Chương 1 đã khái quá hóa lý luận về các loại hợp đồng nói chung và hợp đồng mua bán hàng hóa nói riêng làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc phát sinh hợp đồng mua bán hàng hóa vô hiệu. Chương 2 đi sâu phân tích thực trạng các vấn đề về nội dung cơ bản của hợp đồng và hợp đồng mua bán hàng hóa vô hiệu, cũng như phương thức xử lý hợp đồng vô hiệu. Trong chương này có đề cập đến các ví dụ làm minh chứng cho hợp đồng vô hiệu. Chương cuối đề cập đến hậu quả phát sinh từ hợp đồng mua bán hàng hóa vô hiệu, nghiên cứu việc giải quyết quyền và nghĩa vụ giữa hai bên: bên mua và bên bán hàng hóa theo hợp đồng, đưa ra các giải pháp nhằm giúp cho các bên hợp đồng tránh được việc ký kết các hợp đồng mua bán hàng hóa vô hiệu.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA VÔ HIỆU VÀ HẬU QUẢ PHÁT SINH 1. Khái niệm về hợp đồng mua bán hàng hóa và hợp đồng mua bán hàng hóa vô hiệu 1.Về hợp đồng nói chung Chế định hợp đồng là một trong những chế định ra đời sớm nhất trong hệ thống pháp luật. Kể từ khi loài người có nhu cầu hoạt động giao lưu, trao đổi với nhau, thì đó cũng chính là lúc làm xuất hiện hợp đồng, mặc dù hợp đồng trong thời buổi này còn rất sơ khai và có thể nói là đang ở dạng đơn giản nhất. Về cơ sở pháp lý, hợp đồng là một trong những chế định quan trọng nhất trong hệ thống pháp luật, nhất là trong pháp luật dân sự và pháp luật kinh doanh.
Luật hợp đồng cũng bao hàm nhiều kỹ thuật pháp lý nhất trong khoa học pháp lý. Vì vậy, các quy định về hợp đồng luôn luôn chiếm một số lượng lớn trong các đạo luật thuộc lĩnh vực luật tư. Hợp đồng là một sự thỏa thuận giữa các bên của hợp đồng về việc sẽ thực hiện hay không thực hiện một điều gì đó. Hợp đồng là một phương tiện rất quan trọng giúp cho con người thỏa mãn các nhu cầu trong sinh hoạt hàng ngày, nó đáp ứng gần như tất cả các nhu cầu thiết yếu của con người không chỉ trong phạm vi lãnh thổ của một quốc gia, mà còn trên phạm vi của cả cộng đồng quốc tế.
Chính hợp đồng đã tham gia tích cực góp phần gìn giữ và bảo vệ hòa bình, duy trì sự ổn định quốc tế vì các điều ước quốc tế nói chung nếu xét về bản chất cũng chính là các hợp đồng hay có bản chất hợp đồng. Khi con người hay quốc gia có nhu cầu trao đổi hàng hóa với nhau đương nhiên cần dựa trên cơ sở hợp đồng, mà cụ thể ở đây là hợp đồng mua bán hàng hóa có thể trong phạm vi một quốc gia hay hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa các quốc gia, tức là trên phạm vi quốc tế. Một hợp đồng có tính logic có nghĩa là nó có sự ràng buộc về mặt pháp lý và có hiệu lực. Mỗi điểm, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khoản, điều luật được thỏa thuận trong hợp đồng đều phải rõ ràng, có chủ thể đi kèm để tránh những tranh chấp và kiện tụng có thể xảy ra.
Chúng ta biết rằng khi có tranh chấp hợp đồng và dẫn tới việc kiện cáo sẽ rất tốn kém nhưng lại không hiệu quả để giải quyết các tranh chấp về hợp đồng khi có sự xuất hiện của cơ quan tài phán vì các bên sẽ mất đi quyền kiểm soát mọi vấn đề liên quan đến tranh chấp khi với sự xuất hiện toà án.Về hợp đồng mua bán hàng hóa. Hợp đồng mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó nội dung hợp đồng ghi nhận về các quyền và nghĩa vụ của bên bán và bên mua, tức là: bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán; bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở hữu hàng hóa theo thỏa thuận. Hợp đồng mua bán hàng hóa có bản chất chung của hợp đồng, nó là sự thỏa thuận nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt các quyền và nghĩa vụ trong quan hệ mua bán. Hàng hóa ở đây được hiểu là động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai, và các vật gắn liền với đất.
Như vậy, hàng hóa thuộc tài sản và có phạm vi hẹp hơn tài sản. Từ đó cho thấy, hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại là một dạng cụ thể của hợp đồng mua bán tài sản. Điểm phân biệt giữa hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại và hợp đồng mua bán tài sản khác là: đối tượng là hàng hóa và vì mục đích sinh lời. Như vậy, chúng ta có thể tạm thời đưa ra khái niệm về hợp đồng mua bán hàng hóa như sau: Hợp đồng mua bán hàng hóa là hợp đồng được xác lập (hay ký kết) giữa các bên (bên mua và bên bán), thỏa mãn về hình thức theo quy định của luật, trong đó đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa là hàng hóa được phép mua bán theo quy định của pháp luật.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Căn cứ vào yếu tố chủ thể, đối tượng, nơi xác lập và thực hiện hợp đồng, hợp đồng mua bán hàng hóa được chia thành hợp đồng mua bán hàng hóa trong nước và hợp đồng mua bán hàng hóa có yếu tố nước ngoài (hay còn gọi là hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế). Về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế không được định nghĩa trong Luật Thương mại năm 2005, nhưng qua quy định tại Điều 758 Bộ Luật Dân sự năm 2005 về quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, có thể suy ra rằng một hợp đồng được coi là hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế khi có một trong các yếu tố sau: Một là, căn cứ vào yếu tố chủ thể, hợp đồng được giao kết bởi các bên không cùng quốc tịch; Hai là, căn cứ vào yếu tố đối tượng, hàng hóa là đối tượng của hợp đồng đang tồn tại ở nước ngoài; Ba là, căn cứ vào nơi xác lập và thực hiện hợp đồng, hợp đồng được giao kết ở nước ngoài (nước mà các bên chủ thể giao kết hợp đồng không mang quốc tịch) và có thể được thực hiện ở nước mình hay nước thứ ba. Điều cần chú ý ở hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế là các bên tham gia giao kết hợp đồng sẽ rất dễ gặp phải các rủi ro đặc thù như xung đột pháp luật, do quá trình vận chuyển, thanh toán, thực thi cam kết hợp đồng.
Vì vậy, các bên cần thỏa thuận và soạn thảo ra một bản hợp đồng chi tiết. Khoản 2 Điều 27 Luật Thương mại năm 2005 đã quy định rằng hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế phải được lập thành văn bản. Theo Luật Thương mại Việt Nam năm 1997, đạo luật thương mại đầu tiên của Việt Nam đã đưa ra khái niệm về hợp đồng mua bán hàng hóa trong phạm vi quốc tế với tên gọi là hợp đồng mua bán hàng hóa với thương nhân nước ngoài, theo đó tại điều 80 quy định rằng hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài là hợp đồng mua bán hàng hoá được ký kết giữa một bên là thương nhân Việt Nam với 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một bên là thương nhân nước ngoài. Tiêu chí để xác định thương nhân nước ngoài được quy định tại điều 81, theo đó chủ thể của hợp đồng là bên mua và bên bán phải có đủ tư cách pháp lý.
Chủ thể bên nước ngoài là thương nhân và tư cách pháp lý của họ được xác định căn cứ theo pháp luật của nước mà thương nhân đó mang quốc tịch. Như vậy, tiêu chí quan trọng nhất để xác định hợp đồng mua bán hàng hóa với thương nhân nước ngoài là yếu tố quốc tịch khác nhau của bên mua và bên bán, một bên có quốc tịch Việt Nam và một bên có quốc tịch nước ngoài. Như đã phân tích ở trên, việc xác định quốc tịch của pháp nhân nước ngoài không hề dễ dàng với quy định quốc tịch pháp nhân của các quốc gia khác nhau là không đồng nhất. Mặt khác, trong điều kiện thực tiễn thương mại Việt Nam, ngày càng nhiều thương nhân mang quốc tịch nước ngoài đóng trụ sở thương mại tại Việt Nam mua bán hàng hóa với thương nhân có quốc tịch nước ngoài đóng trụ sở ở nước ngoài.
Trong trường hợp này yếu tố quốc tịch khác nhau không còn ý nghĩa mà chỉ cần trụ sở thương mại của các bên (bên mua và bên bán) đặt tại các nước khác nhau là đủ để xác định hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế. Đồng thời, sự hình thành các khu chế xuất với việc mua bán hàng hóa giữa thương nhân ngoài khu chế xuất với thương nhân trong khu chế xuất thì quy định yếu tố quốc tịch khác nhau của các bên là tiêu chí xác định tính chất quốc tế của hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế không còn phù hợp. Luật Thương mại Việt Nam năm 2005, đây là luật hiện hành về thương mại của Việt Nam đã không đưa ra khái niệm hay định nghĩa thế nào là hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế, cũng không đưa ra tiêu chí để xác định tính chất quốc tế của hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế mà chỉ liệt kê ra các hình thức và cũng là các hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế tại điều 27, bao gồm: xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, chuyển khẩu. Khái niệm về các hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế được làm rõ tại các điều từ 28-30, cụ thể như sau: xuất khẩu 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.