dân sự đăng trên các tạp chí TAND hay tạp chí Dân chủ và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp luật về những trình tự hay hành vi cụ thể nhƣ: “Một số kinh nghiệm về viết bản án dân sự” của tác giả Trịnh Khánh Phong đăng trên Tập san TAND năm 1967; “Toà án cấp phúc thẩm cần gì ở Toà án sơ thẩm” của tác giả Nguyễn Tuấn Minh đăng trên tạp chí TAND số 7 năm 1990; “Để đảm bảo nguyên tắc đƣơng sự có quyền tự định đoạt trong tố tụng dân sự” của tác giả Lê Xuân Trí đăng trên tạp chí TAND số 10 năm 1996; “Thẩm quyền xét xử về dân sự của TAND” của tác giả Ngô Cƣờng đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 11 năm 1996; “Việc thay đổi kiểm sát viên và thƣ ký trong tố tụng dân sự” của tác giả Nguyễn Văn Bƣờng đăng trên tạp chí TAND số 11 năm 1996; “Xác định tƣ cách đƣơng sự trong vụ án dân sự” của tác giả Nguyễn Ánh Tuyết đăng trên tạp chí TAND số 3 năm 1997; “Về thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự ở nƣớc ta” của tác giả Nguyễn Đức Mai đăng trên tạp chí TAND số 5 năm 1998; “Áp dụng khoản 1 Điều 13 PLTTGQCVADS đối với trƣờng hợp bị đơn là ngƣời đang thi hành án” của tác giả Thanh Sơn đăng trên tạp chí TAND số 2 năm 1999; “Vấn đề công nhận sự thoả thuận của các đƣơng sự” của tác giả Thanh Hải đăng trên tạp chí TAND số 8 năm 1999; “Một số vấn đề về hoà giải trong tố tụng dân sự ” của tác giả Nguyễn Tiến Dân đăng trên tạp chí TAND số 12 năm 2000; “Phạm vi điều chỉnh của nguyên tắc các đƣơng sự tự định đoạt trong tố tụng dân sự” của tác giả Dƣơng Văn Thăng đăng trên tạp chí TAND số 03 năm 2002; “Những vấn đề cần lƣu ý trong công tác xét xử” của tác giả Đỗ Văn Chỉnh đăng trên tạp chí TAND số 11 năm 2002; “Chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự” của tác giả Dƣơng Quốc Thành đăng trên tạp chí TAND số 1 năm 2004; “Vai trò của Ngƣời giám định trong điều kiện mở rộng tranh tụng đối với giải quyết vụ việc dân sự” của tác giả Ngô Tiến Quý đăng trên tạp chí TAND số 7 năm 2004; “Nhập, tách vụ án dân sự- một vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Trần Anh Tuấn đăng trên tạp chí TAND số 2 năm 2005; “Một số ý kiến về phƣơng pháp viết bản án lao động sơ thẩm” của tác giả Đào Thị Hằng đăng trên tạp chí TAND số 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năm 2005; “Một số quy định chung về thủ tục giải quyết việc dân sự” của tác giả Tƣởng Duy Lƣợng đăng trên tạp chí TAND số 6 năm 2005; “Ngƣời tham gia tố tụng dân sự” của tác giả Nguyễn Việt Cƣờng đăng trên tạp chí TAND số 8 năm 2005; “Về cách thức ban hành bản án” của tác giả Lê Thị Hiền đăng trên tạp chí TAND số 11 năm 2005.
Cũng đã có tác giả chọn đề tài này làm luận văn thạc sỹ nhƣ: “Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm” của tác giả Ngô Thị Minh Ngọc năm 2000. Tuy nhiên, từ khi BLTTDS năm 2004 có hiệu lực pháp luật thi hành cho đến nay, chƣa có công trình nào nghiên cứu hoàn chỉnh trong phạm vi từ giai đoạn chuẩn bị cho việc xét xử đến khi ra bản án. Do vậy, tác giả mạnh dạn lựa chọn đề tài “Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm” với mong muốn nghiên cứu một cách toàn diện những quy định mới về Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm đƣợc quy định trong BLTTDS năm 2004. 3- Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu đề tài.
Mục đích chủ yếu của luận văn là tập trung phân tích các quy định hiện hành về Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm, từ đó đƣa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật, áp dụng pháp luật tố tụng nói chung, áp dụng pháp luật trong việc xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm nói riêng. Nhiệm vụ của luận văn là: thông qua việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm qua các quy định của BLTTDS nhằm làm rõ: + Khái niệm, nội dung, phạm vi và các nguyên tắc của thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm. + Trình tự xét xử các vụ án tại phiên toà sơ thẩm + Những điểm mới của Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toà sơ thẩm trong BLTTDS so với các Pháp lệnh thủ tục trƣớc đây. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Phân tích, đánh giá đƣa ra các kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự về thủ tục xét xử các vụ án dân sự trong quá trình hoàn thiện pháp luật pháp luật, thực hiện cải cách tƣ pháp theo Nghị quyết 49/NQ-TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ chính trị về chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Đề tài chủ yếu đề cập giải quyết vấn đề dƣới góc độ pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về thủ tục xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự từ giai đoạn chuẩn bị cho việc xét xử sau khi có quyết định đƣa vụ án ra xét xử tại phiên toà công khai cho đến khi ra quyết định bản án, các thủ tục sau phiên toà sơ thẩm. Trong quá trình nghiên cứu, có so sánh, đối chiếu với thủ tục tố tụng tại phiên toà của các Pháp lệnh thủ tục trƣớc đây, so sánh đối chiếu với thủ tục rút gọn giải quyết việc dân sự- một quy định mới của BLTTDS và có tham khảo một số quy định của pháp luật tố tụng dân sự nƣớc ngoài.