Luận Văn Thạc Sĩ Về Các Tội Liên Quan Đến HIV Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích các tội liên quan đến HIV trong luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề pháp lý này.

• Tác giả: Vương Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: GS.TS Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Các Tội Có Liên Quan Đến HIV Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Mục đích, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn
• 1.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HIV TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Những khái niệm có liên quan đến HIV và các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.1. Khái niệm về HIV và tình hình nhiễm HIV ở Việt Nam
• 2.1.2. Khái niệm các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.3. Cơ sở để quy định trong luật hình sự các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.4. Các dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt của các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.5. Khách thể của các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.6. Mặt khách quan của các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.7. Chủ thể của các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.8. Mặt chủ quan của các tội có liên quan đến HIV
• 2.1.9. Hình phạt đối với các tội có liên quan đến HIV
• 2.2. Phân biệt các tội phạm liên quan đến HIV và tình tiết định khung tăng nặng “biết mình nhiễm HIV mà vẫn phạm tội”
• 3. THỰC TIỄN XÉT XỬ CÁC TỘI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HIV TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT
• 3.1. Thực tiễn xét xử các tội có liên quan đến HIV
• 3.2. Khái quát tình hình nhiễm HIV ở Việt Nam
• 3.3. Kết quả đạt được và tồn tại, vướng mắc trong điều tra, truy tố, xét xử các tội có liên quan đến HIV
• 3.4. Nguyên nhân làm phát sinh những tồn tại, vướng mắc trong điều tra, truy tố, xét xử các tội có liên quan đến HIV
• 3.5. Những kiến nghị, đề xuất nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội có liên quan đến HIV
• 3.5.1. Hoàn thiện pháp luật hình sự
• 3.5.2. Nâng cao hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra
• 3.5.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động truy tố của Viện kiểm sát
• 3.5.4. Nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Tội Liên Quan Đến HIV Trong Luật Hình Sự Việt Nam

HIV/AIDS đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn cầu. Tình hình lây nhiễm HIV tại Việt Nam đang gia tăng, đặc biệt trong nhóm người trẻ tuổi. Luật hình sự Việt Nam đã quy định các tội liên quan đến HIV nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh này. Việc hiểu rõ các quy định này là rất cần thiết để nâng cao nhận thức và thực thi pháp luật hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Về HIV Và Tình Hình Nhiễm HIV Tại Việt Nam

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là loại virus gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người. Tại Việt Nam, tình hình nhiễm HIV đang gia tăng, với nhiều người trong độ tuổi lao động bị ảnh hưởng. Theo thống kê, số người nhiễm HIV chủ yếu tập trung ở nhóm có nguy cơ cao như tiêm chích ma túy và mại dâm.

1.2. Các Tội Liên Quan Đến HIV Trong Luật Hình Sự

Luật hình sự Việt Nam quy định hai tội liên quan đến HIV: Tội lây truyền HIV cho người khác (Điều 117) và Tội cố ý truyền HIV cho người khác (Điều 118). Những quy định này nhằm xử lý các hành vi cố ý lây truyền virus HIV, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn chặn dịch bệnh.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Xử Lý Các Tội Liên Quan Đến HIV

Việc xử lý các tội liên quan đến HIV gặp nhiều thách thức, từ việc chứng minh hành vi cố ý của người phạm tội đến việc phân biệt giữa các loại tội. Thực tế cho thấy, nhiều vụ án liên quan đến HIV không được xử lý triệt để do thiếu chứng cứ và sự phức tạp trong việc xác định tội danh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Chứng Minh Hành Vi Cố Ý

Chứng minh hành vi cố ý trong các vụ án liên quan đến HIV là một thách thức lớn. Nhiều trường hợp, người bị cáo không thừa nhận hành vi của mình, dẫn đến khó khăn trong việc thu thập chứng cứ và xử lý vụ án.

2.2. Phân Biệt Các Tội Liên Quan Đến HIV

Việc phân biệt giữa tội lây truyền HIV và tội cố ý truyền HIV cũng gặp khó khăn. Cần có sự rõ ràng trong quy định pháp luật để tránh nhầm lẫn và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

III. Phương Pháp Giải Quyết Các Vấn Đề Liên Quan Đến HIV Trong Luật Hình Sự

Để nâng cao hiệu quả xử lý các tội liên quan đến HIV, cần có những phương pháp giải quyết cụ thể. Việc cải thiện quy định pháp luật, nâng cao nhận thức của cộng đồng và tăng cường công tác điều tra là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật Về HIV

Cần xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến HIV để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc xử lý các tội danh này. Việc bổ sung các quy định rõ ràng về hình phạt và tình tiết tăng nặng sẽ giúp nâng cao hiệu quả pháp lý.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về HIV

Công tác truyền thông và giáo dục về HIV cần được đẩy mạnh. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về các tội liên quan đến HIV sẽ giúp giảm thiểu sự kỳ thị và tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Các Tội Liên Quan Đến HIV

Nghiên cứu về các tội liên quan đến HIV đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết trong thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng pháp luật trong xử lý các tội này còn nhiều bất cập, cần có sự cải cách và hoàn thiện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Hình Xét Xử

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tình hình xét xử các tội liên quan đến HIV còn nhiều hạn chế. Nhiều vụ án không được xử lý kịp thời, dẫn đến sự gia tăng của các hành vi vi phạm.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Xét Xử

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả xét xử các tội liên quan đến HIV. Việc tăng cường đào tạo cho cán bộ tư pháp và cải thiện quy trình điều tra sẽ giúp nâng cao chất lượng xét xử.

V. Kết Luận Về Các Tội Liên Quan Đến HIV Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Các tội liên quan đến HIV trong luật hình sự Việt Nam là một vấn đề phức tạp và cần được quan tâm đúng mức. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh.

5.1. Tương Lai Của Các Tội Liên Quan Đến HIV

Tương lai của các tội liên quan đến HIV trong luật hình sự Việt Nam phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Cần có sự đồng bộ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo hiệu quả trong việc xử lý các tội danh này.

5.2. Đề Xuất Hướng Đi Mới Trong Pháp Luật Về HIV

Cần nghiên cứu và áp dụng các mô hình pháp luật tiên tiến từ các quốc gia khác để cải thiện quy định về các tội liên quan đến HIV. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh và bảo vệ quyền lợi của người nhiễm HIV.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê dịch tễ học cho thấy có trên 78% số người nhiễm HIV tại Việt Nam nằm trong độ tuổi lao động từ 18 đến 39 tuổi, gây suy giảm trực tiếp lực lượng sản xuất và ảnh hưởng sâu sắc đến an sinh xã hội. Trên bình diện quốc tế, báo cáo từ Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) ghi nhận khoảng 34 triệu người đang sống chung với virus HIV, đồng thời mỗi năm phát sinh hơn 2,7 triệu ca nhiễm mới. Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh và nguy cơ phát tán mầm bệnh có chủ đích, Bộ luật Hình sự năm 1999 của Việt Nam đã chính thức tội phạm hóa các hành vi nguy hiểm này thông qua Điều 117 về Tội lây truyền HIV cho người khác và Điều 118 về Tội cố ý truyền HIV cho người khác. Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Vương Thị Phương Anh với đề tài "Các tội có liên quan đến HIV trong Luật hình sự Việt Nam" tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận, dấu hiệu pháp lý đặc thù và đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng pháp luật. Phạm vi nghiên cứu của công trình bao quát hoạt động điều tra, truy tố, xét xử trên địa bàn cả nước trong giai đoạn 5 năm từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2015. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là nhận diện những khoảng trống lập pháp và vướng mắc tố tụng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng tỷ lệ xử lý đúng tội danh đạt 100%, khắc phục tình trạng bỏ lọt tội phạm và bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về sức khỏe, tính mạng của công dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết cấu thành tội phạm kinh điển của khoa học luật hình sự Việt Nam, phân tích 4 yếu tố cấu thành gồm khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan. Khách thể của nhóm tội này được xác định là quyền nhân thân bất khả xâm phạm của con người. Về chủ thể, tác giả phân định rõ chủ thể đặc biệt tại Điều 117 (người từ đủ 16 tuổi trở lên và bắt buộc phải nhiễm HIV) với chủ thể thông thường tại Điều 118 (người từ đủ 14 tuổi trở lên đối với các tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng). Về mặt chủ quan, nghiên cứu làm rõ hình thức lỗi cố ý trực tiếp và cố ý gián tiếp gắn liền với nhận thức về tình trạng nhiễm bệnh. Bên cạnh đó, đề tài xây dựng trên nền tảng lý thuyết tội phạm hóa (criminalization), các quan điểm định hướng tại Chỉ thị số 54-CT/TW ngày 30 tháng 11 năm 2005 của Ban Bí thư và các quy định của Luật Phòng, chống nhiễm virus gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người năm 2006.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp luật, báo cáo tổng kết xét xử sơ thẩm, phúc thẩm của Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan tiến hành tố tụng tại 63 tỉnh, thành phố. Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 30 hồ sơ vụ án hình sự điển hình trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2015. Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất kết hợp chọn mẫu mục đích, tập trung vào các địa bàn có tỷ lệ tội phạm ma túy và mại dâm phức tạp như Hà Nội, Hải Phòng, Yên Bái và Thành phố Hồ Chí Minh. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê tư pháp so sánh là nhằm nhận diện chính xác sự sai lệch giữa quy định luật định với thực tế áp dụng, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến vướng mắc trong khâu định tội danh. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai thực hiện từ năm 2014 đến năm 2015 dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Ngọc Quang.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự chênh lệch lớn giữa thực trạng lây nhiễm ngoài xã hội và số lượng vụ án được xử lý hình sự. Mặc dù tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm đối tượng tiêm chích ma túy tăng từ 18,25% năm 1994 lên 20,50% năm 1999 và nhóm phụ nữ bán dâm tăng từ 0,6% lên 2,4%, số lượng vụ án khởi tố theo Điều 117 và Điều 118 trong suốt 5 năm chỉ chiếm tỷ lệ dưới 0,05% tổng số các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe thuộc Chương XII Bộ luật Hình sự năm 1999. Thứ hai, thực tiễn xét xử bộc lộ sự bất cập khi xác định cấu thành tội phạm vật chất hay hình thức; đa số cơ quan tiến hành tố tụng xem Điều 117 là cấu thành vật chất, đòi hỏi hậu quả nạn nhân bị nhiễm virus mới xác định tội phạm hoàn thành. Thứ ba, việc chứng minh dấu hiệu nhận thức "biết mình bị nhiễm HIV" gặp trở ngại lớn khi có đến hơn 60% đối tượng khai báo không biết tình trạng bệnh hoặc cố tình né tránh xét nghiệm y tế trước khi thực hiện hành vi.

Thảo luận kết quả

Minh chứng rõ nét cho vướng mắc về cấu thành tội phạm là vụ án bị cáo Vũ Mạnh Đông tại huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái. Bị cáo đã dùng bơm kim tiêm chứa máu nhiễm HIV đâm vào vai một cán bộ kiểm lâm đang thi hành nhiệm vụ. Mặc dù kết quả giám định mẫu máu của người bị hại kết luận âm tính, Tòa án nhân dân huyện Văn Chấn vẫn tuyên phạt bị cáo 3 năm 6 tháng tù về tội lây truyền HIV cho người khác ở giai đoạn phạm tội chưa đạt. Phán quyết này phản ánh sự lúng túng của cấp sơ thẩm, bởi khung hình phạt khoản 1 Điều 117 chỉ từ 1 năm đến 3 năm tù, việc áp dụng mức án trên 3 năm đòi hỏi phải chứng minh các tình tiết định khung tăng nặng tại khoản 2 với mức phạt từ 3 năm đến 7 năm tù. Khi thể hiện số liệu qua biểu đồ cột so sánh giữa các vụ án thuộc Bảng 2.1 và Bảng 2.2 của luận văn, sự tương phản gay gắt giữa số lượng ca nhiễm mới ngoài cộng đồng và số vụ án bị truy tố cho thấy tỷ lệ tội phạm ẩn còn rất cao, đòi hỏi Tòa án nhân dân tối cao phải ban hành nghị quyết hướng dẫn thống nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, Quốc hội cần sửa đổi Bộ luật Hình sự theo hướng tăng mức hình phạt khởi điểm tại khoản 1 Điều 117 từ khung 1 đến 3 năm tù lên mức 2 đến 5 năm tù, đồng thời quy định rõ ràng hành vi lây truyền có cấu thành tội phạm hình thức nhằm nâng cao tính răn đe ngay từ thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm.

Hai là, Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Y tế ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất các tình tiết định khung tăng nặng, đặt mục tiêu giải quyết dứt điểm 100% các vướng mắc về cách hiểu thuật ngữ "lây truyền" và "truyền" trước năm 2016.

Ba là, Bộ Y tế cùng Cơ quan Cảnh sát điều tra thiết lập quy chế chia sẻ dữ liệu y tế mật phục vụ hoạt động tố tụng, rút ngắn thời gian giám định mẫu bệnh phẩm xuống dưới 48 giờ để kịp thời củng cố chứng cứ chứng minh lỗi cố ý của bị can.

Bốn là, Viện kiểm sát nhân dân các cấp tăng cường kiểm sát chặt chẽ ngay từ giai đoạn thụ lý nguồn tin báo tội phạm, tổ chức bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu cho 100% Kiểm sát viên và Thẩm phán hình sự, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung liên quan đến các tội danh về HIV xuống dưới mức 2%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất, các cơ quan tiến hành tố tụng gồm Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán các cấp có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tra cứu nghiệp vụ nhằm phân biệt chuẩn xác ranh giới tội danh giữa Điều 117 và Điều 118, xử lý đúng đắn các vụ án có dấu hiệu phạm tội chưa đạt.

Nhóm thứ hai, các cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách tư pháp tìm thấy nguồn luận cứ thực chứng giá trị với hơn 30 bản án phân tích chi tiết, phục vụ quá trình soạn thảo, sửa đổi các quy định pháp luật hình sự về bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nhóm thứ ba, các giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật hình sự tại các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc có thể khai thác khung lý thuyết hoàn chỉnh và phương pháp phân tích thực tiễn để phục vụ giảng dạy, học tập và phát triển đề tài nghiên cứu.

Nhóm thứ tư, các luật sư, chuyên viên trợ giúp pháp lý và cán bộ y tế làm việc trong lĩnh vực phòng chống HIV/AIDS có thêm tài liệu tham khảo vững chắc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho nạn nhân bị phơi nhiễm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Câu hỏi thường gặp

Tội lây truyền HIV khác tội cố ý truyền HIV như thế nào về mặt chủ thể?
Chủ thể của tội lây truyền HIV theo Điều 117 là chủ thể đặc biệt, bắt buộc phải từ đủ 16 tuổi trở lên và đã mang trong mình virus HIV. Trong khi đó, chủ thể của tội cố ý truyền HIV theo Điều 118 là chủ thể thông thường từ đủ 14 tuổi trở lên đối với tội phạm rất nghiêm trọng, không bắt buộc người đó phải nhiễm bệnh.

Trường hợp nạn nhân không bị nhiễm bệnh thì người phạm tội có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Người thực hiện hành vi vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn phạm tội chưa đạt. Thực tế xét xử vụ án Vũ Mạnh Đông tại Yên Bái với mức án 3 năm 6 tháng tù đã chứng minh hành vi dùng máu nhiễm độc tấn công người khác vẫn cấu thành tội phạm dù nạn nhân có kết quả xét nghiệm âm tính.

Phụ nữ nhiễm HIV cố tình sinh con có phạm tội lây truyền HIV cho người khác không?
Khoa học luật hình sự và thực tiễn xét xử không xử lý hình sự hành vi sinh con của người mẹ mang virus. Điều này bảo đảm quyền làm mẹ cơ bản của phụ nữ, đồng thời thực tế y học hiện đại cho thấy các biện pháp can thiệp dự phòng sớm giúp tỷ lệ trẻ sinh ra không bị lây nhiễm đạt mức rất cao.

Cơ quan điều tra chứng minh yếu tố nhận thức biết mình bị nhiễm HIV bằng cách nào?
Chứng cứ xác định dựa vào hồ sơ quản lý bệnh nhân tại trung tâm y tế dự phòng, phiếu kết quả xét nghiệm khẳng định dương tính đã được giao cho đương sự hoặc biên bản cảnh báo của cơ sở điều trị thuốc kháng virus ARV, khắc phục tình trạng né tránh trách nhiệm của hơn 60% đối tượng.

Mức hình phạt đối với hành vi lây truyền HIV cho cán bộ y tế điều trị được quy định ra sao?
Hành vi lây truyền virus sang thầy thuốc hoặc nhân viên y tế trực tiếp chữa bệnh cho mình cấu thành tình tiết định khung tăng nặng theo điểm c khoản 2 Điều 117 Bộ luật Hình sự năm 1999, với mức phạt tù nghiêm khắc từ 3 năm đến 7 năm.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về các tội liên quan đến HIV, phân định rành mạch dấu hiệu pháp lý giữa hành vi lây truyền và hành vi truyền virus.
• Nghiên cứu làm rõ thực trạng áp dụng pháp luật hình sự thông qua việc phân tích dữ liệu xét xử thực tế trên phạm vi cả nước giai đoạn 2010 đến tháng 6 năm 2015.
• Đề tài chỉ rõ những bất cập lớn trong khâu thu thập chứng cứ chứng minh lỗi chủ quan và cách xác định cấu thành tội phạm vật chất hay hình thức.
• Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện kỹ thuật lập pháp và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành giữa y tế và tư pháp.
• Luận văn cung cấp nguồn học liệu chuyên khảo giá trị, hỗ trợ thiết thực cho công tác đào tạo luật học và hoạt động xét xử của các tòa án.

Trong bối cảnh hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự từ năm 2016 trở đi, việc chuẩn hóa các quy phạm xử lý tội phạm liên quan đến dịch bệnh nguy hiểm là yêu cầu cấp thiết. Các nhà nghiên cứu và cán bộ thực tiễn hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để vận dụng hiệu quả vào công tác phòng, chống tội phạm và bảo vệ công lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề chung về các tội có liên quan đến HIV trong Luật hình sự Việt Nam. Thực tiễn xét xử các tội có liên quan đến HIV trong luật hình sự Việt Nam và những kiến nghị, đề xuất. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HIV TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.

Những khái niệm có liên quan đến HIV và các tội có liên quan đến HIV 1. Khái niệm về HIV và tình hình nhiễm HIV ở Việt Nam HIV (Viết tắt từ các chữ cái đầu của cụm từ tiếng Anh: Human Immunodeficiency Virus) là tên gọi tắt của một loại vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người. Cũng có thể hiểu “nôm na” HIV là loại vi rút làm mất dần sức đề kháng (khả năng chống lại bệnh tật) của con người. Kích thước của HIV vô cùng nhỏ bé, chỉ vào khoảng từ 80 – 120 nanomét (01 nanomét chỉ nhỏ bằng 01 phần tỷ mét).

Do vậy ta chỉ có thể nhìn thấy nó dưới kính hiển vi điện tử phóng đại hàng triệu lần. Nhờ kích thước nhỏ bé này HIV có thể xâm nhập vào cơ thể thông qua các vết xây xước rất nhỏ và có thể qua cả niêm mạc. Khả năng biến đổi của HIV rất lớn nên hiện nay trên thế giới có nhiều chủng, dưới chủng HIV khác nhau. Thậm chí trong quá trình điều trị bằng các thuốc kháng vi rút (ARV) hiện nay HIV có thể biến đổi, trở nên kháng thuốc và các vi rút mới kháng thuốc này cũng lây truyền từ người này sang người khác.

Đây là khó khăn lớn nhất đối với việc nghiên cứu chế tạo vắc xin chống HIV cũng như thuốc điều trị AIDS. Bề mặt của HIV có rất nhiều gai nhú. Các gai nhú này giúp nó dễ dàng bám và đột nhập rất nhanh vào các tế bào bạch cầu - những tế bào vốn có chức năng bảo vệ cơ thể chống lại bệnh tật. Các đặc điểm trên của HIV là cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, chế tạo thuốc điều trị AIDS và vắc xin dự phòng lây nhiễm HIV.

Human Immuno – Deficiency virus viết tắt là HIV. Đây là loại vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người. HIV tấn công vào tế bào bạch cầu, đồng thời tự nhân lên trong cơ thể, trước hết là tế bào CD4- tế 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bào đảm nhận chức năng kháng thể. HIV gây tổn thương hệ thống miễn dịch của cơ thể.

Khi sức đề kháng của cơ thể bị suy yếu, người nhiễm HIV mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội như viêm phổi, lao, nấm họng, ung thư… và dẫn đến tử vong. Acquiret Immune Deficiency Syndrom (AIDS) là giai đoạn cuối cùng của quá trình nhiễm HIV, bệnh nhân AIDS tử vong là do các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Mẫu máu có HIV dương tính được phát hiện đầu tiên vào năm 1959 tại Zaize - châu Phi. Mãi đến năm 1981, bệnh AIDS trên lâm sàng được phát hiện đầu tiên tại Mỹ.

Tháng 6 năm 1983, khi sinh thiết hạch cho bệnh nhân AIDS, Luc Montagnien và Barré Sinousi đã phân lập được virus gây bệnh và đặt tên là LAV (virus liên quan đến bệnh hạch). Sau đó một năm, Robert Gallot ở Trung tâm ung thư của Mỹ đã khẳng định công trình của L. Montagnien lại phân lập thêm một virus tương tự ở Trung Phi. Cuối năm 1986, tại Hội nghị quốc tế tại Giơnevơ các nhà khoa học đã thống nhất tên gọi của hai loại virus này là HIV [52, tr.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học cho thấy rằng HIV được lây qua ba con đường: Một là, qua đường tình dục như quan hệ tình dục đồng giới hoặc khác giới với người bị nhiễm HIV. Hai là, qua đường máu như sử dụng bơm kim tiêm, xăm hình, dùng dao cạo râu chung với người nhiễm HIV, nhận truyền máu mà sản phẩm máu có HIV. Và ba là, lây từ mẹ bị nhiễm HIV sang con trong thời kỳ chu sinh (trước và trong khi sinh nở). Trong quá trình lây lan virút HIV luôn xác định hai loại chủ thể là người lây truyền HIV và người (bị) lây nhiễm HIV.

Dịch HIV/AIDS tuy mới xuất hiện từ đầu năm 1980 nhưng đã nhanh chóng lan ra toàn cầu. HIV tấn công mọi đối tượng nhưng chủ yếu là thanh niên, phụ nữ, trẻ em. Trong thập niên 80 và đầu những năm 90, dịch HIV/AIDS bùng nổ chủ yếu tại khu vực cận Sahara, châu Phi. Tính đến cuối 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năm 1999 tình hình dịch HIV/AIDS trên thế giới được Chương trình phối hợp của Liên hiệp quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) cập nhật: ở Bắc Mỹ đã có 1,3 triệu người nhiễm HIV/AIDS; Khu vực Châu Mỹ la tinh có 1,6 triệu người; Tây Âu có 760.000 người; Bắc Phi và Trung Đông có 380.000 người; Trung Âu và Trung Á có 1,6 triệu người; Đông Á và Thái Bình Dương có 800.000 người; Nam và Đông Nam Á có 4,1 triệu người; Khu vực Tây Thái Bình Dương, có 116.568 trường hợp nhiễm HIV; 24.156 bệnh nhân AIDS và 11.913 ca tử vong do AIDS [49, tr.

Theo báo cáo mới nhất của Chương trình Phòng chống Liên Hiệp Quốc (UNAIDS), tới cuối năm 2010, ước tính có khoảng 34 triệu người đang sống chung với HIV trên thế giới, tăng 17% so với năm 2001. Số lượng các ca nhiễm mới tiếp tục tăng và mở rộng đáng kể, có hơn 2,7 triệu ca nhiễm mới HIV, trong đó có 390.000 trẻ em nhiễm HIV. Do được tiếp cận và điều trị kháng virút nên số người chết do AIDS đã giảm xuống còn 1,8 triệu người trong năm 2010, giảm từ mức đỉnh điểm 2,2 triệu người vào những năm 2000 số lượng người chết do HIV tiếp tục giảm, tuy nhiên vẫn còn ở mức cao và khó kiểm soát. Như vậy, có thể hiểu HIV là tên gọi tắt của một loại vi rút làm mất dần sức đề kháng chống lại bệnh tật của con người, gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người.

Khái niệm các tội có liên quan đến HIV Để tìm hiểu về khái niệm các tội có liên quan đến HIV, trước hết, tìm hiểu về khái niệm “tội phạm” trong luật hình sự Việt Nam. Trong quá trình thống nhất, xây dựng đất nước, khái niệm về “tội phạm” cũng dần được hình thành. Khái niệm này được ra đời đầu tiên, trong Bộ luật đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, BLHS năm 1985 (được thông qua tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa VII, ngày 27/6/1985). 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khái niệm này đã phản ánh một cách khá đầy đủ các quy định về tội phạm và xác định cụ thể hành vi nào là phạm tội, mặc dù nó được hình thành trong bộ luật đầu tiên.

Đến ngày 02/02/1999, tại kỳ họp thứ X, Quốc hội đã thông qua bộ luật hình sự mới sửa đổi bổ sung một số điều của BLHS năm 1985. Bộ luật này đã sửa đổi khái niệm về tội phạm để phù hợp với hoàn cảnh thực tế. Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999, được Quốc hội thông qua ngày 21/12/1999, đã thay thế BLHS năm 1985, trên cơ sở kế thừa và phát huy những nguyên tắc, chế định pháp luật ở nước ta. Tại khoản 1, điều 8, BLHS Việt Nam năm 1999 quy định “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa”.

Có thể coi quy định về tội phạm nêu trên là quy định “có tính khoa học thể hiện tập trung nhất quan điểm của Nhà nước ta về tội phạm”. Từ quy định mang tính định hướng này có thể rút ra khái niệm tội phạm một cách khái quát như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt. Bên cạnh đó cần tìm hiểu về vấn đề có liên quan đến HIV. Như đã phân tích ở mục trên, HIV là loại vi rút gây ra Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (AIDS), là loại vi rút mà đến nay trên thế giới chưa có loại thuốc đặc trị, đồng thời có tốc độ lây lan cao, khả năng lây lan của vi rút HIV là rất dễ dàng và nhanh chóng.

Hiện nay theo nghiên cứu có ba con đường lây lan chính của vi rút HIV là lây qua đường máu, quan hệ tình dục và lây truyền từ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mẹ sang con. Với tính chất nguy hiểm của vi rút này, cũng như đặc trưng cơ bản về việc dễ lây nhiễm đối với loại vi rút này. Hiện nay đại dịch HIV/AIDS đang diễn ra trên khắp thế giới với tính chất ngày càng nghiêm trọng. Ở Việt Nam trong giai đoạn đầu nhưng năm 90 có nhiều đối tượng đã lợi dụng tình trạng nhiễm HIV để cố ý lây truyền cho người khác, một số người thì đã cố ý truyền HIV cho người khác như bác sĩ truyền máu.

Để đấu tranh đối với tình trạng này, BLHS năm 1999 đã lần đầu tiên quy định hai tội mới liên quan đến lây truyền HIV là Tội lây truyền HIV cho người khác và Tội cố ý truyền HIV cho người khác. Theo khoản 1 Điều 117 quy định: Người nào biết mình bị nhiễm HIV mà cố ý lây truyền bệnh cho người khác, thì bị phạt tù từ một năm đến ba năm. Khoản 1 Điều 118 quy định: Người nào cố ý truyền HIV cho người khác, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 117 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm. Như vậy, đây là những quy định cụ thể đầu tiên nhằm đấu tranh với một loại hành vi nguy hiểm cho xã hội mới là hành vi cố ý lây truyền hoặc cố ý truyền HIV cho người khác.

Ngoài ra trong BLHS còn quy định rất nhiều tình tiết tăng nặng định khung trong các điều luật tương ứng về hành vi biết mình nhiễm HIV mà vẫn phạm tội như tội hiếp dâm, hiếp dâm trẻ em, cưỡng dâm, cưỡng dâm trẻ em, giao cấu với trẻ em. Các tình tiết tăng nặng này cho thấy tính chất nguy hiểm cao của hành vi do những người bị nhiễm HIV gây ra.